Gossaga Fimmvruhlsi

helgi_torfason_og_hoskuldur_b_jonsson.jpgAllir eir sem gengi hafa Fimmvruhls hafa teki eftir v a slin er eins og risavaxin brujrnsplata, me grurnar vert lei. Maur gengur upp einn hrygginn, niur dld, upp nsta hrygg og svo framvegis. Landslag einkennist af miklum fjlda goshryggja sem liggja fr austri til vesturs og hafa flestir eirra gosi undir jkli, ea fyrir meir en um tu sund rum. etta er mjg venjuleg stefna jarmyndana slandi, ar sem flestar ggarair og mbergshryggir liggja fr noraustri til suvesturs, ea fr norri til suurs (ein undantekning er Snfellsnesi, ar sem vest-norvestur stefna er algeng). Auk hryggjanna eru nokkur yngri basalt hraun, lk v hrauni sem er a renna dag. Kkjum v aeins jarfri og jarsgu Fimmvruhlsi og athugum hvort vi getum lrt af vi eitthva um gosi sem n stendur yfir. a er gamall mlshttur ea regla jarfrinni a ntiminn s lykillinn af fortinni. annig getum vi tlka og skili best a sem gerist fyrri skeium jarsgunnar me v a notfra okkur upplsingar ea frleik v sem er a gerast dag. etta vel vi um Fimmvruhls, en einnig m nta hi andsta: vi getum lrt heilmiki um gang gossins dag me v a skoa fornu eldstvarnar hlsinum. Oftast er a einmitt annig jarfrinni a sagan endurtekur sig.

ri 2005 birtu Helgi Torfason og Hskuldur Bi Jnsson grein um jarfri vi norvestanveran Mrdalsjkul. ar er jarfrikort af Fimmvruhlsi, og hefur Nttrufristofnun slands n birt korti n vefsu sinni hr, ar sem nju eldstvarnar eru krkomin vibt korti. Reyndar eru upplsingarnar um breislu nja hraunsins nokkra daga gamlar, og sna v ekki litlu gossprunguna sem opnaist 31. marz.

Eitt hfueinkenni jarmyndana hlsinum eru fjrir ea fimm mbergshryggir sem stefna austur-vestur, eins og korti snir. eir hafa myndast vi sprungugos undir jkli. Milli eirra eru tu ea tlf basalt hraun, ltil a flatarmli, sem hafa komi uppr stkum ggum ea mjg stuttum ggarum. Drefing gganna er regluleg en a virist einmitt vera einkenni nju eldstvarinnar, ar sem tvr gossprungur me misvsandi stefnu hafa opnast. etta er v ekki eiginlegt sprungugos, eins og au sem vi eigum a venjast aalgosbeltum landsins. Slk sprungugos koma upp r sprungum sem geta veri tugir klmetra lengd, eins og t.d. Lakaggar, sem eru amk. 25 km lengd.

Hver verur framt gossins Fimmvruhlsi? g vil benda tvo mguleika sem eru jafn lklegir a mnu liti, og ekki hgt a velja ar milli essu stigi. Annar er essi: Endar a fljtt og myndar fremur lti hraun eins og eldri hraungos hlsinum? Ea heldur gosi fram og hleur upp myndarlegri nrri dyngju? Hraundyngjur eru mjg mikilvg fyrirbri slenskri jarfri, og ngir a benda til dmis Skjaldbrei. Einkenni eirra er a gosi kemur aallega upp um eina gosrs, og hraun rennur til allra tta til a mynda dyngjuna sem er auvita laginu eins og skjldur hvolfi. Hafsbotn vi Surtsey snum tma, rin 1963 til 1968, var v haldi fram a Surtsey vri dyngjugos. Reyndar byrjai gosi stuttri sprungu og fjrir ggar ea litlar eyjar spruttu upp: Surstsey, Syrtlingur, Jlnir og Surtla. Eins og sj m kortinu af hafsbotninum umhverfis Surtsey voru virku ggarnir nokkrir, en aeins Surtsey sjlf var varanleg. Ef Surtsey hefi gosi landi, hefi gosi sennilega hlai upp dmigerri dyngju. Kvikan sem n gs Fimmvruhlsi er einmitt mjg lk eirri sem kom upp Surtsey. Framhaldi heldur fram a vera mjg spennandi!


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 identicon

flottir pistlar hj r.

Takk.

Rafn Haraldur Sigursson (IP-tala skr) 2.4.2010 kl. 16:46

2 Smmynd: Sigurur r Gujnsson

Betur a fleiri vsindamenn blogguu um fri sn svo almenningi s skiljanlegt.

Sigurur r Gujnsson, 2.4.2010 kl. 17:37

3 Smmynd: Sveinn Atli Gunnarsson

Tek undir athugasemdirnar hr a ofan. Gur pistill a venju og vel skiljanlegur.

Sveinn Atli Gunnarsson, 2.4.2010 kl. 21:09

4 identicon

vitali vi Olgeir Sigmarsson RUV var tala um a kvikan kmi hugsanlega r mttli jarar. ir a ekki a gosi s dyngjugos?

Hver er munur v, hvort kvikan kemur r kvikuhlfi ea mttlinum?

Hvernig er hgt a sj muninn?

einsi (IP-tala skr) 2.4.2010 kl. 21:16

5 Smmynd: Haraldur Sigursson

Kvika sem kemur beint r mttli jarar hefur mjg htt innihald af MgO ea magnesum oxi (um 10%). essi kvika sem n gs Fimmvruhlsi hefur um 7% MgO. a er n ekki alveg eins htt og kvikan sem kemur beint r mttli (hn hefur um 10% MgO) en nlgt v. g held a essi kvika sem n gs hafi stoppa nokkra daga miri skorpunni, um 10 km dpi, og vi a breytist hn og MgO lkkar niur um 7%, ur en hn gs. Hn er semsagt nlgt mttulskviku, en ekki alveg. Vi vitum a kvikan safnaist fyrir um 10 km dpi, fr jarskjlftaggnum.

Haraldur Sigursson, 3.4.2010 kl. 00:12

6 identicon

Takk fyrir, Haraldur!

etta er eins og geta leita til Bobby Fischer me skkrautir:-)

einsi (IP-tala skr) 3.4.2010 kl. 00:54

7 Smmynd: mar Bjarki Smrason

Flottur pistill a vanda hj r Haraldur. En eru eiginlegar dyngjur r alkalsku bergrinni ekki frekar sjaldgfar? g hef n ekki s hrauni nvgi, en finnst af v sem g hef s sjnvarpi a etta s heldur seigara hraun en a sem maur von a sj fr dyngju. Er a kannski misskilningur?

mar Bjarki Smrason, 3.4.2010 kl. 02:07

8 identicon

Nei. a er alveg rtt hj r. etta var einmitt rtt sambandi vi Surtsey snum tma. g s samt ekkertv til fyrirstu a alkal basalt myndi dyngju. Hrauni er apalhraun, og rennur fremur seigt.

haradur sigursson (IP-tala skr) 3.4.2010 kl. 02:48

9 Smmynd: mar Bjarki Smrason

Einmitt og ess vegna vri lklegra a arna myndi einhverskonar hrgald frekar en regluleg dyngja. Dmigerar dyngjur eru mnum huga fjl-hraunbelta helluhraun. En ef gosi stendur ngu lengi er hugsanlegt a vi fum MgO-rkari kviku beint r mttlinum. Hn yri lklega ekki eins seig og gti runni lengra. Astur til a mynda reglulega dyngju arna uppi eru tpast hagstar.

a verur alla vega gaman a fylgjast me v hvernig etta gos rast og hvort a httir eftir nokkrar vikur ea heldur fram nokkra mnui ea e.t.v. r, lkt og Surtsey geri.

mar Bjarki Smrason, 3.4.2010 kl. 17:04

10 identicon

Gur pistill, a venju. Bestu akkir!

Baldur Ragnarsson (IP-tala skr) 3.4.2010 kl. 19:58

11 identicon

Ef etta er dyngjugos...Hva verur um rsmrk og Bsa Goalandi? Vri hgt a bjarga essum nttrugersemum sama htt og vestmannaeyjab var bjarga 1973

Jhann (IP-tala skr) 3.4.2010 kl. 19:59

12 Smmynd: Haraldur Sigursson

Ef gosi heldur fram, munu Hrunagil og Hvannrgil fyllast og einhver hraun n niur eyrar Krossr. Mr finnst lklegt a a hafi hrif Bsa. Astur eru annig a erfitt vri a framkvma hraunklingu, enda er ekki ljst hvort hn skifti mli Heimaey ri 1973. ar sem mannvirki eru ekki veginum, finnst mr a vi ttum a lta ntruna ra etta sinn.

Haraldur Sigursson, 3.4.2010 kl. 21:14

13 Smmynd: GK

Er a kkja hr inn fyrsta sinn. Langai a akka fyrir frlega og lsilega pistla.

GK, 3.4.2010 kl. 22:33

14 Smmynd: lafur rarson

Nttran verur a f a ra hvort hraun fari eyrarnar ea ekki. Mr tti dmigert a vilja fara a stjrna essu rennsli. Leyfum essu gosi a gera a sem a vill. Vi mennirnir skemmum n alveg ng fyrir og munum aldrei geta skapa neitt lkingu vi a sem nttran br til.

lafur rarson, 4.4.2010 kl. 13:33

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband