Strsti kristall jarar

Carsten PeterKristall ea steind myndast egar frumefni raa sr tt saman mjg reglubundinn htt, annig a r verur steind ea hart efni me kvenar tlnur og form. Flestir kristallar eru nokkrir millimetrar str. Strstu kristallar, sem vita er um jarskorpunni finnast nmu Mexk. Naica nman norur hluta Mexk hefur veri rekin san ri 1794 og ar hafa menn grafi bl, silfur og snk r jru. Nman er kalksteini fr Krtartma, en fjldi af berggngum r lparti hafa skotist inn kalki. Af eim skum er hitastig nokku htt hr jarskorpunni. ri 2000 sprengdu nmumenn sig inn strt holrmi ea helli, sem var fullur af um 58 stiga heitu vatni. San var hellirinn tmdur, en jarvatni er dlt uppr nmunni, sem samsvarar um 60 sund ltrum mnutu. Vatni er reyndar saltur vkvi ea pkill, sem inniheldur mis efni upplausn. egar hellirinn var tmdur af vatni, komu ljs undurfagrir og risastrir kristallar, sem hafa vaxi r glfi og veggjum hans. etta eru mest kristallar af gifsi, ea kalsum slfati, CaSO4. Rannsknir sna a kristallarnir hafa veri a vaxa hr meir en 200 sund r. essum tma hafa gefist kjrastur fyrir kristalvxt: stugur hiti, jfn efnsamsetning pkilsins og algjr friur fyrir kristallana a n risastr. Sumir eru allt a 15 metrar lengd og yfir meter verml. Til a komast hellinni af a fara 300 metra niur jarskorpuna. egar fari er inn hellinn er nausynlegt a klast srstkum bning, sem hefur innbyggt klikerfi til a verjast 58 stiga hitanum og 100% raka. Yfirleitt helst enginn ar vi meir en 30 mntur. Nlega fr vinur minn Carsten Peter niur hellinn og tk essa mynd. Hr dpinu er trleg fegur, ar sem risavaxnir kristallar vaxa vers og kruss um hellinn og dreifa ljsinu tfrandi htt.

Sennilega eru etta strstu kristallar sem finnast jarskorpunni, en ekki endilega strstu kristallar jrinni -- eir finnast miklu dpra. Sumir jarvsindamenn telja, a strstu kristalla jarar s a finna innri kjarnanum. a var Inge Lehmann sem uppgtvai innri kjarna jarar ri 1936 t fr dreifingu jarskjlftabylgna. San var snt fram a hann er heill, brinn, lkt ytri kjarnanum, sem er fljtandi jrn. Kjarninn heild er mjg heitur, ea um 6000 stig, en egar rstingurinn eykst me dpinu, storknar jrni kristalla og myndar annig innri kjarnann, me verml um 2440 km. Innri kjarninn vex stugt, egar jrnbrin r fljtandi ytri kjarnanum kristallast utanum innri kjarnann. Tali er a innri kjarninn stkki um a bil 0,5 mm ri vegna mjg hgfara klnunar jarar. kristalger

Jarskjlftabylgjur berast gegnum innri kjarnann, en r fara tluvert hraar norur-suur tt, en austur-vestur tt. Jarskjlftabylgjan fer um fjrum sekndum hraar milli planna en vert gegnum jrina vi mibaug. etta er um 3% hraamunur. Hva veldur v a bylgjur berast hraar fr norri til suurs en austur-vestur tt? Yfirleitt er tali a slkt fyrirbri s vegna ess, a kristallar hafa vissa stefnu jrinni, en jarskjlftabylgjur berast hraar um einn s kristalla en arar ttir. a eru nokkrar gerir af jrn kristllum sem koma til greina innri kjarnanum. Myndin snir innri ger eirra, ea run atma kristalgerinni. a er jrni me kristalgerina hcp, sem jarskjlftabylgjur berast hraast eina ttina. Er etta kristatltegundin, sem myndar innri kjarnann? Lars Stixrude og Ronald Cohen hafa rannsaka etta manna mest og telja a hgt s a tskra hraamuninn jarskjlfatbylgjum gegnum innri kjarnann aeins me v a gera r fyrir a hann s gerur r einum strum kristal ea mjg fum samhlia kristllum. arna er ef til vill a finna strsta kristal jarar – innri kjarnanum.

Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 identicon

Sindri (IP-tala skr) 26.8.2014 kl. 18:41

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband