Frsluflokkur: Eldfjallagas

Kolmnox eldgosum

EyjafjallajkullKolmnox gas er eitra. a berst sem tblstur r bifreium og rum vlum, sem brenna benzni ea olu og einnig vi bruna kolum. Kolmnox (CO) var komi httulega htt magn vi sumar aalumferaar Reykjavk lok tuttugustu aldar, en komu lg og reglugerir varandi lgleiingu hvarfakta bla eftir 1995, og san hefur dregi verulega r kolmnox mengun. Heilsuverndarmrk kolmnox eru n 10 mg/m3. Htt magn af kolmnxi brtur niur hemglbn blsins og veldur daua.

Kolmnox berst einnig upp yfirbor jarar eldgosum. a er tluvert magn af bi CO2 og CO eldfjallagasi og sennilega er miklu meira af CO en menn gerur sr grein fyrir. Httulegt CO breytist hratt tiltlulega meinlaust CO2 andrmsloftinu vi oxun.

N hefur CO eldgosum veri mlt fyrsta sinn r gervihnetti. a geru Martnez-Alonso og flagar sprengigosunum Eyjafjallajkli ri 2010 og Grmsvtnum ri 2011. eir beittu Terra gervihnettinum fr NASA vi essar mlingar. Kolmnox Eyjafjallaj.

Fyrsta myndin snir dreifina af sku og gasi sem barst suur fr slandi gosinu Eyjafjallajkli hinn 11. ma 2010. Gosmkkurinn er greinilegt brnt strik, sem stefnir til suurs. nnur myndin snir hins vegar mlingar kolmnoxi fr gervihnetti hinn 19. aprl 2010. Gulu og rauu svin eru hstu gildin af CO mekkinum. Enda tt kolmnox s sjanlegt og mlanlegt gosmekkinum, er a samt langt undir httumrkum. En niursturnar sna hvernig tknin er a valda strkostlegri byltingu eftirliti me eldgosum og hrifum eirra.


Leirhnkurinn Garbuna

GarbunaEitt af eldfjllum Papua Nju Gneu er Garbuna, sem er um 564 metrar h. Sast gaus a ri 2008 og kom upp dast hraun. Efri hluti fjallsins er allt gegnumsoi af jarhita, og er v einskonar leirhnkur. Va streymir brennisteinsgas t r berginu, og litar fjalli gult. Einnig vinnur brennisteinssran berginu og leysir a upp og breytir v leir. Hr er eitt strsta jarhitasvi Nju Gneu. Vi lentum yrlu toppnum dag til a kanna fjalli frekar, og var essi mynd tekin.

Seigja kviku

Tilraunin

Seigja (viskositet) er eiginleiki efnis sem vi hugsum oftast ekkert um, en hn er mjg mikilvg varandi hegun allra vkva, eins og til dmis hraunkviku. Berum til dmis saman tv vkva sem i ekki vel: vatn og tmatsssu. Seigja tmatsssunnar er einmitt eitt hundra sinnum hrri en vatnsins, egar vi berum essa vkva saman me seigjumlingu og notum seigjugildi vsindanna, en a nefnist Pa s ea paskal-sekndur. Tjara er trlega seigur vkvi, og lengsta tilraun vsindanna er tilraun me seigju tjru. essi tilraun er enn gangi Queensland hsklanum Brisbane stralu, eftir 84 r, enda tilraunin meti Guinness Book of Records. Prfessor Thomas Parnell setti tjru trekt ri 1927 og bei san eftir v a dropar af tjru lku niur r trektinni. Hann s fyrsta dropann falla ri 1938, og annan dropann ri 1947, rtt ur en hann d. Tilraunin er enn gangi Brisbane (vonandi hafa flin ar nlega ekki haft nein slm hrif) en n hafa alls tta dropar falli, s sasti nvember ri 2000. Seigja tjru hefur veri reiknu t grundvelli essar tilraunar, og reyndist hn 230 milljrum hrri en seigja vatns, ea 2,3x108 Pa s. Elisfrideild Queensland Hskla Brisbane hefur vefmyndavl tjrutilrauninni, svo i geti, kru lesendur, fylgst me v egar nsti dropi fellur, ef i afi mikla olinmi og gan tma og yfirleitt nenni a ba eftir eim merka atburi. Vefmyndavlin er hr http://www.smp.uq.edu.au/pitch/

a er annars upplagt a rannsaka seigju einmitt heima eldhsinu, og gera sjlfur tilraunir varandi hrif hita seigjuna. Eftirfarnadi gildi eru fyrir seigju missa efna vi 20 stiga hita, gefin pascal-sekndum ea Pa s: vatn 0,001, hunang 10, tmatssa 100, bri skkulai 130, hnetusmjr 250. Myndin til hliar snir seigju nokkrum tegundum ruglers, ea rttara sagt heita vkvans ea kvikunnar sem myndar rugler. Svarta krvan snir hrif hita seigju fyrir “venjulegt” rugler, en einingarnar eru log Pa s. Seigja glerkvikunnar vi um 700 stiga hita er sem sagt mrgum milljrum sinnum hrri en vi 1100 stiga hita, samkvmt lnuritinu. Seigja glerkviku

a sem vi kllum fst efni, eins og s, hafa lka seigjueiginleika, egar liti er efni ngu miklu magni. Heill skrijkull af s rennur, og er seigja jkuls um 1013 Pa s. Mttlull, jarar, lagi undir jarskorpunni, er enn seigari. Venjulegur mttull, eins og undir meginlndunum, er um 1021 Pa s. Mttullinn undir slandi er alls ekki venjulegur, ar sem hann er venju heitur. Seigja okkar mttuls er um a bil 1018 Pa s og essi lga seigja hefur au hrif a lrttar jarskorpuhreyfingar eru mun hraari slandi en vast hvar jru.

En snm okkur n a aalefninu: seigju hraunkviku. a er gfurlegur munur seigju msum tegundum af kviku, en seigjan er h bi hita og efnasamsetningu og einnig innihaldi vatns og annara reikulla efna kvikunni. Seigja kviku getur veri allt fr 100 Pa s fyrir mjg heita basalt kviku, og allt til 1011 Pa s fyrir mjg ksilrka lpart kviku, og nr svii seigju kviku v yfir um ellefu strargrur! Auk ess er seigjan h rstingi, og er seigja kviku djpt jru, undir hum rstingi, v enn lgri en yfirbori. Heitasta og ynnsta kvikan sem vi ekkjum er kllu komatit, og hefur hn seigjugildi um 0,1 til 10 Pa s, ea lka og hunang. Komatit hraun runnu frumld jarar, fyrir meir en 2,5 milljrum ra. San hefur essi kvika ekki komi upp yfirbor hr okkar plnetu. En hins vegar gs kmatit hraunum plnetunni Io, eins og g hef blogga um hr: http://vulkan.blog.is/admin/blog/?entry_id=997761

g hef mlt seigju kvikunnar sem kom upp gosinu Fimmvruhlsi fyrra, og einnig kvikunnar sem gaus toppgg Eyjafjallajkuls. Agerin byggist efnagreiningu glerdropa, sem finnast inni kristllum. essir kristallar ea steindir hafa myndast kvikunni miklu dpi, og berast upp yfirbori me kvikunni. essar mlingar efnasamsetningu veita upplsingar um hita, sem g hef einnig blogga um hr http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1141566/Seigja Eyjafjallajkuls

og er hgt a reikna t seigjuna. Niursturnar eru sndar myndinni til hliar. Alkal basalt kvika fr Fimmvruhlsi hefur seigju fr 5 til 50 Pa s, og hn er sem sagt lapunn. Hins vegar er trakandest kvikan sem kom upp r toppgg me seigju bilinu 1000 til 4000 Pa s, ea um eitt hundra sinnum seigari! essi mikli munur seigju er a nokkru leyti skringin v, hvers vegna essi tv eldgos voru svo gjrlk hegun. Alkal basalt kvikan var heitari, mjg unnfljtandi og myndai hraun. Hins vegar var trakandest kvikan svo seig, a gasblur sem mynduust kvikunni gatu ekki risi og sloppi t, heldur brust upp me kvikunni og sprungu yfirbori. A sjlfsgu tti samspil kviku og brnandi jkuls og gufusprengingar einnig mikinn tt sprengivirkninni Eyjafjallajkli, en seigja kvikunnar er mikilvgt atrii, sem taka verur inn reikninginn.


Hggbylgjur gefa drmtar upplsingar innan bannsvisins

Bannsvia er nausynlegt a komast nvgi vi eldgos til a skilja hva er a gerast og a greina hvaa tegund af gosi er um a ra. slenskir ljsmyndarar og vsindamenn hafa ekki n slku myndefni og upplsingum varandi gosi Eyjafjallajkli, vegna ess a eir hafa fylgt eim stfu takmrkunum um agang af svinu sem Almannavarnir hafa sett. Eins og sj m mynd af bannsvinu til hliar, kemst enginn innan um 10 km fjarlgar fr ggnum, nema me srstku leyfi Almannavarna. En ekki virast allir hafa fylgt essu banni. Maur einn heitir Martin Rietze. Hann hefur teki frbrar ljsmyndir af eldgosum vs vegar um heim. Myndir hans af gosinu Eyjafjallajkli ri 2010 eru ekki aeins merkileg listaverk, heldur einnig mjg gar heimildir. a er ekki ljst hvernig Martin hefur n slkum myndum, egar teki er tillit til ess a svi er loka. Sgusagnir ganga um a a hann hafi gengi jkulinn fr Stru Mrk, upp Skerin og a Goasteini til a n essum myndum, en a er milli 6 til 10 km, hvora lei. Gangan hefur veri vel ess viri, eins og sj m af myndum hans, hr. Martin er orin gosgn meal ljsmyndara um heim allan og eirra, sem r frekari upplsingar um gosi Eyjafjallajkli, eins og a sst nvgi. Hggbylgja otuEn n egar g hef uppljstra essu, ba Almannavarnir hans sjlfsagt nst egar henn fer um Keflavkurflugvll, ea hva? Fyrirgefu, Martin! En snum okkur n a hggbylgjum. Nokkrir ljsmyndarar og vdemenn hafa teki eftir hggbylgjum yfir ggnum Eyjafjallajkli. etta eru mjg kraftmiklar bylgjur sem geisla t r ggnum aeins eitt augnablik, en hrifin eru einstk. g var einu sinni grennd vi gginn yrlu egar ein hggbylgjan birtist og a var eins og yrlan fengi kraftmiki spark. Hlji er ekki miki, en maur finnur bylgjuna sem titring og hgg bringuna. Martin Rietze hggbylgjaEnda er hlji miklu lgri tni ea rium en okkar heyrn, sem er fyrir ofan 20 ri. urru lofti vi 20 stiga hita er mestur hrai hggbylgju um 343 m/s, sem er hrai hljsins. Hrainn breytist ltillega eftir lofthita og magni af sku loftinu. hefur rstingsbreyting hggbylgjunar au hrif a raki loftinu ttist og augnablik framkallast ljsgrtt sk umhverfis upptk bylgjurnar. Myndin hr til hliar snir til dmis slka hggbylgju umhverfis herotu. Myndin fyrir nean er r myndbandi sem Matin Rietze tk af hljbylgju, eins og hn sst fr Goasteini, ggbarminum. Arir hafa n myndum af hggbylgjunum, til dmis mar Ragnarsson. Niursturnar r essum upplsingum eru r, a gas brst t r ggnum hraa sem er nlgt 300 metrum sekndu. slkum hraa getur gasi bori me sr nokku str flyksi ea slettur af kviku, sem eru einn ea fleiri metrar verml, auk miklu smrri brota ea dropa af mjg heitri kviku, sem breytast strax gler ea a efni sem vi kllum eldfjallasku. annig gefa hggbylgjurnar okkur mikilvgar upplsingar um kraftinn og hraann ggopinu. essi hrai bendir til ess a gosi s vlkanskt (“vulcanian eruption”). g mun blogga um a fyrirbri nst, og tlka a ljsi annara upplsinga fr drmtum myndum Martin Rietze.


Einn mlikvari goskraftinn Eyjafjallajkli

Veursj kl. 525 11. maHin skumekkinum er nokku gur mlikvari magni af kviku sem n berst upp gginn Eyjafjallajkli. Hin mekkinum er gefin fimm mntna fresti af veursj ea radar Veurstofunnar Keflavkurflugvelli. Upplsingarnar m nlgast hr. a eru msar tgfur af veursjnni, en g fylgist mest me ETOP(Z). Myndin snir niurstur veursjr kl. 525 morgun, og taki eftir tlunni 5.0 fyrir ofan Eyjafjallajkul, en a er h gosmakkarins sem veursjin sr eim tma. H makkar 11. maReyndar mlir veursjin mkkinn aeins egar hann er hrri en 2.5 km, en til essa hefur hann oftast veri hrri en svo. Myndin til hliar snir breytingar h hans n morgun, 11. ma, fr kl. 2:30 til kl. 6:00, en eim tma hefur hann veri mest 3.9 til 5.0 km h. ntt bar meir gl mekkinum en ur, en a m ekki tlka sem aukinn goskraft. Heldur er lklegra a meiri gl bendi minni hrif vatns r jklinum sprengivirknina. Ef til vill er ggurinn a orna upp smm saman. Eitt af v sem vi skiljum nokku vel sambandi vi eldgos er hegun makkarins. Hann fylgir mjg einfaldri elisfri. Morton jafnan og h makkar Morton jafnan, H=1.37Q1/4 gefur okkur hlutfalli milli har gosmakkarins og magns af kviku (Q) sem berst upp gosinu. a eru til margar tgfur af Morton jfnunni, en g sni einfldustu hr. Aal skilaboin eru au, a a er magni af hita sem berst t andrmslofti gosinu sem rur v hversu htt mkkurinn rs. a er v ekki goskrafturinn sjlfur sem stjrnar hinni, heldur kvikumagni, sem vi getum til dmis mlt rmmetrum af kviku sem berst upp r ggnum sekndu. egar heit aska og gjall eytist upp lofti, blandast gosmkkurinn vi andrmsloft. Hitinn fr skunni hitar um lei lofti og minkar elisyngd loftsins sem hefur blandast inn mkkinn. Vi a rs mkkurinn hrra. etta er alveg sama fyrirbri og venjulegur loftbelgur sem menn ferast langar leiir. Hann rs upp vegna ess a blossi af logandi gasi streymir inn belginn a nean og dregur me sr hita loft sem enst t, lttist og lyftir belgnum. Hr me fylgir mynd sem snir hlutfalli milli har gosmakkar, km, og magns af kviku sem gs, rmmetrum sekndu. Samkvmt v er Eyjafjallajkull n a gjsa um ea undir eitt hundra rmmetrum af hraunkviku sekndu. Magni virkilega strum gosum getur veri mrg hundru sund rmmetrar sekndu og fer mkkurinn 30 til 40 km h. Vi getum v stt okkur vi a a mli er ekki svo slmt.


Goshringir

Kjartan MrReykhringir myndast egar maur andar fr sr ski af vindlareyk og bls um lei gat gegnum ski. vefst upp reykinn og hann myndar fallegan hring. Eldgos mynda oft reykhringi, en n hafa nst gar myndir af reykhringjum yfir Eyjafjallajkli. a er Kjartan Mr Hjlmarsson Selfossi sem tk bar essar frbru myndir laugardaginn 1. ma. Kjartan MrHringarnir eru rugglega tengdir gosinu. Sennilega myndast hringirnir gufuskum eim sem n rsa uppaf Ggjkli, ar sem gufan myndast vegna hraunrennslis undir jklinum. Frbrur reykhringir hafa einnig sst yfir Etnu eldfjalli eynni Sikiley talu, einkum gosinu ri 2000, eins og myndin fyrir nean snir. eir voru allt a 200 metrar verml og endast oft allt a 15 mntur. Etna reykhringur


Strombol og Hvellirnir Eyjafjallajkli

Stromboli Mijararhafi, vestan talu og noran vi Sikiley, er eldeyjan Strombol, sem hefur stugt gosi 2500 r. Mlverki til hliar er af Strombl, en a m sj Eldfjallasafni Stykkishlmi. g hef ur blogga um essa merku eyju hr. Ef til vill er a finna Strombl skringu hljum sem flk undir Eyjafjllum er a heyra essa dagana. Margir hafa teki eftir mjg djpum hljum fr eldgosinu Eyjafjallajkli, eins og Halldr Bjrnsson bloggai um hr gr. Hljin eru greinilega tengd sprengingum toppggnum, en au eru mjg djp og heyrast varla. Sennilega er miki af orkunni essum sprengingum fyrir nean 20 Hz, sem eru neri mrk heyrnar okkar. Fyrir tveim dgum var g yrlu rtt fyrir ofan gginn egar sprenging var, og vi sum hljbylgjuna gjskunni og fundum hggi egar bylgjan skall yrlunni. g tel a essi hlj orsakist af v a mjg strar blur ea blrur af gasi springa rtt undir ggnum. dpinu, ar sem rstingur er hr, er gas upplausn kvikunni, en egar kvikan rs upp gosrsina kemur gasi r upplausn og myndar blur sem stkka rt og renna saman. annig geta myndast blur af gasi sem eru margir metrar lengd, jafnel tugir metra. rstingur inni blunni er mjg hr, en egar blan rs kvikunni og upp gosrsina, kemur a vi a innri rstingurinn er jafn mikill ea meiri en yngdin af kviku ofan blunni. springur blan og vi a kastast upp slettur af kvikunni sem l ofan blunni. Sletturnar hlaa upp gg umhverfis gosrsina. Seigja kvikuSeigjan kvikunni skiftir miklu mli varandi hreyfingu og hegun blunnar. egar kvikan er seig, eins og andest kvikan sem n gs, rs blan treglega, og safnast fyrir meiri rstingur ur en blan nr a springa. Myndin til hliar snir seigju kviku, og ar m sj a seigjan andest kviku er um miljn poise einingar. Hn er sennilega um hundra sinnum seigari en basalt kvikan sem kom upp Fimmvruhlsi.

Sylvie Vergniolle, sem starfar vi Institut de Physique du Globe de Paris, hefur lagt stund rannsknir stroblskum gosum og m til dmis finna grein eftir hana Encyclopedia of Volcanoes. Einnig er frekari frleikur um etta efni hr. Mr virist a n komi upp hlutfallslega meira gas en kvika gosinu. Ef til vill streymir gasi n upp r kvikur sem er tiltlulega grunnt undir ggnum. essi kvikur inniheldur andest kvikuna sem gs, en near rnni kann a vera basalt kvika, s sama og gaus Fimmvruhlsi. Sumt af gasinu kann a vera r basaltkvikunni undir. Einnig er hugsanlegt a essar kvikur su a blandast rnni.


Brennisteinn fr Fimmvruhlsi Mldur r Geimnum

Aura gervihntturri 2004 var bandarski gervihntturinn EOS-Aura settur braut umhverfis jrina. (Aura ir golan latnu). N mlir hann brennisteinslosun fr eldstvunum Fimmvruhlsi. Um bor gervihnettinum er tki sem mlir msar lofttegundir lofthjp jarar, ar meal brennisteinstvox, SO2. Hntturinn er 705 km h yfir jru. Mlingin er nkvm, en hver mling nr yfir svi sem er 13x24 km. Gervihntturinn er yfir Eyjafjallajkli fr 1:30 til 2 :00 eh. hverjum degi. Sk trufla nokku mlinguna, en heiskru veri er hn frbr. Daglegar mlingar yfir slandi m sj vefsunni hr. Brennisteinn yfir slandiMyndin til hliar er fr 7. aprl, sem var heiskr dagur Fimmvruhlsi. Mlieiningin er Dobson Units (DU), sem er fjldi mlekla af SO2 fersentimeter gufuhvolfi. Eitt DU er um a bil 0,0285 grmm af SO2 fermeter. a verur frlegt a fylgjast me essum daglegu mlingum, en auvita setur veri strik reikninginn.


Njasta ferin Fimmvruhls

topgear-logoVegna fjarafoks fjlmilum sem ori hefur t af fer minni Fimmvruhls etta sinn, er g ekkert viss um a hann Vir Reynisson hj Almannavrnum hleypi mr Hlsinn aftur. Ferin Fimmvruhls var nokku sguleg etta sinn, enda var hn ger samfloti me teymi fr BBC sjnvarpsstinni Bretlandi, til upptku efni fyrir ttinn Top Gear. a mun vera eitt vinslasta efni sem BBC stin sendir t, me um 350 miljn manna horfun um heim allan (mr leiist etta nyri horfun… lleg bein ing enska orinu “viewership”). Undirbning ferarinnar annaist Arctic Trucks Reykjavk, me gtum rangri og miklum dugnai. Hr er ferasagan, stuttu mli:6. aprl: Eki var fr Reykjavk rtt fyrir hdegi me sex breytta jeppa, aallega fr Arctic Trucks. Nttina ur hfu starfsmenn Arcitc Trucks unni a undirbningi ferarinnar. Me fer var sjnvarpsmaurinn James May, sem hefur meal annars eki slenskum “breyttum” jeppa til norur plsins og var. a vakti tluvera undrun mna a sj raua blinn sem James k. Ofan hann var komin brujrnsplata til varnar gjskufalli, og fjrar svartar slngur fluttu klivatn r strri tunnu pallinum til hjlbaranna, til a kla vi akstur heitu yfirbori. Alls voru um 15 manns leiangrinum, og ar meal frbrt og duglegt teymi fr Hjlparsveit Kpavogs, en eir mttu okkur Mrdalsjkli me tvo kraftmikla snjbla og tvo jeppa. leiinni var stoppa hr og ar til vide myndatku. Loks komumst vi a sklanum vi suur rtur Mrdalsjkuls, skammt fyrir ofan Slheima, ar sem ferin jkulinn byrjai fyrir alvru. a var strax ljst a ferin yri erfi, v strhr og hvassviri skall strax og kom upp jkulinn. Alla lei vari blindbylur jklinum, og skyggni var varla meir en tveir metrar milli afturljsanna blunum. g var faregastinu hj James May, en beint fyrir framan okkur var jeppi me opinn afturglugga ar sem ein myndavlin var gangi allan tmann jklinum til a mynda okkur. egar leiarlok kom var myndatkumaurinn pikkfastur snjskafli sem hafi safnast fyrir innum gluggann aftan a blnum. etta var einmitt veri sem Top Gear vildi f: eins erfitt og hugsast getur. Eki var eftir GPS leium, enda svarta myrkur og tsni ekki neitt. Nokkrum sinnum urftu snjblar Bjrgunarsveitarinnar a kippa okkur upp r djpum snjskflum. Fyrst var eki norur mijan Mrdalsjkul, og ar sni til vesturs, yfir Goabungu, og Fimmvruhls. Strax sjst gosbjarminn egar kom Hlsinn og loks um kl. 4 a morgni var komi efri sklann (Fimmvruskli, eign tivistar), eftir meir en tu tma erfia fer. Allir voru uppgefnir og fari var stax bli. 7. aprl:g vaknai klukkan sj a morgni eftir um 3 tma svefn og fr a lta kringum mig Fimmvruhlsi. N var komi hi besta veur, logn og slskin, en dlti frost. egar fari var t fyrir hsvegg var eldgosi fullum krafti og enginn tmi til frekari hvldar. Enda er BBC teymi eitt hi duglegasta sem g hef ferast me. Ekki var nokkurn mann a sj hr fjllum ar til seinni part dagsins, og vi hfum eldstvarnar alveg fyrir okkur. a var strax ljst a “gamli ggurinn” fyrstu sprungunni var tdauur. Engin eldvirkni var honum, gufa reis fr toppnum. Hann var akinn grn-gulri skn af brennisteinstfellingum, sem leit t eins og rjmaskreyting skkulaitertu.Gamli ggurinnAftur mti var tluver virkni nju sprungunni, sem myndaist um 200 m vestar a kvldi hinn 31. marz. Syri hluti sprungunnar var mest virkur, og tveir ggar, askildir unnu hafti, vrpuu upp kvikuslettum og gjskustrkum sem risu allt a 100 metra lofti. Hraun rann fr ggunum til vesturs og norvesturs, niur drgin Hvannrgili. Hrauni er fi apalhraun, og va meir en 10 m ykkt. a stafar nokkur htta af hraunrennslinu, ar sem hraunkanturinn er mjg brattur og str glandi heit bjrg skra fram af brninni fyrirvralaust og geta falli feramenn sem eru a forvitnast fast vi hraunbrnina. Flk a til a hlaupa fast a hraunbrninni, sna baki hrauni og lta taka a sr mynd. a gti ori sasta myndin fyrir einhvern… Allt svi grennd vi ggana er orpi svrtum vikri fr gjskustrkunum. g tk eftir v a ru hvoru rekst maur hvta fraukennda steina svarta vikrinum.Fraulingurll fer eirra minnir helst sykurmola sem er dlti laus sr, en vi nnari skoun kemur ljs a efni er fraukennt hvtt gler, eins og myndin til hliar snir. etta eru svokallair fraulingar, og gamlir kunningjar mnir. egar Surtsey gaus, rakst g samskonar fraulinga svrtu gjskunni Surtsey og hf rannskn eim. ri 1968 birti g eftirfarandi grein bresku vsindariti: Sigurdsson, H., l968. Petrology of acid xenoliths from Surtsey, Geological Magazine, l05, 5, 440-453. Fraulyngar og skyldir hnylingar eru askotasteinar sem hafa rifna r jarlgum ar sem hraunkvikan fer um lei sinni upp yfirbori. En fraulingarnir eru hvtir vegna ess a eir innihalda mjg miki af ksil, SiO2, um 70%, og ekkert teljandi jrn. annig eru eir me svipaa efnasamsetningu og lpart, ea granfr. Eru fraulingarnir Fimmvruhlsi tengdir innskotum af sru bergi undir Eyjafjallajkli? Eru eir skyldir kvikunni sem kom upp gosinu 1821 til 1823? Bergfri rannsknir munu skera r um a. mea g var a grska fraulingunum svrtu gjskunni og minnast Surtseyjargossins, var James May kominn me breytta blinn a hraunkantinum.Eki  hrauniHann skellti sr me framendann upp hraunbrnina og lt klivatni streyma r fjrum vatnsslngum hjlbarana til a kla . Miki gufusk myndaist umhverfis blinn egar vatni streymdi heitt hrauni, eins og myndin til hliar snir. Hann bakkai fljtlega aftur, en hitinn var svo mikill a eitt augnablik kviknai einum hjlbaranum, en a ver stax slkkt. Ragnar Axelsson ljsmyndari Morgunblasins var nrri, og hann geri essa skemmtilegu mynd, sem snir gjsandi gginn og breytta blinn a rembast vi kanntinn. ar me var upptku sjnvarpsefnis fyrir Top Gear loki. Vi komum aftur til Reykjavkur um klukkan rj a morgni hinn 8. aprl, eftir erfitt en spennandi feralag. Gosi heldur fram af svipuum krafti og fyrr.Eki  hraunEitt er athyglisvert og ntt dag, varandi grunna skjlftavirkni, sem er n dlti austar en fyrr. Skjlftar eru n mjg grunnt undir Fimmvruhlsi, og einnig tt a Goabungu. eir eru allir grynnra en 2 km. ri mlum Veurstofunnar helst svipaur og fyrrri daga. A lokum etta varandi gasi. g fjallai fyrr um magni af gasi sem berst t andrmslofti fr eldgosinu Fimmvruhlsi hr. N hefur hpur jarvsindamanna gert mlingar gasmagni og gastegundum yfir ggununum, og eru niurstur eirra birtar hr vef Jarvsindastofnunar Hskla slands. r eru strum drttum r smu og gizkanir mnar. Til dmis taldi g heildarmagni af brennisteinsgasi SO2 sem losnar fr kvikunni vera um 50 miljn kg fyrstu tvr vikur gossins. Niurstur eirra eru 3000 tonn af SO2 dag, sem er 42 miljn kg SO2 fyrstu tvr vikurnar.

Hva kemur miki Gas uppr Fimmvruhlsi, og hver er Efnasamsetning ess?

GjskustrkarGjskustrkarnir sem dansa ggunum Fimmvruhlsi myndast vegna mikils gaststreymis samt kvikunni sem er kringum 1200 stiga heit, eins og g hef blogga um hr.

En hvaa gas er etta og hvert er magni af gasi sem streymir hr t andrmslofti? a er eitt erfiasta verkefni eldfjallafringa og jarefnafringa a svara slkum spurningum. Eins og sj m af frttamyndum, er ekki auvelt og alls ekki htulaust a komast a gjskustrkum og n sni af gasinu. Auk ess er kerfi svo dnamskt ea breytilegt a gasi er a breytast miki og blandast strax andrmslofti upplei. Samt sem ur m koma me nokku gfulegar getgtur um gasi og efnasamsetningu ess. Gumundur Ernir Sigvaldason

egar g var ungur jarfristdent, starfai g Atvinnudeild Hsklans, sem sar var Rannsknarstofnun Inaarins grennd vi Hskla slands. ar voru gtir jarfringar a strfum, svo sem Sigurur rarinsson, orleifur Einarsson, Tmas Tryggvason og Gumundur E. Sigvaldason. g var astoarmaur eirra meal annars ferum t Surtsey, strax og hgt var a lenda eynni eftir gosi sem hfst 1963. Meal annars var unni vi sfnun og greiningu gasinu sem kom upp r ggnum og hrauni Surtsey. Hr til hliar er mynd af Gumundi vi snatku eynni. Oft var etta httulegt og erfitt starf vegna hitans og lofts sem blanda var miklu magni af brennisteinsgasi, en g spyr: hva gera menn ekki fyrir vsindin?

Me Gumundi starfai Gunnlaugur Elsson efnafringur. ri 1968 birtu eir flagarnir grein vsindaritinu Geochemica and Cosmochemica Acta um gasi Surtsey. etta var lengi ein merkasta vsindagreinin um eldfjallagas og Surtseyjargasi var heimsfrgt --- meal vsindamanna.

Gasi kvikunni Surtsey hefur eftirfarandi efnasamsetningu: 80–90% H2O, 1–10% CO2, 2–4% SO2, 1.5–3% H2 0.1–0.7% CO, 0.1–0.9% H2S and 0.01–0.25% S2. Sem sagt: vatnsgufa er lng hst. Ef til vill er hluti af henni kominn r hafinu umhverfis, inn mbergi sem myndar eynna, og sogast inn kvikuna ggnum. Koltvox virtist minnka egar dr gosi, eftir 1964 til 1967. En essi efnagreining er gt til a sna okkur hlutfllin milli hinna msu gastegunda kvikunni. Hins vegar segir etta okkur ekki neitt um MAGN af essum gastegundum kvikunni ea heildarmagn gassins. Er gasi 1 ea 10% af unga kvikunnar? Upplsingar um slkt hafa komi r rum ttum fr rum eldfjllum. Ein afer, sem g hef sjlfur beitt miki, er a efnagreina gastegundirnar rsmum glerdropum sem berast upp yfirbori innan steindum ea kristllum af livn, pyroxen ea feldspati kvikunni. Hr fyrir nean er ein mynd af slku, tekin gegnum smsj, en etta er grnleit pyroxen steind ea kristall fr gosinu Tambora Indnesu ri 1815. arna m sj fallega brnleita glerdropa inni kristallinum. Glerdroparnir voru ur kvikudropar, sem lokuust inni steindinni egar steindin kristallaist kringum kvikudropann kvikurnni fyrir gosi. Um lei og steindin kastaist upp yfirbor jarar gosinu “fraus” heitur kvikudropinn gler vi sngga klnun. En glerdropinn varveitir mjg vel gas innihald eins og a var kvikunni miklu dpi. San greinum vi efnasamsetningu gler dropans me tki sem nefnist rgreinir. annig hfum vi greint til dmis brennisteinsmagn kvikunnar sem barst upp Skaftreldum ri 1783 og mrg nnur gos fr eldfjllum vsvegar um heim. Slkar greiningar sna a thafsbasalt (sem kemur upp vi eldgos thafshryggjum eins og Mi-Atlantshafshrygg) inniheldur um 0.1–0.2 % H2O, um 0.01 til 0.1 CO2 (allar tlur eru prsent af unga), og um 0.01 til 0.03 % SO2. Einnig er vottur af H2, HF og HC tegundum. Basalt sem gs eldfjllum fyrir ofan sigbeltin jru hefur allt anna gasinnihald. ar er vatn til dmis miklu hrra (H2O allt a 6 til 8 %). Enda eru gos sigbeltunum miklu meiri sprengigos af eim skum. En kvikan Fimmvruhlsi er alkal livn basalt, og vi hvorki lk thafsbasalti n basalti sem gs sigbeltum. Hins vegar er hn svipu og kvikan sem kemur upp sumum eldfjllum Hava eyjum, og eldfjallinu Loihi hafsbotni rtt hj Hava. ar inniheldur kvikan 0.38 –til 1.01 % H2O og 0.001 til 0.63% CO2. Einnig er kvikan eldfjallinu Kilauea Hava me um 0.65 % CO2. g lt a nja kvikan Fimmvruhlsi hafi v svipaa efnasamsetningu gastegunda og s Hava: Vatn um 1% af kvikunni, koltvox um 0.1%, og brennisteinsox SO2 um 0.1% af unga. Glerinnlyxur  kristalli

Vi skulum lta hva miki af gasi berst fr gosinu Fimmvruhlsi t andrmslofti, samkvmt essum gizkunum um efnasamsetninguna. Hrauni dag ekur um einn ferklmeter lands. g tla a meal ykkt ess s um 20 metrar. er heildarmagn kvikunnar sem hefur borist upp yfirbor um 0.02 km3 ea tuttugu miljn rmmetrar. Elisyngd kvikunnar er senilega nlgt 2700 kg hvern rmmeter (getur veri allt a 2900 kg), og er heildarmassinn um 54 miljarar klgramma. Koltvox CO2 kvikunni mesta lagi 1000 ppm ea 0,1 % af unga kvikunnar. er losun gossins til essa orin um 54 miljn kg af CO2. Eins og g fjallai hr um pistli mnum um efni “Hva Kemur Miki Koltvox upp Eldgosum?” er heildarlosun allra slendinga, bla og lvera eirra um 5200 miljn kg ri. Koldox fr slandi

Gosi er v essu stigi bi a “menga” jafn miki af koltvoxi og eitt prsent af rslosun alls inaar og mannlfs slandi. En etta er ekki mengun, heldur er nttran sjlf a verki, og hn m gera allt. Sennilega er magni af brennisteini sem berst t gufuholf fr gosinu svipa, ea um 50 miljn kg. a kemur t sem SO2 gas, en myndar fljtlega rsmar agnir ea “ryk” af H2SO4 brennisteinssru sem svfa loftinu. A lokum falla agnirnar til jarar sem “srt regn”. Htt er vi a blar rygi n fyrr Suurlandi en rum landshlutum, og ef til vill hefur sra regni hrif grur mean gosinu stendur.


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband