Jrin er strsti kjarnorkuofninn

HitiEldgos eru aeins einn ttur eim hita, sem streymir t r jrinni. Allt yfirbor jararinnar leiir t hita t hafi og inn andrmslofti. etta er hiti, sem uppruna sinn bi mttlinum undir og einnig kjarnanum. Hitamlingar um tuttugu sund borholum vs vega jrinni sna, a jrin gefur fr sr um a bil 44 terawtt af hita (terawatt er eitt watt ea vatt, me tlf nllum eftir, ea 44נ1012W). etta er str tala, en a samsvarar samt sem ur aeins um 0,075 wttum hvern fermeter af yfirbori jarar. Eins og nnur myndin snir, er hitastreymi aeins minna fr meginlndunum (um 65 milliwtt fermeter) en dlti hrra upp r hafsbotninum (um 87 milliwtt hvern fermeter). Taki eftir a hitatstreymi t r jrinni er hst thafshryggjunum (rauu svin mynd 2), enda er skorpan ynnst ar og stutt niur heitan mttulinn. Ef vi tkum fyrir eitt sund fermetra svi jrinni, gefur a fr sr heildar hitaorku, sem samsvarar aeins 75 watta ljsaperu.

En samt sem ur er heildarorkan sem streymir fr jrinni mjg mikil. Hn er risvar sinnum meiri en ll orkan, sem mannkyni notar einu ri. Hvaan kemur essi innri hiti og hvernig verur hann til? a hefur lengi veri skoun jarelisfringa a hann vri af tvennum rtum. Annars vegar er hiti, sem myndast vegna geislavirkra efna inni jrinni. etta er eins konar kjarnorkuhiti. Hins vegar er frumhiti (primordial heat), sem er tengdur myndun og uppruna jararinnar. Heat flow

ar til nlega var ekki vita hvort geislavirki hitinn ea frumhitinn vri mikilvgari orkubskap jararinnar. Nlega geru vsindamenn Japan mlingar magni af rsmum frumeindum, sem nefnast neutrinos, en r streyma upp r jrinni og eru mlikvari magn af geislavirkum hita. Grafinn djpt jru undir fjalli Japan er geymir fullur af steinolu, me rmml um 3000 rmmetra. Umhvefis hann eru tki, sem skynja og telja neutrinos. Flestar eirra koma utan r geimnum, sumar fr kjarnorkuverum ngrenninu, en nokkrar af essum neutrinos koma djpt ur jru, ar sem r myndast vegna geislavirkra efna eins og rum og ranum.

essar mlingar sna a um helmingur af jarhitanum er vegna geislavirkni mttli jarar, ar sem efni eins og ranum og rum klofna niur nnur frumefni og gefa af sr hita. g hef fjalla hr ur um hvernig rum kjarnorkuver kunna a bjarga okkur framtinni, en eim er hgt a framleia orku, sem losar ekkert koltvox t anrdmslofti, hefur engin neikv hrif loftslag og skilar engum geislavirkum rgangi.

Vi mlingarnar Japan kom ljs a geislavirkni fr ranum-238 gefur af sr um 8 terawtt, og sama magn myndast vegna geislavirkni rum-232. vibt gefur geislavirka efni kalum-40 af sr um 4 terawtt. a er v ljst a geislavirkni og kjarnorkukraftur dugar ekki til a skra innri hita jarar. Um helmingur af hitanum, sem berst t fr jrinni er v frumhiti. Jrin hefur v ekki enn tapa llum hitanum, sem var til vi myndun plnetunnar. Eftir 4,5 milljara ra fr uppruna snum er jrin v enn heit. a er tali a hn klni aeins um 100 stig milljari ra, svo eftir nokkra milljara ra mun hn klna hi innra, eldvirkni og flekahreyfingar htta.

ldvirkni og flekahreyfingar htta. na geislavirkra efna eins og ni eins og ta feir rostung, nrri isrndinni..vi mali her

Yfirleitt er liti a geislavirki hitinn myndist a langmestu leyti mttlinum. Flest ea ll lkn um kjarna jarar eru ann htt, a ar s aeins jrn og dlti af brennisteini, en ekki neitt af geislavirkum frumefnum.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: gst H Bjarnason

Takk fyrir mjg frlegan pistil Haraldur.

etta rifjaist upp vi lesturinn:

Sjlfbr nting jarhitans slandi og kjarnorkunnar irum jarar...

gst H Bjarnason, 6.2.2013 kl. 20:35

2 identicon

Einhversstaar s g skringu eldgosum a ar vri hntturinn a losa sig vi nningshita vegna yngdarkraftshrifa hnattlgunina, annig a hntturinn sklist ltilega eftir v hvaa kraftar toga hann. annig vri etta vntandlega ummyndun hreyfiorku hnattarins yfir i hitaorku.

Hva segja frin um etta?

Held a mig hafi ekki dreymt etta en svo er krefst g nttrulega Nbelsins fyrir hugmyndina ;-)

Bjarni Gunnlaugur (IP-tala skr) 7.2.2013 kl. 12:35

3 Smmynd: gst H Bjarnason

Eitthva smvegis af hitaorku jarhitans stafar af nningi sem yngdarhrif tungls og slar valda jarskorpunni (tidal friction). etta er rugglega ekki miki. Fyrir lngu s g tluna 1% en man ekki hvar, og veit ekki hvort hn er rtt. Hr kemur fram a a s samtals 3,7 terawtt.

ar sem vitum hve miki tungli fjarlgist rlega vegna essara bremsuhrifa vegna sjvarfalla og nnings jarskorpunni, er tiltlulega auvelt a reikna etta t.

gst H Bjarnason, 7.2.2013 kl. 13:45

4 identicon

hugaver grein fyrir HS Orku hf.

Albert Albertsson (IP-tala skr) 7.2.2013 kl. 19:55

5 Smmynd: Brynjlfur orvarsson

Frlegur pistill eins og alltaf hj r Haraldur. Varandi frumhitann las g einhvern tmann a hann losnai fyrst og fremst vi fasaskipti kjarnanum. Hinn brni hluti kjarnans klnar jafnt og tt og jrni storknar, en fasaskiptin fr brnu til storknas jrns gefur fr sr talsveran hita.

Varandi dreifingu geislavirkum efnum, er ekki sennilegast a au su helst a finna kjarnanum vegna elisunga eirra? Ea er einhver efnafrileg sta til a kjarninn ti fr sr geislavirkum mlmum? Varla a vi um alla slka.

Brynjlfur orvarsson, 8.2.2013 kl. 08:23

6 Smmynd: Haraldur Sigursson

Brynjlfur: K ea kalum er of reikult til a fara niur i kjarnann. Varandi U og Th eru essi frumefni lithophile, ea elska au frumefni sem eru mttlinum. Chalcophile frumefnin, au sem elska jrn, eru kjarnanum. Allir jarefnafringar sem hafa kanna mli eru sammla um a U og Th su ekki kjarnanum a neinu ri, en ef til vill tluveru magni nest mttlinum. a er rtt a fasaskipti kjarnanum eru exothermic ea gefa fr sr hita, ega innri kjarninn frs.

Haraldur Sigursson, 8.2.2013 kl. 10:15

7 Smmynd: Brynjlfur orvarsson

Ok, mr datt hug a skringin vri efnafrileg. Varandi fasaskiptin, miki af varmaorku jarar (bi upprunaleg, .e. fr myndun, og einnig sem afleiing geislavirkni) hltur a vera bundin fljtandi fasa jrnsins. Hn losnar v egar jrni frs, eins og vi erum sammla um.

Annars er auvita nnur hli mlinu, sem sagt a geislavirknin hefur vntanlega veri meiri vi myndun jarar en hn er nna. Hluti af eirri varmaorku sem n er a losna, .e.a.s. umfram orku sem hlst af nverandi geislavirkni, er vntanlega ekki frumhiti sem slkur. En er s hluti hverfandi mia vi hina tvo ttina? Spyr s sem ekki veit ...

Brynjlfur orvarsson, 8.2.2013 kl. 11:28

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband