Frsluflokkur: Vsindi og fri

Grmur Jnsson Thorkelin og Bjlfskvia

Grmur Jnsson Thorkeln og Bjlfskvia

grimur_jonsson_thorkelin_large

Grmur Jnsson Thorkelin er fddur B Hrtafiri oktber ri 1752. Hann deyr Kaupmannahfn mars ri 1829 eftir merkilegan feril. Sendur ungur nm Sklholtsskla ri 1765. ar sndi hann mikla nmshfileika og var sendur til frekara nms Kaupinhfn ri 1770. tskrifast i 1773 en hlt fram nmi og rannsknum varandi lgfri og norrn handrit. ri 1777 er hann skipaur ritari Arnamagnanske Kommisions, handritastofnun rna Magnssonar. og san prfessor vi Kaupinhafnarhskla ri 1783. var hann umsjnarmaur skjalasafns Danakonungs.

ri 1785 fer hann tveggja ra fer til Bretlandseyja til a leita a skjlum og frleik varandi vist norrnna manna ar landi. Nstu fimm rin var hann erlendis og lri ga ensku og kom upp sterkum sambndum vi frimenn.

Merkasta afrek Grms var a uppgtva handrit me fornkvinu Bjlfskviu British Museum ei 1785. Gamla klfskinnshandriti er enn snum sta British Museum London, gulna og brennt ea svii kntum. ess er fyrst geti ri 1563 en sar eignast Sir Robert V-Cotton handriti. safni hans var handriti me Bjlfskviu ekkt sem Vitellus A. xv. ea fimmtnda bindi hillunni undir brjstmynd Vitelliusar. ri 1700 var bkasafn Cottons hluti af British Museum og flutt til Westminster. En ri 1731 kviknai eldur safnhsinu. Fjldi handrita eyilagist en Bjlfskvia var ttu bandi og svinai v aeins og brenndist kntum.

Ekki fr betur me afrit Grms af Bjlkfskviu Kaupmannahfn. Bretar geru rs borgina ri 1807 me hr af fallbyssysprengjum og Kaupmannahfn logai. brann heimili Grms og uppskriftir hans af Bjlfskviu og nnur skjl eyddust. En hann var ekki af baki dottinn og tk saman ara uppskrift af hinu forna kvi, sem kom loksins prent ri 1815.

ri 1788 var hann gerur doktor vi St Andrews hskla Skotlandi. Nstu 40 rin bar hann titilinn skjalavrur Danakonungs og geri merkar rannsknir skjalasafni og sgu Danaveldis. ing Torkelins Bjlfskviu er mjg umdeild fyrir gi og nkvmni en samt mun nafni hans haldi lofti ar sem hann uppgtvar etta strverk fornritanna.

En hann kom va vi. ri 1788 kom prent eftir hann London rit sem heitir An essay on the slave trade. ar rekur hann sgu rlahalds meal mannkyns og setur fram merkilegar tillgur til a leggja af rlahald me llu. a er greinilegt a hr er ferinni frimaur sem fjallar um fjlda rannsknaverkefna snu fagi.

Sari frimenn hldu fram a rannsaka Bjlfskviu og einn eirra var Prfessor J.R.R. Tolkien Oxfordhskla. Kvi Bjlfskvia og slendingasgur hfu mjg sterk hrif Tolkien, sem ritai heila r af skldsgum anda hinna fornu sagna, ar meal The HobbitogThe Lord of the Rings.


Afdrif vkinga Grnlandi mildum

Landnm norrnna manna fr slandi Grnlandi tundu ld og landknnun eirra vestri er einn af hfustlpum norrnnar menningar almennt. Grnlenska nlendan blmgaist um skei fyrri hluta Mialda, bi Eystribygg og Vestribygg, en af einhverjum ekktum stum lei byggin undir lok kring um 1450 e.Kr. a hefur lengi veri stafest skoun frimanna (fyrst Hans Egede 1721) a hnignun loftslags hafi ri frinni og gert Grnland byggjanlegt fyrir bndur, sem stunduu akuryrkju og bskap a slenskum si. Sasta lfsmarki fr norrnum mnnum Grnlandi er tengt brkaupi slenskra hjna steinkirkjunni Hvalsey ri 1408.

LasherFig2

Rannsknir loftslagsfringa hafa snt fram a um skei rkti tiltlulega mjg milt loftslag norurhveli jarar Mildum (Medieval Climate Anomaly, MCA), fr um 900 til um 1300 e.Kr. , en a byrjai verulega a klna og Litla sldin gekk gar, eins og skjarnar fr Grnlandsjkli sna strum drttum.

Vi frekari knnun hefur myndin nlega teki a skrast vi rannsknir vatnaseti Eystribygg, en niurstur sna a strum drttum hafi Hans Egede rtt fyrir sr fyrir tpum rj hundru rum. N hafa Everett Lasher og Yarrow Axford fr Bandarkjunum greint srefnissamstuna O18 skeljum ea hi af vatnapddum sem finnast borkjrnum af vatnaseti Eystribygg. Grein eirra birtist nlega tmaritinu Geology. En samstan ea srefnisstpinn O18 er gur mlikvari rkjandi hitastig egar vatnapaddan var lfi. a tekur um 40 r a mynda 1 cm ykkt lag af seti essum vtnum Eystribygg, sem gerir kleift a kanna sveiflur loftslagi me um 40 ra nmi ea upplausn yfir um 3000 ra skei.

Niurstur eirra eru sndar myndinni, bi O18 sveiflur (efra riti) og hitasveiflan, sem er dregin af O18 ggnum (nera riti).Klnun er um 2 til 3 stig mealhita.a er eftirtektarvert a klnun Eystribygg er strax komin gang skmmu eftir ri 1000 e.Kr. og hefur n toppnum kringum 1300 e.Kr. (bla lnan).A llum lkindum hefur sprettutminn styttst til muna og landbnaur, sem var hr rekinn slenskan mta, fll niur. Flksfjlgun skrapp saman og fki hrkklaist smm saman brott. En einmitt sama tma var flk af Inuit kyni a fra sig suur me vestur strnd Grnlands og nema land. Intar hfu alaga sig mjg vel a astum, einkum me selaveium, og klnunin Litlu sldinni hafi engin hrif .


Hafsinn Norurslum dregst enn saman

a er yfirleitt um mijan mars mnu r hvert, a hafsinn umhvefis Norur Plinn nr snu hmarki. Svo var einnig r, en kom ljs a magn af hafs norri (14.5 milljn ferkm.) hefur aeins einu sinni mlst minna en r. a var ri 2017, en mlingar hfust ri 1979. a er einnig athyglisvert a fjgur minnstu hafsrin eru einmitt sastliin fjgur r, eins og myndin snir. Svo virist sem ekkert lt s hlnun norri. etta er v ekki eitthva augnabliksfyrirbri, heldur langvarnadi hlnun.

Figure2_a er smu sgu a segja af hafs umhverfis Suurskautslandi. ar var lgmarki tbreislu hafss lok febrar, og var 2.2 milljn ferkm. sem er einnig nst lgsta magn af hafs suri sem mlst hefur. Minnst var a ri 2017.


Hetjud Graah sjlisforingja Austur Grnlandi

GraahPortrait tjndu ldinni kviknai hugi meal frimanna Norurlndum um a leysa gtuna um afdrif norrnna manna Grnlandi. ar er fremstur flokki normaurinn Hans Poulsen Egede(16861758), sem hefur veri nefndurPostuli Grnlands. ri 1711 stti Egede um leyfi hj Fririk IV Danakonungi til a stofna nlendu Grnlandi, eim tilgangi a leita a tndum byggum norrnna manna ar. Hann sigldi loks fr Bergen til Grnlands tu rum sar, ri 1721, tveimur skipum. Hann kannai suvestur strnd Grnlands og fann hvergi norrna menn ea afkomendur eirra eim slum. Ekki tkst honum a kanna austur strnd Grnlands vegna sa, en hann og arir voru sannfrir um a hin forna Eystribygg norrnna manna vri stasett ar. Egede helgai sig a trboastrfum og hf n a kristna Inita vestur strnd Grnlands og tk sr v skyni fimmtn ra bsetu Godthaab, sem n er hfuborg Grnlands, Nuuk. En Egede gafst upp vi fekari leit a norrnum mnnum essum slum.

Eitt hundra rum sar vaknar hugi meal Dana aftur a kanna mli frekar og reyna a leysa rgtuna um hvarf norrnna manna Grnlandi. dgum Fririks VI Danakonungs var gefi t tarlegt skipunabrf (sex sur) til Wilhelms A. Graah sjlisforingja hinn 21. febrar 1828, ess efnis a hann skyldi stra leiangri konungs til kanna austur strnd Grnlands, fr Hvarfi og allt norur til Scoresbysunds vi 69oN. Hfutilgangur leiangursins var a leita a vitneskju ea leifum slensku nlendunnar, sem talin er hafa veri essum slum. Undir skipunarbrfi skrifar A.W. Moltke greifi, stjrnarrsforseti Danakonungs. Skmmu sar (1848) var Moltke greifi kosinn fyrsti forstisrherra Danmerkur, en Moltke var stiftamtmaur slandi 1819-23. Sennilega kom hugmyndin um Grnlandsleiangurinn fr Moltke sjlfum.

var vita, samkvmt frsgn slendingasgum, a norrnir menn hefu reist tvr byggir Grnlandi: Eystribygg og Vestribygg. Af elilegum stum litu menn ntjndu ldinni a essar byggir hefu veri stasettar austur og vestur strnd Grnlands. Margir tldu a hina fornu Eystribygg vri a finna suaustur strndinni, v kannaa svi sem Danir nefna Kong Frederik VI Kyst. ar vri v von um a finna ef til vill afkomendur slensku landnemanna ea einhverjar leifar eirra. essi elilega en ranga lyktun leiddi menn miklar villur snum tma. Kong Frederik VI strndin nr yfir um 600 km langa strandlengju, sem fjlda af grunnum fjrum, hum fjallgrum fyrir ofan og dreif af smeyjum. Allar astur me suaustur strnd Grnlands og hafinu ar undan eru allt arar og miklu erfiari en vestur Grnlandi. a stafar fyrst og fremst af Austur-Grnlandsstraumnum, en hann er sterkur straumur r shafinu, sem fylgir strndinni og ber me sr grynni af hafs suur tt, mefram austurstrndinni. Af eim skum er hafi rtt undan suaustur strnd Grnlands tali mjg erfitt ea jafnvel frt mikinn hluta rsins.

KonubturWilhelm August Graah (1793-1863) sjlisforingi var reyndur siglingafringur og landknnuur. Hann hafi starfa vi mlingar mefram vestur strnd Grnlands rin 1823 og 1824. Einnig starfai hann vi mlingar umhverfis sland ri 1822 og einu korta hans fr eim tma er gt mynd eftir hann af eldgosi Eyjafjallajkli, sem g hef blogga um hr: https://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1061162/. Ef til vill hefur hann kynnt sr slenska menningu og sgu, v skrifum snum um norrna landnema Grnlands tundu ld kallar hann hreint og beint slendinga, en ekki Norse ea nrrna menn. Hann er langt undan sinni samt me a eigna slendingum landnm Grnlands! Jni Dasyni hefi lka etta, en hann vildi a slendingar endurheimti rtt sinn yfir Grnlandi fr Dnum.

Graah nemur fyrst land orpinu Frederikshb (n Paamiut) suvestur Grnlandi lok ma ri 1828. aan er haldi til Julianehaab (n Qaqortoq). Hr essu hrai frttir Graah af rstum fr tmum hinna slensku landnema. ar sem r eru stasettar vestur strnd Grnlands gerir Graah r fyrir a etta muni vera hin forna Vestribygg slendinganna, en a kom ljs lngu sar a hr var hann reyndar kominn sjlfa Eystribygg. a m segja um Graah, a hann leitar langt yfir skammt. Graah hfst n handa vi a lta sma konubta ea umiaks fyrir leiangurinn austur. Grindin er r timbri og bundin saman, en san er strekkt vatnsheld h ea skinn af fimtn til tuttugu selum grindina. Allt hr er raka af hinni og miki magn af selafeiti borin alla sauma lokin, til a gera btinn vatnsheldan. Btarnir eru lttir og mefrilegir en ekki einn einasti nagli fer smina. Umiak btar hans Graah voru um 10 til 12 metrar lengd og rmir tveir metrar breidd.

Graah skri upplsingar um leiangur sinn merka bk: Undersgelses-reise til stkysten af Groenland: efter Kongelig Befaling, ulfrt i Aaren 1828-31. Bkin kom t Kaupinhfn ri 1832. ar er a finna mynd af Graah og einnig vandaa og litaa mynd af konubt, sem ri af konum. Ein konan er nakin a ofan, en nnur situr vi stri og me barn poka bakinu. Nokkru sunnar vestur strndinni er Inutabyggin Nanortalik og anga leitar Graah nst til a f innfdda leisgumenn til fararinnar. Hr hefur Graah vetursetu og undirbr sig frekar fyrir leiangurinn til austurs.

Vori efir leggur Graah af sta, me tvo umiak ea konubta sna, en hfnin var tu Inuit konur, fimm Inuit karlar, tlkur og nttrufringurinn Vahl. En ferin gekk erfilega fyrstu vegna hafss. eir urftu til dmis a dvela 25 daga einni eyju til a ba ess a sinn fri fr strndinni. Loks komust eir af sta lok aprl og nu til Aluk syst austur strndinni. Ferin gekk hgt og erfilega, vegna vinda, hafss og bylja. Hann sendir til baka nttrufringinginn, tlkinn og miki af Inutunum fr vestur strndinni. Graah mannar btana n flki af austur strndinni.

Loks ni Graah norur til Dannebrog eyjar (n nefnd Kivdlak, 65 15′ 36 N), sem er um 100 km fyrir sunnan Kulusuk. Hr sn Graah aftur og hinn 1. oktber tekur Graah sr vetursetu eynni Nugarfik (n nefnd Imaersivik) vi 63 30′ N. ar reisir Graah moldarkofa fyrir allan hpinn. Veturinn var harur og kostur ltill. Loks tekur a vora og hinn 5. aprl 1830 leggur hann af sta en verur a sna til baka hsaskjl kofanum hva eftir anna vegna illveurs og sa hafinu. einni tilrauninni neyddust eir til a hafa viurvist skeri hlfan mnu fyrir noran Alikajik, vegna veurs. Seinni partinn jl var neyin mest og Graah tti einnig vi veikindi a stra. var allur matarforinn rotum og eir tu n hundamat og tuggu gmul selskinn. eru eftir af hfninni aeins einn maur og tvr konur, auk Graah. Loks komust au suur bginn og Graah nr loks til Nanortalik gst 1830. Ferinni var loki en ein hfu niurstaan var s, a engar leifar ea minjar fornra slendinga var a finna suaustur strndinni. En Graah tkst a gera margar mlingar og safna vermtum upplsingum um etta kannaa svi. Einnig eru rit hans sjr af frleik um lifnaarhtti og sii Intanna suaustur Grnlandi, sem hfu haft ltil ea engin samskifti vi Evrpuba.


Agung btir

agungFjrir hind prestar fr Bal klifu Agung eldfjall gr leyfisleysi og tku essa mynd. Vi eim blasti heldur gnvekjandi sjn egar liti var niur gginn: mrg hvsandi gufuaugu, ar sem brennisteinsgas streymdi t af miklum krafti. Prestarnir fru fjallinu frnir (sennilega kasta kjklingum og vxtum niur gginn) ur en eir snru vi. Sennilega er etta sasta ferin fjalli fyrir gos, sem virist vera alveg nstunni. Agung er mija alheimsins fornri tr ba Bal.

essi mikli vxtur gaststreymi bendir til a miklar breytingar su a gerast. Tknilega s, er gos ekki hafi Agung, en gos er tali hafi egar kvika einhverju formi kemur upp yfirbori. a getur veri msu formi: sem aska, vikur, gjall ea hraun. a sem n er a gerast er a kvika rs undir fjallinu og myndar innskot jarlgum undir toppnum. etta leiir til ess a jarvatn berglgunum hitnar snggt og er byrja a sja. a myndar gufuna sem sst hvsandi gufugtum inni ggnum. Auk gufunnar ferst einnig miki magn af brennisteini upp yfirbori. Kvikan er leiinni, en hn er mjg seig eins og deig og tekur tma a koma sr upp gginn.


a kemur t r bum endum knum

ch4_trend_all_glMetan, jargas mragas CH4 er anna mikilvgata gasi, sem hefur hrif loftslag, myndar grurhsahrifin og veldur hnattrnni hlnun. Tali er a hver sameind af metan s um 30 sinnum virkari en koltvox, eins og g hef bent aur hr

http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/2187409/

Metan hefur vaxi stugt andrmsloftinu, eins og myndin snir. egar i skoi myndina nnar, taki eftir a fr 1984 til 2006 virtist vera a hgja metan losun heiminum, en svo byrjar anna tmabil, sem rkir enn, ar sem metan losun vex aukandi mli. Sumir hafa kennt ar um vaxandi borun eftir jargasi, en arir benda landbna. N virist niurstaan vera s, a essi voxtur s mest nautgripum a kenna, samkvmt nbirtum niurstum Julie Wolf og flaga. Metan gas er bein afleiing af meltingu hj grastum eins og km og r losa sig vi gasi reglulega r bum endum. Nautgripastofninn hefur stkka miki, bi hva snertir heildar fjlda og ekki sur str einstaklingsins, vegna kynbta. Einnig hefur mefer og nting mykjuburar aukist miki og allt etta skrir meiri tlosun af metan gasi jru. a sem mr finnst merkilegast er, hva kerfi er vikvmt og hva tiltlulega litlar breytingar httum okkar geta haft hrif heimsvsu.


Harmleikurinn Norur Kreu

Koreaegar vi fylgjumst me frnlegum samskiftum Trumps og Kim Jong-il, gleymum vi v oft a a er venjulegt flk sem br Norur Kreu og essi almenningur ber miklar jningar. Samanbururinn milli janna dag gefur merkilega innsn hrif tveggja mismunandi stjrnkerfa. Landinu var skipt tvennt ri 1948 og san hafa tvr jir rast hver sinn htt, undir einrisstjrn annars vegar og lveldi hins vegar. hrifin efnahag hafa veri slandi. Lnuriti snir verga jarframleislu lndunum tveimur, US$. runin var svipu allt til 1973 en san hefur hagur Norur Kreu stai sta ea versna. eir suri hafa mean byggt upp j, sem er einn af strstu tflytjendum inaar- og tknivrum jru. mean Suur Krea flytur t Samsung and Hyundai, eru kol nr eina tflutningsvara Norur Kreu. En a er anna sem hefur mikil hrif afkomu Norur Kreu: herving. tt Norur Krea s nmer 52 heiminum hva snertir flksfjlda, eru eir nmer fjgur heiminum hva varar str hersins. Um fjrungur af allri vergri jarframleislu fer herbna, og nr hver einasti maur hefur hloti einhverja herjlfun.


Agung nippinu

arsip-berita-perkembangan-gunung-agung-minggu-24-september-2017-pukul-0600-wita-9i70dhuFjldi skjalfta undir eldfjallinu Agung Bal hefur aukist verulega, eins og mefylgjandi mynd snir. Ner bist vi gosi hverri stundu, en byrja er a rjka r ggnum, sem er hsti topur eyjarinnar Bali. Agung gs andest kviku, sem er millistig milli basalts og lparts, me um 55% ksil. essi kvika er mjg seig, ea meir en tu sinnum seigari en basaltkvikan sem gs slandi. Einnig innheldur andestkvika meira vatn. Af eim skum eru gosin oft sprengigos upphafi, egar gasrkasta kvikan kemur upp, en breytast san gos sem hlaa upp seigum og hum hraungl yfir ggnum. ru hvoru falla strar spildur r hlum glsins og mynda heitar gloandi skriur af vikri, sku og heitu grjti niur hliarnar. Strhttulegt stand!


Agung Bal er a kyrrast

bali_mapAgung eldfjall austast eynni Bal Indnesu gaus miklu gosi ri 1963. frust meir en eitt sund manns flum og gjskuflum. dag berast r frttir a mikil skjlftavirkni hefur hafist undir fjallinu (676 skjlftar) og allar lkur eru a gos s asigi. Str svi eynni hafa veri rmd, en Agung er eitt mesta adrttarafl trista essum slum. Um fimmtu sund manns ba httusvinu. Sprengigosi ri 1963 var strgos, og aska og gas fr v gosi barst va hloftum og kann a hafa haft loftslagshrif (klnun). g vona a vinur minn Rik Stoedman og fjlskulda i orpinu Ubud su ekki httu.


Mgnun jarskjlftans Mexk

shakemap-desktop-largeJarskjlftinn sem skk Mexkborg var slmur, og yfir 270 hafa ltist. Skjlftinn var mealstr, um 7,1, en um 85 km fjarlg. stan fyri miklu tjni mnnum og byggingum var samt ekki einfaldlega vegna strar skjlftans, heldur vegna stna jarlaga undir borginni. egar Spnverjar komu ri 1521 ht borgin Tenochtitlan, hfuborg Axtecajarinnar. En Tenochtitlan var stasett eyjum og umhverfis strt stuvatn; Texcoco. Eftir komu Spnverja var hafist handa vi a rsa fram og fylla upp vatni. N stendur v borgin a miklu leyti allt a 100 m ykku leirkenndu vatnsseti og lausum vatnsssa sandi. egar jarskjlftabylgjur berast seti undir borginni, hgja r sr fr um 2 km sekndu, niur um 50 m sek. Um lei magnast og hkka bylgjurnar (amplitude) og valda meiri skaa. Myndin snir tlnur gamla stuvatnsins og svi ar sem mgnunin skjlftum gerist. Mgnunin nemur um hundra sinnum. Stasetning borgarinnar getur v varla veri verri, og mun alltaf vald vandamlum.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband