Koldox, Saga Loftsins og Loftslag

Loftblur  sLofti jru er nokku gamalt. Fyrst var andrmslofti nr eingngu koldox, en gerist stkkbreyting egar lfrki kom vettvang yfirbori jarar. Jarfrin snir a srefnisrkt andrmsloft hafi byrja a myndast fyrir um 2,5 miljrum ra. Vitneskja um a finnst jarmyndunum stralu, ar sem jrnsteindir hafa rygast vegna oxunar essum tma. En hver er saga loftsins sari tmabilum jarsgunnar? msum aferum hefur veri beitt til a kanna a, jafnvel hafa sumir vsindamenn fengi rannsknastyrki til a mla og efnagreina lofti gmlum flskum af frnsku vni, sem hafa aldrei fyrr veri opnaar.CO2 og hiti  VostokBesta skrin yfir gamalt loft er skjrnum fr borunum heimsskautunum. Fallega bla myndin hr fyrir ofan er af skjarna, sem inniheldur mikinn fjlda af loftblum. Hr er loft sem hefur lokast inn snum og varveist lengi, jafnvel um hundruir sunda ra. hjarninu, milli snjkorna sem hafa nlega falli til jarar, er bil fyllt af lofti. Vinur minn Michael Bender hefur snt a lofti streymir inn og t r hjarninu fyrir ofan 0,5 til 1,2 metra dpi, en ar fyrir nean er lofti loka inni og varveitt um aldur og vi, egar snjr breytist s. Lofti skjarnanum hverju dpi er v aeins yngra (um a bil tu til fimmtu rum yngra) en sinn sjlfur, en a er auvelt a taka a inn dmi, ar sem vi vitum komuna. koma Suurheimsskautinu er aeins um 3 cm ri, en Grnlandi er hn um 30 cm ri. Bender og fleiri hafa rannsaka efnasamsetningu loftsins skjrnum langt aftur tmann, og mlt a allt a 800 sund r Vostok skjarnanum. eir bra ltinn smola og safna loftblunum til efnagreiningar. arna er trlegur sjur af frleik um run andrmsloftsins sld. Auvita spyr flk fyrst: hvernig hefur koldox andrmsloftinu haga sr ll essi r? Myndin fyrir ofan snir breytingar koldox og hitastigi skjarna fr Vostok Suurheimsskautinu sustu 400 sund rin. Raua lnan allra lengst til hgri er koldox breytingin sustu ratugum, eins og hn mlist Hawa. Hu topparnir eru hlskei (eins og a sem vi lifum vi dag) milli jkulskeia. a er slndi hva koldox og hitaferill fylgjast vel saman myndinni og sama sagan sst sborunum Grnlandi.CO2  sjEn g vil strax benda , a koldox breytingin skjrnum fylgir EFTIR hitanum, og er koldox sveiflan um 500 til eitt sund rum eftir hitasveiflunni. a er v ljst a koldox getur ekki veri orskin fyrir essum sveiflum. egar jkulskeii lkur, er hlun ekki af vldum koldoxs, heldur af Milankovitch breytingum magn slarorku sem fellur yfirbor jarar, eins og g fjallai um sasta pistli. Hlunin orsakar a hinsvegar, a koldox streymir upp andrmslofti, r hafinu. Skoum myndina hr fyrir ofan, sem snir uppleysanleika koldoxs sj vi mismunandi hita. Hlr sjr inniheldur minna koldox og afgangurinn fer upp andrmslofti egar sjrinn hlnar.co2 og hiti andrmsloftinu byrjar vaxandi koldox n a hafa grurhsahrif og heldur vi hlun, en mean dregur r Milankovitch hrifum. annig orsakar koldox hlun um lei og hlun veldur flutningi af meira magni af koldoxi r hafinu. g tek a aftur fram, a aukning koldoxs andrmsloftinu er um 500 til 1000 rum EFTIR hlun, og a vaxandi koldox orsakar ekki lok jkulskeia, heldur eru a breytingar innbyris afstu jarar og slar. a er frlegt a lta feril hita og koldoxs snum tma sasta hlskeis, Eemian, sem var fyrir um 130 sund rum. Myndin fyrir ofan snir a tmabil og jkulskeii sem fylgdi. a jkulskei er einmitt a sasta sldinni. Hr er mjg greinilegt a egar Eemian byrjar, er a hitinn (bli ferillinn) sem rs undan koldox magni andrmsloftsins (guli ferillinn). En san seinkar koldox magni klnuninni. jarsgunni er a koldox sem yfirleitt eltir hitann, og er ekki aal orskin fyrir hlun. En ltum n tmabili sem okkur er enn nr, ea sustu tta sund rin, eins og myndin fyrir nean snir. Hr er eitthva allt anna a gerast varandi koldox magn andrmsloftsins. a rkur upp, langt undan hitabreytingunni, eins og sst fyrri myndinni fr Vostok skjarnanum fyrir ofan.co2 8000 r a var aldrei tlun vsindamanna a halda v fram, eins og margir virast misskilja, a koldox skri allar fyrri hitasveiflur jarsgunnar, en r eru a miklu leyti skrar af breytingum innbyris afstu jarar og slar. Hins vegar benda vsindin n etta gfurlega frvik koldox magni andrmsloftsins og vekja athygli hugsanlegum afleiingum ess. Jarsagan er komin inn ntt kerfi, ntt tmabil, sem er tminn eftir a sasta jkulskeii lauk, og ur ht Hlosen. Sumir vilja n nefna eta tmabil Anrpsen, ea tmabil mannkynsins, ar sem maurinn virist vera a skapa ntt og anna loftslag og breyta hinu og essu leiinni.

Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Sveinn Atli Gunnarsson

a er vi hfi a nefna magnandi svrun (e. positive feedback) til sgunnar. svo a aukning styrk koldoxs hafi komi eftir fyrri tmum, hefur s aukni styrkur koldoxs vntanlega haft hrif hlnunina, .e. a aukning koldoxs hefur magna upp hlnun sem byrju var.

Sveinn Atli Gunnarsson, 27.1.2010 kl. 00:21

2 Smmynd: mar Bjarki Smrason

Sll Haraldur. akka enn einn gan pistil inn.

Ef CO2 er etta langt eftir hlnuninni gti s mguleiki veri fyrir hendi a hkkunin sem veri er a mla andrmslofinu n s vegna hs hita fyrir um 1000 rum ea kringum landnm, ea hva?

Og varandi a a sjrinn andar t CO2 egar hafi hlnar, verur ekki samtmis grska vigangi dra- og skeljalfs hafinu sem bindur CO2...? Ver a viurkenna a g esski lti til leysanleika kalks hafinu og a a kalk fellur til hrasuukatlinum vi suu....! Gott vri a f tskringu v vi tkifri.

mar Bjarki Smrason, 28.1.2010 kl. 00:23

3 Smmynd: Hskuldur Bi Jnsson

mar: skoau aeins lnuriti sem er efst essari frslu - lestu ar hversu miki hrri hitinn hefi lklega urft a vera fyrir 1000 rum til a essi tilgta standist.

Annars er vita a aukningin er af mannavldum og a hitinn n er orinn a.m.k jafn hr og fyrir sund rum - um a og margt fleira m lesa mtunum loftslag.is

Hskuldur Bi Jnsson, 28.1.2010 kl. 00:43

4 Smmynd: mar Bjarki Smrason

Hskuldur Bi: akka etta og a skemmtilega er a ferli allt er flki, v a sama tma og kalt vatn (og vntanlega lka sjr) geymi CO2 betur en heitt, mun CO2 tapast r sjnum vi hitnun. En ef etta ferli gerist hgt, er spurning hvort lfrki sjnum getur brugist vi essu me einhverjum htti?

Ef sjrinn srnar me upptku CO2 leysir a kannski upp skeljar og anna kalk sjnum og hvaa hrif hefur a. Vafalaust hefur essu llu veri svara g hafi ekki rekist a.

En eitt er vst a gtan um hnattrna hlnun ea klnun verur betur leyst me vsindalegum athugunum en trarbrgum ea trgirni ara hvora ttina!

mar Bjarki Smrason, 28.1.2010 kl. 10:48

5 Smmynd: Hskuldur Bi Jnsson

Rtt er a, vsindi skal a vera. loftslag.is er ltillega fjalla um srnun sjvar- a s ekki hluti af loftslagsbreytingunum sem n eru gangi, er a skylt vandaml.

Hskuldur Bi Jnsson, 28.1.2010 kl. 11:19

6 Smmynd: Sveinn Atli Gunnarsson

mar, a m geta ess a mrgum spurningum varandi loftslag hefur veri svara gtan htt af vsindamnnum. annig a spurningin um hnattrna hlnun (sem er gangi nna) hefur veri skou tarlega og a einmitt vsindalegan htt, me athugunum og mlingum. a er m.a. ess vegna sem veri er a vara vi v a halda fram heftri losun grurhsalofttegunda, vegna ess a r hafa samkvmt vsindalegum athugunum hrif hitastig!

Sveinn Atli Gunnarsson, 28.1.2010 kl. 11:21

7 identicon

Aal mli er a koldox ferillinn er kominn langt undan hitaferlinum, eins og kemur vel fram mynd nmer 2 og sustu myndinni. g veit a a er erfitt a sj etta fyrstu mynd nmer 2 (Vostok kjarninn), en a er raua fna lnan allra lewngst til hgri sem g vi. Hn rykur beint upp. Sama er snt sustu myndinni, en ar er hitaferli sleppt. N fyrsta sinn ef til vill miljn r er CO2 toppurinn a leia hitatoppinn.

haraldur sigurdsson (IP-tala skr) 28.1.2010 kl. 21:19

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband