Frsluflokkur: Grnland

egar Kanar vildu kaupa sland og Grnland

g hef fjalla um etta efni DSC_0248ur hr, en atburir sustu daga gefa tilefni til a endurtaka a. egar Abraham Lincoln var forseti Bandarkjanna, var William H. Seward (1801-1872) utanrkisrherra hans. var Monroe yfirlsingin hvegum hf, nefnilega a llum frekari tilraunum rkja Evrpu til a komast yfir lnd ea landsvi Norur ea Suur Amerku yri mtt me valdi af hendi Bandarkjanna. Monroe yfirlsingin, sem var sett fram ri 1823, stafesti a engar nlendur Evrpuja vru heimilar vesturheimi, og stainn lstu Bandarkin v yfir a au muni ekki skifta sr af millilandadeilum innan Evrpujanna.

essum anda vildu Bandarkin komast yfir au landsvi sem Evrpujir ru yfir Norur Amerku. eir byrjuu v a kaupa Alaska af rssum ri 1867 fyrir aeins 7,2 miljn dali og a var William H. Seward sem stri eim kaupum fyrir Bandarkin. sama tma vildu Bandarkin eignast lnd Karbahafi og hfu lengi augasta Kbu. essum tma tti Danmrk nokkrar eyjanlendur Vestur Indum, ea eyjarnar Saint Croix, Saint Thomas og Saint John. Altala er a danir voru mestu harstjrarnir og harskeytir rlahaldarar Karbahafi eim tma. ri 1867 byrjai Seward a semja vi dani um kaup eyjunum, en ekki gekk a dmi upp. Aftur var reynt ri 1902 en frumvarpi fll danska inginu. fyrri heimsstyrjldinni fr mli a frast anna horf, og danir fllust loks slu eyjanna fyrir 25 miljn dali, en gengi var fr slunni ri 1917. San hafa eyjarnar veri kallaar Jmfrareyjar, ea the Virgin Island of the United States. Um lei og kanar festu kaupin, fllust eir a viurkenna Grnland sem hluta af Danmrku. a var mjg snjallt brag hj dnum a setja au skilyri fyrir kaupunum.

a er ekki eins ekkt stareynd a Seward vildi einnig kaupa Grnland og sland fyrir hnd Bandarkjanna. Hann faldi Strand- og Sjmlingastofnun Bandarkjanna, U.S. Coast Survey, a ganga fr skrslu um hlunnindi Grnlands og slands, en var Charles S. Peirce (1839-1914) forstumaur stofnunarinnar. Peirce fkk son sin Benjamin M. Peirce til a vinna a skrslunni, sem var afhent Seward desember 1867 og gefin t bkarformi ri sar af Utanrkisjnustunni. Peirce yngri var nmuverkfringur. Bkin heitir A Report on the Resource of Iceland and Greenland. Bkin er 72 sur, myndskreytt og gefur frlega mynd af slandi eim tma, en ekkert bendir til a Ben Peirce hafi stt heim sland ea Grnland vi undirbning bkarinnar.Bkina m til dmis lesa vefnum hr.

Ekki er mr kunnugt um gang mlsins milli yfirvalda dana og bandarkjamanna essum tma, en svo virist sem bandarska ingi hafi ekki fylgt mlinu eftir frekar a sinni. Svo gerist a ri 1946 a Bandarkin gera formlegt tilbo Grnland upp eitt hundra miljn dali, eins og komi hefur fram leyniskjlum sem voru birt nlega.Ekkert var r eim kaupum heldur, en bandarkjamenn nu auvita ftfestu bum lndum keypis me v a beita astu sinni NATO.


Afdrif vkinga Grnlandi mildum

Landnm norrnna manna fr slandi Grnlandi tundu ld og landknnun eirra vestri er einn af hfustlpum norrnnar menningar almennt. Grnlenska nlendan blmgaist um skei fyrri hluta Mialda, bi Eystribygg og Vestribygg, en af einhverjum ekktum stum lei byggin undir lok kring um 1450 e.Kr. a hefur lengi veri stafest skoun frimanna (fyrst Hans Egede 1721) a hnignun loftslags hafi ri frinni og gert Grnland byggjanlegt fyrir bndur, sem stunduu akuryrkju og bskap a slenskum si. Sasta lfsmarki fr norrnum mnnum Grnlandi er tengt brkaupi slenskra hjna steinkirkjunni Hvalsey ri 1408.

LasherFig2

Rannsknir loftslagsfringa hafa snt fram a um skei rkti tiltlulega mjg milt loftslag norurhveli jarar Mildum (Medieval Climate Anomaly, MCA), fr um 900 til um 1300 e.Kr. , en a byrjai verulega a klna og Litla sldin gekk gar, eins og skjarnar fr Grnlandsjkli sna strum drttum.

Vi frekari knnun hefur myndin nlega teki a skrast vi rannsknir vatnaseti Eystribygg, en niurstur sna a strum drttum hafi Hans Egede rtt fyrir sr fyrir tpum rj hundru rum. N hafa Everett Lasher og Yarrow Axford fr Bandarkjunum greint srefnissamstuna O18 skeljum ea hi af vatnapddum sem finnast borkjrnum af vatnaseti Eystribygg. Grein eirra birtist nlega tmaritinu Geology. En samstan ea srefnisstpinn O18 er gur mlikvari rkjandi hitastig egar vatnapaddan var lfi. a tekur um 40 r a mynda 1 cm ykkt lag af seti essum vtnum Eystribygg, sem gerir kleift a kanna sveiflur loftslagi me um 40 ra nmi ea upplausn yfir um 3000 ra skei.

Niurstur eirra eru sndar myndinni, bi O18 sveiflur (efra riti) og hitasveiflan, sem er dregin af O18 ggnum (nera riti).Klnun er um 2 til 3 stig mealhita.a er eftirtektarvert a klnun Eystribygg er strax komin gang skmmu eftir ri 1000 e.Kr. og hefur n toppnum kringum 1300 e.Kr. (bla lnan).A llum lkindum hefur sprettutminn styttst til muna og landbnaur, sem var hr rekinn slenskan mta, fll niur. Flksfjlgun skrapp saman og fki hrkklaist smm saman brott. En einmitt sama tma var flk af Inuit kyni a fra sig suur me vestur strnd Grnlands og nema land. Intar hfu alaga sig mjg vel a astum, einkum me selaveium, og klnunin Litlu sldinni hafi engin hrif .


Hafsinn Norurslum dregst enn saman

a er yfirleitt um mijan mars mnu r hvert, a hafsinn umhvefis Norur Plinn nr snu hmarki. Svo var einnig r, en kom ljs a magn af hafs norri (14.5 milljn ferkm.) hefur aeins einu sinni mlst minna en r. a var ri 2017, en mlingar hfust ri 1979. a er einnig athyglisvert a fjgur minnstu hafsrin eru einmitt sastliin fjgur r, eins og myndin snir. Svo virist sem ekkert lt s hlnun norri. etta er v ekki eitthva augnabliksfyrirbri, heldur langvarnadi hlnun.

Figure2_a er smu sgu a segja af hafs umhverfis Suurskautslandi. ar var lgmarki tbreislu hafss lok febrar, og var 2.2 milljn ferkm. sem er einnig nst lgsta magn af hafs suri sem mlst hefur. Minnst var a ri 2017.


Hetjud Graah sjlisforingja Austur Grnlandi

GraahPortrait tjndu ldinni kviknai hugi meal frimanna Norurlndum um a leysa gtuna um afdrif norrnna manna Grnlandi. ar er fremstur flokki normaurinn Hans Poulsen Egede(16861758), sem hefur veri nefndurPostuli Grnlands. ri 1711 stti Egede um leyfi hj Fririk IV Danakonungi til a stofna nlendu Grnlandi, eim tilgangi a leita a tndum byggum norrnna manna ar. Hann sigldi loks fr Bergen til Grnlands tu rum sar, ri 1721, tveimur skipum. Hann kannai suvestur strnd Grnlands og fann hvergi norrna menn ea afkomendur eirra eim slum. Ekki tkst honum a kanna austur strnd Grnlands vegna sa, en hann og arir voru sannfrir um a hin forna Eystribygg norrnna manna vri stasett ar. Egede helgai sig a trboastrfum og hf n a kristna Inita vestur strnd Grnlands og tk sr v skyni fimmtn ra bsetu Godthaab, sem n er hfuborg Grnlands, Nuuk. En Egede gafst upp vi fekari leit a norrnum mnnum essum slum.

Eitt hundra rum sar vaknar hugi meal Dana aftur a kanna mli frekar og reyna a leysa rgtuna um hvarf norrnna manna Grnlandi. dgum Fririks VI Danakonungs var gefi t tarlegt skipunabrf (sex sur) til Wilhelms A. Graah sjlisforingja hinn 21. febrar 1828, ess efnis a hann skyldi stra leiangri konungs til kanna austur strnd Grnlands, fr Hvarfi og allt norur til Scoresbysunds vi 69oN. Hfutilgangur leiangursins var a leita a vitneskju ea leifum slensku nlendunnar, sem talin er hafa veri essum slum. Undir skipunarbrfi skrifar A.W. Moltke greifi, stjrnarrsforseti Danakonungs. Skmmu sar (1848) var Moltke greifi kosinn fyrsti forstisrherra Danmerkur, en Moltke var stiftamtmaur slandi 1819-23. Sennilega kom hugmyndin um Grnlandsleiangurinn fr Moltke sjlfum.

var vita, samkvmt frsgn slendingasgum, a norrnir menn hefu reist tvr byggir Grnlandi: Eystribygg og Vestribygg. Af elilegum stum litu menn ntjndu ldinni a essar byggir hefu veri stasettar austur og vestur strnd Grnlands. Margir tldu a hina fornu Eystribygg vri a finna suaustur strndinni, v kannaa svi sem Danir nefna Kong Frederik VI Kyst. ar vri v von um a finna ef til vill afkomendur slensku landnemanna ea einhverjar leifar eirra. essi elilega en ranga lyktun leiddi menn miklar villur snum tma. Kong Frederik VI strndin nr yfir um 600 km langa strandlengju, sem fjlda af grunnum fjrum, hum fjallgrum fyrir ofan og dreif af smeyjum. Allar astur me suaustur strnd Grnlands og hafinu ar undan eru allt arar og miklu erfiari en vestur Grnlandi. a stafar fyrst og fremst af Austur-Grnlandsstraumnum, en hann er sterkur straumur r shafinu, sem fylgir strndinni og ber me sr grynni af hafs suur tt, mefram austurstrndinni. Af eim skum er hafi rtt undan suaustur strnd Grnlands tali mjg erfitt ea jafnvel frt mikinn hluta rsins.

KonubturWilhelm August Graah (1793-1863) sjlisforingi var reyndur siglingafringur og landknnuur. Hann hafi starfa vi mlingar mefram vestur strnd Grnlands rin 1823 og 1824. Einnig starfai hann vi mlingar umhverfis sland ri 1822 og einu korta hans fr eim tma er gt mynd eftir hann af eldgosi Eyjafjallajkli, sem g hef blogga um hr: https://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1061162/. Ef til vill hefur hann kynnt sr slenska menningu og sgu, v skrifum snum um norrna landnema Grnlands tundu ld kallar hann hreint og beint slendinga, en ekki Norse ea nrrna menn. Hann er langt undan sinni samt me a eigna slendingum landnm Grnlands! Jni Dasyni hefi lka etta, en hann vildi a slendingar endurheimti rtt sinn yfir Grnlandi fr Dnum.

Graah nemur fyrst land orpinu Frederikshb (n Paamiut) suvestur Grnlandi lok ma ri 1828. aan er haldi til Julianehaab (n Qaqortoq). Hr essu hrai frttir Graah af rstum fr tmum hinna slensku landnema. ar sem r eru stasettar vestur strnd Grnlands gerir Graah r fyrir a etta muni vera hin forna Vestribygg slendinganna, en a kom ljs lngu sar a hr var hann reyndar kominn sjlfa Eystribygg. a m segja um Graah, a hann leitar langt yfir skammt. Graah hfst n handa vi a lta sma konubta ea umiaks fyrir leiangurinn austur. Grindin er r timbri og bundin saman, en san er strekkt vatnsheld h ea skinn af fimtn til tuttugu selum grindina. Allt hr er raka af hinni og miki magn af selafeiti borin alla sauma lokin, til a gera btinn vatnsheldan. Btarnir eru lttir og mefrilegir en ekki einn einasti nagli fer smina. Umiak btar hans Graah voru um 10 til 12 metrar lengd og rmir tveir metrar breidd.

Graah skri upplsingar um leiangur sinn merka bk: Undersgelses-reise til stkysten af Groenland: efter Kongelig Befaling, ulfrt i Aaren 1828-31. Bkin kom t Kaupinhfn ri 1832. ar er a finna mynd af Graah og einnig vandaa og litaa mynd af konubt, sem ri af konum. Ein konan er nakin a ofan, en nnur situr vi stri og me barn poka bakinu. Nokkru sunnar vestur strndinni er Inutabyggin Nanortalik og anga leitar Graah nst til a f innfdda leisgumenn til fararinnar. Hr hefur Graah vetursetu og undirbr sig frekar fyrir leiangurinn til austurs.

Vori efir leggur Graah af sta, me tvo umiak ea konubta sna, en hfnin var tu Inuit konur, fimm Inuit karlar, tlkur og nttrufringurinn Vahl. En ferin gekk erfilega fyrstu vegna hafss. eir urftu til dmis a dvela 25 daga einni eyju til a ba ess a sinn fri fr strndinni. Loks komust eir af sta lok aprl og nu til Aluk syst austur strndinni. Ferin gekk hgt og erfilega, vegna vinda, hafss og bylja. Hann sendir til baka nttrufringinginn, tlkinn og miki af Inutunum fr vestur strndinni. Graah mannar btana n flki af austur strndinni.

Loks ni Graah norur til Dannebrog eyjar (n nefnd Kivdlak, 65 15′ 36 N), sem er um 100 km fyrir sunnan Kulusuk. Hr sn Graah aftur og hinn 1. oktber tekur Graah sr vetursetu eynni Nugarfik (n nefnd Imaersivik) vi 63 30′ N. ar reisir Graah moldarkofa fyrir allan hpinn. Veturinn var harur og kostur ltill. Loks tekur a vora og hinn 5. aprl 1830 leggur hann af sta en verur a sna til baka hsaskjl kofanum hva eftir anna vegna illveurs og sa hafinu. einni tilrauninni neyddust eir til a hafa viurvist skeri hlfan mnu fyrir noran Alikajik, vegna veurs. Seinni partinn jl var neyin mest og Graah tti einnig vi veikindi a stra. var allur matarforinn rotum og eir tu n hundamat og tuggu gmul selskinn. eru eftir af hfninni aeins einn maur og tvr konur, auk Graah. Loks komust au suur bginn og Graah nr loks til Nanortalik gst 1830. Ferinni var loki en ein hfu niurstaan var s, a engar leifar ea minjar fornra slendinga var a finna suaustur strndinni. En Graah tkst a gera margar mlingar og safna vermtum upplsingum um etta kannaa svi. Einnig eru rit hans sjr af frleik um lifnaarhtti og sii Intanna suaustur Grnlandi, sem hfu haft ltil ea engin samskifti vi Evrpuba.


Jkullinn dkknar og brnar hraar

albedoLitur jkulsins skiftir miklu mli varandi brnun hans. Hvernig er a: er jkull ekki alltaf hvtur? Sur en svo. Va er yfirbor Grnlandsjkuls grtt litinn og reyndar trlega hreint egar brnunin stendur sem hst, seinni part sumars. Mlikvari lit jkulsins er albedo ea endurskin hans. a er mlt reglulega r gervihnttum, sem svfa yfir Grnlandi. Ef yfirbori er algjrlega hreint og hvtt, er albedo 100% og endurkastar sinn nr llu slarljsi sem a fellur. Lnuriti snir albedo ea endurkast Grnlandsjkuls fr rinu 2000 til 2014 og a er greinilegt a mikil breyting hefur gerst essum stutta tma, me hnignun endurskins fr um 81% til 75%. Hvers vegna er essi breyting gangi? a eru rsmar plntur ea rungar sem vaxa yfirbori jkulsins, sem valda a hluta til minnkandi albedo og ar me vaxandi brnun yfirbori Grnlandsjkuls dag.dirty Neri myndin snir hva jkullin getur veri dkkur af essum skum, og drekkur sig slarorkuna.


Grnlandsjkull minnkar hratt

LandIceGreenlandEin vibrg lesanda mnu fyrra bloggi var s, a Grnlandsjkull vri a stkka, sem sndi a a vri engin hnattrn hlnun gangi. etta er leiur misskilningur, sem g vill leirtta hr og birta stareyndir essu mli. a eru msar aferir vi a mla jkul. Vi getum fylgst me flatarmli, ykkt ea h og sast en ekki sst rmmli ea massa. Brnandi jkull getur ynnst og lkka en hann getur samstundis runni fram og lkka og ar me auki flatarmli um tma.

Besta mlingin massa ea rmmli Grnlandsjkuls kemur fr gervihnettinum GRACE. a eru reyndar tveir hnettir, sem svfa hli vi hli og gera nkvma yngdarmlingu reglulega rmmli Grnlandsjkuls. Niurstur m sj mefylgjandi mynd. ar kemur fram a Grnlandsjkull tapar a mealtali um 286 Gigatonnum ri (ggatonn er jafnt og einn miljarur tonna). a er v fjarsta a halda v fram a Grnlandsjkull s a stkka, egar liti er kaldan sannleikann sem kemur fr slkum ggnum gervihnatta. Htti a stinga hausnum sandinn!


Gufublstrar ea snjskaflar?


28ÁGÚST

Birkir Rtsson verkfringur flgur oft yfir Grnland. N hefur hann fest mynd a fyrirbri, sem vi hfum ur fjalla um hr blogginu, inni meginjklinum, skammt fyrir norvestan Kulusuk. Myndin sem fylgir er tekin hinn 28. gst, og snir greinilega mjg sprunginn jkul. Hann tk einnig myndir af fyrirbrinu hinn 5. gst. a virist trlegt a hr s um gufu a ra, og sennilega eru etta fokskaflar, en hver veit?


Eldarnir Grnlandi eru logandi mr

Fire-burning-Greenland-800x600

fyrstu var tali a a vru sinueldar, sem loga stru svi vestur Grnlandi, skammt fr bnum Sisimiut. En frekari rannskn bendir til a a s mr sem matar eldana. Ef svo er, er mli llu alvarlegra en haldi var. Mr, sem getur brunni essu svi bendir til a sfrerinn s farinn r jarveginum. Hr hefur rkt sfreri (eas. hiti jarveginum er um ea undir nll stig) san sld lauk, fyrir tu sund rum. N virist sfrerinn farinn og urr mr er eftir.

Me hnattrnni hlnun dregur hgt og sgandi r sfreranum norurslum. Loftslagsfringar hafa til essa sp a sfrerinn fari ekki r jarvegi Grnlandi fyrr en um nstu aldarmt. a vekur v undrun a sfrerinn er a hverfa hratt essu svi Grnlandi. Eins og llum tilfellum varandi r loftlslagsbreytingar sem n eru skella , hafa frimenn veri of haldssamir snum spm, en breytingrarnar eru miklu hraari en jafnvel djrfustu lkn geru r fyrir.


Eldar Grnlandi

greenland-fire1_wide-da6d363295d7a5621e0896baf5f4cd0e248b5e59-s2500-c85

Eldar geisa n jarvegi vestur Grnlandi meir en 1200 hektara svi. Myndin er fr gervihnetti yfir svinu, sem n logar. Sennilega eru etta sinueldar og ef til vill hefur einnig kvikna uppornuum mmrum. Svi er 100 km fyrir noran Sisimiut og skammt fr Kangerlussuak. Ef til vill eru eldarnir af eim skum, a jl hefur veri venju hltt og urrt veurfar.


Eru afkomendur Thule flksins Ammassalik?

000022074 copy sasta bloggi fjallai g um hvernig heill jflokkur af Thule flki noraustur Grnlandi hvaf ri 1823. Breski skipstjrinn Clovering hitti tlf manna hp eirra eyju ar sem skilyri til veia voru best. Nsta dag voru eir allir horfnir. Hrai var mannlaust eftir, nkvmlega eitt hundra r, ar til Danir fluttu 85 manna hp af Inuitum, nauuga -- viljuga, 70 fr Ammasalik og 15 fr vestur Grnlandi, til Scoresbysunds og settu laggirnar nja orpi Ittoqqortomiit.

Hvert fru eir, ea d stofninn hreinlega t vegna sjkdma, vi smit fr evrpskum hvalfngurum? Fundur nokkraum dauahsum (rstir ar sem mannaleifar finnast innan hss, grafnar) bendir til mikilla sjkdma ea sults.

Suur mrk essa svis Thule flksins noraustur Grnlandi eru eins og jkulveggurinn Game of Thrones: nr algjrlega fr. etta er fjallgarur r blgrti ea gmlum basalt hraunlgum. Hann ber nafni Geikie Plateau, og er ar hvergi lendingu a f. Austur oddi Geikie Plateau fjallgarinum er Kap Brewster. a beygir strndin skarpt til suurs, en samfellt hamrabelti kalla Blosseville strndin, tekur vi mrg hundru klmetra til suurs. Hvergi er lendingu aa skjl a f eirri strnd. Thule flk fr yfirleitt lti ea ekkert sunnar en Scoresbysund. Flksflutningar fru fram sjnum ea hafs, ekki yfir fjll og firnindi.

a eru samt heimildir sem sna a Thuleflk fr bferlum fr Scoresbysundi og alla lei til Ammassalik (Tasiilaq), 850 klmetra langa lei, og afkomendur ar dag. a var ri 1884 a kaptainn Gustav Holm kom til Ammassalik, fyrstur evrpumanna, en leiangur hans fr konubtum (umiaq) fr vestur Grnlandi og fyrir suur odda Grnlands og rru eir san up me noraustur strndinni ar til eir koma til Ammassalik. ar uppgtvar Holm bygg Inuita sem hfu veri algjrlega einangrair fr Evrpumnnum um aldur og vi. etta var og hafi lengi veri eina byggin allri austurstrnd Grnlands ar til Ittooqortomit nlendan var stofnu Scoresbysundi ri 1924. a kom strax ljs a bar Ammassalik voru srstir. eir hfu til dmis lkan frambur Grnlenskunnar.

Trboar setja upp bir bygginni ri 1894 og byrjuu a kristna flki. Einnig kemur danska stjrnin upp verslunardt a r. a var ri 1905 sem danski mannfringurinn William Tahlbitzer kemur til Ammassalik og dvelur yfir eitt r orpinu. voru 470 bar Ammassalik svinu og nr allir htu eir heinum nfnum. Flki var enn steinldinni hva snertir menningu og tkni. Verslunarmist danska rksins og kirkjan uru smtt og smtt mipnktar jlfsins fyrir bana.

Tahlbitzer sndi fram a Ammassaliq rkir mllska sem er mjg lk eirri sem rkir vestur strnd Grnlands. Tahlbitzer geri mjg merkar athuganir bum og skri hina msu tti menningu eirra. En hann tk lka myndir. Hr me fylgir ein af myndum Tahlblitzers, sem er tekin af fjlskyldu sumarbum Kap Dan, suur enda Kulusuk eyjar. a er angakokinn ea galdramaurinn Ajukutoq sem stendur hr fyrir miju, ber a ofan, me konu sinni Sru til vinstri og hinni konu sinni Helenu og fimm brnum eirra. Hrgreisla kvennana, me stran topphnt og strengi af hvtum og lituum glerperlum, er srstk og einkennandi fyrir etta svi. Hnturinn er miki tskufyrirbri, sem hkkar konurnar og gerir r tignarlegri, eins og slenski skautbningurinn geri. Myndin er algjrlega klasssk sem listrn ljsmynd, en hn gefur einnig innsn horfna menningu, sem heyri steinldinni til. Galdrakarlinn Mitsuarnianga sagi Tahlbitzer sgur af ferum forfera sinna fr noraustur Grnlandi og suur til Ammassalik, en langafi hans tk tt eirri fer, egar hpar Inuita fru fr Scoresbysund svinu og all lei suur til Ammassalik lok tjandu aldar ea byrjun ntjndu aldar. Sennilega sigldu eir essa lei umiaq ea konubtum. Tunu er Grnlenskt or sem ir hin hliin, og vsar a til austur Grnlands, en bar austurstrandarinnar eru oft kallair Tunumiuts. g akka Vilhjlmi Erni Vilhjlmssyni fyrir asto me myndefni.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband