Frsluflokkur: Vsindi og fri

Grnlandsjkull minnkar hratt

LandIceGreenlandEin vibrg lesanda mnu fyrra bloggi var s, a Grnlandsjkull vri a stkka, sem sndi a a vri engin hnattrn hlnun gangi. etta er leiur misskilningur, sem g vill leirtta hr og birta stareyndir essu mli. a eru msar aferir vi a mla jkul. Vi getum fylgst me flatarmli, ykkt ea h og sast en ekki sst rmmli ea massa. Brnandi jkull getur ynnst og lkka en hann getur samstundis runni fram og lkka og ar me auki flatarmli um tma.

Besta mlingin massa ea rmmli Grnlandsjkuls kemur fr gervihnettinum GRACE. a eru reyndar tveir hnettir, sem svfa hli vi hli og gera nkvma yngdarmlingu reglulega rmmli Grnlandsjkuls. Niurstur m sj mefylgjandi mynd. ar kemur fram a Grnlandsjkull tapar a mealtali um 286 Gigatonnum ri (ggatonn er jafnt og einn miljarur tonna). a er v fjarsta a halda v fram a Grnlandsjkull s a stkka, egar liti er kaldan sannleikann sem kemur fr slkum ggnum gervihnatta. Htti a stinga hausnum sandinn!


Er nokkur vafi?

natl-tcVeurfringar hafa bent a fellibyljum fjlgar stugt undanfarin r. Margir eirra telja a essi breyting s afleiing af hnattrnni hlnun: hlnun orsakar heitara haf hitabeltinu (sjrinn er eina til tvr grur heitari en “venjulega”), og heitara haf gefur meiri orku fellibylinn. Lnuriti sem fylgir snir fjlda af fellibyljum hitabelti Norur Atlantshafsins ri hverju, fr 1850 til 2014. Meiri hluta tmabilsins voru yfirleitt um tu byljir ri. En svo tk eim a fjlga kringum 1990 og eru a nlgast tjn ri n. etta og nnur ggn styja kenninguna um a hnattrn hlnun auki tni og styrk fellibylja, hva sem yfirvld Bandarkjunum tauta.


Orkan fellibyl

terajouleFellibylir koma msum strum. Vi ekkjum ef til vill best Saffir–Simpson mlikvarann, fr 1 til 5. Toppurinn er 5, me vind hraa meir en 251 km klst. a er enginn 6 til essum skala, sem er auvita fullngjandi. framtinni munu fellibylir vera mldir t fr orkunni sem eim br. Fellibylurinn er eins og vl, sem tekur orkuna r heitum sj, notar essa orku hringekju lofts sem er me um 300 km verml og hefur tblstur um 12 km h yfir sj ea landi.

heimi vsindanna er algengasta orkueingin nefnd joule. Ein joule er orkan sem arf til a hita eitt gramm af vatni um 0.24 stig. Ein joule er orkan sem arf til a hreyfa 1 kg af efni um einn meter hraa einn meter sekndu.

egar fjalla er um risastra orku fellibyl arf a bta ansi mrgum nllum fyrir aftan joule. Algengast er a tala um orku fellibylja terajoules, en ein terajoule er joule me 12 nllum eftir. kortinu sem fylgir hr me eru sndir nokkrir miklir fellibylir og orkan sem eim fylgdi. ar er fellibylurinn Harvey (2017) sem hrji Houlston Texas, me 28 terajoules. Katrina (2005) eyddi New Orleans, me 116 terajoules. Irma (2017) er n lei milli Kbu og Florida, me 112 terajoules. Andrew (1992) hrji Miami me 15 terajoules. Til samanburar var orkan sem leystist r lingi kjarnorkusprengjunni yfir Hiroshima Japan ri 1945 um 63 terajoules. Irma er v um helmingi strri en Hiroshima.


Litrkt umhverfi slands

Litríkt

a er trlegt hva ekkingu okkar um hafsbotninn hefur fleygt fram san byltingin um flekahreyfingar var kringum 1965. Hr er litrkt kort af svinu umhverfis sland, sem snir hafsbotninn litaan eftir aldri. Hvta lnan markar Mi-Atlantshafshrygginn. Rauu svin eru yngri en 30 milljn ra. Gul jarskorpa hafsbotninum er um 50 milljn og grnt um 60 milljn. Blgru svin er eldri meginlandsskorpa, ar meal Drekasvi fyrir noraustan sland. Stasetning essum lituu rkum hafsbotninum hefur fengist me segulmlingum og aldur eirra me borun. N geti i spreytt ykkur v a g hvort Grnland passar vi meginland Evrpu, ef yngri hafsbotn er fjarlgur, eins og mli stu fyrir um 60 milljnum ra.


Gufublstrar ea snjskaflar?


28ÁGÚST

Birkir Rtsson verkfringur flgur oft yfir Grnland. N hefur hann fest mynd a fyrirbri, sem vi hfum ur fjalla um hr blogginu, inni meginjklinum, skammt fyrir norvestan Kulusuk. Myndin sem fylgir er tekin hinn 28. gst, og snir greinilega mjg sprunginn jkul. Hann tk einnig myndir af fyrirbrinu hinn 5. gst. a virist trlegt a hr s um gufu a ra, og sennilega eru etta fokskaflar, en hver veit?


Hvert fer Irma?

Irma2Hr er ferill fellibylsins Irmu, sem n er me styrkleika 3. Rmlega helmingur Amersku jarinnar vonar a Irma gangi yfir Mar-a-Lago, sumarbsta Trumps forseta.


Sprengja pls eldflaug = mikil htta

KimBomb laugardag sprengdu yfirvld Norur Kreu fyrstu vetnissprengju sna neanjararbyrgi Punggye-ri tilraunastinni noraustur Kreu. etta er sjtta kjarnorkusprengjutilraun Kreumanna og s langstrsta. Bylgjur sem brust gegnum jarskorpuna fr sprengingunni komu fram sem skjlfti af str 6.3, sem er jafnt og strstu skjlftar slandi. tta mnutum seinna kom annar minni skjlfti, sem var um 4 stig, og myndaist sennilega egar hellirinn hrundi, ar sem sprengjan var sett af sta. Tali er a orkan essari sprengingu hafi veri 100 til 150 kltonn, en til samanaburar voru sprengingarnar Hiroshima og Nakasagi Japan um 15 kltonn. Sasta sprengja Norur Kreu ri 2016 var til samanburar aeins 10 til 30 kltonn, svo eim Kim forseta og flgum fer hratt fram vopnager essu tu rum, san Norur Krea hf starfssemi a vast kjarnavopnum.

Stvar sem fylgjast me kjarnorkusprengingum um alla heim skr skjlftabylgjur og einnig hljbylgjur, en tta stvar skr auk ess geislavirk efni sem berast t lofthjp jarar vi sprengingar. Jarskjlftafringar geta auveldlega agreint skjlfta sem stafa af nttrulegum jarskorpuhreygingum, og skjlfta fr sprengingum. a eru tvenskonar bylgjur, sem myndast: P bylgjur og S bylgjur. “venjulegum” jarskjlftum er P bylgjan ltil en S bylgjan str. Sprengingar mynda hins vegar stra P bylgju og minni S bylgju. Strar kjarnorkusprengingar hafa miklu hrra P/S hlutfall en jarskjlftar.

Norur Krea er v bin a sna fram a eir hafa sprengjuna klra og einnig a eir hafa langdrgar eldflaugar sem geta bori hana alla lei til strborga Norur Amerku. standi er vgast sagt eldfimt!


Hvert fer Irma?

ModelTrack

Mlin lta ru vsi t egar maur sjlfur hlut. Stormurinn Irma er n lei vestur miju Atlantshafinu og stefnir austur strnd Norur Amerku --- ar sem g er bsettur. Lkn sem sp um feril stormsins benda til a hann komi land austurstrndinni svinu einhvers staar milli Florida og Washington DC. Irma er enn annars flokks fellibylur en getur btt sig fljtlega.

N er h yfir hafinu milli Portgals og Nja Englands, sem kemur veg fyrir a Irma stefni norvestur. ess vegna er lklegast a hn lendi nokku sunnanlega – vona g.... en vi sjum n til.


Orkan kemur r hafinu

GulfTempOrkan sem fir fellibyl eins og Harvey er hiti sem kemur upp r hafinu. a er ess vegna sem fellibylir norurhveli fast nr eingngu seinni part sumars, egar hafi er ori vel heitt.

Sjvarhiti Mexkfla er venjulega bilinu 26 til 32 stig, eins og fyrsta myndin snir, en hn snir mealhita flanum sustu vikuna. Taki eftir a yfirborssjrinn undan strndum Houston er n kaldari (bltt, 26 til 28 stig) vegna ess a fellibylurinn Harvey hefur egar teki sig hitann r essum hluta sjvar og rta upp kaldari dpri sj.

Heitur sjr ir meiri uppgufun og meiri hita sem streymir r hafinu, upp lofthjpinn. Hitinn berst r sjnum upp andrmslofti me a af sj og umhverfis auga fellibylsins, ar sem miki rt er yfirbori sjvar vegna stormsins.LoopCurrent

Heiti straumurinn inn Mexkfla er auvita Golfstraumurinn, og stundum myndast lykkja sem tognar t r Golfstraumnum og slitnar stundum fr straumun sem hringlaga hverfill af heitari sj. etta m sj annari myndinni. a eru slkir heitir hvirflar sem spinna upp flann og geta mynda fellibyl.

rija myndin er mikilvgust, en hn snir sgulegt hitaferli Mexkfla fr 1870 til vorra daga. Lrtti sinn er frvik fr mealhita hafsins vestur hluta Mexkfla. Rauu pnktarnir eru rin me fellibyl. Taki eftir hva flinn er stugt a hitna sasta ratuginn. Hr er sem sagt hnattrn hlnun gangi hafinu einnig. Mexkfli var venju heitur r. a er fyrsta sinn sem flinn fer ekki niur fyrir 73oF ea 22.8 oC sastliinn vetur.TEMPHISTORY


Kraftverki Los Alamos

Bombsa er ekki svo langt san a essi stratburur gerist. g var a vera fjgurra ra. a var aprl ri 1943 a hpur vsindamanna kom saman Los Alamos Nju Mexk. Markmi eirra var einfalt: a ba til fyrstu kjarnorkusprengjuna. Flestir hfu eir unni vi rannsknir kjarnaklofningi, en s uppgtvun var ger aeins fjrum rum ur.

Aeins tuttugu og tta mnuum sar kom snnun um eirra grsk Los Alamos: kjarnorksprengjur sem varpa var borgirnar Hiroshima (6. ugust 1945) og Nagasaki Japan. ar me lauk seinni heimsstyrjldinni og kalda stri milli strveldanna hfst. Myndin snir sprengjurnar tvr, Little Boy (me 60 kg af geislavirku ran) og Fat Man.

Einn af eim sem strfuu Los Alamos var hinn 34 ra gamli Robert Serber, sem ritai bkina The Los Alamos Primer. frgu sendibrfi til Franklin D. Roosevelt forseta Bandarkjanna oktber 1939, benti elisfringurinn Albert Einstein httuna sem stafai af kjarnorkuvopnum, en var egar ljst a kjarnorkan vri gfurleg orkulind, ef hgt vri a beizla hana. Forsetinn setti mli nefnd. a vildi svo vel til, a nefndarformaurinn yfir bum essum nefndum var Vannevar Bush, prfessor rafverkfri vi MIT hskla. Hjlin byrjuu a snast hraar vsindaheiminum og rs Japana Pearl Harbor desember, 1941 setti enn meiri kraft leitina af kjarnorkuvopni. Hva var okran mikil essu sjaldgfa efni? mars ri 1940 komust Otto Frisch og Rudolf Peierls a eirri niurstu a a yrfti amk. hlft kl af mlminum uranium-235 til a ba til sprengju, en seinni rannsknir sndu a arft reyndar amk. 52 kl til a ba til sprengju. En orkan er skapleg. Orkan einu klgrammi af hreinu 235Uranium er jafnt og 20 klotonn af TNT ( TNT er venjulegt sprengiefni, eins og dnamt). Tvr risastrar verksmijur voru strax reistar, nnur Oak Ridge, Tennessee, en hin Hanford, Washington, en hr unnu hundruir sunda starfsmanna. Kostnaur var um $2 milljarur 1945 gengi. a er erfitt a mynda sr hva starfsmenn Los Alamos voru fljtir til verksins: aeins tuttugu og tta mnui fr byrjun til sprengju. Afleiingarnar af sprengigunum Japan voru hrilegar, en etta batt endi heimsstyrjldina.


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband