Ekström pumpan undir Bįršarbungu

Ekström pumpanMegineldstöšin Bįršarbunga er hulin jökli og upplżsingar frį venjulegum jaršfręšiathugunum žvķ ekki fyrir hendi.  En jaršešlisfręšin bregst okkur ekki hér.

   upp  eld julegar jaršfręšiathuganir žvnar er virkt.kjuna en žaš gęti veriš vš Ég hef fjallaš hér įšur um tślkun žeirra  Nettles og Ekströms į uppbyggingu Bįršarbungu, en lķkan žeirra er byggt į jaršskjįlftagögnum.  Ég tek žaš strax fram, aš žetta er žeirra lķkan, en ekki mitt.  Samt sem įšur finnst mér žaš athyglisvert og skżra żmsa žętti.  Viš skulum žį lķta į žaš sem “working model”.  Göran Ekström er prófessor viš Columbia hįskóla ķ New York og višurkenndur vķsindamašur ķ sinni grein.   Ég hef skreytt mynd žeirra hér fyrir ofan meš litum, til aš skżra efniš.  Ķ stuttu mįli virkar pumpan žannig:  (1) Basaltkvika steymir stöšugt uppśr möttlinum, og safnast fyrir nešst ķ jaršskorpunni (gula svęšiš).  (2) Vegna léttari ešlisžyngdar sinnar leitar kvikan upp ķ gegnum jaršskorpuna (rauša örin) og streymir upp ķ grunnt kvikuhólf undir öskju Bįršarbungu. Ef til vill er žessi žįttur aš gerast einmitt nś ķ dag.  Ekki er ljóst nįkvęmlega hvar uppstreymiš er.  Nettles og Ekström setja žaš undir mišja öskjuna (rauša örin)  en žaš gęti veriš vķšar.  (3)  Kvika safnast fyrir ķ grunnu kvikužrónni meš tķmanum.  Kvikužróin pumpast upp.  Žaš veldur žrżstingi į jaršskorpuna fyrir ofan og į tappann fyrir nešan.  Fyrir ofan kvikužróna veršur landris žegar öskjubotninn lyftist upp.  Žvķ fylgja margir grunnir skjįlftar į öskjubarminum, eins og nś gerist.  (4)  Žrżstingur kvikužróarinnar nišur į viš getur komiš af staš stórum jaršskjįlftum af stęršargrįšunni 5, eins og žeim tķu, sem Nettles og Ekström könnušu ķ greininni 1998.  HringgagnarSlķkir jaršskjįlftar gerast žvķ žegar tappinn sķgur nišur og sprungur myndast mešfram hallandi veggjum hans.  Žetta er ekki tappi, sem mašur dregur śr flöskunni, heldur tappinn sem mašur rekur nišur ķ flöskuna. Hreyfing į žessum hringlaga og bröttu sprungum er eins og litlu örvarnar sżna. En žrżstingur ķ kvikužrónni getur einnig leitt til eldgosa į brśn öskjunnar, einkum ef svęšisbundiš sprungukerfi eldstöšvarinnar er virkt.  Žaš er žvķ samspil milli  žrżstings ķ kvikukerfinu og virkni svęšisbundna sprungukerfisins sem skiftir öllu mįli varšandi eldgosin, sem vęru aš öllum lķkindum sprungugos, ef einhver verša.

Lķkan Ekströms af Bįršarbungu er styrkt af jaršfręšiathugunum į öšrum fornum eldstöšvum, eins og žrišja myndin sżnir.  Žar er žversniš af slķkri eldstöš, žar sem hringgangar og keilugangar myndast.  Hringlaga myndanir eru einmitt algengar ķ rótum megineldstöšva į Ķslandi.  Keilugangar mynda til dęmis vel afmarkaša hringi umhverfis Setberg eldstöšina į Snęfellsnesi, eins og ég hef bloggaš um įšur hér:    http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1176622/

  RichatŽeir verša til žegar  kvika žrżstist upp ķ jaršskorpuna ķ mišju eldstöšvarinnar eftir keilulaga sprungum.  Einnig eru hringgangar (“ring dikes”) vel žekkt fyrirbęri ķ eldfjallafręšinni og voru fyrst uppgötvašir ķ rótum fornra eldstöšva ķ Skotlandi, eins og til dęmis į Ardnamurchan skaga.  Ef til vill er stórbrotnasta kerfi af hringgöngum aš finna ķ Sahara eyšimörkinni.  Žar er Richat hringurinn ķ Mauritanķu, um 30 km ķ žvermįl, eins og sżnt er į myndinni hér.  Hér hefur oršiš svo mikiš rof, aš hringarnir eru komnir fram į yfirborši.  Hringgangar myndast einmitt žegar hringlaga spilda eša tappi af jaršskorpu sķgur nišur, eins og Ekström stingur uppį fyrir Bįršarbungu.  Žegar tappinn sķgur, žį leitar kvika inn ķ hringlaga sprungurnar og storknar žar sem hringgangar.  En bęši hringgangar og keilugangar geta innihaldiš mikiš magna af kviku, ekki sķšur en kvikužróin, sem kann aš vera ofanį tappanum.  Stóru gosin verša žegar svęšisbundin glišnun veršur ķ jaršskorpunni į slķku svęši.  Žegar svęšisbundiš sprungukerfi veršur virkt og sker megineldstöšina, žį  er hętt viš stórfelldu kvikuhlaupi til hlišar śt frį grunnu kvikužrónni og sprungugosum į lįglendi ķ grennd.  Slķk sprungugos, sem eru beint tengd Bįršarbungu, eru til dęmis  gķgaröšin sem nefnist Vatnaöldur og Veišivötn.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jślķus Valsson

Kęrar žakkir Haraldur fyrir aš śtskżra flókiš en afar įhugavert efni į mannamįli. Góš grein.

Jślķus Valsson, 17.8.2014 kl. 19:53

2 Smįmynd: Jślķus Valsson

Smį višbót:

Hér er įhugaverš grein eftir Ekström e.al um hringskjįlfta (ring structures)

http://www.cis.rit.edu/~axvpci/docs/Kivu/Shuler_rwanda_presentation_online.pdf

Jślķus Valsson, 18.8.2014 kl. 09:12

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband