Bloggfćrslur mánađarins, mars 2019

Afdrif víkinga á Grćnlandi á miđöldum  

 

Landnám norrćnna manna frá Íslandi á Grćnlandi á tíundu öld og landkönnun ţeirra í vestri er einn af höfuđstólpum norrćnnar menningar almennt. Grćnlenska nýlendan blómgađist um skeiđ á fyrri hluta Miđalda, bćđi í Eystribyggđ og Vestribyggđ, en af einhverjum óţekktum ástćđum leiđ byggđin undir lok í kring um 1450 e.Kr.  Ţađ hefur lengi veriđ óstađfest skođun frćđimanna (fyrst Hans Egede 1721) ađ hnignun loftslags hafi ráđiđ förinni og gert Grćnland óbyggjanlegt fyrir bćndur, sem stunduđu akuryrkju og búskap ađ íslenskum siđ.  Síđasta lífsmarkiđ frá norrćnum mönnum á Grćnlandi er tengt brúđkaupi íslenskra hjóna í steinkirkjunni á Hvalsey áriđ 1408. 

LasherFig2

Rannsóknir loftslagsfrćđinga hafa sýnt fram á ađ um skeiđ ríkti tiltölulega mjög milt loftslag á norđurhveli jarđar á Miđöldum (Medieval Climate Anomaly, MCA), frá um 900 til um 1300 e.Kr. , en ţađ byrjađi verulega ađ kólna og Litla Ísöldin gekk í garđ, eins og ískjarnar frá Grćnlandsjökli sýna í stórum dráttum. 

Viđ frekari könnun hefur myndin nýlega tekiđ ađ skýrast viđ rannsóknir á vatnaseti í Eystribyggđ, en niđurstöđur sýna ađ í stórum dráttum hafđi Hans Egede rétt fyrir sér fyrir tćpum  ţrjú hundruđ árum.  Nú hafa Everett Lasher og Yarrow Axford  frá Bandaríkjunum greint súrefnissamsćtuna O18 í skeljum eđa hýđi af vatnapöddum  sem finnast í borkjörnum af vatnaseti í Eystribyggđ.  Grein ţeirra birtist nýlega í tímaritinu Geology. En samsćtan eđa súrefnisísótópinn O18 er góđur mćlikvarđi á ríkjandi hitastig ţegar vatnapaddan var á lífi.  Ţađ tekur um 40 ár ađ mynda 1 cm ţykkt lag af seti í ţessum vötnum í Eystribyggđ,  sem gerir ţá kleift ađ kanna sveiflur í loftslagi međ um 40 ára nćmi eđa upplausn yfir um 3000 ára skeiđ. 

Niđurstöđur ţeirra eru sýndar á myndinni, bćđi O18 sveiflur (efra ritiđ) og hitasveiflan, sem er dregin af O18 gögnum (neđra ritiđ). Kólnun er um 2 til 3 stig á međalhita. Ţađ er eftirtektarvert ađ kólnun í Eystribyggđ er strax komin í gang skömmu eftir áriđ 1000 e.Kr. og hefur náđ toppnum í kringum 1300 e.Kr. (bláa línan). Ađ öllum líkindum hefur sprettutíminn styttst til muna og landbúnađur, sem var hér rekinn á íslenskan máta, féll niđur.  Fólksfjölgun skrapp saman og fókiđ hrökklađist smám saman á brott.  En einmitt á sama tíma var fólk af Inuit kyni ađ fćra sig suđur međ vestur strönd Grćnlands og nema land.  Inúítar höfđu ađlagađ sig mjög vel ađ ađstćđum, einkum međ selaveiđum, og kólnunin á Litlu Ísöldinni hafđi engin áhrif á ţá.

 


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband