Surtsey Miđjarđarhafsins var Ferdinandea áriđ 1831

Sikileyrarsund og FerdinandeaÁriđ 1831 hófst eldgos í sjó í Miđjarđarhafi, um 50 kílómetrum fyrir sunnan Sikiley. Ţessi atburđur hafđi merkileg áhrif á milliríkjamál Evrópuveldanna, og einnig beinlínis á ţróun eldfjallafrćđinnar. Ţetta var gosiđ í Ferdinandeu, eđa Graham Island, eđa Giula, eđa í eynni sem hvarf, en ţetta neđansjávareldfjall hefur langa sögu. Á dögum Púnverjastríđsins (264 til 241 fyrir Krist) er fyrst getiđ um eldgos í hafinu fyrir sunnan Sikiley. Síđan hefur eyja risiđ og horfiđ í hafiđ aftur á ţessu svćđi fjórum eđa fimm sinnum, og síđast á sautjándu öld. Sökum ţess hlaut eyjan dularfulla nafniđ “L´isola che non c´é piu” eđa eyjan sem er ekki lengur. Ferdinandea er stađsett á hafsbotni í Sikileyjarsundi, milli Sikileyjar og Túnis, eins og kortiđ fyrir ofan sýnir. Hér í nćsta nágrenni er eldfjallseyjan Pantelleria og einnig eyjan Linosa.  Ferdinandea bretannaHér er ţađ sem viđ vitum um gang mála áriđ 1831:28. júní 1831: Breska herskipiđ HMS Rapid var statt undan suđur strönd Sikileyjar, ţegar skipiđ hristist og skalf í miklum jarđskjálfta og áhöfnin heyrđi sprengingar sem ţeir töldu vera eldgos.19. Júlí 1831: HMS Rapid nálgast svćđiđ og Kapteinn Swinburne og áhöfn hans sjá gos í hafinu, uppúr gíg sem er ađeins nokkrir metrar fyrir ofan sjávarborđ. júlí 1831: Frakkar frétta af gosinu og senda jarđfrćđinginn Constant Prevost og listmálarann Edouard Joinville til eyjarinnar og gefa eynni nafniđ Giulia, ţar sem hún var uppgötvuđ í júlí. Um ţetta leyti heimsćkir rithöfundurinn Sir Walter Scott eynna.1. ágúst 1831: Sjóliđar af breska herskipinu St Vincent lenda á eynnit til landmćlinga. Einnig koma herskipin Ganges, Hind, og Melville viđ á eynni í ágúst og gefa bretar henni nafniđ Graham Island, í höfuđ á fyrsta lávarđi breska flotans, Sir James Graham.Ţá var eyjan um 50 metrar á hćđ. Ţeir reisa stöng međ breska fánanum á hćsta toppnum.6. ágúst 1831: Breska herskipiđ St Vincent er enn viđ eldeynna. Einn af áhöfninni teiknađi gosiđ, og eftir ţeirri teikningu var gerđ eirstunga af R. Ackermann. Sú mynd er til sýnis í Eldfjallasafni í Stykkishólmi, en hún er sýnd hér fyrir ofan. 17. ágúst 1831: Konungur Sikileyjar og Napólí, Ferdinand II sendir freigátuna Etnu gefur eynni nafn sitt, Ferdinandea, lćtur fjarlćgja breska fánann og reisa sinn fána upp á eynni. Ítölsk eirstunga af gosinu var gerđ á ţessum tíma, međ titlinum “Isla Volcanica”, og er hún einnig sýnd í Eldfjallasafni í Stykkishólmi og sést hér fyrir neđan. Ferdinandea ítalannaUm ţetta leyti sýna spánverjar eynni einnig áhuga og hyggjast nema land. 17. december 1831: Tveir sjóliđar í ţjónustu konungs Sikileyjar og Napólí leita eyjarinnar en finna ekki. Öldur hafsins hafa brotiđ hana alveg niđur og eftir eru ađeins grynningar. Ţađ er greinilegt ađ Evrópuveldin höfđu mikinn áhuga á eynni, og hann var ekki vísindalegur, heldur tengdur ástandi ţjóđmála innan Evrópu. Á ţessum tíma gekk mikil byltingaralda yfir Evrópu, og íhaldssömum kóngum eins og Karli X í Frakklandi, var steypt af stóli af lýđrćđissinnum, frjálslyndum og byltingarseggjum. Ţađ var mikil ólga enn í álfunni eftir Napóleonsstyrjaldirnar. Miđjarđarhafiđ var hernađarlega mikilvćt. Eyja í miđju hafinu, mitt á milli Möltu (sem var bresk), Spánar og Frakklands gat veriđ mjög mikilvćg fyrir breska heimsveldiđ, sem vildi ráđa ríkjum í höfum heims á ţeim tíma. En konungsríki Bourbonans, Ferdinands II, Sikiley og Napólí, varđ fokreitt ţear bretar helguđu sér eynna, og brugđu skjótt viđ. Ţađ var viđeigandi ađ Ferdinand II sendi freigatuna Etnu á stađinn, lét fjarlćgja breska fánann og reisa fána sinn á eynni og gefa henni ítalsk nafn: Ferdinandea. Til allrar hamingju hvarf eyjan fljótlega, en annars hefđi sennilega komiđ til alvarlegra átaka hér. Ţađ voru önnur átök sem áttu sér stađ um Ferdiandeu á ţessum tíma, en ţau voru milli vísindamanna um upruna eldfjalla. Í byrjun nítjándu aldar var í gangi mikil deila um uppruna eldfjalla sem landslagsmyndunar eđa landforms. Hvernig mynduđust ţessi einstöku, háu og bröttu fjöll? Hér voru tvćr kenningar ríkjandi. Önnur var Upplyftingarkenningin (Erhebungstheorie), sem var einkum ríkjandi í Ţýskalandi og Frakklandi. Samkvćmt henni myndast eldfjöll sem einskonar bóla eđa bunga, ţar sem ţrýstingur neđan frá lyftir upp jarđskorpunni. Frumkvöđull kenningarinnar var sjálfur Alexander von Humboldt, en ţekktustu fylgisveinar hans voru Leopold von Buch og Elie de Beaumont, og einnig Charles Darwin. Hin kenningin var sú, ađ eldfjöll myndist vegna ţess ađ hraun og gjall hleđst upp umhverfis gíginn eđa gosrásina. Ţeir sem einkum fylgdu ţeirri kenningu, sem má kalla Goskenninguna, voru bretarnir Poulett-Scrope, Charles Lyell, og frakkinn Constant Prevost.Ţegar Ferdinandea gaus, ţá var greinilegt ađ eyjan hlóđst upp smátt og smátt, viđ ţađ ađ öskulög lögđust hvert ofan á annađ og ţannig smáhćkkađi hún. Upplyftingarkenningin var dauđ eftir ţetta gos. Eins og myndirnar sýna, ţá var gosiđ nauđalíkt Surtseyjargosinu áriđ 1963. Hér var ţađ aftur samspil kviku og vatnsins sem orsakađi sprengingar, alveg eins og í Surtsey og reyndar einnig í Grímsvötnum.

« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband