Hetjudįš Graah sjólišsforingja į Austur Gręnlandi  

 

GraahPortraitĮ įtjįndu öldinni kviknaši įhugi mešal fręšimanna į Noršurlöndum um aš leysa gįtuna um afdrif norręnna manna į Gręnlandi. Žar er fremstur ķ flokki noršmašurinn Hans Poulsen Egede (1686–1758), sem hefur veriš nefndur Postuli Gręnlands. Įriš 1711 sótti Egede um leyfi hjį Frišrik IV Danakonungi til aš stofna nżlendu į Gręnlandi, ķ žeim tilgangi aš leita aš tżndum byggšum norręnna manna žar. Hann sigldi loks frį Bergen til Gręnlands tķu įrum sķšar, įriš 1721, į tveimur skipum. Hann kannaši sušvestur strönd Gręnlands og fann hvergi norręna menn eša afkomendur žeirra į žeim slóšum. Ekki tókst honum aš kanna austur strönd Gręnlands vegna ķsa, en hann og ašrir voru sannfęršir um aš hin forna Eystribyggš norręnna manna vęri stašsett žar. Egede helgaši sig žį aš trśbošastörfum og hóf nś aš kristna Inśita į vestur strönd Gręnlands og tók sér ķ žvķ skyni fimmtįn įra bśsetu ķ Godthaab, sem nś er höfušborg Gręnlands, Nuuk. En Egede gafst upp viš fekari leit aš norręnum mönnum į žessum slóšum.

Eitt hundraš įrum sķšar vaknar įhugi mešal Dana aftur aš kanna mįliš frekar og reyna aš leysa rįšgįtuna um hvarf norręnna manna į Gręnlandi. Į dögum Frišriks VI Danakonungs var gefiš śt ķtarlegt skipunabréf (sex sķšur) til Wilhelms A. Graah sjólišsforingja hinn 21. febrśar 1828, žess efnis aš hann skyldi stżra leišangri konungs til kanna austur strönd Gręnlands, frį Hvarfi og allt noršur til Scoresbysunds viš 69oN.   Höfuštilgangur leišangursins var “aš leita aš vitneskju eša leifum ķslensku nżlendunnar”, sem talin er hafa veriš į žessum slóšum. Undir skipunarbréfiš skrifar A.W. Moltke greifi, stjórnarrįšsforseti Danakonungs. Skömmu sķšar (1848) varš Moltke greifi kosinn fyrsti forsętisrįšherra Danmerkur, en  Moltke var stiftamtmašur į Ķslandi 1819-23. Sennilega kom hugmyndin um Gręnlandsleišangurinn frį Moltke sjįlfum.

            Žį var vitaš, samkvęmt frįsögn ķ Ķslendingasögum, aš norręnir menn hefšu reist tvęr byggšir į Gręnlandi: Eystribyggš og Vestribyggš. Af ešlilegum įstęšum įlitu menn į nķtjįndu öldinni aš žessar byggšir hefšu veriš stašsettar į austur og vestur strönd Gręnlands. Margir töldu aš hina fornu Eystribyggš vęri aš finna į sušaustur ströndinni, į žvķ ókannaša svęši sem Danir nefna Kong Frederik VI Kyst. Žar vęri žvķ von um aš finna ef til vill afkomendur ķslensku landnemanna eša einhverjar leifar žeirra. Žessi ešlilega en ranga įlyktun leiddi menn ķ miklar villur į sķnum tķma. Kong Frederik VI ströndin nęr yfir um 600 km langa strandlengju, sem fjölda af grunnum fjöršum, hįum fjallgöršum fyrir ofan og dreif af smįeyjum. Allar ašstęšur meš sušaustur strönd Gręnlands og ķ hafinu žar undan eru allt ašrar og miklu erfišari en į vestur Gręnlandi. Žaš stafar fyrst og fremst af Austur-Gręnlandsstraumnum, en hann er sterkur straumur śr Ķshafinu, sem fylgir ströndinni og ber meš sér ógrynni af hafķs ķ sušur įtt, mešfram austurströndinni. Af žeim sökum er hafiš rétt undan sušaustur strönd Gręnlands tališ mjög erfitt eša jafnvel ófęrt mikinn hluta įrsins.

KonubįturWilhelm August Graah (1793-1863) sjólišsforingi var reyndur siglingafręšingur og landkönnušur. Hann hafši starfaš viš męlingar mešfram vestur strönd Gręnlands įrin 1823 og 1824. Einnig starfaši hann viš męlingar umhverfis Ķsland įriš 1822 og į einu korta hans frį žeim tķma er įgęt mynd eftir hann af eldgosi ķ Eyjafjallajökli, sem ég hef bloggaš um hér: https://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1061162/. Ef til vill hefur hann kynnt sér ķslenska menningu og sögu, žvķ ķ skrifum sķnum um norręna landnema Gręnlands į tķundu öld kallar hann žį hreint og beint ķslendinga, en ekki “Norse” eša “nęrręna menn”. Hann er langt į undan sinni samtķš meš aš eigna Ķslendingum landnįm Gręnlands! Jóni Dśasyni hefši lķkaš žetta, en hann vildi aš Ķslendingar endurheimti rétt sinn yfir Gręnlandi frį Dönum.

            Graah nemur fyrst land ķ žorpinu Frederikshåb (nś Paamiut) į sušvestur Gręnlandi ķ lok maķ įriš 1828. Žašan er haldiš til Julianehaab (nś Qaqortoq). Hér ķ žessu héraši fréttir Graah af rśstum frį tķmum hinna ķslensku landnema. Žar sem žęr eru stašsettar į vestur strönd Gręnlands gerir Graah rįš fyrir aš žetta muni vera hin forna Vestribyggš ķslendinganna, en žaš kom ķ ljós löngu sķšar aš hér var hann reyndar kominn ķ sjįlfa Eystribyggš. Žaš mį segja um Graah, aš hann leitar langt yfir skammt. Graah hófst nś handa viš aš lįta smķša konubįta eša umiaks fyrir leišangurinn ķ austur. Grindin er śr timbri og bundin saman, en sķšan er strekkt vatnsheld hśš eša skinn af fimtįn til tuttugu selum į grindina. Allt hįr er rakaš af hśšinni og mikiš magn af selafeiti borin į alla sauma ķ lokin, til aš gera bįtinn vatnsheldan. Bįtarnir eru léttir og mešfęrilegir en ekki einn einasti nagli fer ķ smķšina. Umiak bįtar hans Graah voru um 10 til 12 metrar į lengd og rśmir tveir metrar į breidd.

Graah skrįši upplżsingar um leišangur sinn ķ merka bók: “Undersögelses-reise til östkysten af Groenland: efter Kongelig Befaling, ulfųrt i Aaren 1828-31.” Bókin kom śt ķ Kaupinhöfn įriš 1832. Žar er aš finna mynd af Graah og einnig vandaša og litaša mynd af konubįt, sem róiš af konum. Ein konan er nakin aš ofan, en önnur situr viš stżri og meš barn ķ poka į bakinu. Nokkru sunnar į vestur ströndinni er Inuķtabyggšin Nanortalik og žangaš leitar Graah nęst til aš fį innfędda leišsögumenn til fararinnar. Hér hefur Graah vetursetu og undirbżr sig frekar fyrir leišangurinn til austurs.

Voriš efir leggur Graah af staš, meš tvo umiak eša konubįta sķna, en įhöfnin var tķu Inuit konur, fimm Inuit karlar, tślkur og nįttśrufręšingurinn Vahl. En feršin gekk erfišlega ķ fyrstu vegna hafķss. Žeir žurftu til dęmis aš dvela 25 daga į einni eyju til aš bķša žess aš ķsinn fęri frį ströndinni. Loks komust žeir af staš ķ lok aprķl og nįšu til Aluk syšst į austur ströndinni. Feršin gekk hęgt og erfišlega, vegna vinda, hafķss og bylja. Hann sendir til baka nįttśrufręšinginginn, tślkinn og mikiš af Inuķtunum frį vestur ströndinni. Graah mannar bįtana nś fólki af austur ströndinni. 

Loks nįši Graah noršur til Dannebrog eyjar (nś nefnd Kivdlak, 65° 15′ 36° N), sem er um 100 km fyrir sunnan Kulusuk. Hér snż Graah aftur og hinn 1. október tekur Graah sér vetursetu į eynni Nugarfik (nś nefnd Imaersivik) viš 63° 30′ N. Žar reisir Graah moldarkofa fyrir allan hópinn. Veturinn var haršur og kostur lķtill. Loks tekur aš vora og hinn 5. aprķl 1830 leggur hann af staš en veršur aš snśa til baka ķ hśsaskjól ķ kofanum hvaš eftir annaš vegna illvešurs og ķsa į hafinu. Ķ einni tilrauninni neyddust žeir til aš hafa višurvist į skeri ķ hįlfan mįnuš fyrir noršan Alikajik, vegna vešurs.   Seinni partinn ķ jślķ var neyšin mest og Graah įtti einnig viš veikindi aš strķša. Žį var allur matarforšinn į žrotum og žeir įtu nś hundamat og tuggšu gömul selskinn. Žį eru eftir af įhöfninni ašeins einn mašur og tvęr konur, auk Graah. Loks komust žau sušur į bóginn og Graah nęr loks til Nanortalik  ķ įgśst 1830. Feršinni var lokiš en ein höfuš nišurstašan var sś, aš engar leifar eša minjar fornra Ķslendinga var aš finna į sušaustur ströndinni. En Graah tókst aš gera margar męlingar og safna veršmętum upplżsingum um žetta ókannaša svęši. Einnig eru rit hans sjór af fróšleik um lifnašarhętti og siši Inśķtanna į sušaustur Gręnlandi, sem höfšu haft lķtil eša engin samskifti viš Evrópubśa.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jón Žórhallsson

Mér finnst žaš nś algert auka-atriši

m.v. žį kenningu um aš jöršin gęti veriš hol aš innan:

Hérna er hęgt aš finna mann meš Dr.grįušu sem aš fullyršir um aš žaš sé stašreynd: Dr.Frank Strangers: 

(Annaš myndbandiš tališ nešan frį į žessari bloggsķšu)

"HOLLOW EARTH / THE SECRET INNER EARTH WORLD (FULL VIDEO): 

https://thjodarskutan.blog.is/blog/gudspekifelag_s/entry/1286802/

Hver gęti veriš afstaša žķn til žeirrar kenningar?

Jón Žórhallsson, 28.3.2018 kl. 14:08

2 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Žetta kemur umfjöllun minni um Gręnland akkśrat ekkert viš, en mašurinn er greinilega bjįni.  Allir geta keypt sér doktorsgrįšu einhversstašar ķ dag.

Haraldur Siguršsson, 28.3.2018 kl. 14:17

3 Smįmynd: Valdimar Samśelsson

Skemmtileg lesning. Žaš eru kenningar um aš žeir hafi fariš vestur yfir haf og tališ aš žeir hafi blandast mönnum žar. Žaš er alveg heilt vör'u kerfi noršan frį Baffinseyju ug sušur til Nżfundnalands. Sunnan viš Leifsbśš ķ hęšunum žar eru žrķvöršur og mišvaršan bendir į noršur odda Nova Scotia. Svo eru vöršu system nišur Nżja England sem hafa veriš aldursgreindar ž.e. jaršvegurinn undir žeim sem 800 įra en žaš finnst svo margt sem bendir į veru Ķslendinga og amerikanin ž.e. NEARA fęelagsmenn segja lķka Ķslendingar nema academian. Pįll sjįlfur segir aš hann sé bķnn aš finna Kjalarnes. Sjįlfur hef ég stundaš Rannsóknir į žessi NE svęši og svo ķ ND žar sem ég fann 464.000 feta hring merktan Vöršum, syšst žar af žrķvöršur og KRS rśnasteinninn ķ mišju.Vör'urnar voru ķ sólstöšu įtt eins og rangįrhringurinn.

Ég fann meš félögum mķnum į RI nįlęgt fylkismörkum RI og Conneticut smį byggš meš hringlaga garši vel sokkin meš eins og žar hefši veriš kirkja og kirkjugaršur Hringurinn var 90 fet innanmįl plśs 3 fet žykkir veggir. Engin hefir snefil įhuga į žessu. Žaš žarf ekki nema jaršsjį til aš skoša garšinn.

Žökk Valdimar.  

Valdimar Samśelsson, 28.3.2018 kl. 21:01

4 Smįmynd: FORNLEIFUR

Ekki rétt Valdimar, žś sendir mér um žetta efni. Eins og žetta leit śt frį mķnum bęjardyrum, tel ég žaš ekki vera minjar eftir norręna menn. Žaš sagši ég žér. Ég hvatti žig einnig til aš gera eitthvaš ķ mįlunum, en ef sérfręšingar ķ Connecticut eša Rhode Island eru ekki fįanlegir til aš skoša žetta, er lķtiš hęgt aš gera. Jaršsjįr gefa alls ekki svör viš öllu. Gott dęmi um fornleifaspįmennsku er konan sem fundiš hefur svo margar minjar ķ Egyptalandi meš hjįlp gervitunglamynda. En henni brįst bogalistin žegar hśn taldi sig hafa fundiš nżjar minjar um norręna menn į Nżfundnalandi. Hśn fann ekki svo mikiš sem pżramķda og hefur dregiš sig ķ hlé į noršurslóšum eša er skrišin aftur ķ hlżjan eyšimerkursandinn.

FORNLEIFUR, 29.3.2018 kl. 08:02

5 Smįmynd: FORNLEIFUR

Žakka žér fyrir góša grein Haraldur.

FORNLEIFUR, 29.3.2018 kl. 08:04

6 Smįmynd: Valdimar Samśelsson

Žakka Fornleifur. Ég veit mķnu viti og žś žķnu. Fornleifafręšingar ķ Rhode Island fį engan pening ķ rannsóknir og allt byggist į NEARA sem er įhugamanna fįlag fornminja.Ef žeir finna verkefni sem žeim lķst vel į žį rįša žeir fornleifafręšing eša semja viš viškomandi fylki. Žeir bjóša sig žvi fram sem sjįlfbošališar eftir įkvešnum formślum.

Kirkjugaršurinn ķ Vestur RI er ekki žekktur af akademķunni ennžį Hann hinsvegar passar inn ķ hring svipašan rangįr hringnum allt mišaš viš sólstöšu įttir žar. 

Ég get lķka sagt frį stein refagildrunum sem eru ķ hundraša tali sem sérfręšingar žar telja vera stašur sem žś skilur eftir mat fyrir gušina. Séršu minni žeirra er žaš gott aš žeir mundu eftir aš žarna var sett beita en tķmarnir breyttu žvķ į aš žetta vęri fyrir gušina.

Ég į töluvert af myndum. 

Valdimar Samśelsson, 29.3.2018 kl. 12:24

7 Smįmynd: Valdimar Samśelsson

Haraldur sķšan Graah var žarna hafa margar rśstir fundist. Félagi minn fann stein og torf hlašnar rśstir viš flóan viš Scoriby sundiš  į Austurströndinni sem hafa ekki veriš brįšabyrgša en samt ekki venjuleg norręn bygging.

Fornleifur. Ég er ekki aš segja aš žaš hafi veriš samfeld byggš į NA strönd bandarķkja heldur verslunarstašir meš leifi heimamanna eins og lög geršu rįš fyrir ķ okkar lögum. Verslunarmennir hafi kennt heimamönnum aš byggja steingildrur eša byggt sjįlfir. Žęr finnast į Noršurslóšum lķka eins og Ugava og annarstašar nįlęgt Ķshafinu. Og aftur eins og Jón Dśason minnist į ķ bókum sķnum. Spurning hvar eru sķšustu handritin hans eru.

Valdimar Samśelsson, 29.3.2018 kl. 13:43

8 Smįmynd: FORNLEIFUR

Valdimar inn skoski, margir veišimenn frį Frakklandi og t.d. Skotlandi voru žarna į feršinni, en indķįnar kunnu einnig aš bśa til gildrur.

Varšandi Jón Dśason, svo er ég viss um aš žaš sem eftir hann lį af handritum hafi lent į Landsbókasafni. Ķ minningargreinu ķ Mbl. segir frį žvķ aš žvķ mikilvęgasta hafi veriš bjargaš śr hśsbruna.

Hringlaga rśstir geta veiš svo margt, en sniš yfir garšlagiš , myndi fljótlega sżna hvers kyns er. Žś og vinir žķnir veršiš aš finna ungan og upprennandi fornleifafręšing og fį viškomandi ķ för meš ykkur - en verša honum ekki reišir ef hann finnur hringleikahśs. Kannski er žetta einkajörš og enginn įhugi į krukki? Žaš žżšir lķtiš aš vera önugur yfir vantrśa mönnum eins og mér. Enginn er aš stoppa ykkur. Įhugamenn hafa oft fundiš įhugaveršustu hlutina. Meira get ég ekki gert fyrir ykkur. 

FORNLEIFUR, 29.3.2018 kl. 16:23

9 Smįmynd: Valdimar Samśelsson

Fornleifur engin svekktur yfir žķnum upplżsingum enda gętir žś ekki sannaš né afsannaš neitt. Ég veit aš žś hefir fylgst meš skagafjaršar uppgreftrinum. Ef žś tękir einn slķkan hringlagašan staš meš grunnveggi af kirkju og flyttir žarna śt meš bęjarstęšum, réttum og öllu jį og stašurinn héti stašur žś myndir segja aš žetta er bara rugl. Garšurinn er lķklega 800 hundruš įra og sést į toppinn af grjóthlešslunni 3 fet breidd 8 fet op ķ vestur 6 fet ķ sušur og margt fleira. Žetta er langt frį mannabyggšum ķ dalverpi efst viš vatnaskil. Ég ętla hinsvegar ekki aš kaffęra neinn meš mķnum fróšleik samt gaman aš spjalla. Kv Valdimar.

Valdimar Samśelsson, 29.3.2018 kl. 21:51

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband