Bloggfrslur mnaarins, janar 2015

Eftirkst Parsargngunnar

Gngunni miklu er loki. Frakkar luku gngunni ann htt, sem eir kunna best: a halda veizlu. g var gestur einni slkri kvld 16. hverfi borgarinnar. Vi vorum tlf saman og kampavn og krsir borum. losnai um mlbeini. Mr tti merkilegt a af essum tlf hfu aeins fimm (allt konur) fari gnguna, en karlarnir fjrir allir seti heima. Sumir stu heima til a lsa mtmlum vi stefnu vinstri stjrnarinnar. Almennt er stemningin s, a rki urfi a taka miklu harar mlum sem vara httulega einstaklinga og hreyfingar innan Frakklands. g var margs vsari af v, a hlusta spjalli yfir matborinu. Mig grunar a a s ef til vill a gerast grundvallarbreyting hugarfari Frakka varandi rttvsi. N vilja margir Frakkar, a a veri heimilt a taka fasta og setja fangelsi , sem gtu veri grunsamlegir og httulegir rkinu. Hinga til hafa a sjlfsgu aeins eir veri fangelsair, sem hafa hloti dm fyrir rtti. Stefna George Bush stjrnarinnar Bandarkjunum er n a n vissri fstfestu hr landi, sem er vagga lrisins (a forn-Grikkjum gleymdum). Bush hafi afer a varpa grunsamlegu flki fangelsi Guantanamo Kbu n dms og laga. N tala Frakkar um a setja upp fangabir, til dmis Guiana, nlendu Frakka Suur Amerku, fyrir skilega einstaklinga. Eins og kunnugt er, voru fgamennirnir, sem unnu hryjuverkin Pars sustu viku allir skr hj lgreglu, bi Frakklandi og Bandarkjunum, sem vafasamir einstaklingar. eim hefi til dmis aldrei veri hleypt inn til Bandarkjanna. Fangelsun n laga og rttar er auvita eitt af fyrstu skrefum til fasisma, en margir Frakkar lta ekki a sem strt vandaml. eir vilja a rki geri eitthva rttkt mlinu, til a forast slka atburi framtinni. a verur spennandi a fylgjast me run stjrnmla Frakklandi essu svii nstunni, en au munu hafa hrif um alla Evrpu. J, og a lokum: a tk enginn hr eftir v a forstisrherra slands vantai gnguna. i geti v ll anda lttara arna heima Frni.


Svismenn Carnegie Hall f 40 milljnir rslaun

labour-unions.jpgg hef veri verkalsflagi Bandarkjunum fr 1974 (AAUP, stofna 1915) og hef noti gs af v, en ef til vill valdi g ekki rtt! Ef g vri a velja mr verkalsflag dag, vri a tvmlalaust flag svismanna Carnegie Hall New York. Einn trsmiurinn er me $441,223 rslaun, einn rafvirkinn me $425,872 og arir eftir v. Carnegie Hall er a sjlfsgu einn fremsta hljmleikahll heimi, en fyrr m n vera! Eins og gefur a skilja ganga stur oftast fr fur til sonar essu verkalsflagi. Fyrsta konan fkk loks inngang flagi ri 1975. Ein kona sem starfai hljmsveit sviinu sagi mr a a hefi kosta $2000 a f einn hljnema fluttan um fimm metra sviinu. Svona mafu-httarlag hefur yfirleitt eyilagt miki fyrir verkalsflgum Bandarkjunum og hafa au v veri sprengd upp hvert ftur ru. En slandi er essu ruvsi htta. Mr snist helst a atvinnurekendur ri mestu hr verkalsflgunum?


Kjarnorkuvetur eftir str milli Indlands og Pakistan

pakistan_nuclear_missile.jpgKjarnorkustyrjld milli strveldanna vri svo hryllileg tilhugsun, a hn virist hugsandi. En styrjld milli tveggja rkja, sem hafa yfir einhverjum kjarnavopnum a ra, er alls ekki svo fjarsttt dmi. srael og ran? J, eir hata hvorn annan, mslimar ru megin og gyingar hinu megin. srael hefur tt kjarnorkusprengjur meir en 20 r. En ran ekki enn. Indland og Pakistan? Hr er stra vandamli. ar er hatri ekki sra, hind tr rumegin og mslimar hinumegin og fullt af sprengjum egar fyrir hendi ba bga. mean Amerkanar hafa reynt a koma veg fyrir a ran komi sr upp kjarnavopnum, hefur Pakistan haldi stugt fram a bta vi vopnabr sitt. N er tali a Pakistan hafi milli 100 og 120 kjarnorkusprengjur, en Indland, ngranninn fyrir sunnan, hefur um 90 til 110 kjarnavopn. Srfringar telja v a langlklegasta kjarnorkustyrjldin framtinni s milli Pakistan og Indlands. Pakistan hefur fremur llegan her, og hugsar sr v a vinna slaginn strax me strum sprengjum, sem a sjlfsgu leggja bi lndin algjra aun. Michael J. Mills og flagar (2014) hafa nlega birt merkilega grein vsindaritinu Earths Future um hrif slkrar styrjaldar loftslag jru. Hr er loksins komi fram a vsindarit, sem margir hafa bei eftir, helga v a beita vsindunum til a sp fyrir um framtina – hugsanlega, raunverulega ea myndaa framt. lkani eirra byrja eir me kjarnorkustyrjld, ar sem hvor j beitir 50 kjarnorkusprengjum og er hver sprengja jafn str og s sem grandai borinni Hiroshima Japan ri 1945, ea jafnt og 15 kltonn af venjulegu sprengiefni. Eitt kltonn er eitt sund tonn, og er ein Hiroshima kjarnsprengja v jafn kraftmikil og 15 sund tonn af venjulegu sprengiefni. etta er um ea undir helmingur af vopnabrinu hverri j. Bruni borganna leiir af sr st sk, sem rs upp heihvolf og reiknast magn sts um 5 Tg ea 5 milljn tonn. egar strborg brennur, er hitinn svo gfurlegur a jafnvel tjaran malbiki gatnanna brennur lka. Sti sem myndast dreifist jafnt um heihvolf umhverfis jru. Eins og sst annari mynd, er magn af sti lofti mjg htt fyrsta ri en varir allt a 13 r um heim allan. St hefur ann hfileika a a drekkur sig og endurvarpar meira magni af slargeislum en nokku anna efni. a hleypir v mjg litlu af slargeislum niur til jarar. etta veldur v a heihvolf hitnar en jrin klnar a sama skapi. Eftir 13 r hefur megni af sti falli til jarar og hrifin dvna. Yfirborshiti jarar klnar um 1,1 gru um heim allan fyrsta ri og heldur fram a klna fimm r, niur um 1,6 grur. byrjar jrin aftur a hlna. rkoma minnkar meir en einn ratug um heim allan. Hafs breiist hratt t fyrstu fimm rin norurslum, eins og nnur mynd snir (bla lnan), og enn meir og lengur suurskautinu (rau lna) um 20 r. Heimshfin klna allt a 20 r niur 300 metra dpi.st

Vegna ess a heihvolf hlnar um allt a 30 stig, verur strfelt tap af sn fr lofthjp jarar. Af eim skum streyma tfjlublir geislar slarinnar hindra niur jrina rum saman og valda sjkdmum, stkkbreytingum og krabbameini. annig mtti lengi telja, v Mills og flagar hafa gert lkan einnig af hrifum landbna og fleira. Hrmungarnar eru trlegar, tt aeins s um a ra styrjld me 100 kjarnavopn. Gleymum v ekki, a Rssar og Bandarkjamenn eiga sennilega enn um 10 til 20 sund kjarnavopn snum vopnabrum dag. Samt sem ur tri v a kjarnorkuver su ein skynsamlegasta orkulind mannkyns framtinni, en kjarnavopn geta lka bundi enda okkar skammvinna skei jru.hafs


Slttbakurinn verur elsta spendr jarar: um 200 ra

ke_jan.jpgElsta dr jarar var kfskel, sem fannst vi Grmsey, undan norur strnd slands ri 2007. Hn var 507 ra gmul, egar hn var drepinn gu vsindanna. g hef blogga um hana hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1280069/ En elsta spendr jarar er einnig a finna grennd vi sland og a er slttbakurinn., en hann getur ori meir en 200 ra gamall og vigta um 100 tonn. Honum fkkar n um vegna ofveii. dag telja vsindamenn a Norur-Atlantshafi su aeins um 700 dr eftir af essari hvalategund, en stofnarnir sem lifa Norur-Kyrrahafi telja allt a 8000 dr. Michael Keane og flagar birtu n vikunni merka grein um erfamengi slttbaksins vsindaritinu Cell. ar koma margar spurningar fram, meal annars: hvernig getur hann n svo hum aldri? Hverjir eru helstu ttingar hans? Hvernig hefur hann forast sjkdma eins og krabbamein ll essi r? Annar helsti draumur manna er a lifa lengur (hinn er a sjlfsu a vera rkur…) og ess vegna er mikill hugi a rannsaka slttbakinn frekar. Myndin snir hvar slttbakurinn og hvalirnir yfirleitt sitja keju tegundanna og hverjir eru nstu ttingjar hans. En hvalir ruust fr landdrum fyrir um 50 milljn rum san. Hann virist vera skyldari nautgripum og hrossum en rum tegundum, hva snertir erfamengi. a er merkilegt a strir hvalir, sem hafa meir en sund sinnum fleiri frumur lkamanum en menn, hafa miklu minni lkur a skjast af til dmis krabbameini. Stru hvalirnir virast hafa einhvern nttrulegan eiginleika, sem heldur krabbameini skefjum ea kemur veg fyrir a. N geta srfringarnir skoa etta nbirta erfamengi slttbaksins til a reyna a finna tti, sem veita hvalnum lengra og heilbrigara lf.


Borpallurinn Kulluk norurslum

artic-articlelarge-v3.jpgSumir lta sig dreyma um a finna olu norurslum, en arir demba sr t verkefni og berjast vi nttruflin. a er drt spaug, eins og oluflagi Shell hefur komist a nlega. ri 2005 keypti Shell oluborpallinn Kulluk, sem var frekar venjulegur laginu. Hann rs tpa 80 metra yfir sj, og er hringlaga, til a standast betur sj og hafs. Stli umhverfis borpallinn og bolnum er um 4 cm ykkt. Hann getur bora meir en 6 km niur hafsbotninn. Shell vantai olu, sem var hu veri, um $70 tunnan og fr hkkandi. dag er tunnan komin niur fyrir $50. eir tku kvrun a byrja a leita norurslum, ar sem engin samkeppni var fyrir og Kulluk var hannaur srstaklega fyrir r astur. Shell keypti v rttindi til oluleitar fyrir $73 milljnir Beuforthafi, fyrir noran Alaska. Svo settu eir $300 milljnir a gera upp Kulluk borpallinn. Svo fru $400 milljnir a sma hjlm til a vernda borpallinn frekar. Svo var hann tbinn 12 akkerum til a verjast sj og s. Svo sigldu eir me Kulluk norur fyrir Alaska jn 2012. Margvsleg vandaml uru vegi eirra, hjlmurinn eyilagist hafsj og ur en varir var komi haust og allt fullt af s. Kulluk var n kominn nrri landamrum Alaska og Kanada og hr byrjuu eir a bora Beuforthafi. Kulluk byrjai a bora oktber, en htti strax aftur vegna veurs og var dreginn til hafnar Alaska. Shell vildi koma Kulluk sem fyrst aftur til Seattle til vigera, og desember var lagt af sta. Hr getur oft veri slmt sjinn essum rstma, me lduh 5 til 10 metra. Stundum fr togkrafturinn vrnum milli drttarbtsins og Kulluk upp 228 tonn egar mestu ldurnar gengu yfir. Hinn 27. desember slitnai toglnan og Kulluk rak stjrnlaust. eir komu annari lnu milli, en skmmu sar byrjuu fjrar vlar drttarbtsins a bila, hver ftur annari. a var kominn sjr dseloluna. Tveim dgum sar tkst yrlum a n allri 18 manna hfn brott af Kulluk. N voru tveir drttarbtar byrjair a draga Kulluk, en fljtlega slitnar nnur lnan og hinn drttarbturinn hefur ekki undan 50 hnta vindi og yfir tu metra lduh. eir berast nr og nr landi og skru loks lnuna. Kulluk rak upp fjru. Tveimur mnuum sar tilkynnti Shell a eir geru n hl oluleit sinni fyrir noran Alaska. Flaki af Kulluk var dregi til Kna og selt brotajrn. Nokkrir af forstjrum Shell sgu af sr, arir voru reknir. Enn dreymir um a komast aftur norurslir…. Til allrar hamingju gat Kulluk ekkert bora essari tilraun. i getir rtt mynda ykkur olumengunina og ll vandrin vi a reyna a ra vi virka olulind undir essum astum norurhfum.


Kjarnorkuvetur og tdaui tegundanna

vopnabra var tmum kalda strsins, um 1980, a vsindamenn fru a rannsaka hvaa hnattrn hrif gtu ori af kjarnorkustri milli heimsveldanna, aallega Sovetrkjanna og Bandarkjanna. eim tma voru kjarnorkuvopnabirgir strveldanna gfurlegar, en hvort eirr tti tugir sunda kjarnavopna brum snum, eins og fyrsta myndin snir. Megin uppistaan hugmyndinni um kjarnorkuvetur er s, a kjarnorkustyrjld myndi kvikna miki eldhaf strborgum heimsveldanna. Ltil dmi um slkt gerust lok seinni heimsstyrjladar, ri 1945, egar Hiroshima og Nakasaki brunnu. Magni af eldsneyti strborg er gfurlegt og slkt eldhaf, sem varir dgum og vikum saman, framleiir miki magn af fnu sti, sem lyftist upp heihvolf, fyrir ofan 10 til 15 km h. a safnast sti fyrir en st hefur ann eiginleika a a endurkastar slargeislum burt fr jru betur en nokku anna ekkt efni. Slkt st getur vari heihvolfi rum saman og mean klir a jrina um margar grur. Loftslagshrifin eru v miklu verri en hrif geislavirkra efna kjarnorkustri og essi hrif eru hnattrn: au eru jafn slm fyrir sigurvegarann og hina sigruu. essi uppgtvun hafi mjg miki rursgildi dgum kalda strsins og hjlpai til a samfra almenning og jafnvel suma leitoga um a kjarnorkustr vri fviska ein.cold-dark-ehrlich-sagan-5183m7htmql_ss500.jpg

Nokkrar mikilvgar spurningar koma fram egar rtt er um kjarnorkuvetur: 1) Hva er magni af vopnum, sem beitt er? 2) Hver verur klnunin og hve lengi varir hn? ri 1983 birtu eir Richard Turco, Carl Sagan og flagar Bandarkjunum merka grein tmaritinu Science, ar sem hugtaki “nuclear winter” ea kjarnorkuvetur kom fyrst fram. Lkn eirra Turco og flaga sna eftirfarandi: styrjld me 5000 MT af kjarnorkuvopnum og bruna eitt sund borga mun myndast svart sk af sti heihvolfi a magni um einn milljarur tonna. mun ekki sjst til slar og myrkur mun rkja. Klnun vri 15 til 42C yfir 14 til 35 daga eftir styrjldina. Vsindamenn bi austri og vestri voru sannfrir um httuna, kynntu niurstur snar fyrir almenningi og reyndu a hafa hrif stjrnir strveldanna. Ekki virtist a gera miki gagn, en er tali a Mikail Gorbachev hafi tta sig httunni, sem getur stafa af slkum kjarnorkuvetri. ri 1984 kom t bk eftir Carl Sagan og flaga: “The Cold and the Dark”, sem fjallai um httuna mannamli. Myndin er af forsu hennar. Reyndar var Carl Sagan aal hugmyndafringur bak vi mli um kjarnorkuvetur. Richard Turco og hinir voru flestir stdentar, sem hfi lrt hj honum. ri 1990 gerur Turco og flagar enn meira ru lkn, me svipuum niurstum. En svo kom styrjldin Kvait ri 1991 og setti miki strik reikninginn hj vsindamnnum. Olulindir Kvait brunnu stjrnlaust dgum og vikum saman og st barst t um allt ngrenni sem svartur reykur. Vsindamenn spu mikilli klnun, en sti ni ltt ea ekki til heihvolfs og hrifin uru v ltil ea engin. A vsu voru olueldarnir ekki alveg sambrilegir vi kjarnorkustr, en etta hafi samt neikv hrif run hugmyndarinnar. ri 2007 var nnur mikil rannskn ger hugsanlegum hrifum kjarnorkustyrjaldar, me raunsjum vopnabirgum. etta lkan sndi a yfirbor jarar myndi klna a mealtali um –7C til –8C og klnun mundi vara nokkur r. Eftir tu r vri yfirborshiti jarar enn aeins um–4C samkvmt essu lkani. hrifin vru v lk og egar sld gengi yfir jrina. annig standa mlin dag, en eftir a ina tk kalda strinu hefur dregi r spennu varandi kjarnorkuvetur. Hann er samt alvarlegur raunveruleiki, jafnvel kjarnorkustyrjld tveggja rkja eins og Indlands og Pakistan. g held a grundvallaratrium su fyrstu niursturnar nokku nrri lagi: kjarnorkustyrjld strveldanna getur orsaka kjarnorkuvetur, sem kann a vara rum saman og valda trlegri truflun lfrki. N dag, egar samskifti austurs og vesturs virast aftur vera a versna, er ekki r ri a dusta ryki af gmlum kenningum og hugsa aftur um hi hugsanlega: kjarnorkuvetur. sastlinu ri hafa Rssar framleitt marga nja kjarnokuknna kafbta, sem eru vopnair langdrgum eldflaugum me kjarnorkusprengjur um bor. Ekki er tiloka a Bandarikjamenn fari n aftur a hugsa til Keflavkurflugvallar, sem lengi var aal eftirlitsst eirra varandi ferir rssneskra kafbta inn Atlantshafi r norri. Enn lklegra er kjarnorkustr milli Indlands og Pakistan. g mun fjalla um hugsanleg hrif ess loftslag seinni pistli.


Srnun hafsins

srnun hafsinsSjrinn er saltur, en hann hefur einnig annan mikilvgan efnaeiginleika: srustigi. N er a a breytast, samspili vi hnattrna hlnun. Hlnun lofti og srnun hafsins eru afleiingar af vaxandi tblstri mannkyns af CO2. Fyrir inbyltinguna var CO2 andrmslofti um 280 partar r milljn (ppm), en me vaxandi bruna af kolum, olu og gasi hefur a aukist nr 400 ppm og fer vaxandi. Til allrar hamingju fer um einn fjri af essu koltvoxi niur hafi og leysist ar upp en a hefur r afleiingar a hafi er a byrja a srna. Srnun er mld einingunni pH. N er pH heimshafanna 0,1 pH stigi lgri en var fyrir inbyltinguna. En pH skalinn er log skali og er v 0,1 breyting jafnt of 30 prsent hkkun srustigi. Fyrsta mynd snir vaxandi CO2 lofti jarar (brn krva), vaxandi CO2 hafinu (bl) og vaxandi srustig hafinu (lkkandi pH, grn krva). Hvaa mli skiftir a fyrir okkur og anna lf jru? J, vi hkkandi srustig leysast til dmis upp skeljar, krall, kalkrungar og nnur efni lfvera, sem eru gerar r kalki (CaCO3). Skelin er fyrst og fremst vrn og um lei og hn ynnist er aumingja skelfiskurinn varnarlaus fyrir krbbum, steinbtum og rum grugum tegundum. Hkkandi srustig veldur v a krallar geta ekki rifist. Kralrif eru ger r kalki og er egar fari a bera v a kralrif til dmis Karbahafi eru farin a lta sj. En vaxandi srustig hafsins hefur ekki einungis hrif kalk og skeljar, heldur allt lf sjnum. Fyrir lfrki hafinu er a eins og einhver vri a fikta vi efnasamsetningu blsins lkama okkar. figure-10-24-l.png

a sem verst er, a sennilega mun srustig halda fram a hkka. Mynd nmer tv snir spr um losun CO2 ea koltvoxs t andrmslofti (efsti partur). a eru margar spr, en tkum verstu, sem er sennilega nst lagi (raua lnan). Mimyndin snir hrif ess pH ea srustig hafsins. Samkvmt eirri sp veri pH heimshafanna komi niur 7,75 um 2100. Nesta myndin snir hvaa hrif etta hefur mettun (saturation) steindarinnar aragonit, sem er aal kalktegundin skeljum og rum kalklfverum. Samkvmt v er hafi metta, .e. kalk getur myndast, ar til um 2060. Eftir ann tma myndast aragont ea kalk ekki hafinu og skeldrin eru orin skeljalaus. Eins og alltaf, er hr um sp a ra, en hn byggist einfaldlega v a gera r fyrir a vi hldum uppi sama lferni, og dlum stugt t koltvoxi t andrmsslofti eins og ekkert s a gerast.


a sem enginn orir a tala upphtt um Frakklandi

a er enginn vandi a dvelja nokkra daga Frakklandi n ess a hafa neinar hyggjur af innflytjendamlum. En samt sem ur kemur a v fyrr ea sar a maur fer a taka eftir flkinu, oft hjnum, sem er a koma sr fyrir ti skmaskotum kvldin, liggur tmum pappakssum og breiir yfir sig og nokkur brnin einhverjar plastdruslur fyrir nttina. Innflytjendamlin eru stra mli essu landi. Fyrrum forseti Nicolas Sarkosy sagi ru nlega a innflytjendur vru ann veginn a eyileggja hinn franska lfsstl. Rithfundurinn Michel Houellebecq, nrri skldsgu sinni Soumission, gerir Frakkland a mslimarki ri 2022. etta er auvita plitk og skldskapur. Hverjar eru stareyndirnar? a er margt rangt hinum almennu skounum um innflytjendur Frakklandi. Aeins nu prsent af Frkkum eru innflytjendur, en eir streyma n inn vaxandi mli um 200 sund ri. Eru eir allir mslimar fr Afrku? Rangt. Nr helmingur innflytjenda til Frakklands eru Evrpubar (46%), ekki Afrkubar (30%), eins og margir kynnu a halda. Portgalar eru reyndar strsti hpurinn af innflytjendum til Frakklands (8%), nst Marokk og san Alsrbar. rtt fyrir essar stareyndir er and mti innflytjendum mjg tbreidd. Ea er kannske ekkert mark takandi essum opinberu tlum um innflytjendur? Enginn veit hva margir smjga inn bakdyramegin yfir landamrin. Skoannakannanir sna a um 60% af Frkkum eru mti v a veita tlendingum kosningartt. En mtstaan er fyrst og fremt gegn mslimum. Skoanaknnun blasins Le Monde snir a 74% af Frkkum telja Islam vera tr, sem virir engin nnur trarbrg (intolerant) og er v ekki gjaldgeng trrbrg Frnsku samflagi. a veit reyndar enginn hve margir msimar ba Frakklandi, v a er mti lgum a spyrja um trarbrg og kyntt opinberum skoanaknnunum ea manntali. En almennt er tali a n su um 10% jarinnar mslimar. Me mannfjlda sem er um 66 milljnir, hefur v Frakkland fleiri mslima en nokkur nnur j Evrpubandalaginu. sumum borgum eru mslimar mjg fjlmennir. Til dmis Marseille eru eir taldir milli 30 og 40% og er s borg talin hin httulegasta allra borga Evrpu. a vakti mikla athygli nega a einni skoanaknnun kom ljs a einn af hverjum sex bum Frakklands hefur sam me ISIS skrulium, sem eru a berjast Srlandi. Hver er framtin? eim fjlgar hraar en okkur hinum. Mslimar eru taldir n 26,4% af mannfjlda jararinnar ri 2030, en voru 23,4% ri 2010. Tali er a Frakkar ni 70 milljnum ri 2030 og ar af vera 28 milljn eirra mslimar, ea um 40%. Kannske er Michel Houellebecq rttu rli?


Hva olli mesta tdaua jarar?

f1_large_1252210.jpgg hef nlega fjalla um mesta tdaua ea aldaua lfrkis jarar, lok Perm tmabilsins. du t um 96% af lfverum og mjg litlu munai a jrin yri lflaus me llu. fyrri pistlum benti g , a essi tdaui, fyrir um 252 milljn rum, er nokkurn veginn sama tma og strgosin uru Sberu, egar heiti reiturinn sem n er undir slandi fyrst kom upp yfirbor jarar. Margir hafa v tengt tdauann vi eldgosin miklu. hafa eir vitna til hrifa fr gastegundum, sem fylgja gosunum. Brennisteinstvoxi fr eldgosum hefur veri kennt um a kla jrina og valda tdaua. Klrgasi fr eldgosum hefur veri kennt um a eya sn laginu og valda stkkbreytingum. Koldoxi fr eldgosum hefur veri kennt um a valda gfurlegum grurhshrifum og mjg hum hita. etta eru allt gar uppstungur, en r eru engum rkum reistar. Hva er a sem vi vitum um essi tmamrk? Ekki svo miki. En n vitum vi a minnsta kosti a tdauinn gerist mjg hratt. Seth Burgess og flagar hafa n kvara mjg nkvmlega hvenr essi mikli tdaui var. a hafa eir gert me aldursgreiningum geislavirkum efnum fr essum tmamtum jarsgunni. kemur ljs a tdauinn var fyrir um 252 milljn rum og hann st yfir tmabil sem er ekki lengra en um 2,1 til 18,8 sund r! etta er snt fyrstu myndinni. ar er einnig snt a mjg miklar breytingar uru efnafri heimshafanna, sem byrjuu rtt fyrir tdauann og kunna a hafa valdi honum. etta er snt sem hlutfall tveimur samstum ea stpum kolefnis, C12 og C13. C12 er mjg algengt, en C13 er yfirleitt ea um 1%. etta bendir til a mjg miki magn af CO2 hafi borist t andrmslofti og hafi rtt fyrir tdauann, og orsaka srnun og hlnun hafanna ur en CO2 barst dpra ea veraist t. Slk srnun getur beinlnis hafa orsaka tdauann. En hvaan kom allt etta CO2? Er a r eldgosum ea af rum rtum? a er alls ekki ljst. Sumir halda fast vi loftsteinskenningu um ennan tdaua, en engar heimildir eru enn fyrir hendi sem styja a. Nsta skref er a gera einnig nkvmar aldursgreiningar blgrtismynduninni Sberu og sj hvort hn passar vi aldur tdauans mikla. Ef til vill orskaist essi mesti tdaui lfrkis jru af einhverjum ttum, sem vi vitum all ekkert um -- enn.


Jklar hopa hratt noraustur Grnlandi

zachariae.jpgBrnun Grnlandsjkuls gerist n hraar me ri hverju. Margir kannast vi a hvernig Jakobshavn jkullinn vestur strnd Grnlands hopar hratt, en hann hefur hopa um 35 km 150 rum. a er anna svi Grnlands sem er mun mikilvgara. a er svi noraustur Grnlandi, sem er merkt NEGIS kortinu. Aal skrijkullinn hr er Zachariae jkullinn. Fram til 2003 var hann jafnvgi, en sasta ratuginn hefur essi jkull hopa um 10 klmetra og tapa um 15 til 20 ggatonnum af s ri hafi (ggatonn er einn milljarur tonna). Eins og sst kortinu, er vatnasvi Zachariae jkuls ea NEGIS eitt hi strsta Grnlandi. Litaskalinn snir hversu hr brnun er, en rautt er 1000 m ri. a kemur nokku vart a hopun er svo mikil essu svi, ar sem a liggur mjg norarlega, kaldara loftslagi.


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband