Saga Ķslenska Heita Reitsins

lawver2002.jpg

Fyrstu įr mķn ķ jaršfręšinni, ķ kringum 1963, varš ég hugfanginn af žvķ hvaš Miš-Atlantshafshryggurinn vęri mikilvęgur fyrir skilning okkar į jaršfręši Ķslands. Į žessum įrum reyndu flestir framsęknir ungir jaršfręšingar aš finna Ķslandi staš ķ hinum nżju vķsindum sem snertu śthafshryggi og landrek. Margir hinna eldri voru žó skeptķskir og vildu ekkert af landrekskenningunni heyra lengi vel. En įriš 1971 kom Jason Morgan fram meš kenninguna um heita reiti og möttulstróka og gerši okkur ljóst aš einn slķkur vęri stašsettur undir Ķslandi. Allt ķ einu fór athygli okkar aš beinast aš žessu nżuppgötvaša fyrirbęri og meš įrunum hefur mikilvęgi heita reitsins oršiš mun skżrara en vęgi śthafshryggsins minnkaš aš sama skapi. Nś er okkur ljóst aš sérstaša Ķslands stafar af heita reitnum, sem situr djśpt ķ möttlinum og framleišir mikiš magn af kviku og heldur landinu vel ofan sjįvarboršs.

En heiti reiturinn undir Ķslandi į sér langa sögu, sem er um 16 sinnum lengri en öll jaršsaga Ķslands. Ég hef ašeins stuttlega fjallaš um žessa sögu hér į blogginu ķ pistlinum   http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1559307/   og bent į tengsl viš Sķberķu. Nś lagar mig til aš skżra frekar frį žróun hugmynda og stašreynda um sögu heita reitsins okkar. Saga vķsindanna er mikilvęg og okkur ber skylda til aš višurkenna og minnast žeirra, sem gert hafa fyrstu uppgötvanirnar į hverju sviši. Žaš er einmitt hlutverk žeirra fręša, sem viš nefnum sögu vķsindanna. Enn er of snemmt aš skrifa žessa sögu varšandi Ķslenska heita reitinn, en hér er byrjunin.

Įriš 1994 birtu Lawrence A. Lawver   og Dietmar Müller, jaršešlisfręšingar ķ Texas, grein sem nefnist “Iceland hotspot track”, eša slóš ķslenska heita reitsins. Žeir könnušu jaršskorpuhreyfingar eša flutning flekanna į noršurhveli jaršar. En ólķkt flekunum, žį hreyfast heitir reitir lķtiš eša ekkert meš įrunum, žar sem žeir eru akkerašir eša fastir djśpt ķ möttlinum og žvķ óhįšir reki flekanna į yfirborši jaršar. Lawver og Müller sżndu fram į aš heiti reiturinn, sem er nś undir Ķslandi, var undir Kangerlussuaq į Austur Gręnlandi fyrir um 40 milljón įrum, undir Umanak firši į Vestur Gręnlandi fyrir um 60 milljón įrum, undir Ellesmere eyju fyrir 100 til 130 milljón įrum,   og aš fyrir žann tķma hafi heiti reiturinn sennilega myndaš Mendeleyev hrygginn og einnig Alpha hryggin ķ Ķshafinu. Lengra rįku žeir ekki sögu heita reitsins ķ žetta sinn, sem nś er undir Ķslandi. Raušu dķlarnir į myndinni sżna ferilinn, sem heiti reiturinn hefur fariš eftir į žessum tķma. Tölurnar eru milljónir įra.

Žį kemur aš annari grein, sem birtist įriš 2002, einnig eftir Lawver og félaga. Žar kanna žeir flekahreyfingar yfir heita reitinn enn fyrr ķ jaršsögunni og rekja slóšina alla leiš til Sķberķu fyrir um 250 milljón įrum (gręnu stjörnurnar į myndinni). Žaš ég best veit, žį er žetta ķ fyrsta sinn sem tengslin milli Ķslands og Sķberķu eru višruš mešal vķsindamanna. Viš vitum žį nś um uppruna heita reitsins, sem Ķsland situr į ķ dag. Ķ sķšara bloggi mun ég fjalla um žęr miklu hamfarir žegar žessi heiti reitur kom fyrst upp į yfirboršiš.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Sumarliši Einar Dašason

Žaš er mjög įnęgjulegt aš lesa pistlana žķna. Žaš er eins og aš vera ķ ókeypis nįmi. Hvet žig aš halda įfram aš dęla ķ okkur lesendum svona fróšleik. Žessi vķsindi eru nefnilega lifandi og eru aš gerast žó viš skynjum žau ekki endilega sem lķfverur, meš okkar stutta lķftķma.

Sumarliši Einar Dašason, 8.9.2016 kl. 06:31

2 identicon

...žetta er įhugavert.

Og ef ég skil samhengiš rétt žį er heiti reiturinn sem myndaši hraunflóšin ķ Sķberķu fyrir 250m+ įrum og įtti žįtt ķ Permian śtdaušanum nśna staddur undir Ķslandi.

Śff :-)

Magnśs (IP-tala skrįš) 8.9.2016 kl. 07:22

3 Smįmynd: Hrólfur Ž Hraundal

Takk fyrir Haraldur, mjög įhuga vert sem jafnan. Er tališ aš svona möttulstrókar séu margir? 

Hrólfur Ž Hraundal, 8.9.2016 kl. 09:29

4 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Magnśs: Jį, einmitt. En žaš er ekki ljóst aš fęšing heita reitsins hafi orsakaš śtdaušann į PerTrķas.  Veršur žó aš teljast lķklegt.

Hrólfur:  Heitu reitirnir eru nokkrir.  Sumir segja žį vera 15, ašrir telja žį fleiri.  Merkir heitir reitir auk Ķslands eru:  Hawaķi, Galapagos, Azoreyjar, Yellowstone, Samoa,

Haraldur Siguršsson, 8.9.2016 kl. 11:06

5 Smįmynd: Haraldur Rafn Ingvason

Takk fyrir žetta, flandur fleka yfir heita reiti er heillandi fyrirbęri. Žaš skżrir jafnframt tilvist einhverra merkilegustu lķfvera sem finnast į Ķslandi, grunnvatnsmarflónna sem lifa ķ grunnvatnskerfum eldvirku svęšanna. Žessu litlu og fremur óįsjįlegu dżr tengja saman jaršfręši, žróunarfręši og vistfręši į einstakan hįtt. Žaš er gaman aš vera nįttśrufręšingur :)

https://en.wikipedia.org/wiki/Crangonyx_islandicus

https://en.wikipedia.org/wiki/Crymostygius

Haraldur Rafn Ingvason, 8.9.2016 kl. 11:59

6 identicon

eiga žessir stašir eithvaš sameiginlegt t,d, koma margir flekar žarna saman. er jaršskorpann žinri į žessum slóšum, meira landrek. skildi möttullin žrżsta hviku meira innį žessi svęši. eru žessir mötulstrókar nįlęht svęšum sem flekar fara undir ašra fleka. žar sem afrķka er aš rifna ķ sundur kallast žaš möttulstrókur ef jöršinn hefur ekki viš aš llandreki 

kristinn geir steindórsson briem (IP-tala skrįš) 8.9.2016 kl. 11:59

7 identicon

Sęll Haraldur.

Ég held ég muni rétt aš fyrir all mörgum įrum kom hingaš erlendur jaršfręšingur sem ég man ekki lengur nafniš į. Hśn hélt žvķ fram aš heiti reiturinn undir landinu okkar nęši ekki nógu langt nišur til žess aš geta talist heitur reitur. Hvaš heldur žś um žaš?

Ragnheišur Kristjįnsdóttir (IP-tala skrįš) 8.9.2016 kl. 12:50

8 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Kristinn: Heitir reitir verša ekki fyrir neinum įhrifum flekanna. Flekarnir eru skinniš į yfirboršinu.  Heitu reitirnir eru mun dżpra, og eiga ef til vill uppruna sinn aš rekja til marka möttuls og kjarna, į um 2900 km dżpi.

Haraldur Siguršsson, 8.9.2016 kl. 15:52

9 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Ragnheišur:  jaršešlisfręšingar nota jaršskjįlfta til aš gegnumlżsa jöršina. Žį sjį žeir aš heiti reiturinn undir ķslandi nęr nišur fyrir 450 km og sennilega niur fyrir um 650 km.  Aš öllum lķkindum nęr žessi heiti reitur nišur aš mörkum kjarna og möttuls eša yfir 2000 km.

Haraldur Siguršsson, 8.9.2016 kl. 15:54

10 Smįmynd: Sumarliši Einar Dašason

Mér skilst aš žaš séu tveir svona "heitir reitir" ķ heiminum. Žaš er į Hawaii og į Ķslandi. Aš Bįršarbunga sé til dęmis mjög varasamt eldfjall ķ žeim skilningi. Er žetta rétt?

Er žaš rétt aš öll hin eldfjöllin į Ķslandi séu bara brandari mišaš viš Bįršarbungu?

Ég hef lesiš mig til um eldfjöll bęši hérlendis og erlendis. Horft į alls konar fręšslumyndbönd sem śtskżrir žetta grafķskt. En žegar allt kemur til alls žį er svo mikiš af kenningum og enginn veit eitt eša neitt meš vissu.

Sumarliši Einar Dašason, 8.9.2016 kl. 17:56

11 Smįmynd: Helgi Žór Gunnarsson

Sęll Haraldur, mig langar aš žakka žér fyrir allan fróšleikinn hér į blogginu žķnu.

Kęr kvešja frį Eyjum. :-)

Helgi Žór Gunnarsson, 8.9.2016 kl. 23:23

12 identicon

žakka fyrir . en eythvaš hefur įhrif į uppstreimiš žaš kemur ekki af sjįlfu sér jöšršinn er ekki riplek og viršast vera aš mestu į svipušum breidarbaug bęši noršan mišbaugs og sunnan. 

kristinn geir steindórsson briem (IP-tala skrįš) 9.9.2016 kl. 09:17

13 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Kristinn:  Uppstreymi efnis ķ heita reitnum er sennilega vegna žess aš heiti reiturinn er heitari og žar af leišandi ešlisléttari en möttullinn umhverfis.

Haraldur Siguršsson, 9.9.2016 kl. 10:13

14 identicon

no. 12.ekki veri skżrķng en hver önnur. en stangast žaš ekki svolķtiš viš eyjafjallajökul sem er sagšur fį kviku nokkuš djśpt ķ jaršskorpunni. en katla sękor sitt ķ žró ef žaš er rétt aš skaftįreldar hafi komiš frį köllu eldstöšinni aš hluta gęti veriš aš žaš hafi ķ raun komiš śr eyjafjallasprungukerfinu žettaš eru skrżtinn siskin eyjaföll og katla. ķ landfręšilegum skilnķngi.

kristinn geir steindórsson briem (IP-tala skrįš) 9.9.2016 kl. 12:13

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband