HßhitasvŠ­in og GrŠnsteinn

ŮorgeirsfellHafi­ ■i­ teki­ eftir ■vÝ hva­ Hafnarfjall er skri­um orpi­? Og hva­ bergi­ Ý sumum fj÷llunum Ý Sta­arsveit ß SnŠfellsnesi, eins og Ůorgeirsfelli, er fur­ulega blßgrŠnt?á Ůessi fyrirbŠri eru mj÷g algeng Ý blßgrřtismynduninni ß ═slandi og eiga sÚr eina og fremur einfalda skřringu, en h˙n er ummyndun e­aá myndbreyting bergsins.áá Megineldst÷­var ß ═slandi eru flestar hßhitasvŠ­i, ■ar sem kvikuinnskot og hiti sem leitar ˙t frß kviku■rˇ undir eldfjallinu orsakar mj÷g virkan jar­hita. Hringrßs jar­vatns milli heitra innskota og kaldari jar­myndana nŠr yfirbor­i flytur hita og uppleyst efni Ý vatninu, og me­ tÝmanumá breytist efnasamsening bergsins af ■essum s÷kum, og einnig ger­ og tegundir steinda e­a kristalla Ý berginu. GrŠnsteinnVi­ rŠ­um um ummyndun bergsins e­a myndbreytingu.á NŠr allt bergi­ ß hßhitasvŠ­unum var basalt Ý upphafi, en eftir langvarandi breytingar Ý hßhitasvŠ­inu ß eins til tveggja kÝlˇmetra dřpi ummyndast basalt Ý berg sem kallast greenstone e­a greenschist ß mßli jar­frŠ­inga og mŠtti ■ř­a sem grŠnstein.á ═ basalti myndast kristallar e­a frumsteindirá strax og basalti­ kˇlnar og stir­nar ˙r brß­inni hraunkviku. ═ hßhitasvŠ­inu eru frumsteindir basaltsins ekki Ý jafnvŠgi vi­ nřjar e­lis- og efnafrŠ­ilegar a­stŠ­ur,á og frumsteindir breytast Ý a­rar steindir, sem kallast sÝ­steindir.á Ůanig valda efnahv÷rf myndbreytingu og ummyndun bergsins Ý a­ra bergtegund, grŠnstein.á Me­al sÝ­steinda er klˇrÝt, sem myndast vi­ um 230oC og er grŠnt ß lit.á epÝdˇtEinnig myndast steindin epÝdˇt vi­ hŠrri en 250oC hita, og er einnig grŠn, eins og myndin sřnir.á Steinninn sem myndin er af er frß Axlarhyrnu ß sunnanver­u SnŠfellsnesi.á Af ■essum s÷kum breytist svart e­a d÷kkgrßtt basalt Ý grŠnleitt metabasalt e­a grŠnstein vi­ myndbreytingu bergsins dj˙ptá undir hßhitasvŠ­inu.á Ůa­ er fj÷ldi annarra seinda sem myndast vi­ ■essar a­stŠ­ur, og ■ar ■a me­al granat, sem finnst Ý grŠnsteininum Ý Eyrarsveit og Sta­arsveit.á En um lei­ og begi­ myndbreytist, ■ß tekur ■a­ Ý sig vatn og ver­ur veikara fyrir. Ůß ve­rast bergi­ au­veldar ß yfirbor­i jar­ar, springur grei­lega vegna ßhrifa frosts, molnar og myndar miklar skri­ur Ý fj÷llum.á Flestar fornar og ˙tkulna­ar megineldst÷­var Ý blßgrřtismynduninni ß ═slandi hafa or­i­ fyrir miklu rofi af v÷ldum j÷kla ß Ýs÷ld.á Rofi­ hefur teki­ einn e­a tvo kÝlˇmetra ofan af elst÷­inni og afhj˙pa­ rŠtur megineldst÷­varinnar, sem er a­allega grŠnsteinn og innskotsberg, eins og gabbrˇ og dˇlerÝt, og stundum granˇfřr.

Ůegar Úg blogga­i hÚr fyrir ne­an um jar­skorpuna hinn 20. jan˙ar 2010 ■ß fjalla­i Úg lÝti­ eitt um myndbreytingu bergs undir ═slandi og hitaferilinn, e­a hvernig hitinn eykst eftir ■vÝ sem dřpra er fari­. Myndin hÚr sřnir aftur hlutfalli­ milli hita og dřpis Ý skorpunni, og rau­u brei­u lÝnurnar sřna hugsanlegan hitastigul undir ═slandi. Annar hitastigullinn ß myndinni fer einmitt Ý gegnum reit ß myndinni sem er merktur greenschist, e­a grŠnsteinn. SamkvŠmt ■vÝ Štti hitinn ß um 2 km dřpi a­ vera 250 til 400oC, sem er nßkvŠmlega ■a­ sem steindirnar af epÝdˇt og klˇrÝt segja okkur um grŠnsteininn ß SnŠfellsnesi og vÝ­ar.á Myndbreytt berg

Taki­ eftir a­ ■ar undir, ß enn meira dřpi og vi­ hŠrri hita, Štti a­ vera miki­ belti af bergtegundinni amfibˇlÝt, sem er einnig myndbreytt afbrig­i af basalti.á Ef myndin er rÚtt, ■ß er amfÝbˇlÝt ein mikilvŠgasta bergtegund ═slands hva­ var­ar magni­, en samt er h˙n nŠr algj÷rlega ˇ■ekkt hÚr ß landi.á Ef til vill mun dj˙pborun varpa ljˇsi ß ■a­ Ý framtÝ­inni hvort amfÝbˇlÝt er ein a­al uppista­an undir landinu.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 identicon

Ůa­ er talsvert af svona steindum einnig Ý Vatnsnesfjall Ý H˙na■ingi Vestra, en ■a­ er ˙tkulnu­ megineldst÷­ einnig. ═saldarj÷kullinn hefur einnig skafi­ ofan af ■eirri eldst÷­, og ■rem ÷­rum sem eru ■ar saman Ý beinni lÝnu ■arna frß vestri til austurs.

Annars eru flekaskilin Ý H˙na■ingi Vestra eitt ■a­ ßhugaver­asta fyrirbŠri sem Úg veit um. Ůar er um a­ rŠ­a gamla goshrygginn eins og hann var fyrir um 10 til 4 milljˇnum ßrum sÝ­an. MÚr finnst merkilegt a­ sjß ■etta, og vita til ■ess a­ ■arna hafi flekanir einu sinni veri­ a­ reka Ý sundur eins og ■eir gera ß Reykjanesinu Ý dag. ╔g get ■ˇ ekki ˙tskřrt af hverju ■essi klettalÝna sem markar ■essi g÷mlu flekaskil er ■arna enn■ß. Ůarna ver­a einstaka sinnum jar­skjßlftar, Úg mŠldi sÝ­asta jar­skjßlfta ß ■essu svŠ­i ßri­ 2006, stŠr­in er ߊtlu­ ML1.2 og fjarlŠg­in er svona 7 til 10 km frß jar­skjßlftamŠlinum mÝnum. Hvar ■essi jar­skjßlfti var­ veit Úg ekki, enda er Úg bara me­ einn jar­skjßlftamŠli Ý H˙na■ingi Vestra. ╔g stefni ■ˇ a­ ■vÝ a­ bŠta ˙r ■vÝ me­ tÝ­ og tÝma, ■annig a­ Úg geti sta­sett ■essa fßu jar­skjßlfta sem ver­a Ý H˙na■ingi Vestra.

Jˇn FrÝmann (IP-tala skrß­) 23.2.2010 kl. 23:49

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband