Maurinn sem mldi aldur slands

MoorbathVinur minn Stephen Moorbath er ltinn. g kynntist Stephen egar g var vi doktorsnm Bretlandi og a leiddi til ess a vi gerum t leiangur til slands til a kvara hva slenska blgrtismyndunin vri gmul. Stephen rak merkilega rannsknastofu vi Oxfordhskla, ar sem astur voru frbrar til a mla aldur bergs me v a kvara magn geislavirkra efna berginu. Hann hafi hloti heimsfrg vegna aldursgreininga hans elsta bergi Grnlands, sem er nrri fjrir miljarar ra a aldri, og var langi vel tali elsta berg jru (n finnst enn eldra berg Kanada).

egar vi Stephen byrjuum verkefni slandi, var augljst a elstu hraunlgin blgrtisstaflanum vri a hitta fyrir austast og vestast landinu, ef dma m t fr legu og halla jarlaganna. Vi stefndum v Vestfiri sumari 1967 og tkum mrg snishorn af blgrti einkum Breidalsheii, en ar reyndist bergi mjg ferskt og ekki ummynda af jarhita. var nst stefnt Austfirina og ar fylgdum vi jarlgunum ar til vi vorum komnir nest staflann vi Gerpi Austfjrum. Auk ess tkum vi sni r klettum bak vi naglaverksmijuna Borgarnesi, en jarlagahallinn benti til a ar tti a vera tiltlulega fornt berg (Borganes andhverfan). ri sar birtust niurstur okkar vsindaritinu Earth and Planetary Science Letters. a kom ljs a elsta bergi Vestfjrum ern nokkurn veginn jafn gamalt og Austfjrum, ea um 16 milljn ra, og a beglgin yngjast inn til landsins bar ttir. Andhverfan Borgarnesi reyndist vera um 12.5 milljn ra. etta voru spennandi tmar, v grundvllur ekkingar okkar uppbyggingu slands var a fast, einkum me tilliti til Mi-Atlantshafshryggjarins.

Stephen Moorbath var tvmlalaust fremstu r jarvsindamanna Bretlandi. Hann starfai mrg r vi rannsknir geislavirkum efnum jru og rai tkni til a kanna og mla au. En hann var fddur gyingafjlskyldu skalandi ri 1929. Hann slapp naumlega fr skalandi nasista ri 1939, en mir hans og systir voru brenndar helfrinni miklu herbum nasista ri 1942. Hann fkk vinnu sem astoarmaur lfefnafrideild Oxfordhskla sem unglingur, en einstakir hfileikar hans komu fljtt ljs og kjarnorkustofnunin Harwell sendi hann beint sklabekk Oxford til framhaldsnms ri 1948. Ferill hans sem vsindamanns var glsilegur, en a voru margar arar merkilegar hliar essum gfaa srvitring: tnlist, listir, bkmenntir og allt hitt var hans valdi, en kmnigfan meiri og betri en hj nokkrum rum sem g hef kynnst.


Hlnun heimshafanna lgur ekki

ocean-heat-content-atmospheric-carbon-dioxide-measurementsOftast er fjalla um breytingar hita andrmsloftsins egar rtt er um loftslagsbreytingar. Vi skulum n lta hnattrna hlnun fr allt ru sjnarhorni: hita hafsins. Vi ekkjum a vel fr reynslu okkar r eldhsinu a lofthiti er reikull, en hiti vatnsins er mikill og langvarandi forabr af orku. Vi leggjum v hitafarssgu andrmsloftsins til hliar a sinni og skoum sgu og feril hita heimshafanna undanfarna ratugi, ea fr 1958. a er me hita, eins og margt anna, a segja m a lengi tekur sjrinn vi. En a er flki ml a mla og fylgjast me hita hafsins, v hann er mjg breytilegur eftir bi stasetningu plnetunni og einnig dpi hafinu. En san 2006 hefur veri mjg vel fylgst me hita hafsins me svoklluum ARGO duflum, dreift va um heimshfin, sem mla hita hafsins fr yfirbori og niur 2 km dpi.

Myndin sem fylgir snir tvennt: hn snir hitann sem felst efstu 2 km hafinu, orkueiningunni Joules (svarta lnan) og einnig magn koltvoxs andrmsloftinu. a er ljst a hitamagn hafsins er stugt a aukast. Til samanburar m benda a hitun heimshafanna fr yfirbori og niur 2 km dpi fr 1992 til essa rs er um tv sund meiri hitaorka en ll orkan framleidd af llum raforkuverum Bandarkjanna sasta ratuginn. Bl-grna lnan er ferill koltvoxs andrmslofti jarar, sem stugt vex af manna vldum. Myndin er fr Lijing Cheng.


Fellibylirnir eru a byrja a breyta hugarfarinu um lofslagsbreytinar

Gallup

Af einhverjum skiljanlegum stum, hafa hgri menn Bandarkjunum og var hina mestu beit hugtakinu loftslagsbreytingar. eir virast lta svo , a kenningin um loftslagagsbreytingar s uppspuni, sem vinstri menn og ssalistar beiti plitskum tilgangi, til a hreja frjlslyndistefnu auvaldsins. eir lta kenninguna um loftslagsbreytingar sem verkfri vinstrisinnara til a hnekkja oluflgum, kolanmum, og arbrri starfssemi eirra. eir neita a tra v sem frjlslyndir segja, eir neita a tra vsindamnnum, en n vera eir a tra snum eigin augum. En n er komi aeins anna hlj strokkinn, eftir a bi tni og styrkur fellibylja hefur frst aukana, einkum suur rkjum Bandarkjanna. a mun vntanlega koma ljs ingkosningunum ri 2018 hvort veruleg breyting hefur ori vihorfinu til loftslagsmla Norur Amerku. En skoun almennings er a breytast smtt og smtt, eins og njasta knnun Gallups snir fram . Myndin snir niurstur skoanakannana Gallups fr 2001 til 2017. a er greinilegt a hugarfari er a breytast, tt hgt gangi.


Jkullinn dkknar og brnar hraar

albedoLitur jkulsins skiftir miklu mli varandi brnun hans. Hvernig er a: er jkull ekki alltaf hvtur? Sur en svo. Va er yfirbor Grnlandsjkuls grtt litinn og reyndar trlega hreint egar brnunin stendur sem hst, seinni part sumars. Mlikvari lit jkulsins er albedo ea endurskin hans. a er mlt reglulega r gervihnttum, sem svfa yfir Grnlandi. Ef yfirbori er algjrlega hreint og hvtt, er albedo 100% og endurkastar sinn nr llu slarljsi sem a fellur. Lnuriti snir albedo ea endurkast Grnlandsjkuls fr rinu 2000 til 2014 og a er greinilegt a mikil breyting hefur gerst essum stutta tma, me hnignun endurskins fr um 81% til 75%. Hvers vegna er essi breyting gangi? a eru rsmar plntur ea rungar sem vaxa yfirbori jkulsins, sem valda a hluta til minnkandi albedo og ar me vaxandi brnun yfirbori Grnlandsjkuls dag.dirty Neri myndin snir hva jkullin getur veri dkkur af essum skum, og drekkur sig slarorkuna.


Grnlandsjkull minnkar hratt

LandIceGreenlandEin vibrg lesanda mnu fyrra bloggi var s, a Grnlandsjkull vri a stkka, sem sndi a a vri engin hnattrn hlnun gangi. etta er leiur misskilningur, sem g vill leirtta hr og birta stareyndir essu mli. a eru msar aferir vi a mla jkul. Vi getum fylgst me flatarmli, ykkt ea h og sast en ekki sst rmmli ea massa. Brnandi jkull getur ynnst og lkka en hann getur samstundis runni fram og lkka og ar me auki flatarmli um tma.

Besta mlingin massa ea rmmli Grnlandsjkuls kemur fr gervihnettinum GRACE. a eru reyndar tveir hnettir, sem svfa hli vi hli og gera nkvma yngdarmlingu reglulega rmmli Grnlandsjkuls. Niurstur m sj mefylgjandi mynd. ar kemur fram a Grnlandsjkull tapar a mealtali um 286 Gigatonnum ri (ggatonn er jafnt og einn miljarur tonna). a er v fjarsta a halda v fram a Grnlandsjkull s a stkka, egar liti er kaldan sannleikann sem kemur fr slkum ggnum gervihnatta. Htti a stinga hausnum sandinn!


Er nokkur vafi?

natl-tcVeurfringar hafa bent a fellibyljum fjlgar stugt undanfarin r. Margir eirra telja a essi breyting s afleiing af hnattrnni hlnun: hlnun orsakar heitara haf hitabeltinu (sjrinn er eina til tvr grur heitari en venjulega), og heitara haf gefur meiri orku fellibylinn. Lnuriti sem fylgir snir fjlda af fellibyljum hitabelti Norur Atlantshafsins ri hverju, fr 1850 til 2014. Meiri hluta tmabilsins voru yfirleitt um tu byljir ri. En svo tk eim a fjlga kringum 1990 og eru a nlgast tjn ri n. etta og nnur ggn styja kenninguna um a hnattrn hlnun auki tni og styrk fellibylja, hva sem yfirvld Bandarkjunum tauta.


Orkan fellibyl

terajouleFellibylir koma msum strum. Vi ekkjum ef til vill best SaffirSimpson mlikvarann, fr 1 til 5. Toppurinn er 5, me vind hraa meir en 251 km klst. a er enginn 6 til essum skala, sem er auvita fullngjandi. framtinni munu fellibylir vera mldir t fr orkunni sem eim br. Fellibylurinn er eins og vl, sem tekur orkuna r heitum sj, notar essa orku hringekju lofts sem er me um 300 km verml og hefur tblstur um 12 km h yfir sj ea landi.

heimi vsindanna er algengasta orkueingin nefnd joule. Ein joule er orkan sem arf til a hita eitt gramm af vatni um 0.24 stig. Ein joule er orkan sem arf til a hreyfa 1 kg af efni um einn meter hraa einn meter sekndu.

egar fjalla er um risastra orku fellibyl arf a bta ansi mrgum nllum fyrir aftan joule. Algengast er a tala um orku fellibylja terajoules, en ein terajoule er joule me 12 nllum eftir. kortinu sem fylgir hr me eru sndir nokkrir miklir fellibylir og orkan sem eim fylgdi. ar er fellibylurinn Harvey (2017) sem hrji Houlston Texas, me 28 terajoules. Katrina (2005) eyddi New Orleans, me 116 terajoules. Irma (2017) er n lei milli Kbu og Florida, me 112 terajoules. Andrew (1992) hrji Miami me 15 terajoules. Til samanburar var orkan sem leystist r lingi kjarnorkusprengjunni yfir Hiroshima Japan ri 1945 um 63 terajoules. Irma er v um helmingi strri en Hiroshima.


Litrkt umhverfi slands

Litríkt

a er trlegt hva ekkingu okkar um hafsbotninn hefur fleygt fram san byltingin um flekahreyfingar var kringum 1965. Hr er litrkt kort af svinu umhverfis sland, sem snir hafsbotninn litaan eftir aldri. Hvta lnan markar Mi-Atlantshafshrygginn. Rauu svin eru yngri en 30 milljn ra. Gul jarskorpa hafsbotninum er um 50 milljn og grnt um 60 milljn. Blgru svin er eldri meginlandsskorpa, ar meal Drekasvi fyrir noraustan sland. Stasetning essum lituu rkum hafsbotninum hefur fengist me segulmlingum og aldur eirra me borun. N geti i spreytt ykkur v a g hvort Grnland passar vi meginland Evrpu, ef yngri hafsbotn er fjarlgur, eins og mli stu fyrir um 60 milljnum ra.


Gufublstrar ea snjskaflar?


28ÁGÚST

Birkir Rtsson verkfringur flgur oft yfir Grnland. N hefur hann fest mynd a fyrirbri, sem vi hfum ur fjalla um hr blogginu, inni meginjklinum, skammt fyrir norvestan Kulusuk. Myndin sem fylgir er tekin hinn 28. gst, og snir greinilega mjg sprunginn jkul. Hann tk einnig myndir af fyrirbrinu hinn 5. gst. a virist trlegt a hr s um gufu a ra, og sennilega eru etta fokskaflar, en hver veit?


Hvert fer Irma?

Irma2Hr er ferill fellibylsins Irmu, sem n er me styrkleika 3. Rmlega helmingur Amersku jarinnar vonar a Irma gangi yfir Mar-a-Lago, sumarbsta Trumps forseta.


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband