Rostungstennur voru Flabein Norursins

Rostungur fyrrasumar fr eg gngufer t Htarnes Mrum og gekk alla lei suur a Akrasi. etta er falleg og skemmtileg gngulei. En erindi mitt var mjg markvisst: g var a leita a rostungstnnum. Ekki fann g n anna merkilegt fjrunni en myndarlegt hvalbein, en stan fyrir fer minni essar slir var lsing skipsbroti Kongungsannl fr rinu 1266. ar segir svo: 1266 IV. Konungsannll: braut Grnlandsfar Htarnesi, xli menn ltust.” g geri r fyrir a etta su 41 menn, sem frust. Arar heimildir telja a hr hafi veri biskupsskip fer, hlai drmtum farmi fr Grnlandi og a lengi eftir hafi fundist rostungstennur fjrunni grennd vi Htarnes.

Rostungstennur fr Grnlandi uru snemma dr og eftirstt verslunarvara, en r voru taldar gersemar mildum. er sna tti erlendum jhfingjum og hfingjum mikla smd voru eim frar rostungstennur a gjf. Bi Hkon konungur gamli og Magns lagabtir sendu til dmis Englakonungi slkar gjafir. Hrafn Sveinbjarnarson fri hinum heilaga Tmasi Becket Kantaraborg Englandi rostungstnn a gjf fer sinni til suurlanda byrjun rettndu aldar. Rostungstennur eru einnig nefndar sem tflutningsvrur rttarbt Hkonar konungs fr rinu 1316. Veri var tali um hlf mrk silfurs hver rostungstnn. Mrk silfurs er talin um 214 grmm, en til samanburar m geta ess a rslaun vinnumanns voru 1 mrk silfurs. Auk rostungstanna voru auvita msar arar dmtar vrur fr Grnlandi, sem versla var me mildum. ar meal feldir hvtabjarndra, flkar og tennur nhvela, sem sumir Evrpumenn tldu vera horn einhyrninga.

Grnlandi munu norrnir menn hafa fanga rostung fyrst og fremst Norursetu, sem er svi umhverfis og fyrir noran Diskeyju. essi frgi veiistaur er allangt fyrir noran Vestribygg, en ar fengu eir rostung ea romshval, nrri srndinni. Hr munu norrnir menn hafa stunda veiar grennd vi inta ea eskima, sem veiddu hr sel srndinni.

Rostungar koma fyrir vi strendur slands, en rostungaltur hafa ekki veri mikilvg hr vi land. Sast kom rostungur inn Rifshfn Snfellsnesi ri 1983. finnast tennur ru hvoru hr, einkum strndum Snfellsness. rjr rostungstennur fundust vi fornminjauppgrft sklanum Aalstrti 14-16 Reykjavk og sennilega voru r verslunarvara. Brimill

Romshvalur ea rostungur var greinilega mjg mikilvgur fyrir norrna menn Grnlandi og sennilega hafa sumir eirra safna aui vegna verslunar me etta flabein norursins. ar voru veglegar og vandaar steinkirkjur reistar, eins og til dmis dmkirkjan a Grum og Hvalseyjarkirkja. Engar slkar kirkjur voru reistar slandi mildum. Tundin fyrir kristna menn Grnlandi var greidd Pfagar rostungstnnum, selskinnum og hum. ri 1327 veitir til dmis pfalegur legti mttku 260 rostungstnnum r Garabiskupsdmi.

fyrri hluta mialda kom rostungstnnin sta hins eiginlega flabeins. Flabein hefur veri miklum metum meal hstttarinnar alla t fr Egyptum til forna og sennilega enn lengra aftur tmann. En efni sem vi kllum ivoire, ivory ea flabein er tannvara, sem kom ekki eingngu fr flum. Tennur nhvela, rostunga, flhesta og jafnvel svna voru einnig seldar sem flabein. Einnig tennur hhyrninga og brhvela. Besta flabeini er tali koma r flhestatnnum.

Kna er saga flabeinsins enn lengri, ea aftur til um 5000 f.Kr. og einnig Indlandi. Til forna voru a Fnikumenn sem fluttu flabein fr Indlandi til Evrpu. Eftir fall Rmarveldis lagist essi verslun af og nokkur hundru r var erfitt a f flabein Evrpu. essu tmabili kom rostungstnnin sta flabeins og naut strax mikilla vinslda allar mialdirnar. etta kunna a hafa veri uppgripatmar fyrir norrna menn Grnlandi nokkur hundru r. eir gtu komist yfir mjg drmta vru, sem eir versluu me suur Evrpu.

a var ekki fyrr en fimmtndu ld a Feneyjakaupmenn hfu viskifti vi jflokka austur Afrku og lndum sunnan Sahara. dr r eftirspurn eftir rostungstnnum, enda samband vi Grnland ori mjg slitrtt vegna loftslagsbreytinga norurslum: litla sldin var gengin gar. sautjndu ldinni hfst svo verslun Evrpumanna vestur Afrku, Flabeinsstrndinni. ntjndu ldinni var flabein ori mikilvgt hrefni fyrir vissan ina. Aal eftirspurnin fyrir flabein var sem hrefni til a framleia billiardklur, hvta panlykla, hnappa, hnfskft og hrkamba og greiur. etta var fyrir daga plastksins og eftirspurnin eftir flabein var n gfurleg.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: FORNLEIFUR

N telur danskur fornleifafringur,Jette Arneborg,a efnahagsleg lg hafi ori Grnlandivegna ess a frambo ekta flabeini var meira Norur-Evrpu. Grnlendingar hinir fornu, sem Danir kalla vallt Nordboere, fru sem sagt hausinn me ennan mikilvgatflutning sinn og a var skv. Arneborg stan til ess a bygg lagist af Grnlandi.

g er n ekki a kaupa essa kenningu hra, eins og ungmennin segja dag og mun einhvern tman nstunni skrifa gagnrni um etta nja upphlaup Grnlandsfrum.

Steinkirkjurnar Grnlandi voru langt fr v a vera "veglegar" og meiru var raun kosta til bygginarslensku kirknanna. Til Grnlands var httulegt og jafnvel mgulegt a flytja byggingartimbur eins miklum mli og hgt var til slands og reki var ekki eins hagstur Grnlandi og slandi. Mrlendi og undirlendi var lti Grnlandi og v var torf nota minna mliog fyrst og fremst bjarhs. a er n skringin steinkirkjum Grnlendinga. Umhverfi r efninu, tknin var hins vegar a mestu arfleif. a heitir adaption, ar sem starfair lengstum.

FORNLEIFUR, 2.2.2013 kl. 06:12

2 Smmynd: FORNLEIFUR

Wallie Drer

AlbrechtDrer teiknai ennan rostungshaus Niurlandafr sinni ri 1521. Hann geri sr srstaka fer til Zeelands, v arl hr af drisem fanga hafi veri Hollandshafi (Norursj). essari smu fer teiknai hann einnig furulegar kerlingar fr slandi, sj hr . a var v ekki aeins vi Rosmhvalsnes ea Norursetu a menn gtu fundi fyrir etta merka dr.

"Das dosig thyr von dem Ich do das haubt contrefett hab, ist gefange worden in die niderlndischen See und mas XII ellen lang brabendisch mit fr fssen."

FORNLEIFUR, 2.2.2013 kl. 06:29

3 Smmynd: FORNLEIFUR

Wallie Drer

AlbrechtDrer teiknai ennan rostungshaus Niurlandafr sinni ri 1521. Hann geri sr srstaka fer til Zeelands, v arl hr af drisem fanga hafi veri Hollandshafi (Norursj). essari smu fer teiknai hann einnig furulegar kerlingar fr slandi, sj hr . a var v ekki aeins vi Rosmhvalsnes ea Norursetu a menn gtu fundi fyrir etta merka dr.

"Das dosig thyr von dem Ich do das haubt contrefett hab, ist gefange worden in die niderlndischen See und mas XII ellen lang brabendisch mit fr fssen."

FORNLEIFUR, 2.2.2013 kl. 06:41

4 Smmynd: FORNLEIFUR

etta st eitthva sr, eyir bara einni af athugasemdunum um rostung Drers.

FORNLEIFUR, 2.2.2013 kl. 06:43

5 Smmynd: FORNLEIFUR

Mig langar einnig a benda r ogrum hugamnnum umrosmhval lti hefti eftir fyrrverandi kennara minn vkingafrum rsum, Else Roesdahl, sem ber heiti: Hvalrostand, elfenben og norboerne i Grnland, Syddansk Universitetsforlag 1995.

FORNLEIFUR, 2.2.2013 kl. 06:55

6 Smmynd: Brynjlfur orvarsson

Sll Haraldur

Mig grunar a rostungurinn leiki mun strra hlutverk en tlistar hr. Vil benda r riti 871+/-3 sem hgt er a kaupa safninu undir Aalstrti. ar er lg fram s kenning annars vegar a rostungur hafi veri tbreiddur um allt noranvert Atlantshaf, norur me strndum Noregs, vi sland Svalbara og Grnland og hins vegar a skn Dnskumlandi manna rostunga haf raun ri v a eir sttu norur eftir strndum Noregs, aan yfir til slands og loks til Grnlands.

Sknin rostungin eyddi honum hverju svinu eftir ru, lkt og gerst hefur vi veiar rum hvalategundum. Minningar um rostunga hr vi land lifa enn, t.d. gamla nafninu Rosmhvalanes (yst Reykjanesinu ef mr skilst rtt) og nnur svipu.

Hugsanlega hafa a ekki bara veri tennurnar sem voru eftirsttar, einum fornmannatti segir a kappi einn hafi gefi Danakonungi a gjf hvtabjarnarskinn, tennur og rengi. Hi sastnefnda er vst reipi unnin r skinni rostungsins. (g er ekki me neinar heimildir hr vi hendina, sit htelherbergi Istanbul). N er g ekki srfringur einu ea neinu er essu vikemur en mig grunar a sterk og ltt reipi, t.d. til notkunar skipsreia, hafi veri erfitt a framleia r eim efnum sem agengileg voru mildum. En af hveru rostungsskinn hafi veri talin betri efniviur veit g ekki.

Rostungstennur voru seldar til Bsans, g er eimitt a lesa mjg skemmtilega bk eftir Judith Herrin, "Byzantium", og ar nefnir hn a rostungstennur hafi komi sta flabeins egar hi sarnefnda var of drt.

Flabein var algeng verslunarvara vi Mijararhafi, hvenr og hvers vegna verur a "of drt"? a er ljst a mikill efnahagsuppgangur var 8. og 9. ld (vntanlega samhlia flksfjlgun, plgurnar miklu sem hfust 6. ld voru a mestu r sgunni um mija 8., hlskei mialda er a hefjast sama tma og loks eiga sr sta byltingar landbnai um allt hrifasvi, einkum plgurinn og riggja akra kerfi).

Landvinningar Araba hafa misst talsveran mtt um mija 8. ld og rtt fyrir illvigar innri deilur jkst efnahagslegur styrkur eirra grarlega. eir hafa vntanlega haft fyrsta forgang a flabeini (bjuggu nr hrefninu) og valdi mikilli aukningu eftirspurn almennt.

Bsans er einnig skn, eftir a hafa bari af sr Blgara byrun 9. aldar hefst mikill efnahagslegur uppgangur samhlia landvinningum (einkum Balkan gegn Slvum). Eftirspurn eftir hvers kyns varningi hefur straukist 8. og einkum 9. ld.

Kenningin er sem sagt a Noregur, sland og Grnland byggist vegna sknar rostungstennur til a mta eftirspurn Bsans. gtis kenning a mnu mati tt erfitt s a "sanna" neitt essum efnum.

Brynjlfur orvarsson, 2.2.2013 kl. 08:40

7 Smmynd: Haraldur Sigursson

Takk fyrir strkostlega rostungsmynd eftir meistarann Durer. Varandi rostungsreipi munu au hafa veri kllu svareipi. Eftir a maur hefur teki rostungsh, skilur maur hvers vegna au voru svo sterk og vermt. Reipi skorin r rostungsh gtu haldi skipi og reia betur en nokkur nnur. Varandi rengi: egar g lst upp Stykkishlmi var oft rengi borum, framreitt kalt me sonum kartflum. Rengi etta var srsa hvalspik og mr tti a gtur matur. Hef ekki s a lengi markai. Takki fyrir gtar upplsingar varandi Bsans og fleira.

Haraldur Sigursson, 2.2.2013 kl. 11:44

8 Smmynd: Sigurjn  Benediktsson

Vkingar voru grunair um a halda siglingaleium leyndum til a tryggja "einokun" sna vrum fr norrnum slum. Sumir telja a nafnaruglingur slandi og Grnlandi s tilkominn vegna essa. Af hverju heitir sland ekki Eissland sku? Heitir ar Island, sem hefur raunar enga merkingu, en hefur skrskotun til eld/sl gusins sarr sem auvita ekkert skylt vi okkar s.

Hr Troms, ar sem g b n, er lti safn um tengsl rssa og normanna. ar er a finna muni r beinum dra af norursl. litin gersemi. Hef s svona gripi heima, en grfari.

Rengi hefur fengist Hsavk febrar svo lengi sem g man.

Reyndar er a ori svo ri 2013 a ef normenn heyra Artic og norri nefnt nafn opnast peningagttir trlegar. eir gera ekki aftur mistkin eftir Kalmar- sambansslitin.

Skemmtilegt

Sigurjn Benediktsson, 2.2.2013 kl. 20:00

9 identicon

Frlegt Brynjlfur en sm athugasemd, a sl mig a telur rostunga til hvala sem er ekki rt. Rostungar eru af tt hreifadra (Pinnipedia) og tilheyra ttblknum rndra (Carnivora) samt selum og sljnum. g hef heldur aldrei heyrt tala um rengi af selum heldur selspil. Spik sela er gtt lsi og salta en henntar ekki sr mr vitanlega.

Reinhold Richter (IP-tala skr) 3.2.2013 kl. 10:41

10 Smmynd: Brynjlfur orvarsson

Reinhold, akka r fyrir leirttinguna - auvita gat maur hafa sagt sr etta sjlfur ...

Nokkrir hafa nefnt a rengi er auvita dag nota yfir srsa hvalspik. Fyrir um 5 rum var g slandi og las fornritunum mr til gamans, rakst lsingu af gjfum sem fornmaur fri (Dana)konungi. rennt var tali upp, skinn af hvtabirni, tennur og rengi. Mr tti einmitt skrti a konungi skyldi frt hvalspik og kkti orabkur og komst a v a rengi gat einnig tt reipi r hvalsh. En hr og n finn g engar heimildir fyrir essu! a er svo sem ekkert lklegt a ori hafi skipt um merkingu, spiki liggur undir renginu (ef g hef rtt fyrir mr).

Eina sem g finn netinu er r Ordbog over det gamle norske Sprog fr 19. ld ar sem stendur, um rengi: " ... hlasshvalr skal nu vera tta fjrdunga vettir, halft hvort spik ok rengi", .e.a.s. spik og rengi er ekki a sama (etta fann g illlsilegt Internetinu http://www.archive.org/stream/ordbogoverdetga00bugggoog/ordbogoverdetga00bugggoog_djvu.txt)

Krka-Refs sgu sendir Haraldur konungur Br nokkurn til Grnlands me orunum: "Skaltu n sigla t til Grnlands og flyt til vor tnn og svr." (10. kafli). Ekki var a rengi heldur svrur, merkir vntanlega a sama? Ef svo er stafestir a vermti skinnsins. En auvita vri gaman a rannsaka etta almennilega!

Skipin skiptu auvita grarlega miklu mli essum ldum. Skrokkinn mtti sma r heimafengnum efnum, greni og jafnvel eik Danmrku og suur Svj. Reipin voru erfiari eins og g hef egar nefnt, hrefnin ltt og sterk reipi voru ekki vi hendina. Seglin voru r ull, styrkt me leurbndum. Ullina var ekki svo einfalt a f, Skandnava (og Danmrk ar metalin) henta illa til saufjrrktar, sem er aftur einn aal kostur slands og gti vel veri a sem drg landnmsmenn hinga.

Kenningin bkinni ea sningaskrnni sem g nefni fyrri frstlu er essa lei: (skrna m nlgast http://www.reykjavik871.is/, undir Milun/Media) Rostungsveiimenn koma til slands einhverjum ratugum fyrir eiginlegt landnm. Markmii er a veia rostung. eir hafa me sr sauf sem eir sleppa eyjar, t.d. Vestmannaeyjar, eyjar Faxafla og Breiafiri. etta er gamalt og velekkt brag veiimanna, sauf lifir af veturinn og fjlgar sr, nsta sumar bur "forabri" eyjunni.

En kindur eru syndar eins og bndur vita og fljtlega fara r a sleppa upp meginlandi sem var essum tma aki "vi" (vntanlega birki) milli fjalls og fjru. Kindur og birki fer ekki vel saman, birki hefur mealaldur upp 80 r og sauf kemur veg fyrir endurnjun me v a naga ngrlinga. Villt sauf birkiskgunum fjlgar sr samkvmt veldisfalli, me 20% fjlgun ri vera 10 kindur a milljn 65 rum.

Undir lok 9. aldar er skv. kenningunni villt sauf ori a algengt a menn eru farnir a taka eftir. Skgur eyist enda mjg hratt og mjg skyndilega Suurlandi nnas um landnm, sem bendir til mjg mikils fjlda saufjr. Landnm verur ar af leiandi tiltlulega auvelt (arf ekki a hafa me sr eins miki af fora fyrir veturinn) og vermti ullinni samt str landsins hefur skapa gullgrafarastemningu ...

Kannski hef g aeins btt kenningar sagnfringanna hrna, mli endilega me v a menn lesi sningarskrna, hn er virkilega ess viri!

Brynjlfur orvarsson, 8.2.2013 kl. 09:52

11 Smmynd: Haraldur Sigursson

etta er merkilegt me ori rengi. g get alveg tra v a merkingin hafi breyttst me runum. A upprunalega hafi rengi veri nota sem heiti h rostungs, sem var skorin lengjur ea rmur og notu reipi. Sar var nafnori nota sem heiti h hvala, sem var einnig skorin. Alla vega boruum vi rengi af hvlum me gri st Stykkishlmi tuttugustu ldinni.

Haraldur Sigursson, 8.2.2013 kl. 10:22

12 identicon

J etta er ansi lkleg kenning a hafi sauf fjlga sr villt slandi fyrir eiginlegt landnm hafi a rutt brautina fyrir mansskepnuna.

a er stareynd a grasbtar lta ngring Vis og annara trjtegunda hi mesta lostti og v verur nliun trjgrus ltil sem enginn ar sem stf beit er. etta stand .e.a.s. trjleysi snst vi me friun.

egar thagi er friaur fyrir beit lur ekki lngu ar til vi og birkikjarr sprettur upp. Tveim til sex ratugum sar, eftir landgum og skjlsld, verur illfrt tvftlingum a ferast um kjarrbejuna v vast hvar er Gulvir til staar hann ni ekki vexti vegna beitar og vilt Birki og Fjalldrapi fjlgar sr trlega hratt me frjum.

g hef fylgst me grurbreytingum landi sem var fria fyrir aldarfjriung (Sturlureykir Borgarfiri) ar m glggt sj ennan visnning srstaklega hva Gulvir snertir en einnig hefur viltt Birki fari a s sr hin sari r.

Reinhold Richter (IP-tala skr) 10.2.2013 kl. 12:06

13 identicon

kannski minntist taflmennina

http://skalholt.is/2011/08/18/malthing-um-taflmennina-fra-ljodhusum-19-agust-nk/

Margrt (IP-tala skr) 14.2.2013 kl. 14:47

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband