Komu sumir frumbyggjar Nżja Heimsins frį Evrópu?

ĶsröndinŽegar ķsöldin stóš sem hęst fyrir um 18 til 20 žśsund įrum, var heimur okkar hér ķ Noršur Atlantshafi töluvert ólķkur žvķ sem nś er.  Eins og myndin til hlišar sżnir, žį var hafķsžekja yfir meiri hluta Noršur Atlantshafs į žessum tķma, frį vestur strönd Frakklands og alla leiš til Maine į austur strönd Noršur Amerķku.  Ķsland var langt inni ķ ķsbreišunni.  Į žessum tķma var žjóšflokkur ķ vestur hluta Evrópu sem er kenndur viš felliš Solutré ķ Frakklandi: Solutrean menningin.  Minjar žeirra finnast einnig į Spįni og ķ Portśgal.  Helsta einkenni žeirra voru glęsilegir örvaroddar og spjótsoddar śr tinnu, sem geršir voru af miklum hagleik, eins og önnur myndin sżnir.  Oddarnir lķkjast mjög žeim sem Clovis menningin skildi eftir į meginlandi Noršur Amerķku fyrir um žrettįn til fjórtįn žśsund įrum, sem ég hef nżlega bloggaš um hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1153257/   Eru Clovis og Solutrean menningarnar skyldar?  Fóru Solutre menn mešfram hafķsröndinni, og lifšu eins og eskimóar į žvķ sem hafiš gaf, žar til žeir komust alla leiš til austur strandar Noršur Amerķku? Hittu žeir žar fyrir fók sem hafši komiš til Nżja Heimsins frį Asķu tvö žśsund įrum įšur?  SolutreanŽetta eru spennandi spurningar, og margir hafa vellt žessu fyrir sér undanfariš.  Žessu til stušnings hefur veriš bent į aš fundist hafa ķ Noršur Amerķku žrjįr eša fjórar hauskśpur af fólki sem hefur cro-magnon einkenni Evrópubśa, ólķk einkennum Asķumanna.  Ein er til dęmis hauskśpa af konu ķ Minnesota, sem er talin um 15 til 20 žśsund įra. Önnur er hauskśpa af konu ķ Mexķkó sem er frį žvķ um 13600 įrum.  Mannfręšingar og fornleifafręšingar munu halda įfram rannsóknum į žessu sviši, og deila um nišurstöšur.  En mįliš er sérstaklega viškvęmt fyrir ķndķįnana ķ Noršur Amerķku, sem vilja alls ekki taka til greina neinar tilgįtur um frumbyggja frį Evrópu į žessum tķma.  Nżlega fannst beinagrind af karlmanni ķ Washington fylki, um nķu žśsund įra gömul: Kennewick mašurinn. Fornleifafręšingar bentu į įkvešin cro-magnon einkenni hans. Indjįnar į svęšinu nįšu eignarhaldi į beinagrindinni og bönnušu frekari sżnatöku sem var naušsynleg til aš gera greiningu į erfšarefni.  Samkvęmt lögum er žessi beinagrind elsti indķįninn, en vķsindin fį hvergi nęrri aš koma til aš prófa mįliš. 

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Brynjólfur Žorvaršsson

Sęll Haraldur

Žetta er allt vissulega įhugavert, en mig langar aš benda į nokkur atriši:

1) Samsvarandi tękni viš framleišslu örvar- og spjótsodda getur vel žróast į mörgum stöšum samtķmis, sem svar viš aukinni veiši ķ tengslum viš hörfun ķsbreišunnar. Žaš er fyrst og fremst efniš, steinninn, sem ręšur endanlegri mynd oddsins.

2) Žó N-Evrópa og N-Amerķka hafi vissulega veriš žakin ķsbreišum langt til sušurs žį eru litlar lķkur į aš samfelld ķsbreiša hafi nįš yfir N-Atlantshaf og tengt žęr saman lķkt og myndin sżnir. Žetta er frekar afrakstur ķmyndunarafls myndasmišar en rannsókna. Aušvitaš er ekki ólķklegt aš lagnašarķs hafi tengt ķsbreišurnar meira og minna į veturna en trślega mun noršar en myndin sżnir. Įgęt vķsbending er lega jökla ķ Danmerku į sķšustu Ķsöld, žeir nįšu aldrei nema inn ķ mitt Jótland og flatlendiš mikla milli Jótlands og Englands voru Skeišarįrsandar miklir, ķslausir (V-Jótland meš sinni flatneskju eru sķšustu leifar žessara miklu sandbreiša sem enn eru ofan sjįvar).

3) Žótt menn hafi getaš siglt yfir opiš śthaf ķ amk 50.000 įr (sbr. landnįm Įstralķu og Tasmanķu) žį er žaš fyrst fyrir um 1000 - 1500 įrum aš forfešur ķnśķta ķ Alaska žróušu žį veišitękni sem gerši žeim kleift aš dreifa sér langs meš ströndum N-Ķshafs, til Gręnlands. Norręnir menn settust aš ķ Gręnlandi um 1000 og fundu enga innfędda, en inśķtar komu stuttu seinna ašvķfandi śr noršuįtt, eyddu Vesturbyggš meš vopnavaldi og hafa bśiš į Gręnlandi sķšan. Žaš mį žvķ teljast ólķklegt aš Evrópubśar hafi getaš leikiš sama leik fyrir tugum žśsunda įra.

4) Nżjustu rannsóknir ķ N-Amerķku benda til aš ķbśar įlfunnar hafi komiš ķ fleiri en einni bylgju og aš Clovis-menningin sé ekki sś fyrsta. Erfitt hefur žó reynst aš stašreyna aldursgreiningar. Clovis menn voru alla vega mjög snjallir veišimenn og af mongólskum ęttum. En žjóšflokkar meš mongólsk einkenni voru žį frekar nżir af nįlinni, voru einnig ķ mikilli śtbreišslu į meginlandi Asķu og viršast hafa žar żtt til hlišar žjóšflokkum meš kįkasķsk einkenni (svipaš evrópubśum). Einu leifar žessara žjóšflokka ķ austanveršri Asķu eru Ainuar ķ noršureyjum Japans. Reynist žaš rétt aš eldri bylgjur hafi borist til N-Amerķku, t.d. fyrir 15-20.000 įrum, gętu žar vel hafa veriš kįkasķskir žjóšflokkar žótt śr austri hafi komiš, sem gęti skżrt hauskśpurnar sem žś nefnir. Žessir žjóšflokkar voru mun frumstęšari en hinir mongólsku Clovis-menn enda hurfu žeir meš öllu - ef žeir hafa žį veriš til.

Brynjólfur Žorvaršsson, 26.3.2011 kl. 22:57

2 Smįmynd: Vilhjįlmur Örn Vilhjįlmsson

"Homo sapiens diversus" 

Kennewick mašurinn ber ekki fleiri einkenni "kįkasķskra" manna en t.d. ein beinagrindin sem Dr. Hans Christian Petersen frį Syddansk Universitet rannsakaši hér um įriš į Žjóšminjasafni Ķslands. Dr. Hans Christian, sem m.a. er sérfręšingur ķ Neanderthalsmönnum fann einstaklinga ķ kumlum į Ķslandi, sem voru meš heršablöš eins og Neanderthalsmenn. Ekki dreymdi Hans Christian žó um aš lżsa žvķ yfir aš skagfirski kumlbśinn hafi veriš kominn af Neanderthalsmönnum. Hans veit sem fullmenntašur mannfręšingur aš beinabreytingar geta orsakast af mörgum žįttum.

Žeir bandarķsku mannfręšingar sem meš sensasjónsfornleifafręši hafa gert žvķ skóna aš Kennewickmašurinn hafi veriš frį Evrópu, eru fornleifafręšinni og mannfręšinni til skammar.

Fornleifafręšingar vita flestir aš svipuš menning getur oršiš til į mismunandi stöšum įn žess aš nokkur tengsl sś žar į milli. Sumir gleyma žessu, og žvķ mišur eru margir fornleifafręšingar sem ólmir vilja komast į forsķšu National Geography meš hvaša vitleysu sem er. Žaš selst og mašur veršur fręgur - og žį er hamingjan fengin ķ US of A. 

Hauskśpugerš og gerš tinnuverkfęra fara ekki saman og gefa enga įstęšu til aš tala um "frumstęšu" manna eins og hinn mikli fręšažulur Brynjólfur Žorvaršarson heldur.

Vilhjįlmur Örn Vilhjįlmsson, 27.3.2011 kl. 07:06

3 Smįmynd: Valdimar Samśelsson

Brynjólfur. Hvašan fęrš žś žaš aš norręnir hafi veriš murkašir nišur ķ Gręnlandi. Žaš er algjörlega śt ķ hött. Žaš eru ummerki um aš žeir hafi fariš yfir į meginlandiš allt frį baffin eyju til NY. Žaš eru ummerki aš žeir hafi veriš ķ SD, ND, Manitoba og įfram inn Hudson bay, NF NE alveg nišur til Rhode Island og einhvaš įfram. Žaš eru varšar verslunar leišir. Žaš eru rśnasteinar sem bęši ķslendingar og Norręnir segja falsaša. Einhvaš af žessum rśnasteinum eru frį um 1400AD og einn ķ hiš minnsta er stilltur af ķ fjöru borši mišaš viš Jafndęgur. Sjį ef žś hefir įhuga. Žetta er ekkert vķsindarit en gefir žér hugmynd.  http://www.amazon.com/Englands-Narragansett-Rune-Stone-ebook/dp/B004HKIJD4/ref=sr_1_16?ie=UTF8&qid=1301223065&sr=8-16

Vöršurnar ķ Leifsbśš sem dęmi en žaš finnast slķkar vöršur nišur alla Nżja Englands ströndina. Žaš eru Dolemn, standing stones ķ lķnu, haugar (mounds). Ef žś lest dagbękur Lewis og Clark žį tala žeir um hauga į vissu svęši upp meš Missori įnni sem passar viš komu Ķslensku Gręnlendingana. Žaš er vöršu kerfi į žessu svęši. Žaš eru hringaheimar eins og heimurinn sem Einar Pįlsson uppgötvaši į Sušurlandi meš KRS rśnasteinn ķ mišju meš vöršum į réttum stöšum mišaš viš heilögu vegalengdina en svona gęti ég haldiš įfram en mašur lifandi blóš okkar er śt um öll miš noršur og aust noršur rķkin.  

Valdimar Samśelsson, 27.3.2011 kl. 11:08

4 Smįmynd: Žorsteinn Sverrisson

Samgöngur viš Amerķku fyrir daga Kólumbusar hafa lķklega veriš meiri en įšur var tališ og stašiš lengur yfir.  Smįtt og smįtt hafa veriš aš koma fram vķsbendingar um žaš. 
http://en.wikipedia.org/wiki/Pre-Columbian_trans-oceanic_contact

Ef til vill eiga rannsóknir į sviši erfšavķsinda eftir aš leiša ķ ljós nż sannindi sbr. fréttina um daginn af Ķslendingunum sem eru meš idķįnagen.
http://www.steinisv.blog.is/blog/steinisv/entry/1117308/ 

Žorsteinn Sverrisson, 27.3.2011 kl. 11:20

5 Smįmynd: Valdimar Samśelsson

Ég tel lķka aš žaš hafi veriš önnur menning en innfęddir s.s. bęndamenning ķ kring um Boston og Rhode island, NY og örugglega upp meš St Lawrance įnni en žaš er vitašu aš bęndur lifšu ķ langhśsum žar sem kellur réšu rķkjum eins og kallar. Žaš er skömm hve Ķslendingar hafa lagt litla rękt į žann möguleika aš žeir hafi numiš Noršur Amerķku. Kķkiš į Ara Mįrson ķ landnįmu kafla 43 eša žar um bil og muniš fólkiš sem var į ferš meš Eirķk Rauša. Fólk heldur alltaf aš žaš hafi gufaš upp.

Valdimar Samśelsson, 27.3.2011 kl. 11:57

6 Smįmynd: Žorsteinn Sverrisson

Hvernig sem į žvķ stóš Valdimar žį nįšu norręnir menn ekki fótfestu ķ Noršur Amerķku. Žeir voru allir horfnir um 1500. Lķklega hefur landnįm žeirra veriš takmarkaš og skammvinnt. Genarannsóknir hafa hingaš til  ekki bent til žess aš žeir hafi blandast indķįnum en slķkt hefši örugglega gerst ef norręnir menn hefšu veriš śtbreiddir.

Žaš vantaši herslumuninn į aš vķkingum hefši tekist varanlegt landnįm ķ Noršur Amerķku. Ef žeir hefšu nįš aš flytja meiri fólksmassa yfir žį hefšu norręnir menn lķklega haft nęgilegan styrk til aš standast įrįsir Skręlingja. Meš žvķ aš flytja meš sér nautgripi og hross hefšu žeir fljótt nįš umtalsveršu forskoti į frumbyggja sem höfšu ekki sambęrileg hśsdżr til drįttar og akuryrkju.  Žį var tękni vķkinga til aš smķša įhöld og vopn śr jįrni meiri en frumbyggja.

Žaš er gaman aš geta sér til um hverju žetta hefši breytt fyrir mannkynssöguna. Norręnir menn hefšu vęntanlega stofnaš rķki į borš viš žaš sem žeir geršu į Ķslandi, Fęreyjum og Gręnlandi.  Ž.e. stofnaš alžingi, byggt kirkjur, fariš aš rita bękur į skinn o.s.frv.  Kólumbus hefši žį aldrei fundiš Amerķku, heldur hefšu ašrir Evrópubśar smįtt og smįtt flust žangaš ķ kjölfar vķkinganna. Žó lķklega ekki aš rįši fyrr en eftir nokkur hundruš įr.  Į mešan hefšu norręnir menn meš sķnum dugnaši og feršažrį getaš fjölgaš sér mikiš og dreifst śt um allt meginland Amerķku.

Eins hefši sagan mögulega getaš žróast žannig aš norręnir menn hefšu einangrast ķ Amerķku, ž.e. ef žeir hefšu veriš bśnir aš nema žar land varanlega, en skipaferšir viš Gręnland og Ķsland sķšan lagst af vegna kólnandi vešurfars. Žį hefšu "Siguršur" og "Žorgeršur" ef til vill tekiš į móti Kristófer Kólumbus 500 įrum sķšar og bošiš ķ slįtur og kjötsśpu.

Annars erum viš komnir ķ annan tķmaramma ķ žessum umręšum en upphafleg grein Haraldar fjallar um :) 

Žorsteinn Sverrisson, 27.3.2011 kl. 13:02

7 Smįmynd: Žorsteinn Sverrisson

Kanadķski fornleifafręšingurinn Patricia Sutherland var ķ fréttum hér fyrir nokkrum įrum žegar hśn taldi aš landnįm vķkinga ķ N-Amerķku hefši įtt sér staš talsvert fyrr en įšur var tališ.

Hśn hefur einna mest kannaš minjar um Vķkinga ķ Vesturheimi.
http://www.civilization.ca/cmc/explore/resources-for-scholars/essays/archaeology/patricia-sutherland/dorset-norse-interactions-in-the-canadian-eastern-arctic

Žorsteinn Sverrisson, 27.3.2011 kl. 13:39

8 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Žaš er glešilegt aš sjį višbrögš viš žessu bloggi.  En ef til vill fóru sumar athugasemdir śr leiš, og ķ įtt norręnna vķkinga, sem var nś ekki meiningin ķ upphafi. Fór eins fyrir Clovis og norršnum vesturförum: žeir lögšu į flótta eša féllu fyrir örvum hinna "innfęddu"?

Haraldur Siguršsson, 27.3.2011 kl. 14:16

9 Smįmynd: Brynjólfur Žorvaršsson

Haraldur, ég vil byrja į aš taka fram aš ég skošaši ekki myndina meš greininni nógu vel. Lega jökla ķ greininni er talsvert góš, en lega hafķss er ekki samkvęmt žvķ sem ég hef lesiš mér til um. T.d. lį stęrsta śtfall (jökulį) jöklanna į Jótlandi til N-Vesturs, ž.e. śt mešfram suš-vesturstörnd Noregs. Žaš passar varla viš myndina.

Stęrš jökla į Ķslandi į sķšasta jökulskeiši bendir einnig til talsveršrar śrkomu sem aftur bendir til žess aš lęgšakerfi hafi fariš meira og minna sömu leiš og nśna - sem aftur bendir til ķsslausra hafsvęša miklu noršar en myndin sżnir. Lagnašarķs gęti žó hafa tengt Ķsland viš Gręnland og Skandķnavķu aš vetri til, enda hefur heimskautarefurinn eflaust nżtt sér žį leiš til aš komast hingaš.

Varšandi žaš sem Valdimar nefnir, um vopnuš įtök milli ķnśķta og norręnna manna į Gręnlandi, žį sżna fornleifarannsóknir svo ekki verši um villst aš ķ Vesturbyggš voru menn drepnir ķ vopnušum įtökum. Vesturbyggš var miklu noršar en Austurbyggš og afdrif ķbśa Austurbyggšar eru enn rįšgįta. En žeir hurfu vissulega.

Norręnir menn numu eflaust land į austurströnd N-Amerķku, viš höfum ritheimildir (aš vķsu skrifašar nokkrum öldum seinna) og einnig fornleifar frį L'Anse aux Meadows į Nżfundnalandi. En tęknikunnįtta evrópskra mišaldamanna var ekki nęgjanleg til aš stofna landbśnašarnżlendu ķ tempraša beltinu, og reyndar mį segja žaš sama langt fram į nśtķma, sbr. hörmulegar tilraunir į ofanveršri 16. öld undir forystu Raleigh lįvaršar (miklu sunnar, ķ Virgķnķu-fylki) og nįnast algjörlega misheppnaša tilraun til landnįms ķ Nżja-Englandi į 17. öld sem ašeins tókst meš ašstoš "skręlingja", sbr. žakkargjöršardag Bandarķkjamanna.

Einstaklingar Clovis menningarinnar voru įn efa forfešur nśverandi frumbyggja Vesturįlfu. Žeir žróušu meš sér veiši- og vopnatękni viš hörfandi ķsjašar og hlżnandi vešurlag og eltu veišidżr sķn um landleišina, sem žį var opin, frį Asķu til Amerķku. Žeir nįmu įn efa undir sig įlfurnar tvęr og yfirgnęfšu fyrri kynslóšir manna, ef einhverjar voru.

Jared Diamond (og fleiri) hafa bent į aš mešal-greind veišimannažjóša er mun hęrri en mešal-greind landbśnašaržjóša. Į mišöldum og fram į nśtķma voru enn til sjįlfstęšar og öflugar žjóšir veišimanna sem voru eflaust miklu klįrari en viš bęndalżšurinn. En leynivopn okkar, žaš sem bjargaši mannkyni frį śtrżmingu hjį H.G. Wells, voru sżklarnir. Pestirnar koma frį bśfénaši og viš bęndadurgarnir vorum ónęmir - en höfšingjar gresjunnar svo illilega sęranlegir.

En žaš er gaman aš velta fyrir sér śtbreišslu manntegunda. Cro-Magnon mašurinn er af tegundinni Homo Sapiens Sapiens, užb 35000 įra gamall. Evrópskir afkomendur hans sżna erfšafręšileg tengsl viš Neandertalmanninn, forvera Homo Sapiens Sapiens. Ķbśar Įstral-asķu komu žangaš fyrir um 50.000 įrum, yfir opiš śthaf, og einangrušust t.d. į Tasmanķu og į hįlendi Nżju-Gķneu. Žjóšflokkar skyldir žeim finnast t.d. į einangrušum eyjum Indlandshafs.

Kįkasķskir žjóšflokkar, ž.e. forfešur Evrópubśa, viršast hafa dreifst um alla Evrasķu fyrir tugum žśsunda įra. Nżjasta tegund manna eru mongólar sem śtrżma kįkasumönnum ķ austanveršri Asķu (nema Ainuar nyrst į Hokkaido) og leggja undir sig bįšar įlfur Vesturheims. Mongólar eru greinilega žróašasta grein manna, meš mestu greind, minnstu lķffręšilegu kyngreiningu og smęst kynfęri.

Og žó - samkvęmt žróunarkenningunni ętti žróunin aš gerast hrašast žar sem kringumstęšurnar eru mest krefjandi - og hvar annars stašar en ķ Afrķku getur žaš įtt viš? Einkum vegna žess aš ķ Afrķku hefur nįttśran žróast į móti - samspil manns og nįttśru hefur įn efa leitt til žess besta sem mennskar erfir munu geta af sér, Homo Sapiens Sapiens Negros.

Brynjólfur Žorvaršsson, 27.3.2011 kl. 21:59

10 Smįmynd: Haraldur Siguršsson

Ég žakka margar įgętar įbendingar og leišréttingar.  En ég vil halda mér viš kjarna efnisins eftir bestu getu. Žaš er: er žaš mögulegt aš menn hafi getaš feršast meš ķsröndinni frį Evrópu til Noršur Amerķku į jökultķma?  Hugsum okkur aš žaš hafi fariš margar kynslóšir ķ slķka žjóšflutninga, og aš flest efnin eru ašeins žau sem žeir fengu viš veišar sķnar viš ķsröndina: bein, tennur, sinar og skinn.  Śtlit eša lega ķsrandarinnar skiftir ef til vill ekki mestu mįli ķ žessu sambandi, heldur hęfileikar veišimannsins til aš sjį sķnu fólki fyrir björg ķ bś.  Ef til vill er til nęgileg žekking į lķfstķl inuķta ķ dag til aš dęma um žaš hvort žessi hugmynd nįi nokkurri įtt.

Haraldur Siguršsson, 27.3.2011 kl. 22:25

11 Smįmynd: Brynjólfur Žorvaršsson

Haraldur, aušvitaš er žaš ekki óhugsandi - en ólķklegt. Ķsrönd į landi er allt annaš en ķsrönd į hafi og viš höfum engin fordęmi um slķka žjóšflutninga. Inśķtar žróušu meš sér veišitękni sem gerši žeim kleift aš lifa af veišum viš ķshaf į vetrum en žaš var mjög seint, ekki fyrr en į mišöldum.

En gętu ašrir hafa žróaš sömu tękni į undan žeim? Jś, sjįlfsagt er žaš hugsanlegt. En žeir hefšu žį veriš ķ Gręnlandi žegar norręnir menn komu žangaš. Skv. Ara žį fundu menn ummerki um fyrri byggšir į Gręnlandi og fornleifafręšingar hafa einnig fundiš ummerki um tvęr eša žrjįr bylgjur ķbśa fyrir komu Norręnna manna. Wikipedia er meš įgętis greinar um dreifingu ķnśķta, sjį t.d. http://en.wikipedia.org/wiki/Inuit En mįliš er aš žessar fyrri žjóšir höfšu ekki žį tęknikunnįttu sem til žurfti.

Žaš er fyrst og fremst hvalveišitękni ķnśķta sem gerir žeim kleift aš leggja undir sig strendur N-Ķshafs. En žeir hafa ekki tękni til aš fyljga hafķsrönd, žeir veiša af landi og hafa bśsetu į landi. Jafnvel žótt fyrri žjóšflokkar hafi haft svipaša tękni žį dugar hśn ekki til bśsetu mešfram hafķsrönd.

Lagnašarķs er afskaplega rżr žegar kemur aš dżralķfi. Fiskigegnd er lķtil undir ķsnum, selar fįir og hvalir enn fęrri. Bęši selir og hvalir žurfa ašgengi aš andrśmslofti, selir halda öndunaropum opnum en eingöngu ķ mjög žunnum ķs. Ķsröndin er grķšarlega breytileg milli įrstķša og lagnašarķsinn brotnar upp og flyst śr staš. Žaš er mjög erfitt aš sjį hvernig hópar manna geta lifaš mešfram ķsrönd į opnu hafi, enda er ķsröndin sķbreytileg og sjaldnast föst rönd heldur miklu frekar krašak af ķsjökum og frosnum sjó.

Allt ķ allt tel ég mjög ólķklegt aš hópar manna hafi getaš lifaš mešfram ķsrönd į opnu hafi. Spurningin er einnig, hvers vegna? Hinir hörfandi jöklar įsamt hlżnandi vešurfari sköpušu gósenland veišimannsins į hinum grķšarlegu veišilendum Sķberķu, Kanada og Noršur-Evrópu. Žróun veišitękninnar, sem sést hjį Clovis og Solutran mönnum, er beint svar viš žessum uppgripum. Til hvers aš eltast viš sjįvardżr į hverfulli ķsbreišu žegar mammśtar og bķsonar voru śt um allt, kjötfjöll ķ hvers manns garši?

Brynjólfur Žorvaršsson, 27.3.2011 kl. 23:10

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband