Frsluflokkur: Jarefni

Akstur um Valaheiargng mun kosta milljar mntu

Valaheiargnga er ekki falleg myndin af Valaheiargngum, sem birtist hr fyrir ofan og kemur fr RUV. Annar endinn er fullur af 46 stiga heitri gufu og hinn endinn er fullur af kldu vatni. Allar framkvmdir virast vera komar stopp, n egar gngin eru hlfnu. Allt bendir til a Valaheiargngum hafi veri algjrlega klra, bi hva snertir rannsknir og undirbnings verksins. Framkvmdir hfust gst 2012 og samkvmt tlun gegnumslag a vera september 2015. egar 46 stiga heit vatns kom fram greftri a vestan veru febrar 2014, var verkinu sni vi og grftur hfst austan fr. kom ar fram mjg mikill leki, sem hefur n stva verki.

Draumurinn var a essi 7,4 km lngu gng spari ferakostna norurlandi. Eins og Plmi Kristinsson verkfringur hefur bent harri deilu sinni Valaheiargng, er hinn tlai sparnaur ekki rkum reistur. Valaheiargng vru 15,7 km vegstytting og 11 mn tmasparnaur, mia vi akstur um Vkuskar. Snemma ferlinu var tala um 9 milljara krnu kostna vi gangnager. Vandrin sem n blasa vi benda til a kostnaur veri mjg miklu hrri. g spi a hann ngist 15 milljra. kosta gngin okkur milljar mnutu, hvert sinn sem vi kum gegnum au. A spara 11 mntur akstri verur v drt spaug. Allt bendir til a eldsneytissparnaurinn veri v mun lgri en kostnaurinn vegna tlara veggjalda. Eins og Plmi Kristinsson bendir skrslu sinni, hefur undirbningi veri klra og reiknilkn um rekstur ekki ngilega vel unnin. Sama m sennilega segja um knnun svinu ur en grftur hfst. Stfelldur leki og htt hitastig fjallinu eru ttir, sem ttu a koma fram vi tarlega rannskn jarfri fjallsins, en ekki uppgtvast miri framkvmd. Svona fer, egar stjrnmlamenn og verktakar ra ferum. Kostnaur vi grunnrannsknir er skorinn vi ngl og verkinu fltt eftir megni. a vekur athygli a aeins fimm kjarnaborholur voru gerar til a kanna fjalli fyrirfram, samkvmt skrslum fr Vegagerinni og fr Jarfristofunni ehf. N verur klri afsaka sem afleiing af fyrirsjanlegum vandamlum. En sannleikurinn er s, a rannsknir og forvinna voru alls ekki ngilegar til a hefja etta verk. Sennilega verur n rjskast vi, og gngin klru, hva sem a kostar. Enginn stjrnmlamaur dirfist a segja neitt, meal annars vegna ess a verpltisk eining hefur rkt um verki, svipa og um Krfluvirkjun hr fyrir um fjrutu rum.

skrsum varandi stand bergsins er minnst a leki s va mikill fjallinu, en a vekur neitanlega eftirtekt a ekki var leki ea lekt bergsins mld neinu tilfelli vi borun kjarnaborholanna. a er tiltlulega auveld ager og hefi tvmlalaust snt fram a bast mtti vi miklu magni vatns gngunum. ar sem gngin eru um 100 metra h yfir sj, og jarvatnsbor fjallinu fyrir ofan er um 500 metra h yfir sj, er vel ljst a vatnsrstingur getur veri gfurlegur og vatnsmagn miki.


Borpallurinn Kulluk norurslum

artic-articlelarge-v3.jpgSumir lta sig dreyma um a finna olu norurslum, en arir demba sr t verkefni og berjast vi nttruflin. a er drt spaug, eins og oluflagi Shell hefur komist a nlega. ri 2005 keypti Shell oluborpallinn Kulluk, sem var frekar venjulegur laginu. Hann rs tpa 80 metra yfir sj, og er hringlaga, til a standast betur sj og hafs. Stli umhverfis borpallinn og bolnum er um 4 cm ykkt. Hann getur bora meir en 6 km niur hafsbotninn. Shell vantai olu, sem var hu veri, um $70 tunnan og fr hkkandi. dag er tunnan komin niur fyrir $50. eir tku kvrun a byrja a leita norurslum, ar sem engin samkeppni var fyrir og Kulluk var hannaur srstaklega fyrir r astur. Shell keypti v rttindi til oluleitar fyrir $73 milljnir Beuforthafi, fyrir noran Alaska. Svo settu eir $300 milljnir a gera upp Kulluk borpallinn. Svo fru $400 milljnir a sma hjlm til a vernda borpallinn frekar. Svo var hann tbinn 12 akkerum til a verjast sj og s. Svo sigldu eir me Kulluk norur fyrir Alaska jn 2012. Margvsleg vandaml uru vegi eirra, hjlmurinn eyilagist hafsj og ur en varir var komi haust og allt fullt af s. Kulluk var n kominn nrri landamrum Alaska og Kanada og hr byrjuu eir a bora Beuforthafi. Kulluk byrjai a bora oktber, en htti strax aftur vegna veurs og var dreginn til hafnar Alaska. Shell vildi koma Kulluk sem fyrst aftur til Seattle til vigera, og desember var lagt af sta. Hr getur oft veri slmt sjinn essum rstma, me lduh 5 til 10 metra. Stundum fr togkrafturinn vrnum milli drttarbtsins og Kulluk upp 228 tonn egar mestu ldurnar gengu yfir. Hinn 27. desember slitnai toglnan og Kulluk rak stjrnlaust. eir komu annari lnu milli, en skmmu sar byrjuu fjrar vlar drttarbtsins a bila, hver ftur annari. a var kominn sjr dseloluna. Tveim dgum sar tkst yrlum a n allri 18 manna hfn brott af Kulluk. N voru tveir drttarbtar byrjair a draga Kulluk, en fljtlega slitnar nnur lnan og hinn drttarbturinn hefur ekki undan 50 hnta vindi og yfir tu metra lduh. eir berast nr og nr landi og skru loks lnuna. Kulluk rak upp fjru. Tveimur mnuum sar tilkynnti Shell a eir geru n hl oluleit sinni fyrir noran Alaska. Flaki af Kulluk var dregi til Kna og selt brotajrn. Nokkrir af forstjrum Shell sgu af sr, arir voru reknir. Enn dreymir um a komast aftur norurslir. Til allrar hamingju gat Kulluk ekkert bora essari tilraun. i getir rtt mynda ykkur olumengunina og ll vandrin vi a reyna a ra vi virka olulind undir essum astum norurhfum.


Srnun hafsins

srnun hafsinsSjrinn er saltur, en hann hefur einnig annan mikilvgan efnaeiginleika: srustigi. N er a a breytast, samspili vi hnattrna hlnun. Hlnun lofti og srnun hafsins eru afleiingar af vaxandi tblstri mannkyns af CO2. Fyrir inbyltinguna var CO2 andrmslofti um 280 partar r milljn (ppm), en me vaxandi bruna af kolum, olu og gasi hefur a aukist nr 400 ppm og fer vaxandi. Til allrar hamingju fer um einn fjri af essu koltvoxi niur hafi og leysist ar upp en a hefur r afleiingar a hafi er a byrja a srna. Srnun er mld einingunni pH. N er pH heimshafanna 0,1 pH stigi lgri en var fyrir inbyltinguna. En pH skalinn er log skali og er v 0,1 breyting jafnt of 30 prsent hkkun srustigi. Fyrsta mynd snir vaxandi CO2 lofti jarar (brn krva), vaxandi CO2 hafinu (bl) og vaxandi srustig hafinu (lkkandi pH, grn krva). Hvaa mli skiftir a fyrir okkur og anna lf jru? J, vi hkkandi srustig leysast til dmis upp skeljar, krall, kalkrungar og nnur efni lfvera, sem eru gerar r kalki (CaCO3). Skelin er fyrst og fremst vrn og um lei og hn ynnist er aumingja skelfiskurinn varnarlaus fyrir krbbum, steinbtum og rum grugum tegundum. Hkkandi srustig veldur v a krallar geta ekki rifist. Kralrif eru ger r kalki og er egar fari a bera v a kralrif til dmis Karbahafi eru farin a lta sj. En vaxandi srustig hafsins hefur ekki einungis hrif kalk og skeljar, heldur allt lf sjnum. Fyrir lfrki hafinu er a eins og einhver vri a fikta vi efnasamsetningu blsins lkama okkar. figure-10-24-l.png

a sem verst er, a sennilega mun srustig halda fram a hkka. Mynd nmer tv snir spr um losun CO2 ea koltvoxs t andrmslofti (efsti partur). a eru margar spr, en tkum verstu, sem er sennilega nst lagi (raua lnan). Mimyndin snir hrif ess pH ea srustig hafsins. Samkvmt eirri sp veri pH heimshafanna komi niur 7,75 um 2100. Nesta myndin snir hvaa hrif etta hefur mettun (saturation) steindarinnar aragonit, sem er aal kalktegundin skeljum og rum kalklfverum. Samkvmt v er hafi metta, .e. kalk getur myndast, ar til um 2060. Eftir ann tma myndast aragont ea kalk ekki hafinu og skeldrin eru orin skeljalaus. Eins og alltaf, er hr um sp a ra, en hn byggist einfaldlega v a gera r fyrir a vi hldum uppi sama lferni, og dlum stugt t koltvoxi t andrmsslofti eins og ekkert s a gerast.


Mesti tdaui jarar markar uppruna slenska heita reitsins.

tdauiEins og g hef fjalla um hr pistlum undan, er a lit margra jarvsindamanna a heiti reiturinn sem n er virkur undir slandi eigi sr langa sgu, sem byrjar undir Sberu fyrir um 250 milljn rum. Hann er langlifasti heiti reiturinn jrinni dag. Enn merkilegra er s kenning a egar heiti reiturinn fyrst kom upp yfirbori Sberu, hafi hann orska mesta tdaua lfrkis jru, mtum Perm og Tras timabila jarsgunni. a er almennt tali a heitir reitir su kraftmestir fyrstu en san dragi r gosmagninu og raftinum. a getur vel passa essu tilfelli.

Lfrki jarar hefur veri a rast um 500 milljn r. En a hefur ekki alltaf veri dans rsum, v essum tma hafa ori fimm stratburir, sem hafa eytt nr llu lfrki jru hvert sinn. S ekktasti var fyrir um 65 milljn rum, egar risaelurnar og mest allt lfrki jarar d t risastrum loftsteinsrekstri. Fyrsta mynd snir fjlda tegunda sem du t vi hvern tdaua jarsgunnar. En strsti og mesti tdaui lfrkis jarar var fyrir um 252 milljn rum, egar um 96% af llu lfrki frst. hrifin voru svo djptk a jafnvel kralrifin hafinu du og engir krallar rifust um tu milljn r eftir. Allt lfrki sem n lifir jru eru afkomendur hinna tvldu 4% sem lifu essar hamfarir af. essi mikli tdaui markar skilin milli Perm og Tras tmabila jarsgunni.

Hva er a sem gerist jarsgunni essum tma, sem kynni a hafa valdi essum mikla tdaua? Var a strkostlegur loftsteinsrekstur, mikil eldgos ea einhverjar arar nttruhamfarir? Vsindamenn hafa lengi velt v fyrir sr og ekki enn komi me ngilega sannfrandi svr.

a hefur ekki fundist nein vitneskja um stran loftsteinsrekstur essum tma, en hins vegar verur tdauinn eiginlega nkvmlega sama tma og mesta eldgosatmabil jarar tekur yfir, .e.a.s. gos blgrtismyndunarinnar Sberu. essi blgrtismyndun nr yfir meir en 2,5 ferklmetra, er va meir en 3 km ykkt og me rmml um ea yfir 4 milljonir rmklmetra. Myndin til vinstri snir hraunstaflann. Ofan allt saman btist a etta trlega magn af basaltkviku gubbaist upp mjg stuttum tma. Steingervingafrin snir a tdauinn var mjg stuttum tma, sennilega innan 200 sund ra. Um 90% af llum tegundum hafinu frst og um 70% af llum tegundum landi. Smu leiis sna steingervingarnir a tdauinn var samtma eldgosunum. a tk meir en 5 milljn r ur en lfrki tk a n sr.

Siberian trapsetta er n gott og blessa, en hver eru tengslin milli eyingu lfrkis og eldgosanna ? Ea er a einungis tilviljun? Hraunrennsli hefur auvita haft engin hrif, en er a leita skringa sambandi vi magn og tegundir af gasi, sem kom upp essum gosum. a eru fyrst og fremst gastegundirnar CO2, H2O, SO2 HF og HCl. B,A, Black og flagar (2012) hafa mlt magn essara gastegunda kvikunni sem gaus Sberu essum tma.

eir finna a kvikan sem kom upp sumum gosunum hefur trlega htt magn af gastegundum, me allt a 0,5% S (brennistein), upp undir 1% Cl (klr), og nr 2% F (flr). Magni af essum gastegundum sem kann a hafa borist t andrmslofti skiftir sundum ggatonna (Gt), en eitt Gt er einn milljarur tonna. eir telja a magni af brennisteinsgasi hafi veri um 5300 til 6100 Gt S, af klri 100 til 2700 Gt Cl og af flri bilinu 3800 til 5400 Gt Cl. Brennisteinn veldur klnun loftslagi jarar ef gasi berst htt upp heihvolf. Klr gasi gti eytt sn laginu heihvolfi, sem ver jrina fyrir httulegum geimgeislum. a kann a orskaka stkkbreytingar og ill hrif erfefni llu lfrki. Flr orsakar gadd ea florsis og fall bpenings, eins og vi ekkjum vel hr eftir Skaftrelda 1783. a er v af ngu a taka essu dmi varandi hugsanlegar httur t af essum strgosum.


Huang Nubo tkst a ekki, en CNOOC er komin inn, me Eykons hjlp

ri 2011 munai litlu a Knverski aumaurinn Huang Nubo ni ftfestu 300 Eykon  Drekaferklmetra eign Grmsstum Fjllum. Mli vakti mikla athygli og deilur, en flestir slendingar voru hreinlega furu lostnir essum huga Knverja landssvi inni rfum og vi fengum aldrei fulla skringu hva Knverjar vru eiginlega a fara. a mun hafa veri skelegg mtstaa gmundar Jnassonar innanrkisrherra, sem kom veg fyrir a svo fri. Nubo er n horfinn af sjnarsviinu, en arir Knverskir umbosmenn eru komnir sta hans og etta sinn hefur eim tekist a koma sr fyrir slenskri lgsgu, a v er virist ess a nokkur taki varla eftir. Srleyfi var veitt til oluleitar Drekasvinu janar 2014. Leyfi var veitt til CNOOC Iceland ehf. sem rekstraraila me 60 % hlut, Eykon Energy ehf., me 15 % hlut og Petoro Iceland AS me 25 % hlut. CNOOC er China National Offshore Oil Corporation, risastrt Knverskt oluflag, sem er eigandi margra borpalla og rur yfir miklu fjrmagni. eir eru frir um a bora margar borholur, en ein slk getur kosta eins og heil Harpa, ea marga tugi milljara. Orkuleitarfyrirtki sem n er skr inn Drekasvinu er undir nafninu Eykon Energy, en n vitum vi a Knverski olurisinn CNOOC er 60% meirihluta hlutafi Eykon. annig hafa Knverjar n ftfestu n nokkura mtmla innan slenskrar lgsgu. Drekinn er a vera Knverski Drekinn. etta eru tmamt, ekki einungi slandi, heldur llum norurslum: fyrsta Knverska fyrirtki, sem kemur sr fyrir essum heimshluta, rtt fyrir mtstu Kanada, Bandarkjanna og Rssa. Sennilega er mikilvgara fyrir Kna a komast inn norurskautasvi, en a finna hr olu. a var sennilega alla t markmi Nubos, a komast inn, n ess a hafa hyggjur af hagnai ea viskiftalkani rekstursins. Loksins komast Knverjar inn norurskautasvi, gengum sland, rtt fyrir mtstu strveldanna. Fir hr landi virast gera sr grein fyrir v, a vi erum orinn leppur refaskk strveldanna ennan htt. J, a vsu gtum vi fengi einhverjar tekjur af essum leik, v skattlggjf tryggir slendingum hluta af tekjum, allt a 50%, EF einhver ola finnst Drekasvinu. En, eins og g hef ur blogga um hr fyrir nean, eru vissar jarfrilegar astur, sem benda a mjg litlar lkur su olu undir Drekasvinu. a skiftir Knverja ekki miklu mli, af v a aljapltk, ekki grasjnarmi, er aalmarkmi Knverja norurslum. eir vilja fyrst og fremst koma lppinni gttina.

En hva um CNOOC? ar kemur margt fremur skuggalegt ljs. Dagblai DV birti jn 2013 umfjllun um ennan vafasama Knverska olurisa ri 2013. CNOOC hf fyrir nokkru samvinnu me hern og opum barninum Lo Hsing Han vi oluleit Burma fyrirtkinu Goldern Aaron. Frekari frleik um CNOOC, samstarf ess vi Lo Hsing Han og vileitni til a komast inn Grnland og sland m finna vefsu Jichang Lulu hr: http://jichanglulu.tumblr.com/iceland-jan-mayen-cnooc


Koldox fr Brarbungu

Uppleysanleiki CO2  kvikuNlega var sagt fr v a tveir verir laganna hefu tt erfileikum me a anda grennd vi gosstvarnar Holuhrauni. g tel lklegast a a hafi veri koldox gas sem olli v, en ekki brennisteinstvox. Koldox er algeng gastegund eldgosum. Hn er ekki eitrandi, en ef koldox ea CO2 er fyrir hendi miklum mli, dregur r srefni loftinu og af v orsakast vandi vi ndun og jafnvel kfnun. annig frst einn maur kjallara sjkrahssins Vestmannaeyjum gosinu ri 1973.

etta verkur spurningar um magni af koldoxi, sem berst upp gosinu Holuhrauni. Mr er ekki kunnugt um neinar beinar mlingar v, en vi getum samt fari nrri um tlosun essu gasi gosinu til essa. Til samanburar var magni af CO2 basalt kvikunni sem gaus Fimmvruhlsi ri 2010 um 0,15%. Magn af koldoxi er nokku ekkt basalt kviku almennt, en uppleysanleiki ess er hur rstingi ea dpi. Fyrsta myndin snir uppleysanleika CO2 kvikum af msum gerum vi mismunandi rsting. Lrti sinn snir CO2 ppm (partur r milljn), en s lrtti snir rsting klbrum. Eitt klbar er rstingurinn um 3 km dpi niri jarskorpunni. a er vieigandi a lta a kvikan undir Brarbungu, sem n kemur upp Holuhrauni hafi veri um 8 til 10 km dpi, samkvmt dpi jarskjlfta. er magn af CO2 kvikunni um 1500 ppm ea 0,15% af kvikunni. a er bilinu milli kvikutegundanna basant og leit, eins og raui hringurinn snir.

N er tali a um einn rmklmeter af basalt kviku hafi komi upp Holuhrauni. a mun vera um 2,8 ggatonn af kviku (ggatonn er einn milljarur tonna). Ef kvikan inniheldur 0,15% CO2, er tlosun af koldoxi gosinu v orin um 4 milljn tonn (0,004 ggatonn). Hva er etta miki, mia vi tblstur allra eldfjalla jru af CO2 einu ri? N er tla a heildartblstur allra eldfjalla jru s um 300 milljn tonn ri (0,3 ggatonn). Gosi Holuhrauni er v bi a losa meir en eitt prsent af rlegum skammti eldfjallanna.

KoldoxEr etta miki magn, samhengi vi tblstur mannkyns af koltvoxi vegna bruna olu, kolum og jargasi? Mannkyni losar um 35 ggatonn af CO2 hverju ri. Eldfjllin losa aeins um eitt prsent af essu magni ri hverju, til samanburar. etta er vel ekkt stareynd, en samt sem ur koma stjrnmlamenn og sumir fjlmilar oft fram me alvitlausar stahfingar um, a eldgos dli t miklu meira magni af koldoxi en mannkyni. Hvar fr slikt flk essar upplsingar? Ea eru r ef til vill einungis heimatilbnar, til a henta stjrnmlamnnum hvert sinn?

Seinni myndin snir hvernig CO2 hefur vaxi stugt (raua lnan) lofthjp jarar, fr 1960 til dagsins dag. Bli ferillinn snir strstu eldgosin essu tmabili, en sndar eru breytingar brennisteinstvoxi lofthjpnum. Er a ekki alveg augljst, a eldgosin hafa ekki haft nein hrif CO2 lofthjpnum?


Ebla hefur sett London Mining hausinn

Isua

Eitt strsta nmuverkefni Grnlandi er fyrirhugu jrnnma London Mining Isua vestur Grnlandi. Hr er heilt jrnfjall, sem inniheldur um einn milljar tonna af jrni. Jrngrti tti a flytja 105 km langri ppu til hafnar, um bor 250 sund tonna skip. San fer jrngrti til Kna vinnslu. Myndin til hliar er af Isua svinu, tekin r gervihnetti. Allt bergi er rautt af ryguu jrni. Til hgri sst jkulrndin. fyrra veitti Grnlandsstjrn London Mining 30 ra leyfi til vinnslu svinu. London Mining hefur reki stra jrnnmu Sierra Leone vestur Afrku. Henni hefur n veri loka vegna Eblu plgunar, sem ar geisar. Auk ess hefur ver jrni hrapa undanfari mrkuum, um 40%. Afleiingin er s, a verbrf London Mining hafa falli fr 95 pence niur 4,5 pence einu ri. Flagi er v gjaldrota og allar framkvmdir Grnlandi eru stvaar. vst er v um framt jrnvinnslu Grenlandi, eins og allan nmugrft ar, yfir leitt.


Oluveslun Bandarkjanna snst vi

ola USANlega sigldi oluskipi BW Zambesi fr Houston Bandarkjunum til Suur Kreu, hlai um 400 sund tunnum af olu. a er sjlfu sr ekkert venjulegt vi a, nema a hr me eru Bandarkin aftur orin tflytjandi af olu, fyrst sinn eftir nr fjra ratugi. Svo virist sem a hr eftir muni Bandarkin ekki eya drmtum gjaldeyri oluinnflutning og getur etta haft mikil hrif efnahag jarinnar en ekki hjlpar a umhverfismlum, v miur. alja olumarkainum er vibi a tflutningi Bandarkjanna essu eldsneyti s einkar velkomin lausn eim markasvanda, sem til dmis Evrpurki eru komin vegna hegunar Rssa kranu.

Aukin framleisla olu innan Bandarkjanna er fyrst og fremst vegna nrrar tkni (fracking), ar sem ola og gas er kreist t r jarlgunum undir miklum rstingi og me v a dla niur vkva sem tir olunni upp yfirbor. Einnig er lrtt borun mikilvg. Oluframleisla hefur aukist um 70% sustu sex rin innan Bandarkjanna, sem er alveg trlega mikill vxtur. Innflutningur fr OPEC lndunum (mest Arabar) hefur af eim skum minnka um helming. Lnuriti snir hvernig innflutningur olu hefur snist vi (raua lnanog hvernig tflutningur olu hravex (gula lnan) . En margir sp v a etta s skammvinnur gri, og a innan frra ra veri ekki hgt a n meiri olu t r jarskorpunni undir Bandarkjunum, jafnvel me fracking afer.

Bandarkin og allur heimur verur a komast t r essum slma vana a treysta olu sem mesta orkugjafann. Hnattrn hlnun og nttruspjll vegna olunnar eru strstu vandaml okkar allra. Vi verum a taka upp ara orkugjafa strax, og urfum ekki a ba ar til olan er bin. Vi eigum a enda Oluldina n, strax, en ekki ba ar til ll olan er bin jarskorpunni. Muni eftir, a Steinldin endai ekki vegna ess a menn gtu ekki fundi fleiri steina.


Drekki bjr me Knverjunum

Bjr me knverjumhugi nmuvinnslu Grnlandi er gfurlegur meal Knverja, strala og Supur Kreumanna. Knverjar vilja taka eitt fjall, sem er um 150 km fyrir noraustan Nuuk, og flytja a til Kna. Fjalli er um 35% jrn. Til ess vilja eir flytja inn til Grnlands um 2000 knverska nmumenn. Greenland Oil and Minerals fjallar um mli nlega og birtir essa mynd og tillgu, a best s a byrja v a drekka bjr me knverjunum. Ef til vill var a httarlag forstisrherra Grnlands a falli nlega?

Efnasamseting kvikunnar r Brarbungu

Efnasamsetning hrauns

Jarvsindamenn f miklar upplsingar um uppruna kvikunnar og innri ger eldfjalla me v a efnagreina sni r hraunum og ru gosefni, alveg sama htt og lknirinn safnar msum vkvum (bli, vagi osfrv.) fr sjklingnum og efnagreinir til a dma um innra stand hans. N hefur Jarvsindastofnun Hskla slands birt efnagreiningar fimm snishornum af hrauni r hinu nja Holuhrauni. a er snt tflunni hr fyrir ofan. a eru tv efni, sem segja mikilvga sgu. Anna er ksill (SiO2), sem er um 50 til 50,8% af kvikunni. Hitt er magnesum ox (MgO), sem er um 6,8 til 7,1%. etta er efnasamsetning basalt kviku, sem hefur seti grunnu kvikuhlfi inni jarskorpunni nokku lengi og rast ar. etta er ekki efnasamsetning frumstrar kviku, sem kemur beint r mttli jarar, af miklu dpi. ar me er kenning sumra vsindamanna dau, a gangurinn s kominn beint r mttli. Jarskorpan er ca. 30 til 40 km ykk undir essu svi og ar undir er mttullinn, sem er 2900 km ykkur. Frumkvikan myndast mttlinum og berst upp jarskorpuna, ar sem hn rast. Hver er efnasamsetning kviku mttlinum? nnur mynd er tekin fr Kresten Breddam og snir dmi um efnasamsetningu kviku sem kemur beint fr mttlinum. etta dmi er basalt, sem gaus til a mynda stapann Kistufell, sem er rtt noran vi Brarbungu. Basalti Kistufelli er venju rkt af magnesum, og er MgO gleri (kvikunni) bilinu 10 til 12%. Eins og Breddam snir fram er etta efnasamsetning kviku (bli kassinn myndinni fyrir nean), sem er kemsku jafnvgi vi mttulinn og hefur v komi upp beint r mttlinum. etta er gjrlkt kvikunni, sem n gs (raui hringurinn myndinni) og er hn greinilega ekki komin beint r mttli. Hins vegar getur frumst kvika, eins og s sem myndai Kistufell, borist upp r mttlinum, safnast fyrir kvikuhlfi og breytst me tmanum raa kviku, eins og , sem n gs. etta er snt me rauri brotalnu myndinni. Breddamessar upplsingar um efnasamsetningu styja v eftirfarandi einfalda mynd um virkni Brarbungu: (1) Frumst kvika (MgO um 10 til 12%) streymir upp r mttlinum og fyllir kvikuhlf grunnt jarskorpunni undir skju Brarbungu. Slkur straumur er sennilega alltaf gangi og gerist ef til vill n nokkurra merkja yfirbori. (2) Frumsta kvikan breytir efnasamsetningu vegna diffrunar, egar vissir kristallar skiljast fr kvikunni. Vi a verur kvikan ru og MgO lkkar ca. 6 til 7%. Ef til vill er kvikurin lagskift, me lag af rari kviku ofan hinni frumstu, sem kemur upp r mttlinum. (3) Kvikurstingur grunnri kvikur fer vaxandi og ru kvika brst t r rnni, inn sprungukerfi, fyrst til austurs og san til norurs og myndar hin margumtalaa kvikugang. (4) Sprungugos hefst ar sem gangurinn sker yfirbor jarar noran jkulsins. (5) Streymi kviku r kvikurnni t ganginn og upp yfirbor veldur v a rstingur fellur inni kvikurnni og ak hennar, ea botn skjunnar byrjar a sga. N nemur sig um 15 metrum. dag hefur hraunbreian n 19 ferklmetrum a flatarmli. Sennilega var v kvikuhlfi fullt egar skjlftavirkni hfst. Gosi hfst me fullan tank. a getur hglega innihaldi tugi ef ekki hundra rmklmetra af kviku, en sennilega kemur aldrei nema lti brot af essari kviku upp yfirbori.


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband