Frsluflokkur: Vestmannaeyjar

Magns Blndal og Surtseyjargosi

Magnsar sem g fjallai nlega um eldgosatnlist Jns Leifs bloggi mnu http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1142495/, ber mr skylda til a minnast frbt verk Magnsar Blndal Jhannssonar tilefni Surtseyjargossins. egar Osvaldur Knudsen setti saman fyrstu heimildarkvikmynd sna um Surtseyargosi (1963-1967), fkk hann Magns til a semja tnlist fyrir myndverki. Myndin nefnist Surtur fer sunnan (1965, 23 mn.), en enska tgfan ber heiti Birth of an island. Magns beitti hljum r gosinu sjlfu og blandai eim saman vi raftnlist sna. Ef til vill er etta fyrsta sinn ar sem hlj r nttrunni eru sett inn tnverk. Magns Blndal (1925-2005) er sennilega fyrsti slendingurinn sem samdi raftnlist og er v frumkvur svii raf- og tlvutnlistar slandi. Sagt hefur veri a tnverk Magnsar hafi valdi straumhvrfum umfjllun um raftnlist hr landi. Hann sagi etta um verki: "g samdi tnlistina me nttruhamfarirnar huga og skyndilega gat flk tengt hana vi eitthva, bi hljrnt og myndrnt." Brot r tnverkinu og kvikmyndinni m sj og heyra hr: http://www.youtube.com/watch?v=42H2znxGyhgOsvaldur

Mynd Osvaldar Knudsen er strkostleg margan htt og merkileg heimild um mikilvgt gos. Hr koma fram nokkrir karakterar sem voru ntengdir rannsknum gosinu. Sigurur rarinsson samdi textann og m sj honum brega fyrir ru hvoru myndinni, me sitt vrumerki hfi: rauu skotthfuna. Einnig kemur orleifur Einarsson fram, til dmis a f sr sgarettu ti eynni, ea a bora kex um bor varskipinu mean gosi geysar bakgrunni. Sennilega hefur Gumundur Kjartansson jarfringur veri s sem gladdist mest yfir essu gosi, ar sem Surtsey fri snnun mbergskenningu hans. Syrtlingur myndinn hr til hliar er svaldur lengst til hgri, en lengst til vinstri er Gumundur Kjartansson og orleifur Einarsson bakgrunni fyrir miju. g var erlendis vi jarfrinm egar gosi hfst, en komst vgvllinn desember 1963 varskipi umhverfis Surtsey nokkrar gleymanlegar ferir. a var fyrsta eldgosi sem g kannai. ri 1965 tk g essa mynd af gosinu Syrtlingi, en hann var ein af eldeyjunum sem mynduust umhverfis Surtsey. Syrtlingur htti a gjsa eftir nokkra mnui og hvarf skmmu sar fyrir hrif hafrtsins.


Landeyjahfn – ar sem Jrin og Kjlurinn kyssast

Herjlfur siglir innStundum er styttsta leiin ekki besta leiin, og a kann a sannast n samgngumlum eirra Vestmannaeyinga. Allt fr fyrsta degi hefur hin nja Landeyjahfn Bakkafjru reynst Vestmannaeyjaferjunni Herjlfi erfi. Skipi tekur niri vi hafnarbakkann Landeyjahfn fjrunni og n er frekari ferum fresta en mean er hfnin a fyllast af sandi og sku. Sumir telja hafnarframkvmdirnar hina mestu vitleysu, og telja etta arfa framkvmdir sem hefur veri rst fram plitska sviinu en arir lta allt ruvsi mli: Hfnin er rekvirki sem var bygg sta ar sem ekki tti a vera hgt a byggja. Landeyjahfn er til marks um kjark okkar og snilli.

a hefur veri lengi vita a a er gfurlegur sandburur mefram suur strnd slands, og einnig er mikill framburur r Markarfljti. Orkustofnun tlar til dmis framburinn r Markarfljti vera um 150.000 m3 ri. Siglingastofnun telur a 300 til 400 sund m3 berist mefram strndinni essu svi r hvert, en sterkum suvestan ea suaustan ttum getur sandburur me strndu veri yfir 100 sund m3 mnui. Frambururinn og sandburur mefram strndinni orsaka a a hafsbotninn rtt undan strndinni er sfelldri hreyfingu. annig hefur til dmis myndast margra km langt sandrif um 1000 metra undan fjrunni fyrir framan Bakkafjru, og er dpi niur sandrifi um 2 til 4 metrar a jafnai. Vi slkar astur virkar ferjuhfnin eins og risastr trekt ar sem sandbururinn safnast fyrir. annig breyta bir hafnargararnir llu elilegu fli sandburinum ar sem gararnir skaga fram sjinn. Vi btist n a framburur Markarfljts jkulhlaupinu aprl 2010 var a minnsta kosti 200 sund m3 einum degi! a m reikna me eldgosum framtinni og aurbururinn heldur fram. Reksturinn essari hfn verur v a llum lkindum endalaus og mjg dr bartta vi nttruflin. Var einhver a tala um a berjast vi vindmyllur?

Hafi i teki eftir v, a Bakkafjara skagar dlti suur t Atlantshafi, og myndar annig systa tangann hr um slir. a er ekki tilviljun heldur eru tvr gar og gildar stur fyrir v a svo er: (a) framburur af aur r Markarfljti, og (b) var ea hl sem Vestmannaeyjar mynda fyrir sunnan ttunum og orsaka annig sfnun af aur og sandi vi Bakkafjru, eins og myndin til hliar snir. lduh i suvestan tt framtinni, jarsgulegum tma, mun Bakkafjara teygjast enn lengra suur og a lokum umlykja Vestmannaeyjar, sama htt og Mrdalssandur hefur umkringt Hjrleifshfa og frt hann upp urrt land. urfa Vestmannaeyingar ekki jargng til a aka til Reykjavkur.

Tkum Mrdalssand og Hjrleifshfa sem nrtkt dmi um strkostlegar landslagsbreytingar af vldum eldgos og rframburi. Vi landnm slands skagai Hjrleifshfi t Atlanshafi sem langur tangi. Inn af honum a vestan var Kerlingarfjrur, eins og fjalla er um Landnmabk. San hafa jkulhlaup fr Ktlu flutt fram grynni af viki, sku og sandi til sjvar og flutt fram strndina Mrdalssandi um 3 til 4 km. annig hefur veri tali a Ktlugosi 1918 hafi til dmis btt vi allt fr 1 til 8 km3, og vst er a strndin er um 2.5 km sunnar en hn var fyrir gosi 1660. A vsu er ekkert sem bendir til a Eyjafjallajkull veri jafn iinn og eldstin Katla, en samt sem ur verur a gera r fyrir slkum hamfrum framtinni. a hefur auvita veri ljst allt fr landnmsld a hafnarskilyri eru slm suurstrndinni vast hvar.


Gossaga Fimmvruhlsi

helgi_torfason_og_hoskuldur_b_jonsson.jpgAllir eir sem gengi hafa Fimmvruhls hafa teki eftir v a slin er eins og risavaxin brujrnsplata, me grurnar vert lei. Maur gengur upp einn hrygginn, niur dld, upp nsta hrygg og svo framvegis. Landslag einkennist af miklum fjlda goshryggja sem liggja fr austri til vesturs og hafa flestir eirra gosi undir jkli, ea fyrir meir en um tu sund rum. etta er mjg venjuleg stefna jarmyndana slandi, ar sem flestar ggarair og mbergshryggir liggja fr noraustri til suvesturs, ea fr norri til suurs (ein undantekning er Snfellsnesi, ar sem vest-norvestur stefna er algeng). Auk hryggjanna eru nokkur yngri basalt hraun, lk v hrauni sem er a renna dag. Kkjum v aeins jarfri og jarsgu Fimmvruhlsi og athugum hvort vi getum lrt af vi eitthva um gosi sem n stendur yfir. a er gamall mlshttur ea regla jarfrinni a ntiminn s lykillinn af fortinni. annig getum vi tlka og skili best a sem gerist fyrri skeium jarsgunnar me v a notfra okkur upplsingar ea frleik v sem er a gerast dag. etta vel vi um Fimmvruhls, en einnig m nta hi andsta: vi getum lrt heilmiki um gang gossins dag me v a skoa fornu eldstvarnar hlsinum. Oftast er a einmitt annig jarfrinni a sagan endurtekur sig.

ri 2005 birtu Helgi Torfason og Hskuldur Bi Jnsson grein um jarfri vi norvestanveran Mrdalsjkul. ar er jarfrikort af Fimmvruhlsi, og hefur Nttrufristofnun slands n birt korti n vefsu sinni hr, ar sem nju eldstvarnar eru krkomin vibt korti. Reyndar eru upplsingarnar um breislu nja hraunsins nokkra daga gamlar, og sna v ekki litlu gossprunguna sem opnaist 31. marz.

Eitt hfueinkenni jarmyndana hlsinum eru fjrir ea fimm mbergshryggir sem stefna austur-vestur, eins og korti snir. eir hafa myndast vi sprungugos undir jkli. Milli eirra eru tu ea tlf basalt hraun, ltil a flatarmli, sem hafa komi uppr stkum ggum ea mjg stuttum ggarum. Drefing gganna er regluleg en a virist einmitt vera einkenni nju eldstvarinnar, ar sem tvr gossprungur me misvsandi stefnu hafa opnast. etta er v ekki eiginlegt sprungugos, eins og au sem vi eigum a venjast aalgosbeltum landsins. Slk sprungugos koma upp r sprungum sem geta veri tugir klmetra lengd, eins og t.d. Lakaggar, sem eru amk. 25 km lengd.

Hver verur framt gossins Fimmvruhlsi? g vil benda tvo mguleika sem eru jafn lklegir a mnu liti, og ekki hgt a velja ar milli essu stigi. Annar er essi: Endar a fljtt og myndar fremur lti hraun eins og eldri hraungos hlsinum? Ea heldur gosi fram og hleur upp myndarlegri nrri dyngju? Hraundyngjur eru mjg mikilvg fyrirbri slenskri jarfri, og ngir a benda til dmis Skjaldbrei. Einkenni eirra er a gosi kemur aallega upp um eina gosrs, og hraun rennur til allra tta til a mynda dyngjuna sem er auvita laginu eins og skjldur hvolfi. Hafsbotn vi Surtsey snum tma, rin 1963 til 1968, var v haldi fram a Surtsey vri dyngjugos. Reyndar byrjai gosi stuttri sprungu og fjrir ggar ea litlar eyjar spruttu upp: Surstsey, Syrtlingur, Jlnir og Surtla. Eins og sj m kortinu af hafsbotninum umhverfis Surtsey voru virku ggarnir nokkrir, en aeins Surtsey sjlf var varanleg. Ef Surtsey hefi gosi landi, hefi gosi sennilega hlai upp dmigerri dyngju. Kvikan sem n gs Fimmvruhlsi er einmitt mjg lk eirri sem kom upp Surtsey. Framhaldi heldur fram a vera mjg spennandi!


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband