Stu­laberg

Ger­ubergEitt fegursta fyrirbŠri ß eldfjallasvŠ­um er stu­laberg. Vi­ h÷fum ˇtal dŠmi um fallegt stu­laberg ß ═slandi, til dŠmis Dverghamrar ß SÝ­u, Kirkjugˇlf ß KirkjubŠjarklaustri, Ger­uberg ß SnŠfellsnesi, Elli­aey ß Brei­arfir­i og m÷rg fleiri. Stu­larnir geta veri­ ˇtr˙lega reglulegir, og oft Ý laginu eins og tr÷llvaxnir krystallar. Langflestir stu­lar eru sexhyrndir og eru hornin ß ■eim ■vÝ oft mj÷g regluleg og um 120 grß­ur. ═ gamla daga var haldi­ a­ stu­laberg vŠri mynda­ ■egar setl÷g myndast Ý sjˇ, og a­ stu­larnir vŠru risavaxnir kristallar. FrŠ­imenn ß sextßndu ÷ld voru svo sannfŠr­ir um ■etta a­ ■eir sřndu stu­lana me­ fallega toppa, ß teikningum sÝnum, alveg eins og sexhyrndir kristallar af kvarsi.á GestnerMyndin til hŠgri er Ý Eldfjallasafni Ý Stykkishˇlmi og er h˙n ˙r riti Konrad Gesners frß 1565. Allt fram ß mi­ja nÝtjßndu ÷ldina var deilt um uppruna stu­labergs, eins og Úg hef fjalla­ um řtarlega Ý bˇk minni Melting the Earth (Oxford University Press 1999). Ůeir sem tr˙­u a­ stu­laberg vŠri mynda­ sem kristallar Ý sjˇ voru kalla­ir Nept˙nistar, en ■eir sem ßttu­u sig ß ■vÝ a­ ■a­ vŠri mynda­ vi­ storknun ß hraunkviku voru nefndir Vulkanistar. Ůetta var ein heitasta deilan Ý jar­frŠ­inni ß fyrri ÷ldum.Stu­lar eru oftast sexhyrningar, en myndun ■eirra er tengd kˇlnun og storknun hrauns e­a hraunkviku, anna­ hvort ß yfirbor­i jar­ar e­a Ý innskotum. Ůegar kvikan kˇlnar og storknar ■ß minnkar r˙mmßl hennar um 2 til 5% og vi­ ■a­ klofnar kvikan Ý sexhyrnda stu­la. Kvikan, eins og langflest efni, dregst saman e­a minnkar r˙mmßl sitt vi­ storknun og kˇlnun. Eitt efni geri­ ■ˇ ■ver÷fugt, og ■a­ er vatn. Ůegar vatn kˇlnar og breytist ˙r fljˇtandi ßstandi Ý Ýs, ■ß eykst r˙mmßl ■ess. Ůess vegna flřtur Ýs ß vatni, ■vert ß vi­ nŠr ÷ll ÷nnur efni. Vi­ k÷nnumst vi­ m÷rg ÷nnur dŠmi um sexhyrninga Ý nßtt˙runni.áMoldarflagHÚr til vinstri er mynd af moldarflagi, sem hefur ■orna­ upp. Vi­ ■a­ a­ ■orna, ■egar vatni­ gufar upp ˙r moldarflaginu, ■ß minnkar r˙mmßli­, moldarflagi­ springur og tÝglar myndast. Ůegar stu­lar myndast Ý hraunkviku, ■ß vaxa ■eir alltaf ■vert ß kˇlnunarfl÷tinn, sem er fl÷turinn ■ar sem mestur hitinn streymir ˙t ˙r kvikunni. ═ hrauni er kˇlnunarfl÷turinn a­vita­ yfirbor­i­ og einnig botninn ß hrauninu. Af ■eim s÷kum eru stu­larnir flestir lˇ­rÚttir. ═ bergg÷ngum, sem eru lˇ­rÚtt innskot af kviku og a­al a­fŠrsluŠ­ar eldfjallanna, er kˇlnunarfl÷turinn oftast lˇ­rÚttur veggur, og liggja ■vÝ stu­larnir lßrÚtt Ý g÷ngum. Stundum getur kˇlnunarfl÷turinn veri­ mj÷g ˇreglulegur, eins og ■egar hraun rennur Ý sjˇ fram. Ůß myndast stu­lar sem geisla Ý allar ßttir og stˇrir sveipir af stu­lum ver­a til, eins og Ý hraunum hjß Arnarstapa og vÝ­ar me­ str÷ndum umhverfis SnŠfellsj÷kul.En hvers vegna eru horn stu­lanna oftast 120 grß­ur? Ůa­ er tengt yfirbor­sspennu efnis. Minnsta yfirbor­sspenna ver­ur Ý efni ■egar ■a­ er k˙lulaga­, eins og dropi e­a sßpubˇla.á Břk˙paEn ef vi­ r÷­um m÷rgum sßpubˇlum saman, ■ß skerast ■Šr Ý 120 grß­u hornum og mynda sexhyrnt mynstur. Ůetta horn, 120 grß­ur, er sterkasta horni­ Ý nßtt˙runni og einnig Ý arkitekt˙r. Ůeir arkitektarnir Frank Lloyd Wright, Buckminster Fuller og James W. Strutt ßttu­u sig snemma ß ■essu og notu­u sexhyrninginn sem eina h÷fu­ uppist÷­u Ý h˙sager­ sinni. Ůetta vita břflugurnar lÝka, en břk˙pan samanstedur af sexhyndrum einingum, eins og myndin til vinstri sřnir. Jß, og Ýskristallar eru einnig sexhyrndir. Ef til vill er stŠrsti sexhyrningur Ý sˇlkerfinu ß nor­urpˇlnum ß plßnetunni Sat˙rn. HÚr er risastˇrt skř, og Ý mi­ju ■ss er fallegur sexhyrningur, sem stjarne­lisfrŠ­ingar reyna n˙ a­ skřra. Ůessi sexhyrningur er svo stˇr, a­ ÷ll j÷r­in kŠmist fyrir Ý honum. Saturn

ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband