Mbergsklur eru jarfrilegar nttruminjar

Klur Laki

a er dlti undarlegt amesta gos slandi, og reyndar strsta hraunfl jru sgulegum tma, er kennt vi fjall sem ekki gaus. g auvita vi mbergsfjalli Laka Skaftrrfum. Laki klofnai gosinu mikla 1783, egar um 25 km lng sprunga reif rfin, fr noraustri til suvesturs og hi mikla Eldhraun kom upp. Tv mikil misgengi mynduust Laka umhverfis sprunguna, ar sem innri ger mbergsins kemur vel fram. austara misgenginu er frbr opna inn mbergi, sem hefur myndast vi gos undir jkli sasta jkulskeii, ea fyr en meir en tu sund rum san.Allir sem koma inn gili sem misgengi myndar vera forvia a sj a mbergi er allt fullt af klum sem eru str vi ftbolta.Feramenn kannast vel vi stainn, og Kri Kristjnsson, landvrur Lakaggum, er lti hrifinn af v hvernig feramenn hafa fari me essar merku jarfrilegu nttruminjar. Sumir hlaa mbergsklunum upp hrauka eins og hermenn strskotalii geru me fallbyssuklur ur fyrr, en arir brega leikog rlla klunum um vllinn keiluspili. En a keyrir um verbak egar feralangar stinga klunum bakpokann og hverfa braut me essa minjagripi.

Laki kl3

Eins og sj m af myndinni fyrir ofan, eru mbergsklurnar v og dreif inn mberginu, en vi verun detta r r og liggja lausar vellinum. Klurnar eru sem sagt eittthva harari en mbergi og verast hgar, en eru annars a ru leyti alveg eins og mbergi, samansettar af glerkornum, sku og litlum basalt steinbrotum sem hafa lmst saman berg. Mberg er reynar ein merkilegasta bergtegund slands, og me rttu tti mberg a vera jarsteinninn. a er miklu algengara hr en nokkru ru landi jru, og mbergsfjllin setja srkennilegan svip landi.A mnu liti snum viessari merkilegu bergtegund ekki ngilega viringu, en a var reyndar ekki fyrr en Surtsey gaus ri 1963 a vsindin fengu fulla mynd af v hvernig mberg myndast. Vi vitum a mberg er hrnu gjska ea eldfjalls aska,sem hefur lmst saman berg. flestum tilfellum er gjskan me efnasamsetningu basalts, og myndast vi eldgos ar sem basalt kvika kemur nvgi vi vatn, anna hvort undir jkli, sj ea vatni. En hvernig vera essar undarlegu mbergsklur til?

IMG 2546

S fyrsti sem lsir mbergsklum prenti var Jn Jnsson, greinarkorni Nttrufringnum ri 1987. Jn hafi rekist etta fyrirbri Bjarfelli Krsuvk, Skiphelli Mrdal, Lambaskrum Kerlingardalsheii og Syri Stapa vi Kleifarvatn. Jn segir etta um uppruna mbergsklanna grein sinni fr 1987: “r eru einfaldlega skuboltar, sem ori hafa til vi a a blautt ea hfilega rakt skulag rllaist upp.” etta er a sem vi kllum syndepositional jarfrinni: fyrirbri sem verur til um lei og setlagi myndast.

Besta og strsta myndun af mbergsklum sem g hef rekist er vestur hluta Kerlingarfjalls Snfellsnesi. Hr er mbergshamar sem er nokkrir tugir metra h, alsettur mbergsklum sem eru flestar um 30 sm verml. Myndin til vinstri snir hamarinn, en vi rttar astur er etta einn draugalegasti staur sem g hef komi , einkum egar fer a rkkva. lta klurnar t eins og mrghundru mannshfu sem kkja t r mberginu. Mbergsklur af msum strum finnast var Kerlingarfjalli og einnig mbergsfjallinu Valabjrgum, skammt fyrir austan Kerlingarfjall.

DSC 0017

Vi nnari athugun m sj a a er dauf lagskifting mberginu Kerlingarfjalli, og a lagskiftingin liggur beint gegnum mbergsklurnar, eins og myndirnar hr til hgri og fyrir nean sna. Lagskifting verur auvita til mean gosinu stendur, og orsakast af v a sprengingar gosinu framleia mismunandi grft set. Ef lagskiftingin liggur gegnum kluna, hltur mbergsklan auvita a myndast eftir lagskiftinguna, og er mbergsklan postdepositional fyrirbri, ea hefur myndast einhvern tma eftir gosi.

IMG 2547

Ef mbergsklur myndast eftir gos, en ekki gosinu, eins og Jn Jnsson taldi, verum vi a leita annara skringa varandi uppruna eirra. Klur eru algengt fyrirbri setlgum um allan heim, og eru oftast nefndar concretions ea setklur, en r eru algjrlega ekktar setlgum af gjskubergi, eins og mberginu slandi -- ar til n. Slkar klur myndast setlgum vegna ess a lmefni byrjar a myndast milli sandkorna einhverjum pnkti setinu og lmefni berst t allar ttir, til a mynda setklu. etta virist vera tilfelli slensku mbergsklunum, en enn vitum vi ekki hva lmefni er. Lang sennilegast er a a s palagnt, sem er leirsteind ea mneral sem myndast egar basalt gler byrjar a myndbreytast yfir mberg, en s myndbreyting veldur v a gjska rennur saman hart berg. Surtsey kenndi okkur a s hrnun getur gerst furu hratt, ea einum ratug ea svo.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 identicon

Sll Haraldur,

essar klur Laka hafa ur vaki athygli mna en a var anna sinn sem g hef rekist klur slenskri nttru. g er ekki a tala um baggalta heldur klur r flykrubergi sem a v virist verast r flykrubergi utan Hvtserk Borgarfiri eystra. Klurnar eru allar brnleitar en flykrubergi sem r eru er bleikt. etta er frekar afskekktum sta en a var mjg undarlegt a sj r liggjandi v og dreif, sumar reyndar klofnar skfur. Strin eim nr fr bortennisklu upp bowlingklu.

Feraflagi minn eim, heimamaurinn Helgi Arngrmsson heitinn, hefur safna nokkrum gum stykkjum garinn sinn. Um uppruna ea myndun er erfitt a segja, r virast a hafa ori til sem klur essu flykrubergslagi, sem er reyndar eitt mesta sem g veit um slandi, a.m.k. 350 m a ykkt, mjg sambrtt nest og bleikt, lkt og sandsteinn efst ar sem vi fundum klurnar. Sveinn Jakobsson fr Nttrufristofnun hefur skoa etta eitthva en hefur heldur ekki skringu tilur essara klna. Hefur hugmynd hva hr gti veri ferinni? Ef hefur huga get g upplst ig nnar um fundarsta o..h. v miur g engar myndir rafrnu formi af klunum, bara gamaldags slidesmyndir.

Sendu mr t-pst : legg@hive.is ef vilt vita meira.

Bestu kvejur

Lvk E. Gstafsson, jarfringur, Otrateigur 18, 105 Reykjavk

Lvk Eckardt Gstafsson (IP-tala skr) 21.9.2009 kl. 21:00

2 Smmynd: Haraldur Sigursson

Komdu sll, Lvk, og takk fyrir bendingarnar. g arf a skoa etta fyrirbri. Ef lagi hefur veri mjg heitt, eins og sambrslan bendir til, er hugsanlegt a etta su spherolitar, en ekki concretions. En bir mguleikarnir eru fyrir hendi. a er alltaf sama sagan: merkir steinar rata oft inn garana hj mnnum!

Bestu kvejur

Haraldur

Haraldur Sigursson, 5.10.2009 kl. 12:38

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband