Bloggfrslur mnaarins, jl 2014

Flor mengun

Flor mengun

a kemur alltaf betur og betur ljs, a opinbert eftirlit slandi me matvlum, vrum, umhvefi, mengun og bkstaflega llum atrium sem snerta neytandann og hinn almenna bogara er srstaklega veikt og llegt og v fer hrakandi. Bi lafur Stephensen og Stefn lafsson hafa bent nlega etta vandaml prenti varandi stjrnsslu landsins. ur fyrr voru Neytendasamtkin mjg virkur ali, sem bar hag almenning brjsti, en n virist mr a vi heyrum miklu minna r v horni. Landvernd hefur hins vegar veri dugleg vi a fjalla um nttruverndarml, en hefur ekki undan dag, ar sem krafturinn virkjanamlum og strinai virist fara svaxandi.

ru hvoru heyrum vi um flor mengun umhverfis lver slandi og er a hyggjuefni. Flor er eitt efnahvarfgjarnasta frumefni jru og ess vegna er a nausynlegt vi lbrslu. er blanda saman krlti (Na3AlF6) ea sviuum hvata og lrkum jarefnum (bxt ea srl Al2O3) rafknnum brsluofnum og vi a myndast ea skilst fr mlmurinn l. Fr-rku blndunarefnin lkka brslumarki fr yfir 2000 og niur a um 1000 grum C. Vi brsluna losna mengandi efni t andrmslofti og er rtt um a fyrir hvert tonn af l berist t 0,6 kg af flori t lofti og einnig um 0,6 kg af flor-ryki. Mr skilst a Alcoa Fjararl noti um 5450 tonn af lfori ri og fer mikill hluti ess flors t andrmslofti. Korti snir stasetningu verksmiju Alcoa Fjararl strndinni rtt fyrir austan byggina Reyarfiri. Almennt er tali a skilegt s a flor fari yfir 30 til 50 mkrg/g heyi ea grasi. Eins og glggt kemur fram kortinu, er gildi flors grasi va yfir 50 mkrg/g (rauu blettirnir) og sex mlingar eru jafnvel yfir 100 mkrg/g. Mr er ekki kunnugt um hva miki magn af flor Alcoa er leyfilegt a dla t, en hr er httulegt stand a rast.


rum orkuver er framtin


Kapphlaupi er hafi. a er kapphlaup um hver er fyrstur til a byggja n rum kjarnorkuver jru. g hef ur blogga um rum hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1280271/ Yfirvld Kna hafa lti bo t ganga um a hraa veri byggingu fyrsta rum orkuversins og skal a vera tilbi tu rum en ekki 25 rum, eins og ur var boa. kafinn er sagur jafn mikill og egar menn undirba sig styrjld. Vi fgnum ll essum kafa Knverja, v rum orkuverin munu draga r ea jafnvel leia undir lok brennslu kola, olu og jargass, sem mengar allan heiminn. En vesturlnd eru enn sofandi essu mli. au reka enn gamaldags ran kjarnorkuver, sem nota tkni sem var upphaflega ru fyrir kjarnorkuknna kafbta kringum 1950. rum orkuver eru hreinni, drari og ruggari rekstri heldur en ran orkuver. Einnig er ltil htta a rum s beitt sem kjarnorkuvopnum og tbreisla eirra sem vopn v ekki vandaml. a er enginn skortur rum jru. Mestar birgir af rum er a finna stralu, Bandarkjunum, Tyrklandi, Indlandi og Venezuela. Sennilega eru mjg miklar birgir af v a finna bergi suvestur Grnlandi. Efni rum kemur aallega fyrir kristllum ea steindum sem heita monast. a er jarefni ea kristaltegund, sem inniheldur miki magn af Rare Earths ea sjaldgfu mlmunum. a er eitt r san Kna byrjai rum verkefninu eins og greinir fr South China Morning Post. Fyrrum forseti Jiang Zemin skipai son sinn Jiang Mianheng til a stjrna v. Hann fkk upphafi $350 milljn og 140 vsindamenn me doktorsgru til starfa. nsta ri vera vsindamennirinir ornir 750. Svo virist sem eir stefni a byggja rum kjarnorkuver af eirri tegund sem Bandarkjamaurinn Alvin Weinberg rai ri 1962. En Nixon forseti rak Weinberg og lokai rum orkuverinu. Nixon vildi ran orkuver, en au framleia, auk orku, einnig hi illrmda geislavirka efni ptnum, sem er nausynlegt til a sma kjarnorkuvopn. Kalda stri r ferinni , og Bandarkjamenn hafa ekki enn vakna af svefninum. Amerku hefur NASA verkfringurinn Kirk Sorensen hafi rursherfer til a vinna a rum orkuverum, en Amerkanar hlusta ekki hann. Knverjinn Jiang Mianheng fr til Bandarkjanna og komst yfir teikningar af orkuverinsu, sem Alvin Weinberg hafi uppgtva og fr me ggnin til Kna. eir eru n egar a reisa 28 orkuver.rum orkuver

Myndin sem fylgir gerir samanbur ran orkuveri (fyrir ofan) og rum orkuveri (fyrir nean), sem hvort um sig framleiir 1 GW af orku, en a er tluvert meira en Krahnjkar framleia. ran orkuveri arf 250 tonn af ran til verksins, og afgangurinn er 35 tonn af geislavirkum efnum, sem verur a geyma undir mjg erfium astum meir en tu sund r. Til samanburar arf eitt tonn af rum orkuveri, en afgangurinn er efni, sem geyma arf aeins tu til 300 r ar til a er ori virkt og httulaust. Kostirnir vi rum eru augljsir og reyndar ekki auvelt a skilja a helstu rki heims hafi ekki sett meiri kraft rannsknir essu verkefni og byggingu rum orkuvera. Knverjar eru a flta sr, v eir eru a kafna kolaryki.


vissustig

Lst hefur veri vissustigi umhverfis Mrdalsjkul vegna vatnavaxta og brennisteinsflu Mlakvsl.  a er gott og blessa og allur er varinn gur varandi Ktlu.  En glggur lesandi hefur bent mr , a Almannavarnir gefa t tilkynningar ru hvoru um vissustig, en aldrei er tilkynnt egar vissustigi lkur.  a virist bara fjara t og gleymast.  Vri ekki rtt a gefa skyn egar mesta httan ea vissan er liin hj?

egar Freyjar voru vi Grnland

FreyjarNorur Atlantshafi er hlutfallslega ungt jarsgulegum tma. Fyrir um 55 milljn rum var Grnland hluti af meginlandi Evrpu og samfellt land me Skandinavu og me v landsvi sem n eru Bretlandseyjar. Fyrsta myndin snir legu landanna eim tma. Fyrr hafi landrek ea flekahreyfingar rifi sundur meginlandsskorpuna fyrir vestan Grnland og skili Baffinseyju fr Grnlandi, en r v var n ekki miki haf heldur aeins Davis Sund. Af einhverjum rskum htti glinun Davis Sundi og myndaist mikil sprunga jarskorpunni, sem skildi Grnland fr Skandinavu og Bretlandseyjum. a var upphaf Norur Atlantshafsins. Glinunin var samfara mikilli eldvirkni eftir flekamtunum llum. Eldvirknin myndai thafshrygg hafsbotni ar sem flekarnir skildust a, en einnig gubbaist miki magn af basalt kviku upp jara meginlandanna unhverfis. var til blgrtismyndunin sem er tbreidd austur strnd Grnlands og einnig Bretlandseyjum. sama tma hlst upp blgrtismyndunin sem hefur skapa Freyjar. nnur mynd snir stasetningu Freyja essum tma, fyrir um 55 milljn rum, skammt undan austur strnd Grnlands. Grnland-Freyjarar eru blgrtismyndanir sndar me rauum lit. Eins og myndin snir voru Freyjar aeins um 150 km undan strnd Grnlands. N hefur einnig veri snt fram me efnafri greiningu basalt myndananna a hgt er a rekja smu myndanirnar milli Freyja og Grnlands. sland var auvita ekki til essum tma, en myndaist svo miklu sar (sennilega hefur a byrja a koma uppr sj fyrir um 20 milljn rum) hafsvinu, sem var og er sbreikkandi milli Freyja og Grnlands.


egar mttull slands var undir Grnlandi

Basaltsvi Grnland slandBasaltkvikan, sem veldur eldgosum, myndast vi brnun mttli jarar. Hr landi er yfirbor mttulsins um 20 til 40 km dpi undir jarskorpunni. Basaltkvikan, sem kemur upp r mttlinum og gs yfirbori slands, er strum drttum allstaar landinu mjg keimlk hva snertir efnasamsetningu. En egar jarefnafringar greina viss snefilefni, einkum samstur ea stpa eirra, kemur ljs a viss svi slandi hafa sreinkenni hva snertir stpa af efnunum nedinum og bli. Fyrsta myndin snir niurstur Abigail Barker og flaga um efnafri basaltkvikunnar essum svum slandi. ar eru rennskonar svi afgreind: Reykjanes (rautt), Snfellsnes og syri hluti eystra gosbeltisins (bltt), og a lokum nyrri hluti eystra gosbeltisins (grnt). Auveldasta skringin er s, a basaltkvikan essum remur svum komi uppr rennskonar mttulefni. a ir a mttullinn undir slandi er alls ekki allur eins, heldur rkja ar nokkrar vel agreindar bergtegundir, sem brna og gefa af sr mismunandi basalt. Eftir ennan fremur langa inngang snum vi okkur loks a Grnlandi. Mttullinn, sem n er undir slandi sr langa sgu, sem er miklu lengri en aldur slands (16 milljnir ra). Mttullinn “okkar” er fremur venjulegur, ef til vill venju heitur, og honum er oftast lst sem “hot spot” meal jarfringa. Vegna flekahreyfinga hefur essi heiti reitur ferast va. annig var hann undir Baffin eyju fyrir um 65 milljn rum, san feraist hann undir allt Grnland, fr vestri til austurs og var undir Scoresby sundi austur Grnlandi fyrir um 55 milljn rum. nnur mynd snir dmigert landslag austur Grnlandi, ar sem blgrtismyndunin er alveg eins tliti og til dmis Vestfjrum. Taki eftir a heiti reiturinn mttlinum er reyndar stabundinn, hreyfist ekki, en jarskorpan fyrir ofan hreyfist og rekur stugt til vesturs. Ef sami mttullinn var undir austur Grnlandi fyrir 55 miljn rum, tti hann hafa gosi ar samskonar basalti og n gs slandi. Geikie PlateauOg einnig, ar tti a koma fram sama dreifing basalttegunda hva snertir b og nedinum stopa eins og slandi. Ungfr Barker og flagar hafa einmitt kanna essa hugmynd, eins og kemur fram fyrstu mynd. a er mikill stafli af basalt hraunum og fyrir sunnan Scoresby sund austur Grnlandi. Efnafrirannsknir essum hraunum sna, a au hafa sama innihald af b og nedinum stopum og basaltsvin slandi. Hr grennd vi og fyrir sunnan Scoresby sund eru vel afmrku basaltsvi, sem hafa smu efnaeinkenni og svin slandi, eins og litirnir sna. etta er reyndar strmerkilegt, og snir a sami heiti reiturinn var forum undir Grnlandi og er undir okkur n, og snir einnig a vel agreind svi mttulsins koma fram bi hr og Grnlandi. A lokum: fyrstu mynd er sland og Grnland snt sama strarskala.


Kvikur - ein str og nnur ltil

KatlaUndir flestum strum og langvirkum eldfjllum er kvikur. Hn er einskonar tankur ea forabr af kviku ofarlega jarskorpunni. strgosum tmist kvikurin a miklu leyti og kann fjalli a hrynja niur tmarmi undir. Vi a myndast hringlaga sigdalur yfirbori, sem vi nefnum skju ea caldera erlendum mlum. Katla er eitt af eim slensku eldfjllum, sem talin er hafa kvikur dpinu, eins og fyrsta mynd snir. Mlingar jarelisfringa hafa gefi vsbendingu um kvikur um 1,5 km dpi undir sjvarmli, ea um 2 til 3 km undir yfirbori fjallsins. Kvikurin er talin um a bil 5 km verml og gti rmml af kviku rnni veri um 4 rmklmetrar. lafru Gumundssonnnur mynd snir niurstur lafs Gumundssonar og annara jarelisfringa skorpunni undir Ktlu. Ljsa svi snir stasetningu kviku rnni undir. etta verur a teljast fremur ltil kvikur, mia vi a, sem finnst jarskorpunni sumum rum eldfjallasvum. Ein ekkasta, best rannsakaa og strsta kvikur sem vita er um er undir Yellowstone Bandarkjunum. rija mynd snir versni af henni. Hn er um 80 til 90 km lengd og yfir 20 km breidd. Kvikurin er talin vera dpinu fr 5 km og n niur 17 km undir yfirbori. Fyrri niurstur sndu a henni eru um 4000 rmklmetrar af kviku en sennilega er a lgmark. YellowstoneReyndar er tali a rnni s blanda af kviku og kristllum, .e.a.s. einskonar kristal-rkur hrrigrautur. En yfirleitt getur kvika ekki gosi ef hn inniheldur meir en 50% kristalla. er hn einfaldlega of stf og rennur ekki. Risastr gos hafa komi upp r essari kvikur undir Yellowstone. Sasta strgosi var fyrir um 640 sund rum og gaus 1000 rmklmetrum af kviku sprengigosi, sem dreifi sku yfir alla Norur Amerku. Hva er einn rmklmeter? Surtsey er til samanburar einn rmklmeter. Okkar strsta gos san land byggist, Skaftreldar, er um 15 rmklmetrar. sund er alveg trlegt magn, en fyrri sprengigos Yellowstone hafa veri enn strri. Til dmis var gosi fyrir 2,1 milljn rum um 2500 rmklmetrar. Strsta sprengigos af essari ger var eldfjallinu Toba Indnesu fyrir um 74 sund rum, en kom upp 2800 rmklmetra yfirbori. Yellowstone er elsti og merkasti jgarur Bandarkjanna og a er vintraland feramannsins og jarfringsins. En jarskopran ar er sfellt hreyfingu. Jarskjlftar eru mjg tir og land mist rs ea sgur. Sasta gosi Yellowstone var lpart hraungos fyrir 70 sund rum. a var "aeins" um 30 rmklmetrar a str, en hefur ekki valdi miklum umhverfisspjllum ar sem hrauni var takamarka tbreislu innan skjunnar. Enginn veit hver framt Yellowstone elstvarinnar er. Kvikan er fyrir hendi miklum mli, ri er tur jarskorpunni og allt er fyrir hendi til a strgos gti ori. En hins vegar hafa engar breytingar ori, sem benda til a slks s a vnta nstunni. mean svi er rlegt, hvet g alla til a fara til Yellowstone amk. einu sinni vinni, v essi jgarur er engu lkur -- en varist bjarndrin! g starfai ar um tma vi rannsknir ri 1985. Vi frum va gngu utan vega um garinn allan. a hafi veri brnt fyrir okkur a koma bjarndrunum ekki vart. g hafi a fyrir si a halda steini vinstri hendi og jarfrihamrinum eirri hgri, og sl steininn hverju spori. heyru birnirnir okkur langar leiir og vissu hvar vi vorum fer. Ef eir hrkkva vi og ef gengur milli mur og unga getur tt von rs. slkum gnguferum er mr valt huga minningin um konu, sem g ekki. Hn er jarfringur og vann Alaska ri 1977. a va hn fyrir rs bjarndrs og hann bkstaflega t af henni ba handleggina. Ef i ski Yellowstone heim, haldi ykkur gngustgunum!


Er Bigfoot til?

Bigfoot mythMe tilkomu vsindalegra afera m segja, a ekki er lengur hgt a komast upp me a a gera hvaa yfirlsingar sem manni dettur hug, v n eru til aferir til a prfa sanngildi eirra. mg r hafa menn ttst sj brega fyrir skginum furuveru, sem lkist strum og lonum manni. Myndin sem fylgir er tilbin og ekki raunveruleiki. Norur Amerku er hann kallaur Sasquatch ea Bigfoot. Himalayafjllum kallast hann yeti. Rssar kalla hann Almasty. Stundum sst honum brega fyrir og stundum finnast risastr ftspor hans jarveginum. Stundum skilur hann eftir hr trjgreinum. Fyrir tveimur rum sendu vsindamenn Oxford og Lausanne t bo til heimsins, a safna saman einhverjum leifum sem finnast af bigfoot til rannsknar. eim brust 57 sni vsvegar a r heiminum, sem voru flest af einhverskonar hrum. Reyndar reyndust sj vera af grri. Vsindamennirnir, sem voru flestir erfafringar, greindu erfamengi ea DNA hinum snunum, en aeins 30 voru nothf til rannskna. Tu eirra reyndust vera af bjrnum, fjgur af hestum, fjgur af lfum ea hundum, eitt af manni, og hin af km, ddrum, og eitt af sbirni. Ekkert af snunum var v frbrugi vel ekktum drategundum. Bigfoot er bara plat, eins og arar sgusagnir um ll hin skrmslin. Vel minnst: hva er a frtta af opinberu rannsknarnefndinni, sem a fjall um tilvist ormsins Lagarfljti? Setur hi opinbera pening slka vitleysu?


Fracking: niurdling sem mengar

Borholur og niurdlingFyrir 70 rum komu nokkrir jarfringar og verkfringar saman umhverfis borholu Kansas og geru tilraun. eir dldu niur 700 metra dpi blndu af benzni og sandi undir miklum rstingi eirri von, a blandan myndai sprungur berginu og losai annig um jargas. Borholan fer fyrst niur lrtt, en san tekur hn boga og gengur lrtt inn jarlgin, sem innihalda gasi. etta var byrjunin afer sem nefnist “hydraulic fracturing” ea fracking og hefur hn valdi byltingu olu og gas inainum. Me essari afer er n hgt a n t gasi og olu r jarlgum, sem ur voru talin orin urr. Shale gasBkstaflega a kreista gas og olu t r steininum. Fracking hefur san veri beitt vi gas og oluvinnslu sundum borhola Pennsylvanu, Texas og Norur Dakta. Myndin snir a borholum er tt dreift yfir str svi og allt berg er ar undir rstingi. Enn er essari tkni nr eingngu beitt Bandarkjunum og gasi er nefnt shale gas. Allt einu eru Bandarkin orin fremsti jargas framleiandi heims! Framleisla af shale gasi hefur aukist um 700% Bandarkjunum san 2007. ar me hefur ver jargasi falli miki, eins og lnurti snir. Jkvar hliar fracking eru r a gasi er drt og dregi hefur miki r brennslu kola raforkuverum Bandarkjunum og gas hefur teki vi. Vi a hefur minnka verulega tblstur af koltvoxi og einnig brennisteinsgsum. Gasver

En neikvu hrifin eru risastrt vandaml. Umhverfishrif vegna fracking eru margskonar. Efnasamseting vkvans, sem dlt er niur borholur er inaarleyndaml og hvert gasfyrirtki hefur sna formlu. Rannsknir sna a vkvinn er oft einhverskonar dselola, me msum aukaefnum. a meal er benzen, sem veldur krabbameini. Hinga til hefur gasinaurinn haft frjlsar hendur me fracking og af eim skum menga jarvatn mjg strum svum Amerku. Hr er listi yfir nokkur af eim 600 efnum, sem hefur veri dlt niur sambandi vi fracking: benzene, ethylbenzene, toluene, xylene, naphthalene, methanol, formaldehy, ethylene glycol, saltsra, og einnig kemur fram essum blndum efni eins og bl, ran, radon, kvikasilfur. Auk ess er vatnsrf fyrir fracking gfurleg. Ein borhola tekur um 15 milljn litra af vatni og a hefur v mikil hrif vatnsbskap yfirbori jarar. Hin hliin er a fracking er a menga og eyileggja jarvatn strum svum. Oft er etta jarvatn, sem er aal uppspretta drykkjarvatns essum svum. egar skrfa er fr krananum eldhsinu streymir stundum t froa af metan, vatni og drullu. Eitt af v versta varandi nfundna gasi er, a' a mun seinka run sjlfbra og endurnjanlegra orkulinda landinu. vibt vi allt etta, veldur fracking einnig jarskjlftum. En gas og oluinaurinn er sterkur og hefur g sambnd inginu Washington DC. Enn er v lggjf um fracking frumstu stigi. Hvlkt bl, a eiga slk aufi jru, sem gera menn viti fjr af grgi.


ma var heimsmet

Ma heimshitiLnuriti snir meal hita fyrir ma mnu jrinni allri fr 1880 til 2014. Lrtti mlikvarinn er frvik fr mealhita fyrir allt 134 ra tmablili. ar kemur ljs, a s ma mnuur, sem n er nafstainn, setti ntt heimsmet hita. Hitamlingarnar eru fyrir bi land og yfirbor hafsins. Blu svin eru a sjlfsgu tmabil ar sem hiti er undir meallagi, en hin rauu eru tmabil yfir meallagi. Ma r er 0,74 stigum fyrir ofan langtmameallagi fyrir jrina alla. Ggnin eru fr NOAA. etta er ekki heimsmet, sem g held miki upp ea glest yfir. Hnattrn hlnun verur vaxandi bl fyrir mannkyni og allt lfrki jarar. Hitabelti hefur hinga til veri tali svi, sem er milli 23,5 beiddargru norurhveli og 23,5 breiddargru suurhveli jarar. essu belti er hitinn hr og ltil hitabreyting yfir ri ea yfir slarhringinn. Hitabelti stkkar n r fr ri, en a er tali a hitabelti frist n norur um 140 til 270 klmetra hverju 25 ra tmabili. etta hefur au hrif a ri 2050 mun meir en helmingur mannkyns ba hitabeltinu.


Fyrri sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband