Kjarnorkuvetur og ˙tdau­i tegundanna

vopnab˙rŮa­ var ß tÝmum kalda strÝ­sins, um 1980, a­ vÝsindamenn fˇru a­ rannsaka hva­a hnattrŠn ßhrif gŠtu or­i­ af kjarnorkustrÝ­i milli heimsveldanna, a­allega ■ß SovÝetrÝkjanna og BandarÝkjanna. ┴ ■eim tÝma voru kjarnorkuvopnabirg­ir stˇrveldanna gÝfurlegar, en hvort ■eirr ßtti ■ß tugir ■˙sunda kjarnavopna Ý b˙rum sÝnum, eins og fyrsta myndin sřnir. Megin uppista­an Ý hugmyndinni um kjarnorkuvetur er s˙, a­ Ý kjarnorkustyrj÷ld myndi kvikna miki­ eldhaf Ý stˇrborgum heimsveldanna. LÝtil dŠmi um slÝkt ger­ust Ý lok seinni heimsstyrjladar, ßri­ 1945, ■egar Hiroshima og Nakasaki brunnu. Magni­ af eldsneyti Ý stˇrborg er gÝfurlegt og slÝkt eldhaf, sem varir d÷gum og vikum saman, framlei­ir miki­ magn af fÝnu sˇti, sem lyftist upp Ý hei­hvolf, fyrir ofan 10 til 15 km hŠ­. Ůa­ safnast sˇti­ fyrir en sˇt hefur ■ann eiginleika a­ ■a­ endurkastar sˇlargeislum burt frß j÷r­u betur en nokku­ anna­ ■ekkt efni. SlÝkt sˇt getur vari­ Ý hei­hvolfi ßrum saman og ß me­an kŠlir ■a­ j÷r­ina um margar grß­ur. Loftslagsßhrifin eru ■vÝ miklu verri en ßhrif geislavirkra efna Ý kjarnorkustrÝ­i og ■essi ßhrif eru hnattrŠn: ■au eru jafn slŠm fyrir sigurvegarann og hina sigru­u. Ůessi uppg÷tvun haf­i mj÷g miki­ ßrˇ­ursgildi ß d÷gum kalda strÝ­sins og hjßlpa­i til a­ samfŠra almenning og jafnvel suma lei­toga um a­ kjarnorkustrÝ­ vŠri fßviska ein.cold-dark-ehrlich-sagan-5183m7htmql_ss500.jpg

Nokkrar mikilvŠgar spurningar koma fram ■egar rŠtt er um kjarnorkuvetur: 1) Hva­ er magni­ af vopnum, sem beitt er? 2) Hver ver­ur kˇlnunin og hve lengi varir h˙n? ┴ri­ 1983 birtu ■eir Richard Turco, Carl Sagan og fÚlagar Ý BandarÝkjunum merka grein Ý tÝmaritinu Science, ■ar sem hugtaki­ “nuclear winter” e­a kjarnorkuvetur kom fyrst fram. áLÝk÷n ■eirra Turco og fÚlaga sřna eftirfarandi: ═ styrj÷ld me­ 5000 MT af kjarnorkuvopnum og bruna eitt ■˙sund borga mun myndast svart skř af sˇti Ý hei­hvolfi a­ magni um einn milljar­ur tonna. Ůß mun ekki sjßst til sˇlar og myrkur mun rÝkja. Kˇlnun vŠri 15 til 42á░C yfir 14 til 35 daga eftir styrj÷ldina. VÝsindamenn bŠ­i Ý austri og vestri voru sannfŠr­ir um hŠttuna, kynntu ni­urst÷­ur sÝnar fyrir almenningi og reyndu a­ hafa ßhrif ß stjˇrnir stˇrveldanna. Ekki virtist ■a­ gera miki­ gagn, en ■ˇ er tali­ a­ Mikail Gorbachev hafi ßtta­ sig ß hŠttunni, sem getur stafa­ af slÝkum kjarnorkuvetri. ┴ri­ 1984 kom ˙t bˇk eftir Carl Sagan og fÚlaga: “The Cold and the Dark”, sem fjalla­i um hŠttuna ß mannamßli. Myndin er af forsÝ­u hennar. Reyndar var Carl Sagan a­al hugmyndafrŠ­ingur bak vi­ mßli­ um kjarnorkuvetur. Richard Turco og hinir voru flestir st˙dentar, sem h÷f­i lŠrt hjß honum. ┴ri­ 1990 ger­ur Turco og fÚlagar enn meira ■rˇu­ lÝk÷n, me­ svipu­um ni­urst÷­um. En svo kom styrj÷ldin Ý K˙vait ßri­ 1991 og setti miki­ strik Ý reikninginn hjß vÝsindam÷nnum. OlÝulindir Ý K˙vait brunnu stjˇrnlaust d÷gum og vikum saman og sˇt barst ˙t um allt nßgrenni­ sem svartur reykur. VÝsindamenn spß­u mikilli kˇlnun, en sˇti­ nß­i lÝtt e­a ekki til hei­hvolfs og ßhrifin ur­u ■vÝ lÝtil e­a engin. A­ vÝsu voru olÝueldarnir ekki alveg sambŠrilegir vi­ kjarnorkustrÝ­, en ■etta haf­i samt neikvŠ­ ßhrif ß ■rˇun hugmyndarinnar. á┴ri­ 2007 var ÷nnur mikil rannsˇkn ger­ ß hugsanlegum ßhrifum kjarnorkustyrjaldar, me­ raunsŠjum vopnabirg­um. Ůetta lÝkan sřndi a­ yfirbor­ jar­ar myndi kˇlna a­ me­altali um –7á░C til –8á░C og kˇlnun mundi vara Ý nokkur ßr. Eftir tÝu ßr vŠri yfirbor­shiti jar­ar enn a­eins um–4á░C samkvŠmt ■essu lÝkani.áá ┴hrifin vŠru ■vÝ lÝk og ■egar Ýs÷ld gengi yfir j÷r­ina.áá Ůannig standa mßlin Ý dag, en eftir a­ ■i­na tˇk Ý kalda strÝ­inu hefur dregi­ ˙r spennu var­andi kjarnorkuvetur. Hann er samt alvarlegur raunveruleiki, jafnvel Ý kjarnorkustyrj÷ld tveggja rÝkja eins og Indlands og Pakistan.áá ╔g held a­ Ý grundvallaratri­um sÚu fyrstu ni­urst÷­urnar nokku­ nŠrri lagi: kjarnorkustyrj÷ld stˇrveldanna getur orsaka­ kjarnorkuvetur, sem kann a­ vara ßrum saman og valda ˇtr˙legri truflun ß lÝfrÝki. N˙ Ý dag, ■egar samskifti austurs og vesturs vir­ast aftur vera a­ versna, er ekki ˙r rß­i a­ dusta ryki­ af g÷mlum kenningum og hugsa aftur um hi­ ˇhugsanlega: kjarnorkuvetur. ┴ sÝ­astli­nu ßri hafa R˙ssar framleitt marga nřja kjarnokukn˙na kafbßta, sem eru vopna­ir langdrŠgum eldflaugum me­ kjarnorkusprengjur um bor­. Ekki er ˙tiloka­ a­ Bandarikjamenn fari n˙ aftur a­ hugsa til KeflavÝkurflugvallar, sem lengi var a­al eftirlitsst÷­ ■eirra var­andi fer­ir r˙ssneskra kafbßta inn Ý Atlantshafi­ ˙r nor­ri.á Enn lÝklegra er kjarnorkustrÝ­ milli Indlands og Pakistan. ╔g mun fjalla um hugsanleg ßhrif ■ess ß loftslag Ý seinni pistli.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 identicon

VŠri ■ß ekki rß­ gegn hlřnun jar­ar a­ sprengja svona eins og eina borg (■ar­ ■arf ekki a­ vera fˇlk Ý henni)? Ef vi­ (mannkyn) reisum svo nokkur kjarnorkuver sem ger­u olÝuvinnslu ˇar­bŠra ■ß dregur ˙r s˙rnun hafsins. á á

á áŮannig vir­ist kjarnorka vera lausnaror­i­ n˙ um stundir.

Frˇ­legir pistlar hjß ■Úr en ekki ver­ur ma­ur n˙ sÚrstaklega bjartsřnn af lestrinum!

Bjarni Gunnlaugur (IP-tala skrß­) 6.1.2015 kl. 12:02

2 Smßmynd: Ëmar Ragnarsson

"Hir­i Úg eigi um hvort ■˙ ver­ ■ig lengur e­a skemur" sag­i Hallger­ur langbrˇk og bjarga­i me­ ■vÝ m÷rgum mannslÝfum. Ůessi skarpa kona lřsti me­ ■vÝ firringu valdagrŠ­gi, ofstopa og herna­arhyggju eins vel og hŠgt er.á

Grundvallarhugmyndin MAD (Mutual Assured Destruction) e­a GAGA (GagnkvŠm Altrygg­ Gerey­ing Allra) felur Ý sÚr framkvŠmd ß stŠrsta m÷gulega strÝ­sglŠp allra tÝma.á

Og ■a­ er glŠpur ˙t af fyrir sig a­ gera ekki rß­stafanir til ■es s­ koma Ý veg fyrir a­ hŠgt sÚ a­ framkvŠma svona vitfirringu, sem trilljˇnum dala hefur veri­ eytt Ý.á

Ëmar Ragnarsson, 6.1.2015 kl. 21:34

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband