Eru uppt÷k ═slenska heita reitsins Ý SÝberÝu?

heiti reiturinnJar­skorpuflekarnir eru ß hreyfingu ß yfirbor­i jar­ar, en heitu reitirnir eru nokkurn veginn kyrrir, og fastir eins og ■ungt akkeri langt ni­ri Ý m÷ttlinum.áá Ůetta er ein h÷fu­ kenningin, sem jar­vÝsindamenn hafa stu­st vi­ undanfarin ßr. Ůessu fylgir, a­ heitu reitirnir skilja eftir slˇ­ e­a farveg sinn ß yfirbor­i flekanna. Vi­ vitum hvernig flekarnir hreyfast Ý dag og getum komist mj÷g nŠrri ■vÝ hvernig ■eir hafa hreyfst Ý s÷gu jar­ar, hundru­ir milljˇnir ßra aftur Ý tÝmann. á═ dag er mi­ja ═slenska heita reitsins sta­sett nokkurn veginn ß 64.5░ N og 17░ W, undir Vatnaj÷kli nor­anver­um. Ůar undir, dj˙pt ni­ri Ý m÷ttlinum, ß ■essari breidd og lengd, hefur hann ŠtÝ­ veri­, milljˇnir ßra. En hver er saga hreyfinga fleka yfir ■essum reit Ý gegnum jar­s÷guna? Ůa­ hefur veri­ kanna­ all nßi­, til dŠmis af Lawrene Lawver og fÚl÷gum (2000) Ý jar­e­lisfrŠ­istofnun Texas Hßskˇla. Saga heita reitsins sÝ­ustu 50 til 60 milljˇn ßrin er nokku­ skřr, en ■ß rak GrŠnland yfir heita reitinn, ß ■eim tÝma sem Nor­ur Atlantshaf var a­ opnast. Ůß var GrŠnland hluti af fleka Nor­ur AmerÝku og ß lei­ sinni til nor­vestur fˇr GrŠnland yfir heita reitinn og ■ß gaus mikilli blßgrřtismyndun, fyrst ß vestur og sÝ­ar ß austur GrŠnlandi. Heiti reiturinn e­a m÷ttulstrˇkurinn undir honum, var grafkyrr, sta­settur nokkurn veginn ß ß 64.5░ N og 17░ W, ■egar GrŠnland rak framhjß. En Lawver og fÚlagar hafa raki­ s÷guna miklu lengra aftur Ý tÝmann. Ůeir telja a­ fyrir um 250 milljˇn ßrum hafi SÝberÝa veri­ fyrir ofan m÷ttulstrˇkinn e­a heita reitinn sem vi­ n˙ kennum vi­ ═sland. Myndin sem fylgir sřnir ˙tlÝnur meginlandanna fyrir 200 milljˇn ßrum, og er sta­setning heita reitsins (64.5░ N og 17░ W) sřnd me­ rau­um hring. Gl÷ggir menn ßtta sig fljˇtt ß landakortinu: AmerÝka er hvÝt, GrŠnland er fjˇlublßtt, Bretlandseyjar gular, SkandÝnavÝa, R˙ssland og SÝberÝa eru grŠn. En ═sland er a­ sjßlfs÷g­u ekki til (kom fyrst Ý ljˇs fyrir um 20 milljˇn ßrum) og Nor­ur Atlantshaf hefur ekki opnast. N˙ vill svo til a­ mesta eldgosaskei­ Ý s÷gu jar­ar hˇfst Ý SÝberÝu fyrir um 250 milljˇn ßrum og ■ß mynda­ist stŠrsta blßgrřtismyndun sem vi­ ■ekkjum ß j÷r­u: SÝberÝu basalti­. ═ dag ■ekur ■a­ landflŠmi sem er um 2,5 milljˇn ferkÝlˇmetrar. áSamkvŠmt ■essum ni­urst÷­um markar sß atbur­ur upphaf ═slenska heita reitsins. Hann er ■ß ekki ═slenskur eftir allt saman: Hann er reyndar R˙ssneskur a­ uppruna, ef kenning Lawvers og fÚlaga stenst.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

Skrif ■Ýn, dr.áHaraldur,áeru afar frˇ­leg, en vekja skuggalegar kenndir, sÚrstaklega uppl. ■Ýnar fyrr um mikil og vÝ­tŠk sprengigos Ý SÝberÝu – og svo hitt, a­ n˙ vir­ist svo stutt ni­ur ß m÷ttulinn undir Bßr­arbungu. E­a hef Úg misskili­ ■ig?

Jˇn Valur Jensson, 29.12.2014 kl. 08:16

2 Smßmynd: Haraldur Sigur­sson

áGosin Ý SÝberÝu voru fyrst og fremst hraungos, svipa­ og ■a­ sem n˙ er Ý gangi Ý holuhrauni, em miklu stŠrri. Magn gosefna var miki­ og ■a­ kann ­a hafa valdi­ ˙tdau­a margra tegunda lÝfrÝkis ßá j÷r­u. Ůa­ er tali­ a­ m÷ttullinn sÚ ß um 40 km dřpi undir Bßr­arbungu.

Haraldur Sigur­sson, 29.12.2014 kl. 08:49

3 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

Ůakka ■Úr greinargˇ­ar upplřsingar. Fargi af mÚr lÚtt.

Jˇn Valur Jensson, 29.12.2014 kl. 08:54

4 identicon

┴hugavert,

skv. myndinni vir­ast GrŠnland og upphafssta­ur ═slands hafa komi­ siglandi sunnan ˙r h÷fum.

Vekur forvitni um hvort og m÷gulega a­ hve miklu leyti heitu reitirnir sÚu drifkraftur landreksins, og hva­ sÚ vita­ um tengslinámilli tilur­ar landsins, heita reitsins og pl÷tuskilanna sem liggja gegnum landi­, hvort jar­skorpan sÚ a­ fer­ast sem heild Ý einhverjar ßttir ˇhß­ heitu reitunum, e­a hvort heildar landreki­ sÚ nßlŠgt n˙lli a­ me­altali...?

Kris B (IP-tala skrß­) 31.12.2014 kl. 09:57

5 Smßmynd: Haraldur Sigur­sson

Jß, GrŠnland ßsamt Nor­ur AmerÝku allri rak ˙r su­ri til nor­vesturs. Nei, heitu reitirnir eru ekki drifkraftur landreks, en ■eir geta hins vegar orsaka­ sprungur meginlandanna og ■annig skapa­ grundv÷ll fyrir gli­nun.áá Ůannig braut ═slenski heiti reiturinn GrŠnland frß SkandinavÝu og Bretlandseyjum og orska­i flekamˇtin, sem umlykja n˙ nor­ur hluta Atlantshafsins.á A­al drifkraftur flekahreyfinganna eru sigbeltin, ■ar sem jar­sorpan hnÝgur aftur ni­ur Ý m÷ttul jar­ar.

Haraldur Sigur­sson, 31.12.2014 kl. 10:22

6 identicon

a­ řta e­a toga, ■a­ tvennt hreyfir, Štti sem sagt frekar tog a­ drÝfa landreki­ ßfram, e­a kannski (convection) hringhreyfingar ß heildina liti­?

...og orkan, hlřtur h˙n ekki a­ vera a­ mestu upprunnin a­ innan, Ý varmaorku m÷ttulsins, ■ˇtt margt anna­ hafi ßhrif, eins og e.t.v. tungli­...?

og alltaf jafn forvitinn um upphaf ═slands:
...a­ okkar heiti reitur hafi orsaka­ flekamˇt ■egar hann var laus undan GrŠnlandi, ═sland komi­ ■ar upp og ■a­ sÚ Ý stuttu mßli sagan ÷ll um upphaf landsins?

GŠti stˇr loftsteinn hafa komi­ vi­ s÷gu, kannski miklu fyrr og hinum megin ß hnettinum, sbr. vangaveltur Jonathans Hagstrums um andfŠtlinga me­al heitra reita, og Belleny sem andfŠtling okkar?á

Kris B (IP-tala skrß­) 31.12.2014 kl. 13:50

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband