Frsluflokkur: Vsindi og fri

Storknun kvikugangsins er a draga r kvikurennsli.

a er ljst a a er kvikugangur undir Sundhnksggarinni, en kvikugangur er einfaldlega sprunga sem er full af um 1150 til 1200 stiga heitri basalt kviku. Hvernig lta slkir gangar t? Terteru blgrtismynduninni slandi finnst mikill fjldi basalt ganga af essu tagi. Hr myndinni er einn slkur, en hann sker forn hraunlg noranveru Snfellsnesi. Taki eftir a gangurinn er margfaldur. Vinstra megin m sj amk. sex lrtt lg. essi lrtta lagskifting verur til vegna ess a egar heit kvika streymir upp sprunguna, klnar kvikan vi snertingu vi kalt bergi umhverfis, og myndast lrtt 5 til 10 cm ykk skn af storknu basalti yst ganginum. egar nsta gos verur myndast nnur skn innar, og svo koll af kolli. Sundhnksggarinni hafa ori sex gos san nvember 2023, og gangurinn sem liggur ar undir er eflaust me slkar sknir eins og myndin snir. Vi etta rengist gangurinn smtt og smtt og ar me dregur hjkvmilega r rennsli upp yfirbori. a er einmitt a sem vi sjum ggnum Veurstofunnar. fImage 5-24-24 at 3.53 PMyrsta kvikuhlaupi nvember 2023 var rennsli um 750 sund rmmetrar dag, en san hefur dregi stugt r v, niur 250 sund rmmetra dag sasta kvikuhlaupi. ma 2024. Klnun og storknun kviku jrum gangsins er stugt a rengja afrsluina og mun a lokum stva virknina undir Sundhnksggarinni. t fr slkum ggnum hfum vi Grmur Bjrnsson v sp goslokum byrjun jl r. N, Almannavarnir gefa lti fyrir slkar spr og kalla framtak okkar tlfrileik (Mbl. 18. mars, 2024). Arir kynnu a kalla slka starfsemi vsindi. a er leitt og reyndar tluvert hyggjuefni a Almannavarnir hafi slk neikv vihorf gagnvart vsindunum.

a veltur v allt v hva kvikan ganginum klnar hratt og storknar. g hef ur fjalla um a hr

https://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/2296515/. ar sndi g fram a klnunin er aallega h ykkt gangsins, sem er v miur ekkt str Sundhnk. En lkn sna a gangur sem er um meter ykkt klnar nokkrum klukkustundum. Gangur sem er um 10 metrar ykkt tekur vikur a klna. Um lei og n kvika streymir upp mijan ganginn stvast frekari storknun, en storknu rnd hefur myndast jarinum. annig rengist kvikugangurinn stugt og hindrar a lokum allt kvikufli Sundhnksggarinni. En hva tekur vi nst og hvar Reykjanesi er auvita algjr vissa.


Frekari skring kvikurennsli og sp um goslok.

g tek fram a frsla mn blogginu gr og a sem fer hr eftir er eingngu mn skoun og h skounum Grms Bjrnssonar. Hr er skring vibot um ggn varandi kvikuinnstreymi hinn 15. aprl 2024. Hinn 18. April 2024 birti Veurstofa slands eftirfarandi. https://www.vedur.is/um-vi/frettir/jardhraeringar-grindavik

Mealhraunfli fr ggnum yfir tmabili 8. til 15. aprl var meti 3,2 0,2 m3/s. a er ltil breyting m.v. mealhraunfli tmabili fr 3. til 8. aprl sem var meti 3,6 0,7 m3/s.Landris Svartsengi heldur fram stugum hraa. etta bendir til a u..b. helmingur af kvikunni sem er a koma af dpi s a safnast fyrir kvikuhlfinu en hinn helmingur er a fla upp yfirbor i Sundhnksggarinni.(leturbreyting mn). Einnig er etta sett fram hr https://www.mbl.is/frettir/innlent/2024/04/18/kvikan_virdist_nu_skiptast_til_helminga/

Mealhraunfli fr ggnum er 3,2 m3/s, sem samsvarar 2.9 m3/s af kviku, ef poruhlutfall er 0,9. a samsvarar kvikurennsli um 251 s m3/s. etta er s tala sem n er btt vi lnuriti hr fyrir ofan um sp um goslok.


Endurnju sp um goslok Sundhnksggarinni.

Enn mallar hraunkvika einum gg Sundhnksggarinni og hraun mjakast hgt til suurs. Hinn 14. mars 2024 birtum vi Grmur Bjrnsson jarelisfringur grein hr sem bar titilinn Einfld sp um lok umbrota Grindavk. Sj hr https://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/2300308/. Vi hfum teki eftir v a ggnum sem eru birt af Veurstofu slands felast upplsingar um breytingar kvikufli fr eldstinni, sem er kennd vi Sundhnksggarina. essi ggn sna a kvikufli hefur stugt minnka (fyrsta myndin) og bendir s run a kvikufli veri loki essari eldstImage 4-30-24 at 7.08 PM seinni part sumars 2024, ea nnar tilteki um 5. jl. essi vileitni okkar a beita reianlegum ggnum um kvikufli til a sp um goslok vakti msa umru sem var yfirleitt jkv, a undanskildum vibrgum fulltra Almannavarna, sem lsti framlagi okkar sem tlfrileik (Mbl. 18. mars, 2024). essi ummli benda til ess a Almannavarnir skilji v miur ekki frumggnin, sem er reyndar tluvert hyggjuefni. N hefur Veurstofa slands birt njar tlur um hraunfli fr Sundhnksggarinni, r fyrstu san hinn 11. mars 2024. Myndin fr V sem hr fylgir snir kvikufli fyrir essi sj tilfelli sem hafa gerst til essa og flest leitt til eldgosa (fyrsta myndin). Okkur var strax ljst a a er kerfisbundin breyting kvikurennsli essum sj tilfellum, annig a a dregur stugt r kvikurennsli. ess vegna snum vi ggnin lnuriti af kvikurennsli mti tma (nnur myndin). ar mynda essi sj tilfelli feImage 4-30-24 at 7.11 PMrli sem stefnir niur lrtta sinn og gefa okkur grundvll til a setja fram sp um goslok byrjun jl 2024. Njustu ggn styja v vi fyrri sp okkar um framt og lok virkni Sundhnksggarinni.

Tluver umra hefur veri gangi varandi stand og framvindu mla essu gosi og snist sitt hvorum um framhaldi. a er tiltkast a bera essa virkni saman vi Krfluelda, sem er svipa sprungugos og virkni ess mjg vel skr. Eitt athyglisvert varandi Krflu er a egar hn htti a gjsa var staa landriss h og hlt fram a rsa um tma. a er v ekki lklegt a Sundhnksggarin hagi sr eins. rija myndin snir hreyfingu GPS stinni HS02 Svartsengi essa viku. a er ljst a hr er enn landris gangi. En a er hugsanlegt a, eins og Krflu, haldi landris fram a vissu marki eftir gos, ess a ntt gos brjtist fram.Image 5-4-24 at 12.45 PM


Einfld sp um lok umbrota Grindavk

Hfundar

Haraldur Sigursson, jarfringur og Grmur Bjrnsson jarelisfringur

Jarskjlftar, kvikuhlaup og eldgos hafa leiki ba Grindavkur grtt, allt fr 10. nvember 2023 og til essa dags. Hvenr lkur essum hamfrum? Hvenr geta barnir sni heim og tgerin komist aftur gang einni strstu verst slands? Vi teljum a n liggi fyrir vsindaggn, sem leyfa okkur a tla hvenr kvikuhreyfingum og gosum lkur Sundhnks ggarinni.

Umbrotin vi Grindavk stafa af miklum flekahreyfingum, sem hfust fyrir alvru 10. nvember 2023. rykktist Norur Amerku jarskorpuflekinn til vesturs, fr Evrasuflekanum fyrir austan. a greiddi hraunkviku lei r efri mrkum mttuls jarar, fr um 15 km a um 5 km dpi. ar safnast kvikan fyrir lrttu kvikuinnskoti undir Svartsengi, svonefndum laggangi. r essu lrtta innskotslagi hafa minnst fimm kvikuhlaup til austurs tt sr sta um brot jarskorpunni, og enda me hreyfingum og gosum um 20 km lngu sprungukerfi sem venjan er a kenna vi Sundhnk.

Mlanet jarelisfrinnar fylgist ni me atburum jarskorpunni Reykjanesskaga. Einkum GPS mlar, samt jarskjlftamlum, og ekki sst radar mlingum fr gervihnttum sem skynja hreyfingar yfirbori jarar me millimetra nkvmni. Tknin er strkostleg og gefur n tkifri til rannskna og lyktana. Slka tkni og mlingar m a okkar mati a nota til a sp fyrir um run umbrotanna Grindavk, einkum hvort goslok su nnd og htt a flytja binn n. Hr snum vi tilraun til gerar slkrar goslokaspr.

Fr v byrjun mars 2024 hefur Veurstofan birt og vihaldi mynd er snir kvikuinnrennsli lagganginn undir Svartsengi. etta framtak er til fyrirmyndar v n geta jarvsindamenn innan sem utan Veurstofunnar ntt slkar upplsingar til a tlka standi og giska framhaldi. Mynd 1 snir ggnin endurbirt af vef Veurstofunnar.

Image 12.3.2024 at 15.08

Mynd 1: Lnurit Veurstofunnar um rmml kviku undir Svartsengi
(heimild: (https://www.vedur.is/media/uncategorized/graph_mogi_is_12032024.png))

grunni myndar 1 gerum vi tflu 1 me upplsingum r myndinni. Snd er dagsetning hvers kvikuhlaups, hve marga daga kvika safnaist upp fram a kvikuhlaupinu, og hvert var lokamagn uppsafnarar kviku undir Svartsengi milljnum rmmetra. Loks snir aftasta slan tflunni mealsfnunarhraa kviku inn Svartsengishlfi. Ljs er a mealinnrennsli er fallandi me tma og hefur nnast helmingast fr fyrsta kvikuhlaupinu. Vi setjum fyrirvara vi hraa kvikusfnunar ann 11. mars, skum ess a kvika slapp r Svartsengishlfinu byrjun mars. v er uppsafnaa rmmli vanmeti og mealhrainn lka.

tafla2

Tafla 1: Tlulegar upplsingar um kvikusfnun undir Svartsengi (teki r mynd 1)

Sem sagt, hrai kvikusfnunar undir Svartsengi er a hgja sr. Margt getur komi til. Mikilvgast teljum vi er a hin rhundraa uppsafnaa pltuglinun um Sundhnk hefur leyst t. a gerir jarskorpuna smm saman sterkari gagnvart myndum kvikuinnskota, og bindur loks enda atburinn.

Mynd 2 snir frumger spr okkar um lok umbrota Grindavk. Hrai innstreymis kvikuhlfi undir Svartsengi er teiknaur mti tma, me blum punktum og lnu (tafla 2). Gert er r fyrir lnulegri hegun og tvr splnur sndar. S grna innifelur vafasama gagnapunktinn fr 11. mars 2024 mean a s gula er n hans. essi einfalda afer spir v a innstreymi kviku lagganginn undir Svartsengi ljki ssumars ri 2024, og ar me hreyfingunum Sundhnk suur um til Grindavkur.

Kvikufli3

Mynd 2: Mealhrai kvikuinnstreymis undir Svartsengi me tma og tvr lnulegar spr.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Styrki vsindin til a verjast nttruhamfrum

Albert Einstein var einn fremsti vsindamaur heims. lok ferils sns sagi hann ’’a er eitt sem g hef lrt langri vi, a ll okkar vsindi eru frumst og barnsleg samanburi vi raunveruleikann, en samt eru vsindin a allra drmtasta sem vi eigum.’’ Satt a segja er etta einnig trarjtning mn.

N dag eru a vsindin sem gera okkur kleift a mla, tlka og skilja au umbrot sem eru a gerast Reykjanesi dag og nota r upplsingar til a reyna a sp um hva gti gerst nst. Aldrei fyrr hafa vsindin veri jafn mikilvg slandi. Erum vi a beita eim rtt? Strax og umbrotin hfust jarskorpunni Reykjanesi ri 2020 var ljst a nr kafli jarsgu slands er hafinn. Eftir um 800 ra langt hl er allur skaginn a vakna og tluverar lkur a jarskorpuhreyfingar, glinun og eldgos veri va llu essu svi, fr Reykjanest og allt til Hengils nstu ratugina ea aldir. Um helmingur jarinnar br essu svi. Hr Reykjanesskaga eru flestir helstu innviir landsins, aljaflugvllur, hafnir fiskveiaflotans og mikil orkuframleisla. a er v miki hfi.

Vi erum svo heppin a vi Hskla slands starfa nokkrir vsindamenn sem eru meal eirra fremstu jru svii rannskna jarelisfri flekamta og jarefnafri basalt kviku. eir deila n spart ekkingu sinni til samstarfsmanna og nemenda varandi Reykjanes. a eru eirra vsindi sem mynda rammann utan um ekkingu okkar jarv og elilegast vri a essi hpur vsindamanna stri beint agerum sambandi vi jarv. eir hafa egar teki sig mikla byrg varandi gagnasfnun og tlkun gagna og eiga me rttu a setja fram beint niurstur snar til almennings og yfirvalda. A setja lgregluvald ea Almannavarnir inn sem millili ennan alvarlega leik er ekki aeins arfi heldur httulegt, ar sem ar er ekki fyrir hendi vsindaleg ekking.

Vibrg vi slkum alvarlegum atburum sem eru a gerast n og eim sem blasa vi ninni framt eiga me rttu a vera rennskonar og essari r.

  1. Vsindaleg rannskn standi og virkni jarskorpunnar og mlingar eim krftum sem eru a losna r lingi.
  2. Endurskoun aalskiulagi og httumati llum byggum Reykjanesi og ar me einnig Reykjavk.
  3. Stugar mlingar aflgun jarskorpunnar me ttu neti af jarskjlftamlum, GPS tkjum, radar mlingum fr gervihnttum og annari tkni sem skynjar slkar breytingar. Einnig er mikilvgt a rannsknir svii jarefnafri su styrktar til a fylgjast me breytingum samsetningu kviku og gasi.

Eitt mikilvgasta atrii er a stjrnun og eftirlit me slkum rannsknum a vera hndum eirra jarvsindamanna sem standa fremstu r svii jarelisfri og jarefnafri slandi. Auk ess a fra stjrnun llu eftirliti varandi jarv hendur vsindamanna er nausynlegt a veita fjrmagn til a styrkja og stkka a net af mlitkjum sem rf er og stula fekar vi menntun hsklasviinu jarelisfri og jarefnafri.

Vktun, rannsknir og eftirlit me jarv er strt og mikilvgt framtarverkefni svii vsindanna slandi. a hefur veri olnbogabarn Veurstofu slands mrg r, en n er verkefni svo mikilvgt a a krefst sjlfstrar vsindastofnunar. slenskir vsindamenn svii jarelisfri og jarefnafri eru n leiandi heimsmlikvara essu svii. N snir raunveruleikinn okkur a Reykjanesi a a er brn nausyn fyrir velfer og efnahag jarinnar a bregast sem fyrst vi og mynda sjlfsta vsindastofnun sem er helgu jarv og svarar beint til efstu yfirvalda landsins varandi yfirvofandi httur og vibrg vi eim.


Lrtt kvikuinnskot og dpi jarskjlfta (framhald)

Gamlrsdag bloggai g um dreifingu dpi jarskjlfta Reykjanesi vestanveru. g hafi reki mig a a virist ekki vera jfn dreifing upptkum skjlfta eftir dpi, og einkum fannst mr vera bil 6 til 7 km dpi, ar sem frri skjlftar eiga upptk sn. En mynd mn var mjg grf ar sem g gat ekki skoa einstk ltil svi, heldur var g a taka allt vestanvert Nesi, fr Fagradalsfjalli og vestur haf. Mnar bollaleggingar voru tt a bili 6 til 7 km dpi kynni a vera vegna lrttra kvikuinnskota. a bil vri S-skuggi, vegna ess a S-bylgjur berast ekki gegnum kviku.

N hefur Einar Hjrleifsson, fiskifringur og fyrrum doktors-nemandi mnum gamla skla, Graduate School of Oceanography University of Rhode Island,og nttruvrsrfringur Veurstofu slands, kanna dpi upptkum jarskjlfta vestanveru Reykjanesi fyrir desember 2023, og sett a fram landakorti til a kanna dreifingu og dpi saman — sj fyrstu mynd. stainn fyrir eina vdd fyrra bloggi mnu Gamlrsdag, erum vi n komnir me riju vddina dreifingu jarskjlfta skorpunni essu svi. Korti sem Einar bj til er frbrt en kemur manni reyndar tluvert vart, satt a segja. En a er alltaf gaman a lra eitthva ntt um jrina.

Kort-dýpi

Einar geri einnig histogram (seinni myndin) sem snir dreifingu dpi allra skjlfta desember 2023 essum remur svum. fyrsta lagi kemur ljs a dpri skjlftar (>6 km) koma fram fyrst og fremst undir svinu umhverfis Fagradalsfjall, en lti ea ekki undir hinum svunum tveimur, Krsuvk og Sundahnksggarinni.

etta kom mr vart fyrstu, en a er reyndar alveg lgskt, ef vi gerum r fyrir v a leifar af lrttu kvikuinnskoti su enn fyrir hendi >6 km dpi undir Sundahnksggarinni og Krsuvk, en slkt kvikuinnskot mun hindra bylgjum fr dpri skjlftum a komast upp yfirbor. Hins vegar virist kvikuinnskoti vera horfi undir svinu umhverfis Fagradalsfjall, og dpri skjlftar n v yfirbori ar.

HistogramEf til vill er Fagradalsfjall alveg bi a tappa af kviku og lrtta innskoti horfi. Kvika undir hinum tveimur svunum virist enn valda S-skugga og koma veg fyrir a djpar skjlftabylgjur komist upp yfirbor. En a llum lkindum myndast einnig dpri skjlftar undir svinu umhverfis Krsuvkog undir Sundahnksggarinni, en eir gleypast S-skugga sem lrtt kvikuinnskot veldur.

Austast kortinu er svi umhverfis Krsuvk en a snir dreif af grunnum skjlftum og nokkrum dpri, en engan greinilegan strktr ea sprungustefnur. Maur gti haldi a a s merki um lrtt kvikuinnskot. Ef svo er, er hr strt lrett innskot af kviku, sem getur veri 50 til 100 ferkm. Ef til vill eru lkurnar gosi mestar hr.


Lrtt kvikuinnskot og dpi jarskjlfta

Myndun blu jarskorpunni ea ris lands sem er um 50 til 100 ferklmetar a flatarmli, fyrst Fagradalsfjallseldstinni og sar grend vi orbjrn, Svartsengi og Bla Lni eru sennilega tvr merki um a hraunkvika er fyrir hendi sem lrtt kvikuinnskot nearlega jarskorpunni. g sting upp hr a neri mrk dpi jarskjlfta teikni t yfirbor essa lrtta kvikuinnskots.

Dpt jarskjlfta Dýpi3 Reykjanesi snir merkilega breytingu eftir gosi 18. desember, sem gefur okkur nja innsn hegun kvikuinnskotsins undir svinu (smelli mynd til a stkka). Fyrir gos voru langflestir skjlftar 2 til 6 km dpi, eins og myndin snir og mjg fir dpri skjlftar. Tveimur dgum eftir a gos hfst sprungunni Sundhnkaggum hinn 18. desember s.l. var mikil breyting , og skjlftar nu niur 10 km dpi. g sting upp a essi breyting hafi gerst vegna ess a lagi af kviku ea kvikuinnskoti undir Svartsengi hvarf a mestu gosinu og skorpan lagist saman, berg ofan berg. Fyrst aeins sm spjall um jarskjlftabylgjur, en r eru aallega tvennskonar: (1) P-bylgjur, sem eru hraar og berast bi gegnum berg og vkva eins og hraunkviku, (2) S-bylgjur, sem berast gegnum berg en ekki vkva, eins og hraunkviku. ar sem S-bylgjur berast ekki gegnum kviku, koma r ekki fram jarskjlftamlum ef kvika er fyrir hendi. er tala um S-bylgju skugga. Upplsingar um dpri jarskjlfta skila sr ekki upp yfirbor ef kvika er fyrir ofan. Kvikan er sa ea filtersem hleypir ekki dpri skjlftabylgjum upp yfirbor jarar.

Eins og myndin snir byrja dpri skjlftar a birtast hinn 20. desember. eir n niur 10 km dpi og jafnvel near. S-bylgju skugginn er horfinn, vegna ess a lrtta kvikuinnskoti er ori tmt og berg legst ofan berg aftur.

Afangadag byrja djpu skjlftarnir a grynnast og neri mrk skjlftanna a frast ofar, nr v marki sem rkti fyrir gos. a getur veri vsbending um a lrtta kvikuinnskoti s a myndast aftur sama dpi og fyrir gos (6-7 km), og byrji ar me a sa t dpri skjlfta. En kvikuinnskoti um 6-7 km dpi virist vera enn mjg unnt, v nokkrar dpri skjlftabylgjur virast berast upp yfirbor og mlast. Ef til vill er uppruni eirra vi neri mrk kvikuinnskotsins.

Hva gerist nst? Ef n kvika btist vi inn kvikuinnskoti tti skjlftalausa bili 6-7 km dpi a breikka og skjlftar fyrir nean gati a hverfa. ar me vaxa lkur a kvika streymi tt a yfirbori Reykjanesi.


Annus Horribilis

ri er senn enda og v tmi kominn til a lta yfir farinn veg. Margt hefur gengi , jarskorpuhreyfingar og eldgos nsta ngrenni, en a eru hnattrnar loftslagsbreytingar sem eru mr langefst hug og v sambandi er 2023 einstakt r. sust viku var sjvarhiti umhverfis Florida kominn upp 38 oC. ar sem g dvel, Massachussets noraustur hluta Bandarkjanna, er hitinn dag 10 oC. Hr hefur ekki enn komi frost, laukar spretta grum og grasi er grnt. Almeningur er skyrtunni ti a ganga og fagnar gvirinu, en g er mjg hyggjufullur. Hnattrn hlnun er strsta gnin sem blasir vi mannkyninu. En eins og g kem a sar, er von um betra stand framtinni vegna samdrttar fjlgun mannkyns.

graph

r sem er a enda er hljasta ri san mlingar hfust, og einnig sennilega hljasta ri sastliin 125 sund r. var hlskei sem nefnist Eemian, hi sasta fyrir sldina, sem lauk fyrir um tu sund rum. Myndin sem fylgir fyrir ofan snir hvernig ri 2023 sker sig fr hinu venjulega ferli sem mealhiti jru snir hvert r. Margir veurfringar telja a me essu s a hefjast ntt tmabil veurfari jarar.

essi hnattrna hlnun loftslagi jarar gnar lfrki, grurfari, efnahag og afkomu alls mannkyns. Orskin er fyrst og fremst tlosun af koldoxi, metan og rum gastegundum fr inai og brennslu jarefna, sem valda breytingum lofthjp jarar og hlnun.

Ein strsta orsk svaxandi tlosunar af skemmandi gastegundum og ar me hnattrnnar hlnunar er offjlgun mannkynsins. Besti mlikvarinn offjlgun mannkyns jrinni er frjsemi kvenna. Hva ber meal kona hverju landi mrg brn vinni? slandi er talan 1,6 ri 2022, sem er meallagi fyrir Evrpuland. En ltum til Afrku til a sj offjlgun fullri fer. Heimsmeti Niger mi Afrku, me 6,8 brn hverja konu a mealtali ri 2021. Afrku allri er tnin um 4,3 brn.

Hagfringar segja okkur a jir me ha fingatni veri aldrei rkar, og stjrnendur lndum rija heimsins keppast vi a reyna a n tninni niur sem fyrst. En mrgum lndum, srstaklega meal mslima ar sem konur f engu ri, er a tali aalsmerki hvers karlmanns a eiga stran barnahp. Ekki btir r skk a fjlkvni er stunda um helming af Afrkurkjum. Afganistan er eina landi Asu ar sem fingatni er mjg h (4,4) og m sjlfsagt kenna Taliban og mslimatr ar um, enda er konum ar neita um menntun.

Risarnir landakortinu varandi mannfjlda eru auvita Kna og Indland, en essi lnd hafa n fingatni langt niur, me frjsemi sem er n um 1,28 Kna og 2,05 Indlandi. Kna arf a passa sig a fara ekki near, v a arf frjsemi 2,1 til a halda vi mannfjlda, annars verur hr fkkun. jru heild hefur frjsemi hrapa fr 5,3 ri 1963, niur um 2,3 dag. etta er miki tak og er ar sjlfsagt fyrst og fremst aAll Photos - 1 of 1 akka menntun kvenna. egar liti er essa run jru heild, er tla a mannfjldi muni n hmarki (10.9 milljarar manna, sj mynd til vinstri) lok aldarinnar, ri 2100, eins og lnuriti snir. San mun mannkyni fkka. En vera fimm af tu strstu lndum jarar Afrku (Ngera, Kongo, Epa, Tanzana og Egyptaland).

upphafi essa spjalls gaf g von um a run mannfjldans jru kynni a hjlpa til me a stemma vi hnattrnni hlnun. Ef tblstur skalegra gastegunda minnkar a sama skapi og frjsemi stanar og san lkkar (eftir 2100), m bast vi a hnattrn hlnun stani a sama skapi. a er v einhver von, en mannkyni arf a ba eina ld ur en hlnunin byrjar a sna vi.Screenshot 2023-12-26 at 5.32.35 PM


Hraunkling mun ekki virka svona hraun

Strax og ri byrjai Reykjanesi nvember hfust bollaleggingar um hvort hraunkling gti virka til a vernda bygg Grindavk, ef hraunrennsli stefndi binn. Almannavarnir rddu um a kaupa strar og kraftmiklar dlur hrauni, ef til kmi. g sni fram hr a hraunkling mun sennilega ekki virka essa tegund af hrauni.

Hraunkling er slensk uppfynding og elisfringurinn orbjrn Sigurgeirsson (1917-1988) allan heiur af v. egar eldgos hfst Heimaey ri 1973 var strax ljst a byggin var mikilli httu. Slkkvilismenn byrjuu a dla sj hraun sem stefndi binn seint janar 1973 en vatnsmagni var alltof lti. var dluskipinu Sandey siglt inn hfnina en a gat dlt 400 ltrum sekndu og kom me stlrr sem voru 56 cm verml. orbjrn tk mjg virkan tt a skipuleggja essa vinnu en hann geri sr ljst a verki hefi aeins hrif ef fleiri og strri dlur vru fyrir hendi. Hann taldi a dla yrfti 1600 rmmetrum af sj sekndu til a hrauni breytti rennslinu. Nokkrar strar dlur voru fengnar fr Bandarska Varnarliinu Keflavkurflugvelli og svo loks 26. mars komu flugleiis fr Bandarkjunum 32 strar dlur, sem dldu alls 800 til 1000 ltrum sekndu hrauni.

Langar lagnir af plastrrum voru lagar a hrauninu og jafnvel t a, og hraunklingin fr a hafa hrif. Mrg hs fru undir hraun, en a er enginn vafi a dlingin hafi mikil hrif og myndai kldan og stfan hraunkannt til varnar bygginni og hrauni leitai sr leia arar ttir.

Hrauni sem kom upp Heimaey er ekki basalt, heldur bergtegund sem nefnist hawaiit. a kemur upp um 1060 stiga hita, en basalt er bilinu 1150 til 1200 stig. Annar mjg mikilvgur ttur er a hrauni Heimaey er apalhraun, me mjg fi og spungi yfirbor. Vatn ea sjr sem dlt var heitt hrauni hafi v greian agang og gat runni niur sprungur djpt inn hrauni og valdi klingu.

Sprungugosinu Sundhnkaggum, sem hfst hinn 18. desember er n loki. a var a mestu fyrir noran vatnaskil Reykjanesi og var v ekki bein gnun vi bygg Grindavk. Hrauni stvaist um 3 km fyrir noran binn. Ef hrauni hefi veri miki strra, ea a ntt gos hefst sunnar sprungunni, kemur vissulega til greina a beita hraunklingu til a verja mannvirki.

En a eru vissir ttir einkennum kvikunnar sem n kom upp Sundhnkaggum, sem benda til a hraunkling muni ekki virka vel hr. fyrsta lagi er greinilegt t fr hegun gossins a kvikan er mjg unnea hefur mjg lga seigju. Hrauni rann mjg hratt fr sprungunni, og kvikustrkar benda einnig lga seigju. Enda er hrauni dmigert helluhraun. Fyrstu frttir af efnasamsetninu hraunsins sna a a er basalt, mjg lkt ungum hraunum sem hafa runni ngrenninu, eins og Eldvarpahrauni vestar Reykjanekaga, fr um 1226.

Eldvarpahraun1g hef ur fjalla hr um Eldvarpahraun og uppgtvun a a hefur runni til sjvar og eftir hafsbotninum sunnan Reykjaness, sj hr https://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/2296527/ Myndin er bygg fjlgeisla dptarmlingum. Hrauni sjvarbotni er 3,4 ferklmetrar, ea svipa og nja hrauni. Mr finnst myndin af hrauninu hafsbotni svo merkileg a g birti hana hr aftur, en myndin er fr ISOR. arna kemur fram a hrauni hefur runni 2.7 km lei fr strndinni og virist mynda fremur unnt lag, svipa og helluhrauni landi. Ef hraunkling hefi haft veruleg hrif hrauni, hefi a hrannast upp fast vi strndina. Svo er ekki, en stainn hafur hrauni runni greilega eftir hafsbotninum. Jarfringur ISOR telur a hrauni hafi runni eftir hafsbotni sem blstraberg og er g sammla eirri tlkun.

essi uppgtvun fr ISOR er mikilvg v hn snir okkur a vatn ea sjr hefur mjg ltil hrif unnfljtandi helluhraun, eins og Eldvarpahraun og sennilega einnig nja hrauni fr Sundhnkaggum. au renna sem unn blstrabergshraun eftir hafsbotni. Setjum etta samhengi vi hugsanleg helluhraun sem kynnu a stefna Grindavk framtinni og tilraunir til hraunklingar ar. Hvaa hrif hefur sjr sem er dlt helluhrauni uppi landi? Vi vitum n a jafnvel allt Atlantshafi dugi ekki til a stoppa hraunrennsli eftir hafsbotni gosinu sem myndai Eldvrp ri 1226. g tel t fr v a hraunkling virki lti ea ekki essa hrauntegund grennd vi Grindavk.


Fagurt sprungugos

Einhver Grindvkingur sagi um alla jarskjlftavirknina undanfarnar vikur etta httir ekki fyrr en a kemur eldgos! Vi sjum n til me a, v essu er alls ekki loki enn. Gosi er strkostlegt og kemur upp byggum, sennilega besta sta hva varar bygg og mannvirki. Kvikustrkarnir upphafi gossins eru sennilega eir fegurstu sem hafa sst slandi mrg r. eir sem flugu me yrlunni yfir gosstvarnar um nttina strax og gos hfst og mean a var hmarki hafa ori fyrir lfsreynslu sem mun hafa djp hrif alla vi. Gosi virist hafa veri mjg krftugt fyrstu, me rennsli bilinu 100 til 200 rmmetrar sekndu, og jafnvel n upp 300 rmmetra sekndu. etta er mrgum sinnum meira rennsli en nni Thames Lundnum (65 rmmetrar sek.), en dlti minna en rennsli rinnar Seine Pars (560 rmmetrar sek.). En n er strax byrja a draga r goskraftinum og gti a bent til a gosi veri frekar stutt.

Hagst lega gossprungunnar byggum og mikil fjarlg fr bygg bendir til a Grindavkurbr s ekki httu. N egar bi er a tappa af kvikurnni me myndarlegu eldgosi byggum er enn minni htta Grindavk og engin sta a halda fram lokun bjarins.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband