Frsluflokkur: Brarbunga

Enn ein fer Holuhraun

7 okt radara var afar frlegt a koma inn gosstvarnar Holuhrauni dagana 7. til 10. nvember. g hafi ekki s ggana og hrauni san hinn 3. oktber. N var g fer me Grmi Bjrnssyni, samt tveim frbrum fjallamnum fr Akureyri, eim Smra Sigurssyni og Anton Erni Brynjarssyni. a var afar ung fr fr Mrudal og inn a Drekagili Dyngjufjllum vegna mikilla snja, en breyttir jeppar eirra Antons og Smra komu okkur leiarenda. a tk til dmis 7,5 tma a aka essa 85 km lei. Fr batnai miki egar vi komum sandana sunnan Valdu og Flurnar grennd vi Holuhrun hi nja. Virku gosstvarnar eru n um 400 metra langri gosrs, sem er allt a 100 metrar breidd. Fyrsta myndin er radarmynd fr Fjarknnun ehf, tekin 7. oktber, sem snir gosrsina mjg vel. ar kemur einnig fram hraunin, sem streymir t um skar noraustur hluta rsarinnar. Fyrir nean er nrri mynd af gosrsinni fr 21. oktber, tekin r lofti af Milan Nykodym. Gosrsin er samruni nokkura gga og vide teki r lofti af Jni Gstafssyni (sj hr http://vimeo.com/111344670) snir vel a uppstreymi kviku er aallega fjrum ea fimm stum gosrsinni. a kraumar allri gosrsinni, en kvikan skvettist lti upp og sjaldan upp fyrir ggbrnirnar. Hraunin streymir t um skar til norausturs og langt t yfir nja hrauni. a er mikill hrai hraunrennsli nni, me flum og busli og gusur af kviku kastast upp loft nokkra metra h. Allt bendir til a seigja kvikunnar s mjg lg, eins og g hef fjalla um hr ur. Hrauni virist n breiast t aallega til austur og suausturs, en tvr tungur eru virkar til norvesturs og mjakast n ttina a jveginum F910, sem fer yfir Flurnar. Hrauni er htt a breiast t til norausturs og hefur ekki enn n mtum Jkulsr og Svartr. Fossinn Sknandi er v ekki beinni httu augnablikinu. En hraunrennsli til suausturs t farveg Jkulsr er virkt og myndar mikinn gufumkk, sem rs htt og sameinast gosmekkinum efra. Vi vorum tbnir gasgrmum og gasmlum, en aldrei skru mlar okkar anna en nll, allt kringum gosstvarnar. Uppstreymi var miki og v enginn gosmkkur nrri jru. Gosmkkurinn yfir gosrsinni er berandi blleitur ea sannkllu blma, vegna brennisteins tvoxs. Ekki urum vi heldur varir vi koldox.

Nov 2014Vi suur enda nju ggaraarinnar rkumst vi njar sprungur me NNA stefnu. eim er glinun um 40 til 80 cm hvorri. r geta v veri httulegar fyrir bi gangandi og akandi. Suur endi virku gossprungunnar er fast vi gjall og klepragga, sem eru fr 1797, egar Holuhraun eldra rann. essir eldri ggar eru aktir snj neri myndinni. a er v greinilegt a nja gosi er sprungu ea yfir gangi, sem er samhlia og mjg nrri sprungunni sem gaus ri 1797. Fer okkar til bygga gekk mjg vel, enda slin n vel troin.


Ris Brarbungu?

San hdegi hefur sigi snsit vi Brarbungu og n er ris. Eru etta truflanir ea sveiflur GPS mlinum, ea er hr breyting hegun Brarbungu? Ef til vill krtiskur tmi fram undan. Risi virist vera meir en 1.5 metrar. Ekki er svo a sj a nein breyting hafi ori skjlftavirkni. Ef til vill er etta aeins hreyfing shellunni, en ekki botni skjunnar. Ef til till eru sflekar a haggast og vagga skjunni.

OK. Skyringin er komin: Veurstofan hkkai loftnet GPS mlisins um 1,5 metra. Ekkert a ttast. Engin breyting.Ris


Koldox fr Brarbungu

Uppleysanleiki CO2  kvikuNlega var sagt fr v a tveir verir laganna hefu tt erfileikum me a anda grennd vi gosstvarnar Holuhrauni. g tel lklegast a a hafi veri koldox gas sem olli v, en ekki brennisteinstvox. Koldox er algeng gastegund eldgosum. Hn er ekki eitrandi, en ef koldox ea CO2 er fyrir hendi miklum mli, dregur r srefni loftinu og af v orsakast vandi vi ndun og jafnvel kfnun. annig frst einn maur kjallara sjkrahssins Vestmannaeyjum gosinu ri 1973.

etta verkur spurningar um magni af koldoxi, sem berst upp gosinu Holuhrauni. Mr er ekki kunnugt um neinar beinar mlingar v, en vi getum samt fari nrri um tlosun essu gasi gosinu til essa. Til samanburar var magni af CO2 basalt kvikunni sem gaus Fimmvruhlsi ri 2010 um 0,15%. Magn af koldoxi er nokku ekkt basalt kviku almennt, en uppleysanleiki ess er hur rstingi ea dpi. Fyrsta myndin snir uppleysanleika CO2 kvikum af msum gerum vi mismunandi rsting. Lrti sinn snir CO2 ppm (partur r milljn), en s lrtti snir rsting klbrum. Eitt klbar er rstingurinn um 3 km dpi niri jarskorpunni. a er vieigandi a lta a kvikan undir Brarbungu, sem n kemur upp Holuhrauni hafi veri um 8 til 10 km dpi, samkvmt dpi jarskjlfta. er magn af CO2 kvikunni um 1500 ppm ea 0,15% af kvikunni. a er bilinu milli kvikutegundanna basant og leit, eins og raui hringurinn snir.

N er tali a um einn rmklmeter af basalt kviku hafi komi upp Holuhrauni. a mun vera um 2,8 ggatonn af kviku (ggatonn er einn milljarur tonna). Ef kvikan inniheldur 0,15% CO2, er tlosun af koldoxi gosinu v orin um 4 milljn tonn (0,004 ggatonn). Hva er etta miki, mia vi tblstur allra eldfjalla jru af CO2 einu ri? N er tla a heildartblstur allra eldfjalla jru s um 300 milljn tonn ri (0,3 ggatonn). Gosi Holuhrauni er v bi a losa meir en eitt prsent af rlegum skammti eldfjallanna.

KoldoxEr etta miki magn, samhengi vi tblstur mannkyns af koltvoxi vegna bruna olu, kolum og jargasi? Mannkyni losar um 35 ggatonn af CO2 hverju ri. Eldfjllin losa aeins um eitt prsent af essu magni ri hverju, til samanburar. etta er vel ekkt stareynd, en samt sem ur koma stjrnmlamenn og sumir fjlmilar oft fram me alvitlausar stahfingar um, a eldgos dli t miklu meira magni af koldoxi en mannkyni. Hvar fr slikt flk essar upplsingar? Ea eru r ef til vill einungis heimatilbnar, til a henta stjrnmlamnnum hvert sinn?

Seinni myndin snir hvernig CO2 hefur vaxi stugt (raua lnan) lofthjp jarar, fr 1960 til dagsins dag. Bli ferillinn snir strstu eldgosin essu tmabili, en sndar eru breytingar brennisteinstvoxi lofthjpnum. Er a ekki alveg augljst, a eldgosin hafa ekki haft nein hrif CO2 lofthjpnum?


Svismynd af gosi undir jkli

gos undir vatnig tel lklegast a gosi Holuhraun haldi fram, ar til rstingsjafnvgi er komi kvikur Brarbungu og kvikuganginum. lkur gosinu. En a er samt vert a velta fyrir sr annari svismynd um framhaldi. S svismynd er a gos hefjist undir jkli, botni skju Brarbungu, eins og margir virast ttast. ar er n yfir shella, sem er um 600 til 800 metrar ykkt. Vi skulum v setja upp svismynd, a kvika komi upp botni skjunnar essu dpi. a er ekkert n skjlftaggnunum sem bendir til a svo s, til dmis enginn aukinn ri. Samspil kviku og vatns undir jkli er yfirleitt annig, a vatni breytist sngglega gufu, sem enst t mrg hundru ea sund sinnum a rmmli. Vi essa skyndilegu enslu gufunnar, sem er sprengingu lk, ttist upp kvikan og aska (tephra mynd) myndast. Sfelldar gufusprengingar af essu tagi halda fram mean kvikan og vatni eru snertingu. En essi lsing hr fyrir ofan vi um samspil kviku og jkuls litlu dpi, ea undir lgum rstingi.

blstrabergsgosegar kvika, sem er um 1175 oC heit mtir jkuls dpinu 600 til 800 metrar, eins og til dmis botni skju Brarbungu, mtti einnig halda, a gufusprenging veri. En svo er ekki, v rstingurinn er mjg hr. Fyrsta myndin snir hvernig hlutfalli milli vatnsgufu og vatns breytist me rstingi ea dpi vi suumark. Hlutfall vatns og gufu fylgir gulu krvunni. Gula krvan snir okkur a um 600 til 800 metra dpi er gufan aeins tu til tuttugu sinnum meiri a rmmli en vatni. Gufan enst a vsu t v dpi, en rmmlsaukningin er of ltil til a valda gufusprengingum. Kvikan heldur v fram a fla t vatni og storknar. myndast s bergtegund, sem vi kllum blstraberg (pillow lava mynd). Kvikan storknar klulaga blstra, sem eru um einn meter verml, oft aflangir eins og bjgu. Utan um blstrana er glerskn, vegna snggrar klingar kviku snertingu vi kalt vatni. Blstrarnir hlaast upp ann htt sem snt er annari mynd. Slkar blstrabergsmyndanir eru rkjandi thafshryggjum, ar sem eldgos vera hafsbotni nokkra klmetra dpi. ess vegna er blstraberg algengasta tegund af gosbergi, sem finnst jru. En vi sjum a sjaldan yfirbori, nema hr slandi. Hr landi hefur blstraberg myndast sld, einkum vi gos eldfjllum, sem vi nefnum stapa. a eru fjll eins og Herubrei, sem hafa byrja gos djpt undir jkli, ef til vill 1000 metra dpi, ar sem rstingur er hr og gufusprengingar vera ekki.

gos  jkliEn blstrabergseldfjalli hlest upp undir jkli, ea llu heldur vatnsfylltri geil, sem gosi hefur mynda vi brnun jkulinn. egar ggurinn hefur vaxi og er kominn dpi sem nemur um 200 til 300 metrum undir yfirbori, breytist hegun gossins (stand milli rauu og blu brotalnanna fyrstu mynd). v dpi er rstingur a lgur a rmml gufu vi suu er ori meir en hundra sinnum meira en rmml vatnsins. byrja gufusprengingar, sem tta upp kvikuna og mynda sku. Askan fellur til jarar, harnar skjtt og myndar mberg. Slkar sprengingar n upp yfirbor og senda skusk upp lofthjp jarar.

essi svismynd er sett upp samkvmt ekkingu okkar gosum undir jklum slands og er v hugsanleg. En einn htt er svismyndin sennileg og a er stasetning ggsins miri skjunni, eins og snt er myndinni. Reynslan snir a gos vera yfirleitt ekki inni mijum skjum slandi, heldur fyrst og fremst skjubrnum, fyrir ofan misgengi sem liggja mefram skjurndinni. annig er mlum htta Grmsvtnum og einnig skju.

Gos undir jkli er flki ferli, sem tekur nokkurn tma ur en gosi kemur upp yfirbor. En vsbendingar um gos undir jkli munu sennilega koma strax ljs ra og skjlftamlum. Svo er ekki enn, enda hefur kvikan r Brarbungu greia trs um ganginn til norurs og t Holuhraun.


Framrs atbura Brarbungu og Holuhrauni

fjldi skjlftaFjldi skjlfta er einn mlikvari virkni Brarbungu. Fyrsta myndin snir uppsafnaan fjlda skjlfta undir eldstinni fr upphafi rans hinn 16. gst 2014. Betri mling vri a skoa uppsafna skjlftavgi, v skjlftarnir eru a sjlfsgu misstrir, en g hef ekki agang a eim ggnum. essu tilfelli skiftir a ekki svo miklu mli, v stru skjlftarnir (um 5 til 5,5) hafa alltaf veri fyrir hendi. a er greinilegt a eftir umbrotin miklu lok gst og byrjun september, hgi miki , og skjlftavirkni var nokku stug ar til hgi henni enn meir kringum 13. oktber.

Flatarml hraunsAnna lnurit sem g lt fylgja hr me, er run flatarmli hraunsins Holuhrauni. Ggnin eru fr Fjarknnun ehf., TerraSAR gervihnetti og vef Veurstofunnar. Eins og myndin snir, x flatarml hraunsins nokkurn veginn lnulega september, en oktber hefur krvan greinilega beygt af og vex n flatarmli hgar en ur. a geta veri tvr orsakir v: (1) a meira magn af kviku fari a gera hrauni ykkara, ea (2) a framleisla kviku upp yfirbor s a minnka. Aeins upplsingar um ykkt hraunsins geta skori r um a, en g hyllist a v a a hafi smtt og smtt dregi r hraunrennsli. a verur frlegt a fylgjast me essari run, v hgt er a nota essa krvu til a sp fyrir um hvenr hraun httir a renna. a gerist egar krvan er orin lrtt. Verur a samtma v, a sig shettunnar yfir Brarbungu httir? Enginn veit, en vi fylgjumst spennt me.


Sigdalurinn Holuhrauni

sigdaluregar kvikugangur brtur sr lei gegnum jarskorpuna, myndast sprunga og jarlgin sitt hvoru megin vi ganginn rstast til hliar. Gangurinn tekur meira plss. Af eim skum glinar landi fyrir ofan, eins og fyrsta myndin snir. Landi glinar og spilda dettur niur fyrir ofan ganginn, sem vi kllum sigdal. Slkur sigdalur hefur myndast syri hluta Holuhrauns. Ein besta myndin af essum sigdal er radar mynd, sem var tekin r gervihnettinum TerraSAR-X. a er slenska fyrirtki Fjarknnun ehf. sem er samstarfsaili verkefninu IsViews me Ludwig-Maximilians-Universitt Munich. Myndir eirra eru srstakar, ar sem r n allt a 11 cm upplausn. Sj frekar hr: http://www.isviews.geo.uni-muenchen.de/index.html

Radarmyndin snir nju hraunin (rauar tlnur) og norur jaar Dyngujkuls nest. Blu rvarnar benda misgengin, sem afmarka sigdalinn. TerraStarTaki eftir a vestara misgengi virist n inn Dyngujkul og hefur sennilega orsaka hlirun yfirbori hans. etta misgengi kemur einnig fram radarmynd sem var tekin r TF-SIF hinn 1. September. Snrun essum misgengjum er sg vera allt a 8 metrar. Sigdalur af smu ger umlykur einnig ggarina, sem Lakaggar mynda fr Skaftreldagosinu ri 1783.


Magn og fli gosefna fr Holuhrauni

sulfur solubilityBlman, sem kemur upp gosinu Holuhrauni inniheldur miki magn af brennisteinstvoxi (SO2). essi ma berst yfir landi og getur veri hvimlei egar hn berst bygg. Hva er mikill brennisteinn basalt kvikunni? g hef ekki s neinar greiningar v enn, en vi getum fari nrri um a t fr efnasamsetningu kvikunnar. Fyrsta myndin snir hlutfalli milli jrns basalti og brennisteins. Basalt af v tagi, sem n gs Holuhrauni inniheldur yfirleitt um 13% jrn ox, en a bendir til a brennisteinsmagn uppleyst kvikunni s um 1500 ppm S, eins og myndin snir, ea 0,15%. Til a tla fli af brennisteini, urfum vi a vita hraunfli.

Mealhraunfli hefur veri tla bilinu 230-350 m3/s. etta getur veri nrri lagi. Vi vitum a flatarml hraunsins er um 56 ferklmetrar, og gosi hefur stai yfir um 46 daga. tti a vera komi upp yfirbori um ea yfir 914 milljn rmmetrar. Samkvmt essum tlum tti ykkt hraunsins a vera um 16 metrar a mealtali. etta er nokku h tala fyrir hraunykkt, en sennilega er hraunfli um 230 m3 sekndu samt nrri lagi.

sulfur solubilityElisyngd kvikunnar er um 2,75 g/cm3, en elisyngd hraunsins er tluvert minni, vegna holrmis og gasblrumyndunar. Sennilega er elisyngd hraunsins um ea rtt rmlega 2 g/cm3. er hraunrennsli um 500 til 700 tonn sekndu. Hraunrennsli er v um 500,000 til 700,000 kg sekndu. Brennisteinn S, sem leysist r lingi r kvikunni egar hn kemur upp yfirbori gosinu er sennilega um helmingur af llum brennisteini. berst t andrmslofti um 0,08% af 500 til 700 sund kg af kviku sekndu. er brennisteinsmagni S sem fer t andrmslofti mesta lagi 0,37 til 0,5 sund kg sek., ea 0,7 til 1 sund kg af SO2. a er um 60 til 86 sund tonn af SO2 dag.

TOMS gervihntturinn fr NASA mlir SO2 magn lofthjpnum daglega yfir slandi og san gosi hfst eru tlurnar eins og myndin snir, fr 5 og upp 20 sund tonn af SO2 dag. Vefsa Veurstofunnar og Hskla slands telur hinsvegar a SO2 s allt a 35 sund tonn dag. Vi hfum v tlur um fli brennisteinstvoxi fr remur stum: (1) lklegu brennisteinsmagni kvikunni, (2) fr TOMS gervihnetti, (3) fr tlun Veurstofu og Hsklans. Tlurnar sna a losun brennisteinstvoxs er tugsundir tonna dag. g treysti tlunni, sem er bygg uppleysanleika brennisteins kvikunni, best: losun af SO2 um 60 sund tonn dag.

Gasi brennisteins tvox (SO2) breytist endanum brennisteinssru (2 H2SO4), eins og essi jafna snir:

2 SO2 + 2 H2O + O2 → 2 H2SO4

En a er flkin keja af efnahvrfum og ar meal myndast brennisteins rox (SO3) eirri lei. essi keja efnahvarfa tekur eina til rjr vikur lofthjpnum, en a lokum myndast svifryk ea aerosol af gnum ea dropum af brennisteinssru H2SO4 sem getur svifi nokku lengi, valdi srindum augum og fleiri vandamlum.


Bla man fr Holuhrauni

BlmanHvers vegna er man fr eldstvunum Holuhrauni bl? Myndin fyrir ofan er dmi um blmuna, eins og hn ltur t fr geimnum. Hn er reyndar bl sama htt og himininn er blr. Litur efni ea hlut er a mestu leyti kvaraur af v hvernig efni drekkur sig litrfi. Rauur bolti er rauur vegna ess a hann drekkur sig alla liti litrfsins NEMA ann raua. Raua ljsi endurkastast fr boltanum og a er v liturinn sem vi sjum. Ljsi sem kemur fr slinni er hvtt, en er reyndar llum regnbogans litum, eins og Isaac Newton sndi fram , fyrstur manna. Lofthjpurinn inniheldur margar tegundir gaskenndra efna. egar slarljsi berst inn lofthjpinn, dreifist hluti af ljsinu, en efni lofthjpnum drekka sig annan hluta ljssins. Aeins um 75% af ljsinu berst alla ei niur a yfirbori jarar. Himinninn er blr vegna ess a gas og frumefni lofthjpnum drekka sig flestar bylgjulengdir litrfsins nema bla litinn. S bli er eim hluta litrfsins sem hefur mun styttri bylgjulengd (um 400 nm) en til dmis rautt og grnt. Hvort a eru mlekl, agnir ea gas frumefni lofthjpnum, hafa au smu hrif litrf slarljssins. Man fr eldgosinu samanstendur af bi dropum, mleklum og gaskenndum frumefnum, sem dreifa og drekka sig itrf slarljssins msan htt. En eldfjallsman drekkur ekki sig bla hluta litrfsins og v er man blleit.


Besta myndin af Holuhrauni

HoluhraunNASA gaf t nlega essa mynd, en hn er tvmlalaust besta myndin af Holuhrauni hinu nja. Drullugur Dyngjujkull er suri, norri er Askja, me skjuvatn og ar skammt fr er dyngjan Vaalda. Rtt fyrir vesta Holuhraun er dyngjan Urarhls norur rnd Dyngjujkuls og ar rtt hj er Kistufell. Muna ber til austurs, en taki eftir a man kemur ll upp fr virku ggunum, ekki hinu renanndi hrauni, sem streymir noraustur tt.

Sambandslaust vi Brarbungu

GPS ggna gerist um kl. rmlega sex grmorgun. GPS mlirinn, sem situr miri shellunni yfir Brarbungu htti a senda, eins og sj m myndinni til vinstri. Vi skulum vona a hann komist aftur gang sem fyrst, v n hanns vitum vi ekkert um sigi skjunni. Myndin snir a a var tluverur ri GPS mlinum ur en hann htti a senda. Enginn veit hvaa sgu hann hefur a geyma.

Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband