Frsluflokkur: Hagur

Oluveslun Bandarkjanna snst vi

ola USANlega sigldi oluskipi BW Zambesi fr Houston Bandarkjunum til Suur Kreu, hlai um 400 sund tunnum af olu. a er sjlfu sr ekkert venjulegt vi a, nema a hr me eru Bandarkin aftur orin tflytjandi af olu, fyrst sinn eftir nr fjra ratugi. Svo virist sem a hr eftir muni Bandarkin ekki eya drmtum gjaldeyri oluinnflutning og getur etta haft mikil hrif efnahag jarinnar – en ekki hjlpar a umhverfismlum, v miur. alja olumarkainum er vibi a tflutningi Bandarkjanna essu eldsneyti s einkar velkomin lausn eim markasvanda, sem til dmis Evrpurki eru komin vegna hegunar Rssa kranu.

Aukin framleisla olu innan Bandarkjanna er fyrst og fremst vegna nrrar tkni (fracking), ar sem ola og gas er kreist t r jarlgunum undir miklum rstingi og me v a dla niur vkva sem tir olunni upp yfirbor. Einnig er lrtt borun mikilvg. Oluframleisla hefur aukist um 70% sustu sex rin innan Bandarkjanna, sem er alveg trlega mikill vxtur. Innflutningur fr OPEC lndunum (mest Arabar) hefur af eim skum minnka um helming. Lnuriti snir hvernig innflutningur olu hefur snist vi (raua lnanog hvernig tflutningur olu hravex (gula lnan) . En margir sp v a etta s skammvinnur gri, og a innan frra ra veri ekki hgt a n meiri olu t r jarskorpunni undir Bandarkjunum, jafnvel me fracking afer.

Bandarkin og allur heimur verur a komast t r essum slma vana a treysta olu sem mesta orkugjafann. Hnattrn hlnun og nttruspjll vegna olunnar eru strstu vandaml okkar allra. Vi verum a taka upp ara orkugjafa strax, og urfum ekki a ba ar til olan er bin. Vi eigum a enda Oluldina n, strax, en ekki ba ar til ll olan er bin jarskorpunni. Muni eftir, a Steinldin endai ekki vegna ess a menn gtu ekki fundi fleiri steina.


Hafi umhverfis Bretlandseyjar er ori volgt

Hiti hafs BretlandsBretar hafa til essa ekki gert miki af v a synda sjnum umhverfis Bretlandseyjar. stainn hafa eir helst stt Mijararhafi. En n kann etta a vera a breytast: hafi umhverfis Bretlandseyjar er a hlna. Lnuriti snir rlegt mealtal fyrir hita yfirbori hafsins umhverfis Bretlandseyjar, fr 1870 til 2007. a er gfurlegt magn af ggnum, sem felst essu lnuriti, sem nr yfir strt svi og allar rstir. Mealtali fyrir rin fr 1961 til 1990 var 11,09 oC. Raua lnan er mealtal sem eyir litlum sveiflum og snir feril hlnunarinnar vel. Sasti ratugurinn sker sig alveg r. Hitinn sjnum hefur hkka um 1,6 grur san 1980. Eins og g hef oft bent , er hiti hafsins mun mikilvgari en lofthitinn. Aeins efstu 260 cm af heimshfunum innihalda jafn mikinn hita og allur lofthjpurinn! essi mikla hlnun umhverfis Bretland er auvita tengd v a eir f stran skerf af Golfstraumnum. En hlnunin er einnig vegna ess hva grunnt er essum slum, einkum Norursj. Hlnun hafsins hefur einnig mikil hrif fiskstofna umhverfis Bretlandseyjar. N er rtt um, a fish-and-chips fari t af matselinum hj Bretum. Alla vega verur fiskurinn rttinum ekki orskur, heldur einhver mmur tegund, sem olir betur heitari sj. orskurinn olir nokku vel a svamla heitari sj, en hann vill ekki hrygna, nema sjvarhitinn s bilinu 1 til 8 oC samkvmt mlingum Norursj. ess vegna frir hann sig norar, til okkar og fram til Grnlands. Kenneth F. Drinkwater og fleiri fiskifringar hafa kanna hrif hlnunar fiskstofnana Norur Atlantshafi. Sastliin 35 r hafa 15 af 36 tegundum Norursj flutt sig norar, og a mealtali hafa r flutt sig 300 km norar essum tma. orskur finnst varla umhverfis Bretland en hans sta eru komnar njar tegundir eins og ljti fiskurinn sem nefnist John Dory (ptursfiskur). Hva vitum vi hr um hrif hnattrnnar hlnunar fiskstofna og reyndar allt umhverfi okkar slandi? g held a mli hafi ekki veri miki rannsaka. ri 2006 starfai g vinnuhp vegum forstisrherra, sem fjallai um hrif loftslagsbreytinga. Hfu niurstaa okkar var s, a rannsknir loftslagsbreytingum og hrifum eirra vri langmikilvgasta verkefni slenskra vsinda dag og ninni framt. Skrslunni var skila. San gerist ekki neitt essu mli og hi opinbera virist ekki hafa neinar hyggjur n neinn huga rannsknum essu mikilvga mli.


Hverjum eigum vi a tra?

makrll dag er essi fyrirsgn frtt hj RUV: “tbreisla makrls vi sland lti breyst. tbreisla makrls vi sland virist svipu og sustu r a sgn Sveins Sveinbjrnssonar leiangursstjra rannsknaskipinu rna Fririkssyni.”

sama fjlmili er essi frtt: Miklar breytingar lfrki. Lfrki Norur-Atlantshafi hefur teki miklum breytingum vegna hkkunar sjvarhita. Njar rannsknir norskra sjvarlffringa sumar sna a sld og markrll fra sig norur hf. Norskir vsindamenn hafa n fyrsta sinn kortlagt mrk tbreislu makrls til norurs. ljs kom a makrllinn frir sig lengra til norurs mean norski sldarsofninn hefur n rstst t ytri kant marklsvisins norvestri. Makrlnum heldur fram a fjlga en stand sldarstofnsins heldur fram a versna, lti finnst af fullorinni sld. Vi hkkandi hitastig sjnum flytur tan sig sem makrll og sld lifa . Kenningar eru um a egar makrlnum fjlgi ti hann meira af sldarseium og v fkki sldinni. Bist er vi hkkun hitastigs sjvar ssumars og er bist vi a makrllin fari enn norar, allt til Svalbara. Allt bendi til a hlnun hafsins haldi fram nstu rin og makrll og msar arar fisktegundir fari enn norar.”

Hvers vegna sr Hafr engar breytingar, en normenn leggja hfuherslu ggn sem sna miklar breytingar? Eru eir kannski ekki smu blasunni?


ergar krnar valda sprengingu

Hlaan springurSastliin janar var dlti srst sprenging fjsi Rasdorf skalandi. Nutu kr frust, en orsk sprengingarnar var a a kviknai metan gasi fjsinu. Loftrsting var ltil ea engin og metan sem krnar gfu fr sr ba enda safnaist fyrir, ar til einhver rafmagnsneisti kveikti og aki fauk af. Myndin snir fjsi ljsum logum. J, nautgripir gefa fr sr miki metan gas, bi egar eir ropa og reka vi. a er tali a venjuleg kr gefi fr sr milli 100 og 500 ltra af metan dag, ea sambrilegt vi magni af mengun fr einum bl. tlosun metan gasi er alvarlegt ml, v essi gas tegund hefur 21 sinnum meiri hrif hlnun heldur en sambrilegt magn af koltvoxi. ll dr, sem eta gras (kr, sauf, geitur, lfaldar ofl.) hafa fjra maga, ar sem melting furs fer fram. a eru bakterur ea rverur (methanogens) maganum, sem stula a rotnun. Afleiing ess er a miki magn af metan og koltvox gasi myndast maganum, sem krnar losa sig vi r bum endum metlingarvegsins. etta er oft nefnt biogas. Taflan snir efnagreiningu ess. Biogasa er heilmiki gas, sem myndast. Til dmis stralu er tali a nautgripir og skyld hsdr gefi fr sr rmlega 13% af llu gasi, sem berst t andrmslofti. ar vi btist miki magn af metan gasi, sem myndast mykjuhaugum. etta er ekkert grn lengur, egar vi hfum hug a a eru yfir 1,5 milljarur nautgripa jru. Sennilega gefur krin fr sr um 70 til 120 kg af metan ri. a jafngildir loftslagshrifum fr 2300 kg af koltvoxi ri. a er jafn miki magn af koltvoxi og a sem losnar r lingi vi a brenna 1000 ltrum af bensni. Ef bllinn eyir um 8 ltrum 100 km, samsvara a 12500 km ri. a eru ekki til nkvmar tlur um biogas, en FAO stofnun Sameinuu janna segir a nautgripir og landbnaur yfirleitt losi um 18% af llum grurhsagsum ri. Mli er ori svo alvarlegt, a Hvta Hsi gaf t skipan jn um a n beri a draga r metan tblstri fr landbnai um 25% fyrir ri 2020.


Hva heldur um orsk hnattrnnar hlnunar?

SkoanaknnunHnattrn hlnun er stareynd, en hverjar eru orsakir hennar? Rmlega 97% af vsindamnnum telja hlnun vera af manna vldum. Hinir halda a hlnun s nttrufyrirbri og h mengun mannkyns lofthjpnum. Meal almennings heiminum er svari nokku anna, en a er misjafnt milli landa, eins og mefylgjandi lnurit snir fyrir tuttugu lnd. a er enskumlandi lndum (Bandarkjunun, Bretlandi og stralu) sem efasemdir eru mestar um hrif mannsins hlnun jarar. a er Kna, sem flestir tra a hlnun s af manna vldum. Hi sara kemur ekki vart, v hvergi heiminum er mengun meiri en Kna. Hvers vegna er almenningur enskumlandi lndum svo tortrygginn a hlnun s af manna vldum? Er a tilviljum, ea er a tengt tungumlinu? Ea er a vegna plitsks rstings og rurs essum lndum? Bandarkjunum eru til dmis 91 stofnanir sem eru vel fjrmagnaar af yfir $900 milljn sem eru afneitum, ea vinna gegn eirri skoun hlnun s af manna vldum. essar stofnanir eru styrktar af oluflgum og lka fyrirtkjum. essu lndum er n-frjlshyggja n mjg rkjandi, ar sem margir hallast a eiri skoun a hinn frjlsi markaur eigi a rkja en a draga urfi r hrifum hins opinbera. Einnig er bent , a fjlmilar essum remur lndum su a miklu leyti hndum eins einstaklings: Roberts Murdoch. Hann er ekktur fyrir skoun a hlnun s engan htt tengd starfsemi mannkyns. En essar skringar eru reyndar eins og a klra bakkann: enginn veit hversvegna hinn enskumlandi heimur hagar sr annig.


Flug M17: Af hverju Evrpa gerir ekki neitt

Rsneski bjrninnN er tali sanna a faregaotan Malaysian flug 17 hafi veri skotin niur me rssneskri eldflaug sem rssneskir askilnaasinnar kranu sendu loft. Lk 193 frnarlamba eru n loks komin til Hollands. Reiin er mikil Hollandi og Evrpu allri, enda er ekki fari me lkamsleifar af eirri viringu sem talin er nausynleg siuu jflagi. En allt bendir til a Evrpa geri ekkert mlinu anna en nokkrar harar orsendingar til Putins. stan fyrir agerarleysi er s, a rssar hafa efnahagslegt tangarhald Evrpu, jafnvel skalandi. Tkum Holland sem dmi um efnahagstengslin vi rssa. Holland er h rssum hva varar olu og jargas. Hollenska oluflagi Shell hefur gert miklar fjrfestingar gas og olulindum Sberu. Shell er strsta fyrirtki Hollandi og flestir lfeyrissjir ar landi hafa keypt Shell. Ef Shell tapar, lkka eftirlaun allra kennara og inaarmanna Hollandi. Tengslin milli Shell og hollenska rkisins eru mikil og flkin. Shell mun gera allt sem eirra valdi stendur til a koma veg fyrir vinganir ea hmlur verslun og viskipti vi rssa.

ri 2012 fluttu hollendingar inn vrur fr Rsslandi fyrir $27.3 milljara, mest jargas. San seldu eir 95% af essu gasi til annara Evrpurkja. Rssland flutti inn $9.7 milljara a r af vrum fr Hollandi: mest blm, matvru og skrifstofuvrur. Putin getur a sjfsgu loka strauminn af ungum vopnum og fjrmagni til byltingasinna kranu. En Ptin er harur nagli. Hann er afkvmi KGB, leynijnustu Sovetrkjanna. Evrpa orir ekki a gera neitt mean meginlandi er algjrlega h Rsslandi hva varar olu og gas.


g ri Elizabetu

Elizabeth Warrenrtt fyrir alt, er enn til vonarneisti um lri Bandarkjunum. a sem gerist essu strveldi strveldanna hefur auvita bein ea bein hrif okkur ll. Vonin virtist bjartari egar Obama var kosinn forseti. Hann gat varla veri verri en Bush! Svartur maur, vel menntaur, sem hlaut a vera lrissinnaur og maur flksins, ekki satt? g kaus hann, en v miur hefur hann reynst vera tl hndum aujfra og Wall Street. Nstu kosningar vera haldnar ri 2016. Tali er lklegt a Hillary Clinton fari frambo fyrir hnd Demkrata, en hn hefur ekki gefi kost sr formlega. g mun vinna gegn henni. Hn er bin a vera of lengi plitk og orin gjrspillt. N fr hn $200 sund fyrir hvern fyrirlestur sem hn flytur. Hn kom dttur sinni Chelsea stu, ar sem hn fr greitt $600 sund ri fyrir a gera ekki neitt. Clinton fjlskyldan er heltekin grgi (n metin $25 milljnir) og verur a afskrifast stjrnmlum. Eina vonin hj mr er n hn Elizabeth Warren. Hn er 65 ra og starfar sem lagaprfessor vi Harvard hskla Boston og n ingmaur Washington. Hn hefur lengi unni vi rannsknir v hvernig stjrnmlamenn og bankar hafa hagrtt lgum landinu sr hag og gefi t fririt og bkur um a ml. Hn segir etta um auvaldi: “eir hafa svindla amerskum fjlskyldum, valdi efnahagshruni, lti svo rki bjarga sr kostna almennings, og n eru stru bankarnir ornir enn strri en eir voru egar hruni var 2008.” “Strkur er tekinn fastur og settur steininn fyrir a vera me einn vindling af marijana, en stru bankarnir vo peninga fyrir stru eiturlyfjasalana og enginn eirra er settur inn. Spili em vi lifum er eintmt svindl!” “Bankastjrinn borgar minna tekjuskatt en einkaritarinn. Hvernig er a hgt? a er hgt vegna ess a eir eiga lobbyista og Repblikana fulltra inginu.” Fylgist me essari konu. Hn er eina vonin.


Vogunarsjurinn Elliott og Eyjafjallajkull

ElliottStrax og eldgosi Eyjafjallajkli hfst fkk g smtl fr fyrirtki New York sem heitir Elliott Management Corporation. eir vildu f reglulegar skrslur fr mr varandi hegun gossins og sp um lkur framvindu mla Eyjafjallajkli. g kom alveg af fjllum varandi etta fyrirtki og tti erfitt me a tta mig hva vri gangi. hugaml mn eru vsindin og frleikur en ekki viskiptaheimurinn og g hafi enga hugmynd um hvers vegna eir sttust eftir essum upplsingum. a er n loks fjrum rum sar a g tta mig hva var a gerast. Elliott er einn strsti vogunarsjurinn ea “hedge fund” jru (nmer 10, me $19 milljara). etta er einnig s vogunarsjur, sem hefur eignast flestar krfur fallna slenska banka. Kjarninn hefur nlega fjalla um Elliott og gefi honum nafni hrgammasjur. Kjarninn telur a Elliott s bakvi ea jafnvel eigandi af krfum stru rotab fllnu slensku bankanna Glitnis, Kaupings og Landsbankans. Auvita var a eirra hag a frast um framvindu mla varandi nttruhamfarir slandi mean gosinu st.


Kalda stri

Kalda strig var staddur Bandarkjunum sem skiftinemi menntaskla ri 1957, egar Sovetrkin settu loft gervihnttinn Sputnik. Hann sveif umhverfis jrina og sendi fr sr stugt beep-beep hlj, sem var tvarpa um ll Bandarkin. g gleymi v aldrei hva amerkanar hfu miklar hyggjur af essu framtaki rssa og voru reyndar dlti ttaslegnir. ar frddist g um kalda stri, sem mtai heimsplitkina allan seinni helming tuttugust aldarinnar. etta hefst eiginlega Evrpu ri 1947, ar sem jafnvgi rkti milli strveldanna tveggja. voru aeins eitt hundra sund bandarskir hermenn stasettir skalandi, en 1,2 milljn rssneskir hermenn. Hr skorti jafnvgi og amerkanar hugsuu mli. Harry Truman, forseti Bandarkjanna, kom fram me hugmynd a lta a skna vi Sovetrkin a Amerka myndi beita kjarnorkuvopnum ef rssar vru ekki stilltir Vestur Evrpu. Sar komst Truman a v, a amerkanar ttu aeins eina kjarnorkusprengju vopnabri snu og a a var ekki enn bi a setja hana saman. ri 1949 sprengdu rssar sna fyrstu kjarnorkusprengju og amerkanar voru slegnir og undrandi a rssar vru komnir etta langt. a var Eisenhower forseti sem hf kapphlaupi me kjarnorkuvopn fyrir alvru. Hann leit a venjuleg vopn og allur rekstur hersins vri alltof dr og taldi a kjarnorkuvopn vri drari afer til a halda rssum mottunni. Amerkanar sprengdu fyrstu vetnissprengjuna ri 1952 og rssar svruu smu mynt ri sar. Kennedy vann forsetakosninguna ri 1960 me v a telja almenningi tr um a Sovetrkin vru komin langt framr Amerku me kjarnvopnaframleislu. a var ekki satt, v a r ttu rssar aeins fjrar eldflaugar vopnaar kjarnorkusprengjum. ri 1962 voru Amerkanar komnir me 27 sund kjarnorkuvopn en rssar “aeins” 3300. Lnuriti snir kjarnvopnabna strveldanna. Leynijnusta Bandarkjanna kti alltaf styrk Sovetrkjanna og ingi hlt fram a dla dollurum kjarnorkuinainn og byggingu langdrgra eldflauga. kringum ri 1970 voru rssar loks komnir me fleiri eldflaugar og standi var vgast sagt strhttulegt. VopnakapphlaupMesta httan var vegna slysni. Eitt slys gti auveldlega komi af sta heimsstyrjld sem tti engan sinn lka. Slys mefer kjarnavopna gerust oft. Eric Schlosser hefur nlega gefi t merka bk um essi slys: Command and Control. Ekki m gleyma Dr. Strangelove. Margir halda a kalda strinu hafi loki me fundinum Reykjavk ri 1986, en a er ekki svo einfalt v slysin hldu fram. Eitt strsta slysi var nstum a raunveruleika reyndar ri 1995, egar Boris Yeltsin var vi vld Moskvu. Einn morguninn afhendir astoarmaur hans Yeltsin kassa, sem snir a eldflaug er komin loft fyrir fjrum mntum fr Noregshafi og stefnir tt til Moskvu. Allur her Rsslands var settur vibragsstu og eldflaugar me 4700 kjarnorkuvopn voru tilbnar. ekkta eldflaugin virtist vera fr kafbt og Yeltsin hafi aeins innan vi sex mntur til a taka kvrun. Skmmu sar kom ljs a eldflaugin stefndi ekki Moskvu og menn nduu lttara. etta reyndist eftir allt saman vera eldflaug sem Normenn hfu skoti upp til a rannsaka norurljsin. Srfringarnir telja a etta atvik hafi veri httulegasta augnabliki llu kalda strinu.

SILICOR ir meiri mengun Grundartanga

Silikon tetraklrVi lesum frttum a amerskt fyrirtki hyggst reisa verksmiju Grundartanga til a framleia slarsellur. Slarsellur eru a sjlfsgu gt afer til a beisla endurnjanlega orku, en a fylgir mikill bggull skammrifi. Framleisla slarsellum og efninu polysilicon er mjg salegt og mengandi verk og fylgir v mikil losun af eiturefninu slikon tetraklr - SiCl4. a er tali a vi framleislu af einu tonni af polyslikon veri til rgangur sem er fjgur tonn af slikon tetraklr. En a eru fleiri hliar essu mli, sem nausynlegt er a athuga ni. ar meal er saga og ferill fyrirtkisins Silicor. a arf gfurlega raforku til a framleia slarsellur. Ksilsandur er innfluttur og brddur vi mjg han hita, allt a 2000 oC og vi a er reynt a losna vi mest af srefninu sem er bundi sandinn, en eftir er tiltlulega hreint slikon. Slkar versmijur eru v reistar ar sem dr orka er fyrir hendi – eins og vntanlega slandi.

San er vkvinn slikon tetraklr nota miklu magni til a gera slikon enn hreinna. Framleisla polyslikon er talin svo mengandi a Bandarkin vilja helst ekki leyfa slkan ina ar landi og hafa hinga til lti Knverja um saskapinn heima hj sr. N er rin komin a slandi. Silicor vill svna landi okkar t og kaupa hr dra orku. Hvar tla eir a loasa sig vi allt etta magn af eiturefninu slikon tetraklr? Hva um klr gasi sem berst t andrmslofti? Er ef til vill bi a afskrifa Hvalfjr og Akranes, og dma etta svi sem inaarhverfi, ar sem mengun er leyfileg? Silicor ht ur Calisolar og breytti um nafn til a fela sinn fyrri feril viskiptaheiminum vestra. Calisolar rak um tma verksmiju Toronto, Kanada. a fru ljtar sgur af eim rekstri, eins og sagt er fr dagblainu Columbus Dispatch. Fyrirtki var Kalifornu en reyndi svo fyrir sr fyrst Ohio fylki og sar Mississippi og leitai ar fyrir sr me ln til a reisa verksmiju. eir uru a hverfa fr Mississippi vegna ess a fyrirtki gat ekki einu sinni lagt fram $150,000 sem stofnf. N er forstjrum Silicor fagna af fyrirmnnum Faxaflahafna og eir Silicor ra vi Arion banka um ln til a reisa verksmiju hr. Hva viljum vi leggjast lgt til a f ina inn landi?


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband