Ţegar Kanar vildu kaupa Ísland og Grćnland

W.H. SewardŢegar Abraham Lincoln var forseti  Bandaríkjanna, ţá var William H. Seward (1801-1872) utanríkisráđherra hans. Ţá var Monroe yfirlýsingin í hávegum höfđ, nefnilega ađ öllum frekari tilraunum ríkja í Evrópu til ađ komast yfir lönd eđa landsvćđi í Norđur eđa Suđur Ameríku yrđi mćtt međ valdi af hendi Bandaríkjanna. Monroe yfirlýsingin, sem var sett fram áriđ 1823,  stađfesti ađ engar nýlendur Evrópuţjóđa vćru heimilar í vesturheimi, og í stađinn lýstu Bandaríkin ţví yfir ađ ţau muni ekki skifta sér af millilandadeilum innan Evrópuţjóđanna.  Í ţessum anda vildu Bandaríkin komast yfir ţau landsvćđi sem Evrópuţjóđir réđu yfir í Norđur Ameríku.  Bók PeirceŢeir byrjuđu á ţví ađ kaupa Alaska af rússum áriđ 1867 fyrir ađeins 7,2 miljón dali og ţađ var William H. Seward sem stýrđi ţeim kaupum fyrir Bandaríkin.   Á sama tíma vildu Bandaríkin eignast lönd í Karíbahafi og höfđu lengi augastađ á Kúbu. Á ţessum tíma átti Danmörk nokkrar eyjanýlendur í Vestur Indíum, eđa eyjarnar Saint Croix, Saint Thomas og Saint John. Altalađ er ađ danir voru mestu harđstjórarnir og harđskeytir ţrćlahaldarar í Karíbahafi á ţeim tíma. Áriđ 1867 byrjađi Seward ađ semja viđ dani um kaup á eyjunum, en ekki gekk ţađ dćmi upp. Aftur var reynt áriđ 1902 en frumvarpiđ féll í danska ţinginu.  Í fyrri heimsstyrjöldinni fór máliđ ađ fćrast í annađ horf, og danir féllust loks á sölu eyjanna fyrir 25 miljón dali, en gengiđ var frá sölunni áriđ 1917.  Síđan hafa eyjarnar veriđ kallađar Jómfrúareyjar, eđa the Virgin Island of the United States.  Um leiđ og kanar festu kaupin, ţá féllust ţeir á ađ viđurkenna Grćnland sem hluta af Danmörku. Ţađ var mjög snjallt bragđ hjá dönum ađ setja ţau skilyrđi fyrir kaupunum.   Ţađ er ekki eins ţekkt stađreynd ađ Seward vildi einnig kaupa Grćnland og Ísland fyrir hönd Bandaríkjanna.   Hann faldi Strand- og Sjómćlingastofnun Bandaríkjanna, U.S. Coast Survey, ađ ganga frá skýrslu um hlunnindi Grćnlands og Íslands, en ţá var Charles S. Peirce (1839-1914)  forstöđumađur stofnunarinnar.  Peirce eldri var ekki ađeins frábćr vísindamađur, heldur merkur heimspekingur.  Hann kom fyrstur manna fram međ kenninguna um pragmatism, sem heldur ţví fram, ađ ef einhver kenning passar vel viđ athuganir og stađreyndir, ţá er kenningin sennilega rétt.  Peirce fékk son sin Benjamin M. Peirce til ađ vinna ađ skýrslunni, sem var afhent Seward í desember 1867 og gefin út í bókarformi ári síđar af Utanríkisţjónustunni.  Peirce yngri var námuverkfrćđingur. Charles PeirceBókin heitir A Report on the Resource of Iceland and Greenland. Bókin er 72 síđur,  myndskreytt og gefur fróđlega mynd af Íslandi á ţeim tíma, en ekkert bendir til ađ Ben Peirce hafi sótt heim Ísland eđa Grćnland viđ undirbúning bókarinnar.  Bókina má til dćmis lesa á vefnum hér.  Ekki er mér kunnugt um gang málsins milli yfirvalda dana og bandaríkjamanna  á ţessum tíma, en svo virđist sem bandaríska ţingiđ hafi ekki fylgt málinu eftir frekar ađ sinni.  Svo gerist ţađ áriđ 1946 ađ Bandaríkin gera formlegt tilbođ í Grćnland uppá eitt hundrađ miljón dali, eins og komiđ hefur fram í leyniskjölum sem voru birt nýlega.  Ekkert varđ úr ţeim kaupum heldur, en bandaríkjamenn náđu  auđvitađ fótfestu í báđum löndum ókeypis međ ţví ađ beita ađstöđu sinni í Norđur Atlantshafs bandalaginu eđa NATO.  Hvernig liti Ísland út í dag, ef úr kaupunum hefđi orđiđ?


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Rauđa Ljóniđ

Sćll, Ţakka greinina hér er Monroe-kenningin.

Kv. Sigurjón

Rauđa Ljóniđ, 4.3.2010 kl. 01:19

2 Smámynd: Haraldur Sigurđsson

Takk fyrir.  Ég lít svo á ađ Monroe hafi ekki komiđ fram međ kenningu, heldur yfirlýsingu. Ţetta var ekki tilraun eđa getgátur, heldur köld og beinhörđ yfirlýsing Ameríkana um stefnu í heimsmálum.  Máliđ er skylt hreyfingunni sem var vinsćl í Ameríku á nítjándu öldinni sem er kölluđ Manifest Destiny.  Samkvćmt henni var vesturheimur arfleifđ hvít kristna mannsins, frá guđs hendi, til ađ vinna úr, móta og grćđa á í guđs nafni.  Ţessi kenning er mikilvćg enn í dag til ađ skilja betur hiđ rétta hugarfar margra Ameríkana.

Haraldur Sigurđsson, 4.3.2010 kl. 13:46

3 Smámynd: Rauđa Ljóniđ

Jú var ţađ ekki valdastéttin međ ađstođ stjórnmálamann sem settu saman kenninguna til ađ bćgja frá ítökum Evrópumanna.

Kv. Sigurjón

Rauđa Ljóniđ, 4.3.2010 kl. 20:04

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband