Bloggfrslur mnaarins, aprl 2011

Santorini og Atlantis BBC TV

BBC TVg tk tt ger heimildarmyndar fyrir sjnvarp um strgosi Santorini eyju Eyjahafi bronzld, og uppruna jsagnarinnar um meginlandi horfna, Atlantis. Leikna tgfan af myndinni ber nafni Atlantis - End of a World. Birth of a Legend. Myndin verur endursnd nsta sunnudag 8. ma kl. 21 BBC One. Einnig verur heimildamynd okkar um Atlantis: The Evindence, snd 9. ma, mnudag, kl. 19 BBC Two. g er staddur Santorini egar etta er rita.


Geimkorn ea Chondrules eru elstu steinarnir slkerfinu

1.chondruleFlestir halda a heimurinn hafi alltaf veri svona, eins og hann ltur t dag, og a einu breytingarnar heiminum su egar vi sprkum t vissum stjrnmlamnnum og lyftum rum upp hsti. En v fer vs fjarri: heimurinn var allt ruvsi fyrir um 4,6 milljrum ra. var slkerfi okkar eitt risastrt sk. ll lkn af uppruna slkerfisins byrja me miklu ski af efni sem snst af miklum hraa. 2.chondruleSan byrjar ski a ttast, og smtt og smtt safnast agnir af ryki og dufti, sem mynda fremur laust og brothtt efni. Sar ttist a frekar og myndar steina sem safnast saman plnetur. Fyrstu hugmyndir um frumski komu fr Emanuel Swedenborg ri 1734 og Immanuel Kant ri 1755, en fyrirbri er oftast nefnt nebular hypothesis. Frumstustu og jafnframt elstu steinarnir sem vi vitum um slkerfi okkar eru kolefnisrkir kondrtar (carbonaceous chondrites). 3.Allendeessir frumstu steinar innilhalda hnttttar ea dropalaga klur, sem eru nefndar kondrules, en a er dregi af grska orinu chondros ea korn. Klurnar voru upphaflega brnir dropar geimnum, sem sfnuust saman til a mynda fyrstu steinana slkerfinu. r eru yfirleitt 1 til 2 millimetrar verml og nlgt v hnttttar, eins og fyrsta myndin snir. a er tali a geimkornin ea kondrules hafi upphaflega veri br, sem san storknai gler ea einskonar tinnu. San hafa steindir vaxi glerinu og n eru kondrules samansettar af msum tegundum kristalla, sem eru aallega livn og proxen. egar vi skerum essi geimkorn sundur, og rannskum au smsj, sjst litrkar og fagrar steindir af livni og pyroxen greinilega, eins og annari myndinni. essir dropar hafa myndast vi mjg han hita, ar sem steindirnar mynda gler fyrir ofan um tv sund stig Celsus. En sar sfnuust geimkornin saman og arar steindir og smagnir ruu sr umhverfis kornin, til a mynda fyrstu steinana slkerfi okkar. En essir steinar voru jafn lausir sr og ullarlagi.

4.AllendeLoftsteinnStrsti kolefnisrki kondrt loftsteinninn sem falli hefur til jarar er Allende loftsteinninn, en hann fll ri 1969 Mexk. Hann var upphaflega str vi bl, en brotnai mrg stykki egar hann kom inn lofthjp jarar. Brotin dreifust yfir svi sem er um 50 km lengd og 8 km breidd. N er bi a safna um 3 tonnum af steinum, og flk er enn a finna steina af essum merkilega loftsteini. Hann fll til jarar norur hluta Mexk, skammt fyrir noran borgina Durango. g var hr fer ri ri 1990, en g og flagar mnir hurfu strax fr svinu, egar frttist a eiturlyfjasmyglarar fru hr um daglega lei til Bandarkjanna, og ll umfer vri strhttuleg af eim skum. Annars hefi g sennilega fundi stykki af essum merkilega loftsteini. En fjra myndi snir part af Allende steininum, og taki eftir a a er fullt af litlum klum ea geimkornum (kondrules) honum: elsta efni slkerfis okkar, um 4,6 milljarar ra a aldri.


Segulskauti er fleygifer

1.bildudalureir sem fljga miki milli landa hafa eflaust teki eftir v a allar flugbrautir eru merktar me nmerum. Nmerin eru rinni 1 til 36. Reykjavkurflugvelli eru brautirnar til dmis 01, 06 og 13. Hinn endinn essum brautum er hins vegar merktur 19, 24 og 31. Brautir flugvllum eru merktar me segulstefnu eirra. annig er stefnan braut 01 tu grur fr stefnu norur segulskaut jarar ea segulplinn. Reykjavk er frvik segulnlarinnar fr norurplnum dag um 16 til vesturs, og segulstefnan er v tluvert nnur en landfrileg stefna. etta frvik hefur veri kalla segulskekkja, en a er auvita rang: a eru engar skekkjur jrinni, heldur aeins frvik. Flugmaurinn er ekkert a velta fyrir sr segulfrvikinu hverjum sta, heldur horfir hann bara segulnlina og flugbrautarnmeri niri jru. Myndin fyrir ofan er af flugbrautinni Bldudal. Annar endinn, s sem stefnir suvestur, er merktur me tlunni 23, sem er segulstefnan 230, en hinn endinn er merktur 05, sem er 23-18=05, ar sem munurinn segulstefnu endanna er nkvmlega 180 grur. 2.hrai

En norur segulskaut jarar er hreyfingu, og fer reyndar nokku hratt yfir. Af eim skum var til dmis a mla ntt merki flugbrautirnar Tampa Florda, og merkinu braut 18 var breytt 19. i sji myndinni fr Bldudal a nmerin eru nokku str, og a fer mikil mlning etta. Segulskauti frist n um 64 km ri og stefnir til Sberu. Myndin snir a hrainn hefur veri mestur sustu tu rin, en hins vegar er suur segulskauti tiltlulega rlegt. Er essi mikla hreyfing ef til vill forboi ess a segulskaut jarar su a koma a v a plvendast? Stefnir a segulskautin nlgist frekar og renni saman eitt? Jarsagan snir okkur a segulskautin plvendast nokkur hundru sund ra fresti, og sasta vending var fyrir um 780 sund rum. Svo er anna: suur og norur segulskautin eru ekki beint mti hvoru ru hnettinum. Hva er um a vera?

N er norur segulskauti um 85. gru breiddar, en suur segulskauti er 65. gru breiddar og hreyfist aeins um 5 km ri. Norur segulskauti fr fyrir nokkrum rum milli Borden og Cosenseyja fyrir noran Kanada og er n ti shafinu, eins og rija myndin snir.

Segulsvi jarar er mynda af straumum kjarna jarar. Yfirbor kjarnans er um 2900 km dpi undir ftum okkar, og hann er heitur og brinn, ea um 5000 grur Celsus. Allt bendir til ess a kjarninn s a mestu leyti r brnu jrni. Straumar kjarnanum valda spennu og ar af leiandi segulsvii. Breytingar straumum kjarnans orsaka breytingar segulsvii jarar. Rtt er a taka a fram hr, a innri kjarninn, einnig r jrni og einnig mjg heitur, er undir svo miklum rstingi a hann er heill, kristallaur. 3.segulskautJarsgan snir okkur a fyrri tilfellum hefur a teki um eitt sund til tu sund r fyrir segulsvii a steypast koll. Vera einhverjar hamfarir egar segulsvii snsti vi ea steypist um koll? Segulsvii hefur ekki aeins hrif jrina, heldur einnig nsta ngrenni, einkum jnahvolfi (ionosphere) sem umlykur jru og hjlpar til a verja okkur fyrir skalegum geimgeislum. Hrynur jnahvolfi ea kemur gat jnahvolfi og streyma inn skalegir geimgeislar egar segulsvii steypist? Ekki er sta til a ttast neins ef breytingin er hgfara, og ef eitthva segulsvi verur rkjandi allan tman sem breytingin er gangi. En, eins og alltaf, er spennandi a fylgjast me strkostlegum og hrafara atburum okkar lifandi jru.


Hvernig leit sland t sldinni?

sland  sldri 2007 tldu Van Vliet-Lano og flagar a jkulekjan hefi veri nokku takmrku yfir slandi egar sld st sem hst. Lkan eirra er snt sem svrtu svin myndinni. sskjldurinn er yfir miju landinu, annar skjldur Vestfjrum og svo smrri jklar fjllum Snfellsnesi. Taki eftir a gra lnan markar landgrunni dag, ea 200 metra dpi. ri 2006 lgu eir Hubbard og flagar til a jkulekjan hefi veri miklu utar landgrunninu, og eirra saldarjkull er afmarkaur af pnktalnunni myndinni. etta lkan fyrir tbreislu jkulsins verur a telja miklu lklegra, ef dma skal t fr dreifingu jkulgara ea mrena hafsbotni. a eru rr jkulgarar sndir myndinni, merktir me feitri svartri lnu. Einn er nokku langt undan Breiafiri, annar t af Hnafla og s riji undan Suurlandi. Jkulgarar myndast ar sem skrijkullinn nemur staar. Samkvmt essu virist saldarjkullinn hafa n yfir nr allt landgrunni. Olex kort

Nlega birti norska fyrirtki Olex n kort af hafsbotninum, sem m nlgast hr: http://www.olex.no/dybdekart_e.html#isofiler Kortin eru srstk og mjg nkvm, en au eru bygg a miklu leiti ggnum sem togarar og arir fiskibtar senda inn til Olex. Nmi kortanna er um 5x5 metrar, sem ir a str rta ea vrubll myndi sjst hafsbotninum slku korti. slandskorti fr Olex er snt hr til hliar. Hr koma fjlmrg fyrirbri fram hafsbotninum, sem vi hfum ekki hugmynd um ur, og ar meal margir jkulgarar sem sna fyrri stu stra jkulsins yfir slandi sldinni. essi nju ggn styrkja mjg mynd af slandi sem ser snd af pnktalnunni fyrri myndinni hr fyrir ofan. skjldurinn var svo str a hann ni t ystu mrk landgrunnsins vast hvar. En taki eftir a sldinni var sjvarstaa miklu lgri en hn er dag og landgrunni var v um 100 metrum grynnra en dag, vegna ess a miki af vatnsfora hafsins var geymt jklum heimsskautanna.


Kirkjufell og Aldur Grundarfjarar

1.SigHolmKirkjufell er fjall eitt Grundarfiri Snfellsnesi, 463 m h. a stendur eistakt landslaginu og er einnig einstakt fyrir fagurt form sitt, eins og myndin eftir Sig Holm snir. Einnig er jarfri ess merkileg. Tali er a landnmsmenn hafi nefnt fjalli Firafjall og vri rttast a taka a forna nafn upp aftur. etta er einmit fjalli milli fjara. Fyrrum nlenduherrar vorir, Danir, klluu fjalli v lgkrulega nafni Sukkertoppen, en eim tma var sykur fluttur til landsins strum stykkjum sem voru eins og sprur laginu. Yfirleitt er Kirkjufell klifi upp suur hlina, enda minnstur brattinn hr.

Tali er a jarfringurinn Helgi Pjturss hafi klifi Kirkjufell ri 1906, en er upp kom rst hann grimmur rn, enda er suur toppur fjallsins nefndur Arnarfa. g kleif Kirkjufell sumari 1967 samt orleifi Einarssyni jarfringi og tveimur bandarskum jarfringum. Ferin er mr mjg eftirminnileg en ekki hef g hug a endurtaka hana n. Verst tti mr a klfa upp rennandi blautar og sleipar torfur af grasi og mold, ar sem ftfesta var ltil, og hengiflug fyrir nean. Ekki veit g fjldann af dausfllum Kirkjufelli, en alltaf ru kvoru koma frttir af mnnum sem hrapa ar niur og ba vallt bana. 2.KirkjufellNlega rakst g gamla frtt Morgunblainu fr 21. jn 1945. Fr frttaritara vorum, Stykkishlmi, mivikudag: a hrmulega slys vildi til Grundarfiri fyrra dag, a ungur maur hrapai Kirkjufelli og bei bana af. Maur essi var Ragnar Steinrsson, Bjarnareyjum, Breiafiri, 20 ra gamall. Hann hafi gengi me flaga snum sr til skemmtunar upp Kirkjufell og mun hafa fari svo tpt fjalli, a hann hrapai. Flagi hans geri egar avart nstu bjum, ennfremur var lkni gert avart. egar komi var a Ragnari var hann enn me lfsmarki, en er lknirinn kom var hann rendur.

Jarlgin sem eru miju Kirkjufelli innihalda mikilvgar upplsingar um jarfri norur hluta Snfellsnes jkultma og run hafninu ar sem n er Breiafjrur. Skammt fyrir norvestan Kirkjufell er fjalli St, en g hef ur fjalla um jarlgin v fjalli hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1060932/ Einnig bloggai g um Blandshfa hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1021036/. Jarmyndanir essum remur fjllum eru nskyldar, eins og Helgi Pjturss benti fyrst . Gumundur G. Brarson (1880-1933) menntasklakennari hlt fram rannsknum noranveru Snfellsnesi ri 1922 og birti grein um r ri 1929. Hann benti a 140 til 160 metra h fjallinu er lag af vlubergi og lagskiftum sandsteini, sem hann taldi skylt setlgum af vlubergi og sandsteini 160 metra h Mrarhyrnu fyrir sunnan Kirkjufell, Hyrnudal, og lagi sem er 130 til 150 metra h Skeringsstaafjalli, ar sem hann fann sjvarskeljar af msum tegundum (Saxicava rugosa , Scalaria grnlandica, Balanus). Hann rakti setlagi enn vestar, Hfakotsgil 150 til 165 metra h, en ar er a lagskiftur leirsteinn, sandsteinn og vluberg me sjvarskeljum (Saxicava rugosa). Enn vestar, rtt ur en lei liggur fyrir Blandshfa, fann Gumundur leirsteins- og vlubergslagi me msar sjvarskeljar 150 til 160 metra h (Cardium ciliatum, Astarte borealis, Astarte elliptica, Astarte Banksii, Saxicava rugosa, Acma, Scalaria grnlandica). Hann leit etta lag halda fram til vesturs Blandshfa.

Skipan jarlaga Kirkjufelli er snd strum drttum annari mynd, sem er af frlegu upplsingaskilti vi jveginn skammt fyrir vestan kaupstainn Grundarfjr. Nesta jarmyndunin er merkt Terter hraun og er snd dkkbl myndinni, upp undir um 130 metra h. essi fornu hraunlg eru sennilega um 5 til 10 milljn ra a aldri, og tilheyra eirri fornu blgrtismyndun sem skapar skkul Snfellsness. Eins og myndin snir, koma setlg (snd grn) ofan blgrtismyndunina um 130 metra h og nupp um 160 metra h. etta eru setlgin sem Gumundur Brarson fjallai um. Hann fann ekki steingervinga ea skeljar essum lgum, en g hef heyrt um a minnsta kosti einn hrurkarl sem fundist hefur v. ess vegna er nokku vst a essi setmyndun var til sj ea rtt vi sjvarml.

En hva me aldur setlaginu Kirkjufelli? Amerkanarnir tveir sem g kleif Kirkjufell me ri 1967, Richard Doell og David Hopkins, voru srfringar a kvara segulsvi jarar msum tmum, og greina aldur bergs. eir sndu fram a ll jarlgin fyrir ofan seti 160 metra h eru fugt segulmgnu. a er a segja: segulstefna eirra stefnir verfuga tt mia vi nvernadi segulsvi jarar. etta er snt me litlum hvtum hringjum vi hl jarlaganna myndinni fyrir ofan. N er vita a segulsvi jarar snrist vi fyrir um 700 sund rum. ll efri jarlgin Kirkjufelli eru v eldri en um 700 sund r.

Efst Kirkjufelli er um 50 metra ykkt lag af mbergi, sem hefur gosi egar ykkur saldarjkull l yfir llu landinu og Breiafiri. egar g rakst mbergi ri 1967 vakti a furu mna hva a var lkt mberginu sem myndar kolinn fjallinu Klakki (380 m) austan vi Grundarfjr. a kom reyndar ljs a etta er sama mbergslagi, en upptk ess eru svlum ggtappa sem ber nafni Steinahlarhaus, sunnan til Eyrarfjalli. Fyrir um einni milljn rum var samfellt landsvi milli Kirkjufells og Klakks, egar mbergslagi breiddist t vi gos undir jkli. Skmmu sar rifu skrijklar lagi niur og skru t Grundarfjr og nverandi landslag umhverfis Kirkjufell.egar fjrurinn var fullmyndaur var nokku stort eldgos fjallgarinum fyrir sunnan Grundafjr. Miki grgrtishraun rann til norurs og finnast leifar ess n Melrakkaey og Krossnesi. Sennilega var etta gos sasta hlskeii, fyrir um eitt hundra sund rum, en var Grundarfjrur fullmyndaur.


Flugslir valda hlnun jarar

Flugslegar vi ltum upp til himins bjrtum degi m oftast sj htt lofti eina ea fleiri flugvlarslir eftir oturnar sem fljga milli meginlandanna. Flugsamgngur hafa tluver hrif andrmslofti og lengi hefur leiki grunur a flugi kunni a hafa hrif loftslag jru. oturnar dla t miklu magni af koltvoxi, kfnunarefnissambndum, vatnsgufu og sti. Magni af koltvoxi sem otan losar flugi er tali um a bil 100 til 200 grmm klmeter farega. Flugsl ea flugvlarsl nefnist contrail ensku, dregi af orinu condensation, ea tting. a minnir a slin myndast aallega vegna ettingar gas tblstri r otuhreyflinum, sem myndar ljsgra ea hvta gufu rtt fyrir aftan vlina, eins og fyrsta mynd snir. tting gufu verur rsmum stkornum tblstrinum, ea smum skristllum. upphafi otualdarinnar var liti slkar flugslir sem skemmtilegt og saklaust fyrirbri, en n eru slirnar va ornar berandi hluti af himninum, sjnmengun og farnar a hafa veruleg hrif. ar sem umfer er mikil mynda flugslirnar cirrus ea klsiga sk. Flugslir2004Njustu ransknir sna a slk sk geta aki 1 til 2% af himninum yfir Evrpu og Norur Amerku og allt a 10% yfir mi Evrpu. nnur mynd er fr NASA og snir hvernig suaustur hluti Norur Amerku er akinn af flugslum ri 2004. N kemur ljs, samkvmt rannsknum Ulrike Burkhardt og Bernard Krcher a hrifin loftslag og hlnun jarar fr essum flugslum og skyldum skjum eru miklu meiri en fr v koltvoxi sem oturnar dla fr sr. Skin draga sig langbylgjugeislun sem berst fr jrinni og orsaka me v skilega hljun. Vandinn er essir rsmu skristallar, sem myndast tblstrinum og skapa astur fyrir myndun klsiga skjum. Ef til vill verur hgt a hanna otuhreyfla sem mynda strri dropa ea kristalla, sem falla hratt til jarar og mynda ekki sk. a er merkileg uppgtvun a tta sig v a flugslirnar hafa meiri hrif hljun jarar en tblstur koltvoxs fr otuhreyflum. En hrifin eru ekki beint sambrileg. Koltvox varir loftinu tugi ea hundruir ra, en flugslin og skyld sk hverfa eftir nokkra klukkutma.

Hva klikkai Japan?

SpRaunveruleikia var rtt eftir klukkan 2:46 eftir hdegi a sminn hj prfessor Kensuke Watanabe borginni Sendai sendi t neyarkall. Hann skipai llum nemundunum bekknum a skra undir bor. Skmmu sar lgu au fltta t r byggingunni. Japan hefur fullkomnasta jarskjlftakerfi jru, sem kostar um einn milljar dollara, og er me meir en eitt sund jarskjlftastvar. Upptk skjlftans voru klukkan 2:46:45 en neyarkalli fr t klukkan 2:46:48. a eru tvr tegundir af bylgjum sem myndast jarskjlfta. P bylgjan fer hraar, en S bylgjan fylgir eftir og veldur mestum usla. S bylgjan fer um 4 km hraa sekndu gegnum jarskorpuna. Nemendur Watanabe hfu v ar til klukkan 2:47:17 ea 32 sekndur til a koma sr ruggari sta. S bylgjan ni til Tk eftir um 90 sekndur. Samt sem ur verur a telja a kerfi hafi ekki virka Japan etta sinn. fyrsta lagi var flbylgjan miklu hrri en nokkur hafi gert r fyrir og flgarar voru a mestu gagnlausir. ru lagi hfu jarskjlftafringar tla aeins 30 til 40% httu a sigbelti undan austur strnd norur Japan myndi rifna nstu tu rin, og 60 til 70% nstu tuttugu rin. etta voru helstu niurstur jarskjlftahttukorti sem var gefi t marz 2009. Myndin til hliar snir tv kort af norur hluta Japan. Korti til vinstri er sp um hreyfingu jarskorpunnar vegna jarskjlfta sigbeltinu. Hreyfing ea hristingur er a sjlfsgu mest grennd vi upptkin en minnkar hratt me fjarlg. Hreyfingarskalinn er sndur lengst til hgri, fr 1 til 7. Korti til hgri er hreyfingin sem var mld kjlfar skjlftans 11. marz. Hr er notaur sami skalinn og smu litir til a sna hreyfinguna. a er greinilegt a spin var rng og hreyfing miklu vtkari og meiri. En strstu mistkin voru tengd flbylgjuhttunni. Strsti varnargarur heims var vgur vert fyrir Kamaishi fla ri 2009, eftir framkvmdir rjtu r sem kosta hafa um 1,4 milljarar dollara. Garurinn er 20 metrar ykkt, nr fr hafsbotni 63 metra dpi og stendur 8 metra upp r sj. Almenningur og srfringar hldu a garurinn vri svo str a hann mundi rugglega verja byggina. Hann reyndist gagnlaus egar meir en 20 metra h flbylgjan skall . egar Fukushima kjarnorkuveri var reist ri 1965 var gert r fyrir a flbylgjuhttan vri minni en 6 metrar. Niurstur eru r, a enginn hafi gert r fyrir versta tilfelli. N verum vi v miur a endurskoa allar spr um nttruhamfarir jru og taka sk verstu tilfelli inn reikninginn.

Nttruhamfarir rkum og ftkum lndum

1.Costsa eru tveir heimar hr jru. rum eirra er mikil tkni rkjandi og ng orka fyrir hendi. hinum heiminum, sem er miklu fjlmennari, skortir essi gi a mestu. Nttruhamfarir hafa gjrlk hrif essa tvo heima. N er tali a skai vegna jarskjlftans Japan s allt a $300 milljarar, og a 28 sund hafi farist essu auuga landi. Jarskjlftinn sem tti upptk sn Indnesu ri 2004 orsakai tjn ftkum lndum umhverfis allt Indlandshaf (Indnesia, Sri Lanka, Inda, Taland, Maldiveyjar) sem nemur $14 milljrum og meir en 226 sund frust. a er merkilegt a munurinn manntjni og skaa er tfaldur milli essara landsva, en hrifin vxlast. Fyrsta myndin er lnurit yfir tjn af vldum nttruhamfa milljrum dollara. Tlurnar lengst til hgri sna hundrashlutfall tjnsins sem prsent af jarframleislu. T2.Daui$aki eftir a jarskjlftinn ri 2004 kemst ekki bla! Lndin sem uru fyrir hrifum skjlftans voru einfaldlega of ftk til a komast bla. Sama er a segja um skjlftann Hati. Mynd nmer tv snir hlutfalli milli manntjns lrtta snum og efnahaglegs tjns lrtta snum, milljrum dollara. Skjlftinn Japan marz er stri krossinn, en hann er rtt vi hliina skjlftanum sem rei yfir San Francisco ri 1906 (24 sund frust, og tjn um $500 milljarar). Miki af v tjni var vegna eldsvoa borginni. Munurinn milli dausfalla rkum og ftkum lndum er beinlnis tengdur hsager. Hs Japan eru vndu og stu sig vel, en Hati hrundu hreysin og fki grfst rstunum.

Fyrstu myndir af Merkr

mercur1 dag birti NASA fyrstu myndirnar af plnetunni Merkr, en geimfari Sendillinn (Messenger) fr braut umhverfis Merkr hinn 17. marz. N mun Sendillinn vinna heilt r vi a mynda, mla og rannsaka Merkr vandlega. a er tiltlulega lti vita um essa plnetu, meal annars vegna ess, a maur arf a horfa nstum beint slina til a sj Merkr sjnauka., en hann er plnetan nst slu. Vi vitum a yfirbori er aki ggum eftir rekstra loftsteina og einnig er vita a Merkr hefur stran jrnrkan kjarna eins og jrin, en lkt tunglinu. Jrnkjarninn er hlutfallslega miklu strri en jrinni, og heildar elisyngd plnetunnar Merkr er v einnig venju mikil. messengerSem sagt: allt ruvsi heimur en vi eigum a venjast. Yfirborshitinn sveiflast trlega miki yfir slarhringinn, ea fr −183C til 427C. a er v hugsandi a s finnist skugga botni sumum ggunum. Tvr myndir fylgja hr me af Merkr, nnur tekin fjr en hin nr yfirbori.

Votlendi er mikilvgt

1.Skurgröri 1839 kom daninn Japetus Steenstrup kom til slands samt astoarmanni snum Jnasi Hallgrmssyni, til a rannsaka brennisteinsnmur. Tveimur rum ur hafi Steenstrup gert rannskn mrum Danmrku, sem er fyrsta vsindalega knnunin mrum og votlendi. slendingar ekkja mrar vel, en lengi vildu eir fyrst og fremst eya eim. mrg r voru meir en sund klmetrar af skurum grafnir ri hverju til a rsa fram mrar og eya votlendi gu landbnaarstefnu eirra tma. Myndin til hliar snir etta srstaka tmabil sgu slands, fr strslokum og fram undir 1990. 2.MýN hefur mli snist vi, ar sem komi hefur ljs a votlendi um allan heim hefur mjg miki gildi fyrir bindingu kolefnis. Einnig er votlendi mikilvgt fyrir milun vatns, hringrs nringarefna og verndun fjlbreytni lands og lfrkis. egar g var strkur sveit Snfellsnesi var g a ganga um mrarnar daglega til a skja krnar til mjalta. g var slenskum gmmskm, eins og allir hinir krakkarnir, en eir voru gerir r leifum af gmmslngum r bladekkjum. Gmmskrnir dugu nokku vel mrunum. Eitt af hfuverkefnum Aulindar Nttrusjs er verndun og endurheimt votlendis. Sj vefsu Aulindar hr: http://www.audlind.org/votlond/ Mrar ekja um rjr og hlfa milljn ferklmetra lands jru (3%). nnur myndin snir tbreislu mra norurhveli jarar, ar sem r eru mikilvgastar, einkum noran vi 45. breiddargru. Dkku svin eru mrarnar sem innihalda mest kolefni. Mrar og mrinn undir eim eru a sjlfsgu plntuleifar og ar af leiandi mikill geymir fyrir kolefni. Binding kolefnis mrar jru er talin um 600 ggatonn (Gt er einn milljarur tonna). a er helmingi meira en allt kolefni skgum heims og um 75% af llu kolefni sem er andrmsloftinu (CO2). Votlendi getur v veri mjg mikilvgur ttur varandi loftslagsbreytingar, me v a draga niur koltvox r loftinu. Mrin safnar kolefni, dregur sig koltvox CO2 en gefur fr sr bi koltvox og metan CH4. a er tali a nett dragi mrar sig koltvox r loftinu sem nemur 700 kg hvern hektar, en a er 150 til 250 milljn tonn af kolefni sem fer ri r andrmsloftinu og niur mrina um heim allan.3.Mýrija myndin snir hvernig kolefni hefur safnast fyrir mrum heims san sld lauk. a er milli 20 til 100 ggatonn af kolefni sem safnast fyrir mrinni hverju rsundi (grnt). Bli ferillinn snir a sfnun kolefnis mrar hefur veri milli 20 og 40 grmm fermeter ri. En n eru mrar heims va mikilli httu. Vonandi er ekki of seint a bjarga slensku mrunum, en va heimi er httan meiri. Einn vandinn er s, a egar loftslag hlnar er htta v a mrar tapi kolefni til andrmsloftsins meira mli og vinni v ekki mti hlnun jarar.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband