Kirkjufell og Aldur Grundarfjaršar

1.SigHolmKirkjufell er fjall eitt ķ Grundarfirši į Snęfellsnesi, 463 m į hęš. Žaš stendur eistakt ķ landslaginu og er einnig einstakt fyrir fagurt form sitt, eins og myndin eftir Sig Holm sżnir.  Einnig er jaršfręši žess merkileg.  Tališ er aš landnįmsmenn hafi nefnt fjalliš Firšafjall og vęri réttast aš taka žaš forna nafn upp aftur.  Žetta er einmit fjalliš milli fjarša.  Fyrrum nżlenduherrar vorir, Danir, köllušu fjalliš žvķ lįgkśrulega nafni Sukkertoppen, en į žeim tķma var sykur fluttur til landsins ķ stórum stykkjum sem voru eins og spķrur ķ laginu.   Yfirleitt er Kirkjufell klifiš upp sušur hlķšina, enda minnstur brattinn hér.  

Tališ er aš jaršfręšingurinn Helgi Pjéturss hafi klifiš Kirkjufell įriš 1906, en er upp kom réšst į hann grimmur örn, enda er sušur toppur fjallsins nefndur Arnaržśfa.   Ég kleif Kirkjufell sumariš 1967 įsamt Žorleifi Einarssyni jaršfręšingi og tveimur bandarķskum jaršfręšingum.  Feršin er mér mjög eftirminnileg en ekki hef ég hug į aš endurtaka hana nś.  Verst žótti mér aš klķfa upp rennandi blautar og sleipar torfur af grasi og mold,  žar sem fótfesta var lķtil, og hengiflug fyrir nešan.  Ekki veit ég fjöldann af daušsföllum ķ Kirkjufelli, en alltaf öšru kvoru koma fréttir af mönnum sem hrapa žar nišur og bķša įvallt bana.   2.KirkjufellNżlega rakst ég į gamla frétt ķ Morgunblašinu frį 21. jśnķ 1945.  “Frį fréttaritara vorum,  Stykkishólmi, mišvikudag:  Žaš hörmulega slys vildi til ķ Grundarfirši ķ fyrra dag, aš ungur mašur hrapaši ķ Kirkjufelli og beiš bana af.   Mašur žessi var Ragnar  Steinžórsson, Bjarnareyjum,  Breišafirši, 20 įra gamall.  Hann hafši gengiš meš félaga sķnum sér til skemmtunar  upp į Kirkjufell og mun hafa fariš svo tępt į fjalliš, aš  hann hrapaši. Félagi hans gerši žegar ašvart į nęstu bęjum, ennfremur var lękni gert ašvart. Žegar komiš var aš Ragnari var hann enn meš lķfsmarki,  en er lęknirinn kom var hann  örendur.”  

Jaršlögin sem eru ķ mišju Kirkjufelli innihalda mikilvęgar upplżsingar um jaršfręši į noršur hluta Snęfellsnes į jökultķma og žróun ķ hafninu žar sem nś er Breišafjöršur.  Skammt fyrir noršvestan Kirkjufell er fjalliš Stöš, en ég hef įšur fjallaš um jaršlögin ķ žvķ fjalli hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1060932/   Einnig bloggaši ég um Bślandshöfša hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1021036/.  Jaršmyndanir ķ žessum žremur fjöllum eru nįskyldar, eins og Helgi Pjéturss benti fyrst į.    Gušmundur G. Bįršarson (1880-1933) menntaskólakennari hélt įfram rannsóknum į noršanveršu Snęfellsnesi įriš 1922 og birti grein um žęr įriš 1929.  Hann benti į aš ķ 140 til 160 metra hęš ķ fjallinu er lag af völubergi og lagskiftum sandsteini, sem hann taldi skylt setlögum af völubergi og sandsteini ķ 160 metra hęš ķ Mżrarhyrnu fyrir sunnan Kirkjufell, ķ Hyrnudal, og lagi sem er ķ 130 til 150 metra hęš ķ Skeršingsstašafjalli, žar sem hann fann sjįvarskeljar af żmsum tegundum (Saxicava rugosa , Scalaria grųnlandica, Balanus).  Hann rakti setlagiš enn vestar, ķ Höfšakotsgil ķ 150 til 165 metra hęš, en žar er žaš lagskiftur leirsteinn, sandsteinn og völuberg meš sjįvarskeljum (Saxicava rugosa).  Enn vestar, rétt įšur en leiš liggur fyrir Bślandshöfša, fann Gušmundur leirsteins- og völubergslagiš meš żmsar sjįvarskeljar ķ 150 til 160 metra hęš (Cardium ciliatum, Astarte borealis, Astarte elliptica, Astarte Banksii, Saxicava  rugosa, Acmęa, Scalaria grųnlandica).   Hann įleit žetta lag halda įfram til vesturs ķ Bślandshöfša.  

Skipan jaršlaga ķ Kirkjufelli er sżnd ķ stórum drįttum ķ annari mynd, sem er af  fróšlegu upplżsingaskilti viš žjóšveginn skammt fyrir vestan kaupstašinn Grundarfjörš.  Nešsta jaršmyndunin er merkt Tertķer hraun og er sżnd dökkblį į myndinni, upp undir um 130 metra hęš.  Žessi fornu hraunlög eru sennilega um 5 til 10 milljón įra aš aldri, og tilheyra žeirri fornu blįgrżtismyndun sem skapar sökkul Snęfellsness.  Eins og myndin sżnir, žį koma setlög (sżnd gręn) ofan į blįgrżtismyndunina ķ um 130 metra hęš og nįupp ķ um 160 metra hęš.  Žetta eru setlögin sem Gušmundur Bįršarson fjallaši um. Hann fann ekki steingervinga eša skeljar ķ žessum lögum, en ég hef heyrt um aš minnsta kosti einn hrśšurkarl sem fundist hefur ķ žvķ.  Žess vegna er nokkuš vķst aš žessi setmyndun varš til ķ sjó eša rétt viš sjįvarmįl. 

En hvaš meš aldur į setlaginu ķ Kirkjufelli?  Amerķkanarnir tveir sem ég kleif Kirkjufell meš įriš 1967, Richard Doell og David Hopkins, voru sérfręšingar ķ aš įkvarša segulsviš jaršar į żmsum tķmum, og greina aldur bergs.  Žeir sżndu fram į aš öll jaršlögin fyrir ofan setiš ķ 160 metra hęš eru öfugt segulmögnuš.  Žaš er aš segja: segulstefna žeirra stefnir ķ žveröfuga įtt mišaš viš nśvernadi segulsviš jaršar.  Žetta er sżnt meš litlum hvķtum hringjum viš hlķš jaršlaganna į myndinni fyrir ofan.  Nś er vitaš aš segulsviš jaršar snérist viš fyrir um 700 žśsund įrum.  Öll efri jaršlögin ķ Kirkjufelli eru žvķ eldri en um 700 žśsund įr. 

Efst į Kirkjufelli er um 50 metra žykkt lag af móbergi, sem hefur gosiš žegar žykkur ķsaldarjökull lį yfir öllu landinu og Breišafirši.   Žegar ég rakst į móbergiš įriš 1967 žį vakti žaš furšu mķna hvaš žaš var lķkt móberginu sem myndar kolinn į fjallinu Klakki (380 m) austan viš Grundarfjörš. Žaš kom reyndar ķ ljós aš žetta er sama móbergslagiš, en upptök žess eru ķ sķvölum gķgtappa sem ber nafniš Steinahlķšarhaus, sunnan til ķ Eyrarfjalli.  Fyrir um einni milljón įrum var samfellt landsvęši milli Kirkjufells og Klakks, žegar móbergslagiš breiddist śt viš gos undir jökli. Skömmu sķšar rifu skrišjöklar lagiš nišur og skįru śt Grundarfjörš og nśverandi landslag umhverfis Kirkjufell.Žegar fjöršurinn var fullmyndašur varš nokkuš stęort eldgos ķ fjallgaršinum fyrir sunnan Grundafjörš.  Mikiš grįgrżtishraun rann til noršurs og finnast leifar žess nś ķ Melrakkaey og ķ Krossnesi. Sennilega var žetta gos į sķšasta hlżskeiši, fyrir um eitt hundraš žśsund įrum, en žį var Grundarfjöršur fullmyndašur.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Gunnar Th. Gunnarsson

Fróšlegt og skemmtilegt.

Smį įbending; textinn veršur aušlesnari ef žś bśtar hann nišur og hefur bil į milli. (Enter į milli greinaskila) Žessi texti fęri įgętlega ķ ca 6-8 bśtum.

Gunnar Th. Gunnarsson, 5.4.2011 kl. 15:02

2 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Takk fyrir žaš. Alveg sammįla, en greinarskil verša stęrri en mér finnst ęskilegt.

Haraldur Siguršsson, 5.4.2011 kl. 15:19

3 identicon

Dr. Haraldur, ég stansaši ašeins viš eftirfarandi ķ textanum: "....vakti žaš furšu mķna hvaš žaš var lķkt móberginu sem myndar kolinn į fjallinu Klakki (380 m) vestan viš Grundarfjörš..." 

Mér finnst aš žś eigir žarna viš Klakkinn milli Grundarfjaršar og Kolgrafafjaršar og žį er hann samkvęmt mķnum įttaskilningi austan Grundarfjaršar. Nefni žetta svona meira til gamans. Annars er óskaplega gaman fyrir gamlan Snęfelling aš lesa žegar fjallaš er um Snęfellsnes og jaršfręši žess, en žaš hefur oršiš ansi mikiš śtundan sķšari įr og įratugi ķ umfjöllun jaršvķsindamanna.

Góšar kvešjur.

Žorkell Gušbrandsson (IP-tala skrįš) 5.4.2011 kl. 15:44

4 Smįmynd: Gunnar Th. Gunnarsson

Hvaš er yngsta hrauniš į Snęfellsnesi gamalt?

Gunnar Th. Gunnarsson, 5.4.2011 kl. 15:49

5 Smįmynd: Höršur B Hjartarson

   Skemmtileg og fróšleg grein hjį žér Haraldur !

   Jį žau eru mörg , gömlu heitin , sem mętti og ętti aš taka aftur upp , t.d. Hnappavallajökull o.fl. ofl. , en af hverju ķ ósköpunum eru menn aš breyta žessum fķnu gömlu nöfnum , er žetta smįkóngurinn sem blómstrar žarna ķ ķslendingum ?

Höršur B Hjartarson, 5.4.2011 kl. 15:52

6 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Takk fyrir leišréttinguna, Žorkell.

Yngsta hraun į Snęfellsnesi er Raušhįlsahraun ķ Hnappadal, en žaš rann rétt eftir landnįm.

Ég held aš nafniš Kirkjufell sé tengt kristnitöku Ķslandi.  Žaš vęri fróšlegt aš kanna, hvenęr nafniš er fyrst notaš. Mig grunar į mišöldum, en hef ekkert fyrir mér ķ žvķ sambandi.

Haraldur Siguršsson, 5.4.2011 kl. 16:28

7 identicon

Takk Haraldur fyrir aš nota myndina mķna af Kirkjufelli; hér meš gef ég žér leyfi til aš nota mķnar myndir į žessu bloggi žķnu ef žś vilt mešan žaš er svona frķtt og fróšlegt - (heimilda sé getiš eins og hér er gert) - žetta er einstakt fyrir okkur ķslendinga aš fį svona hnitmišašan og skżran texta (og skżringamyndir) - į mannamįli. Viš erum jś flest ekki eldfjallafręšingar en höfum samt gaman aš žvķ aš fręšast um žaš hvaš er undir okkur. :)

Til hamingju meš nżju bókina

Siguržór Hólm.

http://www.flickr.com/photos/sigurtor/

Siguržór Hólm Tryggvason- (IP-tala skrįš) 18.4.2011 kl. 03:03

8 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Siguržór: Kęrar žakkir fyrir aš gefa mér leyfi til aš birta mynd žķna af Kirkjufelli. Hśn er sś besta sem tekin hefur veriš af žessu sérstaka fjalli.

Haraldur Siguršsson, 18.4.2011 kl. 13:57

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband