Frsluflokkur: Berggangar

Skjlftasagan hnotskurn

EinarEinar hefur sent okkur kvikmynd af sgu og dreifingu jarskjlfta undir Brarbungu og umhverfi. Taki eftir a aeins skjlftar me gi yfir 60% eru sndir. Guli hringurinn er migildi stasetningu skjlfta hverrar klukkustundar, svarta lnan snir sgu migildi. a er frlegt a sj hvernig virknin hoppar milli, mist kvikuinnskotinu ea skjunni og var. Rautt eru skjlftar fr 23. gst. Taki eftir hva gangurinn rkur hratt norur ann dag. Gangurinn er reyndar kominn norur fyrir jkulsporinn, og ef hann kemur upp yfirbori, vri a slausu landi. Norur endi gangsins er n kominn sama sta og upptk Holuhrauns eru, en ar gaus ri 1797, eins og jarfrikort ISOR snir (sj sustu blogg frslu). Httan jkulhlaupi minnkar v stugt. Svarta lnan fylgir hreyfingu ungamiju skjlftanna. Smelli hr til a skoa kvikmyndina:

https://dl.dropboxusercontent.com/u/40576923/bardarbunga.gif

Frttir um gos eru misvsandi. Ef til vill er hafi gos undir jkli, en ekkert bendir til ess, ef skou eru ggn um rennsli Jkuls Fjllum vi Upptyppinga. in snir sna venjulega daglegu sveiflu fr um 220 til 150 rmmetrum sekndu, eins og lnuriti snir. Engin vxtur er ar enn. Sri skjlftinn ntt, sem var af strinni 5,3, var undir skjubrninni Brarbungu og um 5,3 km dpi. Er hann vegna hreyfinga hringbrotinu, sem afmarkar skjuna, ea vegna enn dpri hreyfinga? a verur frlegt a sj hvaa tegund af skjlfta etta er: lrtt misgengi ea nnur hreyfing.Jkulsa Upptypp

Gangurinn undir Vatnajkli

ISORll jin hefur fengist a fylgjast me vexti og run berggangsins, sem hefur klofi sr lei gegnum jarskorpuna noraustan vi Brarbungu. Hvergi jru er jafn almennur hugi fyrir hegun jarar, enda hafa fyrri byltingar slenskra eldfjalla haft afdrifarkar afleiingar fyrir jina. N virist kvika r ganginum hafa n yfirbori Dyngjujkli. ISOR hefur birt gta mynda af dreifingu jarskjlfta undanfari og tengt virknina n vi fyrri eldvirkni svinu. essa mynd m sj hr: http://www.isor.is/frettir/holuhraun-kvikuflutningar-fra-bardarbungu

ISOR stingur upp, a eldgosi sem myndai Holuhraun vi norur rnd Dyngjujkuls ri 1797 kunni a vera komi r Brarbungu, svipaan htt og gosi, sem hfst dag. a gos, ri 1797, braust t yfirbori utan jkulsins og olli v ekki jkulhlaupi. Jarvsindastofnun

run nja kvikugangsins er vel lst ggnum, sem Jarvsindadeild Hskla slands hefur birt. Mynd eirra er hr snd fyrir nean, en hana m finna hr: http://jardvis.hi.is/uppfaert_kort_stadsetning_jardskjalfta_sil_jardskjalftamaelakerfi_vedurstofu_islands_og_faerslur

Hreyfingar mldar af GPS stvum umhverfis jkulinn gera kleift a mynda lkan af kvikuinnskotinu ea run kvikugangsins. etta bendir til gangs sem er um 1,6 m breidd og um 20 km langur. vakna spurningar um a, hvaan kemur kvikan, sem safnast fyrir ganginum? Kemur hn t r grunnri kvikur, undir skju Brarbungu? Er kvikustreymi gangi undir Brarbungu, sem kemur dpra a?


Ekstrm pumpan undir Brarbungu

Ekstrm pumpanMegineldstin Brarbunga er hulin jkli og upplsingar fr venjulegum jarfriathugunum v ekki fyrir hendi. En jarelisfrin bregst okkur ekki hr.

v upp eld julegar jarfriathuganir vnar er virkt.kjuna en a gti veri v g hef fjalla hr ur um tlkun eirra Nettles og Ekstrms uppbyggingu Brarbungu, en lkan eirra er byggt jarskjlftaggnum. g tek a strax fram, a etta er eirra lkan, en ekki mitt. Samt sem ur finnst mr a athyglisvert og skra msa tti. Vi skulum lta a sem “working model”. Gran Ekstrm er prfessor vi Columbia hskla New York og viurkenndur vsindamaur sinni grein. g hef skreytt mynd eirra hr fyrir ofan me litum, til a skra efni. stuttu mli virkar pumpan annig: (1) Basaltkvika steymir stugt uppr mttlinum, og safnast fyrir nest jarskorpunni (gula svi). (2) Vegna lttari elisyngdar sinnar leitar kvikan upp gegnum jarskorpuna (raua rin) og streymir upp grunnt kvikuhlf undir skju Brarbungu. Ef til vill er essi ttur a gerast einmitt n dag. Ekki er ljst nkvmlega hvar uppstreymi er. Nettles og Ekstrm setja a undir mija skjuna (raua rin) en a gti veri var. (3) Kvika safnast fyrir grunnu kvikurnni me tmanum. Kvikurin pumpast upp. a veldur rstingi jarskorpuna fyrir ofan og tappann fyrir nean. Fyrir ofan kvikurna verur landris egar skjubotninn lyftist upp. v fylgja margir grunnir skjlftar skjubarminum, eins og n gerist. (4) rstingur kvikurarinnar niur vi getur komi af sta strum jarskjlftum af strargrunni 5, eins og eim tu, sem Nettles og Ekstrm knnuu greininni 1998. HringgagnarSlkir jarskjlftar gerast v egar tappinn sgur niur og sprungur myndast mefram hallandi veggjum hans. etta er ekki tappi, sem maur dregur r flskunni, heldur tappinn sem maur rekur niur flskuna. Hreyfing essum hringlaga og brttu sprungum er eins og litlu rvarnar sna. En rstingur kvikurnni getur einnig leitt til eldgosa brn skjunnar, einkum ef svisbundi sprungukerfi eldstvarinnar er virkt. a er v samspil milli rstings kvikukerfinu og virkni svisbundna sprungukerfisins sem skiftir llu mli varandi eldgosin, sem vru a llum lkindum sprungugos, ef einhver vera.

Lkan Ekstrms af Brarbungu er styrkt af jarfriathugunum rum fornum eldstvum, eins og rija myndin snir. ar er versni af slkri eldst, ar sem hringgangar og keilugangar myndast. Hringlaga myndanir eru einmitt algengar rtum megineldstva slandi. Keilugangar mynda til dmis vel afmarkaa hringi umhverfis Setberg eldstina Snfellsnesi, eins og g hef blogga um ur hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1176622/

Richateir vera til egar kvika rstist upp jarskorpuna miju eldstvarinnar eftir keilulaga sprungum. Einnig eru hringgangar (“ring dikes”) vel ekkt fyrirbri eldfjallafrinni og voru fyrst uppgtvair rtum fornra eldstva Skotlandi, eins og til dmis Ardnamurchan skaga. Ef til vill er strbrotnasta kerfi af hringgngum a finna Sahara eyimrkinni. ar er Richat hringurinn Mauritanu, um 30 km verml, eins og snt er myndinni hr. Hr hefur ori svo miki rof, a hringarnir eru komnir fram yfirbori. Hringgangar myndast einmitt egar hringlaga spilda ea tappi af jarskorpu sgur niur, eins og Ekstrm stingur upp fyrir Brarbungu. egar tappinn sgur, leitar kvika inn hringlaga sprungurnar og storknar ar sem hringgangar. En bi hringgangar og keilugangar geta innihaldi miki magna af kviku, ekki sur en kvikurin, sem kann a vera ofan tappanum. Stru gosin vera egar svisbundin glinun verur jarskorpunni slku svi. egar svisbundi sprungukerfi verur virkt og sker megineldstina, er htt vi strfelldu kvikuhlaupi til hliar t fr grunnu kvikurnni og sprungugosum lglendi grennd. Slk sprungugos, sem eru beint tengd Brarbungu, eru til dmis ggarin sem nefnist Vatnaldur og Veiivtn.


Berggangar - Ppulagnir Eldfjallanna

rhellaBerggangar eru algengir blgrtismyndun slands. eir eru oftast aeins einn til tveir metrar ykkt, og mynda nr lrtta veggi sem skera lrtt blgrtishraunlgin. Forfeur okkar hafa vafalaust teki eftir essu merka jarfrifyrirbri, sem gengur undir msum litrkum nfnum, svo sem brkur, fjalir, hellur, gangar og trllahl. Hr fyrir ofan er mynd af rhellu vi Hlarvatn, sem er einn mest berandi og srstasti berggangur slandi.Strigangur KortStrsti gangur jru er Bushveld hrainu Zimbabwe, en staseting hans er snd Afrku kortinu hr til hliar. Hann er oftast kallaur Great Dyke ea Strigangur. Lengdin er hvorki meira n minna en 550 km og breiddin er allt a 11 km. Gangurinn er um 2,5 miljarar ra a aldri, og honum er a finna margar nmur sem vinna drmta mlma, einkum platnu, palladum, nikkel, krm og kopar. Strigangur er eiginlega einstk undantekning, ar sem flestir gangar eru aeins fir metrar breidd, ea jafnvel sentimetrar.Gangur  KerlingarfjalliMyndin til vinstri snir til dmis basaltgang mbergi Kerlingarfjalli Snfellsnesi, sem er aeins fingurbreiur. Hann er grein ea t r strri gangi, sem hefur veri afrslu fyrir gginn sem myndai Kerlingarfjall. a er reyndar merkilegt a gangar geti veri svona mjir, og a gefur okkur upplsingar um mjg lga seigju hraunkvikunnar sem rennur um ganginn. Kvikan hefur veri um 1200oC hita, og runni eins og glandi heit tmatssa upp sprunguna sem gangurinn er n . Um lei klnar og glerjast ytra bori kvikunni ganginum ar sem a kemur snertingu vi kalt mbergi kring. Glersknin sem myndast jarinum er biksvrt eins og hrafntinna, og oftast aeins nokkrir millimetrar ykkt. a er algengt a gangar mynda yrpingar jarskorpunni, ar sem fjldi ganga liggur hli vi hli. Mackenzie gangarnirStrsta gangayrping jrinni eru sennilega Mackenzie gangarnir Kanada. norur hluta Kanada er jarskorpan au og ber, san saldarjkullinn skf allt laust ofan af berggrunninum. koma Mackenzie gangarnir vel fram, eins og myndin eftir Robert Hildebrand snir, og eir mynda samhlia ha veggi yfir landi. essi yrping er um 500 km breidd og 3000 km lengd, og teygir sig fr heimskautasvum Kanada norri og alla lei suur a stru vtnunum vi landamri Kanada og Bandarkjanna. Gangar eru ekki altaf samhlia og stundum liggja gangar eins og geislar t fr eldfjallinu. Ship Rock og gangarEitt besta dmi ess er umhverfis ggtappann Ship Rock Nju Mexk, en ar hefur rof fjarlgt meiri hlutann af eldfjallinu, en aeins ggtappinn og gangarnir standa eftir. Gangarnir, sem eru harari en sandsteinninn, mynda langar svartar rkir ljsu jarlgunum umhverfis. Gangayrpinar eru algengar terteru blgrtismyndunum slands og m segja me nokkuri vissu a gangar su ein af aal bergtegundum sem myndar jarskorpuna undir ftum okkar. Eli ganganna er a eim fjlgar egar near dergur jarskorpunni, og sennilega eru eir jafn algengir og blgrtishraunin nokkura klmetra dpi. ekktir gangar slandi eru til dmis Hvtserkur Vatnsnesi, Trllkonustgur sem sker Valjfsstaafjall Fljtsdalshrai, Fjalirnar Ltravk, Streitishorn Breidalsvk, rhellur fyrir ofan Hlarvatn, Hnta vi Hverfisfljt, og berggangurinn sem myndar Randarhla fyrir ofan Jkulsrgljfur, en ar er frbrt dmi um verskur af afrslu gosggs. Eitt besta dmi sem g hef s af berggangi sem tengist gg er eynni erasu eldfjallskerfinu Santrni Eyjahafi. Myndin hr fyrir nean snir hvernig berggangurinn sker jarlgin og gengur upp, ar sem hann breikkar t ggnum yfirbori eyjarinnar.Santrni

Fyrri sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband