Snorri goši: fyrsti Jaršfręšingurinn?

Žingvellir eftir CollingwoodŽegar ég ólst upp ķ Stykkishólmi var alltaf litiš į Helgafell sem einstaklega merkan staš. Ekki mun žaš hafa veriš vegna kristni, enda var felliš gert helgt į nķundu öld af heišingjanum Žórólfi Mostraskegg, heldur var viršingin tengd žeim persónum Ķslandssögunnar er bjuggu į Helgafelli įšur fyrr, einkum žeim Gušrśnu Ósvķfursdóttur og Snorra goša Žorgrķmssyni. Ég hef alltaf haldiš aš Snorri goši (963-1031) hafi veriš frekar lķtill og sköllóttur karl, en hann var sennilega einn fęrasti stjórnmįlamašur Ķslandssögunnar - og viršist einnig hafa haft töluverša žekkingu hvaš snertir jaršfręši. Hann Snorri barst aldrei mikiš į. Žegar rįšist var til utanfarar ķ verzlunarferš į 14 įra aldri var śtbśnašur hans žannig: “En Snorri var ķ svartri kįpu og reiš svörtu merhrossi góšu. Hann hafši fornan trogsöšul og vopn lķtt til feguršar bśin.” Sķšar er honum žannig lżst ķ Eyrbyggju: “Snorri var mešalmašur į hęš og heldur grannlegur, frķšur sżnum, réttleitur og ljóslitašur, bleikhįr og raušskeggjašur. Hann var hógvęr hversdaglega.” Ég vil minnast hér į žįtt Snorra goša ķ kristnitöku į alžingi. Kristnitakan į Ķslandi įriš 1000 er einn merkasti atburšur ķ sögu landsins, ekki vegna žess aš atburšurinn hafši įhrif į trśarfariš, heldur vegna žess aš hann gefur óvenjulega innsżn ķ stjórnmįl į žeim tķma og einnig žekkingu į jaršfręši. Žetta atvik į Lögbergi er eitt af örfįum tilvikum žar sem fjallaš er um nįttśrulegt umhverfi ķ Ķslendingasögum. Hér var minnst į jaršeld, ekki vegna žess aš stórkostlegar nįttśruhamfarir voru ķ gangi, heldur eingöngu vegna žess aš hann hafši stjórnmįlalega žżšingu. Sagan er alžekkt, en helstu žętti eru sem hér segir: Erindrekar Noregskonungs, Gissur og Hjalti, gengu til Lögbergs į Žingvöllum og bošušu kristna trś. Žegar Gissur og Hjalti luku mįli sķnu varš uppi fótur og fit. Sögšu kristnir menn og heišnir žvķ nęst upp friši sķn ķ milli og leit śt fyrir aš Ķsland yrši tvö rķki. Žorgeir Ljósvetningagoši og lögsögumašur var fenginn til aš fella śrskurš ķ žessu mįli. Sannfęringakraftur Žorgeirs Ljósvetningagoša réši śrslitum. Į mešan į žessu stóš kom mašur hlaupandi og sagši aš jaršeldur vęri byrjašur ķ Ölfusi og aš hann stefndi į bę Žórodds goša. Heišnir menn sögšu “Eigi er undur ķ aš gušin reišist tölum slķkum” Snorri goši aš Helgafelli męlti žį. “Um hvaš reiddust gošin žį, er hér brann hrauniš, er nś stöndum vér į.” Žar meš flutti Snorri goši ķslenska menningu śt śr forneskju og hjįtrś, inn ķ meira raunsęi, žar sem hamfarir eins og eldgos eru nįttśruvišburšur, og ekki stjórnaš af reišum gušum. Merkilegast viš žennan atburš er vķsbendingin um aš Snorri goši gat greint bergtegund, eins og basalt bergiš į Žingvöllum, og įttaš sig į žvķ aš žaš var hraun aš uppruna. Ég sé hann ķ anda, standa ķ Lögbergi og stappa nišur fętinun ofan į hrauniš, oršum sķnum til įherzlu. Hrauniš sem Snorri goši stóš į er Žingvallahraun, runniš fyrir um nķu žśsund įrum. En hann įttaši sig į žvķ aš žetta gamla grį berg var myndaš ķ eldgosi. Žetta er mjög mikilvęgt atriši, žvķ almennt voru fręšimenn śti ķ hinum stóra heimi ekki bśnir aš įtta sig į žvi aš gamalt basalt vęri hraun aš uppruna fyrr en į nķtjįndu öldinni. Kristnitökuhraun  Sigmundur EinarssonVar Snorri goši fyrsti jaršfręšingurinn? Svķnahraunsbruni noršur af Žrengslum į Hellisheiši mun vera eldgosiš og hrauniš sem kom viš sögu į Lögbergi. Meš geislakolamęlingum hefur veriš stašfest aš Svķnahrauniš rann um 1000. Ekkert annaš hraun rann į žessum slóšum um svipaš leyti svo žaš er nokkuš ljóst aš sendibošinn į Alžingi hefur veriš aš segja frį žessum jaršeldi. Jaršfręšikortiš eftir žį Sigmund Einarsson og Kristjįn Sęmundsson, sem fylgir hér meš, sżnir eldraušu svęšin, en žaš eru hraun runnin um žetta leyti. Elsta lżsing af kristnitökunni į alžingi mun vera ķ Ķslendingabók Ara fróša Žorgilssonar, frį um 1130. Ari nam og marga fręši aš Žurķši dóttur Snorra goša, enda einn af afkomendum hans. Žaš er žvķ merkilegt aš Ari fróši minnist ekkert į žįtt Snorra goša. Hins vegar kemur umfjöllun um Snorra goša og jaršeldinn fram ķ Kristni sögu, en sumir telja aš Sturla Žóršarson (1214–1284) hafi ritaš hana. Ég lęt fylgja hér meš vatnslitamynd af Žingbrekku į Žingvöllum, eftir enska listamanninn W.G. Collingwood (1897). Var Lögberg žannig śtlķtandi įriš 1000? Collingwood kom lķka viš sögu į Helgafelli, žar sem hann gróf upp leiši Gušrśnar Ósvķfursdóttur og varš fyrir vonbrigšum meš aš finna ašeins bein og spżtur, en ekkert gulliš.

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Sęll Haraldur. Žetta er skarpleg įlyktun hjį žér um jaršfręšižekkingu Snorra goša og undarlegt aš menn hafi ekki veitt žessu athygli fyrr. Ég er žeirrar skošunar aš žekking manna į nįttśruöflunum og lögmįlum žeirra hafi veriš miklu meiri į žessum tķma og reyndar miklu fyrr en nśtķmamenn almennt gera sér grein fyrir. Ég vil nefna tvo menn, sem voru snjallir vķsindamenn, annar er Žorsteinn surtur Hallsteinsson, sonarsonur Žórólfs Mostrarskeggs. Hann leišrétti tķmatališ, įreišanlega vegna kunnįttu sinnar ķ gangi himintungla. Hann hefur lķklega veriš einni eša tveimur kynslóšum   eldri en Snorri goši. Hinn er Stjörnu-Oddi Helgason, sem var uppi um aldamótin 1100. Hann er talinn hafa veriš einn fremsti stjarnvķsindamašur ķ Evrópu į sinum tķma.  

         Meš žökk fyrir žķna fręšandi pistla.

                                  Žorvaldur Įgśstsson

Žorvaldur Įgśstsson (IP-tala skrįš) 28.12.2009 kl. 23:15

2 identicon

Ég er alveg sammįla žér varšandi žetta, en žvķ mišur vantar okkur frekari heimildir. Sonarsonur Žórólfs Mostraskeggs var Žorsteinn Hallsteinsson, nefndur surtur. Ólst upp į Hofstöšum en settist aš į Žórsnesi, sem nś er kallaš Jónsnes, skammt frį Stykkishólmi. Hann var raunvķsindamašur, stundaši stjörnufręši , reiknaši śt tķmatal og fann sumarauka. Kęr kvešja

Haraldur

Haraldur sigurdsson (IP-tala skrįš) 29.12.2009 kl. 00:02

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband