Fęrsluflokkur: Snęfellsnes

Gamla Sęluhśsiš ķ Kerlingarskarši

Nś vex upp kynslóš į Snęfsaeluhu_769_s.jpgellsnesi sem veit varla hvar Kerlingarskarš er. Önnur var nś öldin hér įšur fyrr, en žį var Skaršiš fjölfarnasti žjóšvegurinn noršur yfir Snęfellsnes. Ekki gekk žaš feršalag alltaf slysalaust. Ķ janśar įriš 1906 varš til dęmis landpósturinn og ašstošarmašur hans śti eftir mjög erfiša ferš yfir Kerlingarskarš. Žetta var eitt af mörgum daušsföllum sem voru tengd Skaršinu. Nś lét stjórn Snęfellsnes- og Hnappadalssżslu til skarar skrķša og veitti 150 krónur til sęluhśssbyggingar ķ Skaršinu. Žaš var 6 x 10 įnir aš stęrš. Įri sķšar voru veittar 47 krónur til višgeršar į hśsinu.

            Ekki er mér kunnugt um hve lengi hśsiš stóš uppi, en sennilega var žaš ekki lengi. Ég rakst į rśstir žess nżlega. Žaš var stašsett ķ hįskaršinu, milli dysja smalanna, og į lagum móbergshrygg rétt fyrir noršan syšri dysina. Hlešslan fyrir grunninn er vel sjįanleg og nokkur spżtnabrot hér og žar.  Annaš er ekki aš sjį, en nś vęri fróšlegt aš vita hvort einhverjir hafi frekari heimildir um žetta gamla sęluhśs. Mörgum įrum sķšar var reist myndarlegt sęluhśs sunnar ķ Skaršinu, og stendur žaš enn.


Feršamenn ķ Stykkishólmi

Žaš fer ekki framhjį neinum aš feršamenn setja svip sinn į Stykkishólm ķ auknum męli. Sś holskefla af feršamönnum, sem hefur undanfariš gengiš yfir Sušurland hefur fariš framhjį okkur aš nokkru leyti, til allrar hamingju, vilja sumir segja.   Samt höfum öll oršiš vör viš aukinn feršamannastraum, en okkur hefur skort męlikvarša til aš dęma um vöxtinn ķ feršamennsku ķ Hólminum. Aušvitaš vita kaupmenn, gestgjafar og žeir sem reka veitingahśs ķ Hólminum vel hvaš syngur, en viš höfum žvķ mišur ekki ašgang aš žeirra tölfręši. Žaš er žó eitt sem lżgur ekki, en žaš er umferšin. Žį į ég viš bķlatalningu Vegageršarinnar, en žeir hafa skrįš umferš sķšan įriš 2000 ķ tęki sem er stašfest į Stykkishólmsvegi rétt hjį Skildi eša Arnarhóli (vegnśmer 58-01). Lķnuritiš sem fylgir eru nišurstöšur žeirra męlinga, frį įrinu 2000 til 2015. Hér eru sżndar žrjįr lķnur: rauša lķnan sżnir mešal fjölda bķla į dag yfir sumarmįnušina, sś blįa sżnir mešaltal bķla į dag yfir įriš, og gręna lķnan sżnir mešal fjölda bķla yfir veturinn.myndo_776_1a.jpg

            Žaš mį lesa margt śt śr žessu lķnuriti, en eitt er augljóst: umferšin inn ķ Stykkishólm hefur rśmlega tvöfaldast į žessu tķmabili, į öllum įrstķmum. Žaš eru hęšir og lęgšir į lķnunum, sem kunna aš vera tengdar kreppunni uppśr 2008, en žaš er mest slįandi hvaš vöxturinn er mikill įrin 2014 og 2015. Žaš viršist ekkert lįt vera į žessum vexti ķ umferš ķ dag, eins og seinni myndin sżnir. Hśn er sślurit frį Vegageršinni fyrir mešaltal hvers mįnašar įrin 2014 til 2016, sem sagt: alveg nżjustu tölur fyrir Stykkishólmsveg. Žar kemur fram aš sķšan ķ mars ķ įr hefur hver mįnušurinn sett nżtt met og stķgandinn heldur žvķ įfram, um tķu til fimmtįn prósent į mįnuši, milli įra.

            Ég hef einnig fylgst nįiš meš ašsókn ķ Eldfjallasafn sķšan žaš var opnaš sumariš 2009. Heildarfjöldi gesta hefur undanfariš oftast veriš um 5000 į įri, en ašsókn hefur aldrei veriš jafn mikil og nś, sumarmįnušina įriš 2016, meš til dęmis 1461 gest ķ safninu ķ jślķ mįnuši. Žar af eru erlendir gestir um 75%, mest frį Noršur Amerķku. mynd-2.jpg

Hvernig bregšast Hólmarar viš žessum aukna straum feršamanna? Fjįrfestar eru önnum kafnir viš aš veita meiri žjónustu ķ gistingu og veitingum, en bęjarfélagiš viršist žvķ mišur ekki hafa tekiš viš sér. Feršamenn vilja meir en mat og svefn. Žeir vilja einnig afžreyingu, helst menningartengda. Ašhlynning aš söfnum bęjarins er ķ lįgmarki og hefur reyndar dregist saman. Žetta višhorf Stykkishólmsbęjar hefu mjög neikvęš įhrif į framhald reksturs Eldfjallasafns ķ žessum bę.  


Brot śr tżndu flugvélinni?

bjarnarhafnarfjall.jpgÉg hef įšur fjallaš um bresku flugvélina, sem brotnaši og sprakk ķ Svartahnśk fyrir ofan Kolgrafarfjörš, sjį hér:     http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1259456/

Žessi Vickers Wellington tveggja hreyfla sprengjuflugvél fórst hér hinn 28. nóvember įriš 1941 meš allri įhöfn. Nżlega rakst ég į brot śr flugvél ķ žröngu gili Fagradals ķ Bjarnarhafnarfjalli. Žetta eru nokkrar plötur af įl, upprunalega flatar en nś nokkuš beyglašar, meš götum fyrir hnoš, eins og flugvélar eru samsettar (sjį mynd). Žetta brak er ķ gilinu beint undir tindinum Kothraunskistu ķ sušvestan veršu Bjarnarhafnarfjalli. Ekki er mér kunnugt um aš flugvél hafi farist hér, en helst dettur mér ķ hug, aš Vickers vélin įriš 1941 hafi fyrst rekist į Kothraunskistu og misst ef til vill part af vęng, en sķšan borist įfram stjórnlaus til sušvesturs, um 12 km leiš, žar sem hśn brotnaši aš lokum. Kortiš sżnir hugsanlegan feril žessar miklu helreišar. Vélin hafši sveimaš um nokkurn tķma yfir Helgafellssveit ķ afleitu vešri og engu skygni og er tališ aš flugstjórinn hafi haldiš sig vera yfir Reykjanesi en ekki Snęfellsnesi žegar slysiš varš.fluglei.jpg

 


Hin hlišin į Snęfellsjökli

Snęfellsjökull2015Viš horfum į Snęfellsjökul oftast śr austri eša sušri og žį eru Jökulžśfurnar į toppnum įberandi. Ķ gęr gafst mér tękifęri til aš skoša Jökulinn aš vestan og noršvestan veršu įsamt Ragnari Axelssyni ljósmyndara, en žį blasir viš nokkuš önnur sżn, eins og myndin hans Ragnars sżnir. Žį erum viš nefnilega komnir nišur ķ ašalgķg eldfjallsins, sem er um 1.5 km ķ žvermįl. Austurbrśn gķgsins er mikill hamar, og rķsa žśfurnar žrjįr upp fyrir ofan hamarinn. Žaš er enn óvenju snjóžungt hér eins og vķšast į hįlendi Ķslands, en samt grillir ķ hraunlög ķ klettabrśninni, ķ gegnum hrķmiš. Vonandi gefst okkur tękifęri ķ haust aš kanna žetta svęši frekar, žegar brįšnun nęr hįmarki og meira af berginu kemur ķ ljós.


Žį klofnaši fjalliš

GeldingaborgĮ sķšasta hlżskeiši ķsaldar, fyrir 135 žśsund įrum, var myndarlegt eldfjall virkt ķ vestanveršum Hnappadal į Snęfellsnesi. Śr žvķ streymdu allmörg basalthraun, sem nś mynda mikla grįgrżtishamra ķ Geldingaborg og einnig stušlabergiš fagra ķ Geršubergi. Žetta hnattręna hlżskeiš, sem er nefnt Eemian mešal jaršfręšinga, stóš yfir ķ um tķu til fimmtįn žśsund įr, en svo skall į annaš jökulskeiš fyrir um 120 žśsund įrum, -- hiš sķšasta.  Grįgrżtiš ķ Geršubergi og Geldingaborg er hluti af mikilli eldvirkni sem varš strax ķ upphafi Eemian hlżskeišsins, en žaš hefur veriš aldursgreint sem 135 žśsund įra gamalt af Hervé Guillou og félögum (2010). Sennilega var žį aukin eldvirkni um allt ķslenska gosbeltiš, vegna žess aš žegar fargi jökulsins var skyndilega létt af landinu, žį jókst brįšnun ķ möttlinum undir jaršskorpunni. Efst ķ Geldingaborg myndušust tveir miklir gķgar, sem nś eru greinilegir en nokkuš jökulsorfnir.  Į sķšasta jökulskeiši gekk jökull aftur yfir Geldingaborg og Geršuberg og fęrši žessar jaršmyndanir ķ nśverandi form. Seint į sķšasta jökulskeiši myndašist mikiš misgengi žvert ķ gegnum Geldingaborg, eins og fyrsta myndin sżnir (į žesari innraušu mynd kemur gróšur fram sem rautt). Ķ Geldingaborg hefur jaršskorpan noršan misgengisins sigiš um nokkra metra. saldarinnar, en i r veriš virkt el grsgengiš skorist . em 2615 kra metra. nni sar jaršmyndanir Misgengiš hefur austur-vestur eša VNV-ASA stefnu, sem er einkenni į sprungum, gķgaröšum og misgengjum ķ eldstöšvakerfi Ljósufjalla. Žetta kerfi nęr alla leiš frį Grįbrók ķ austri og til Berserkjahrauns ķ vestri, eša um 90 km veg. Misgengiš ķ Geldingaborg er mjög įberandi sprunga, sem mį rekja um 10 km til vesturs ķ Uršardal, rétt noršan Hafursfells.   Rétt fyrir vestan Geldingaborg hefur misgengiš skorist ķ gegnum Nykurhraun og hreyfing į misgenginu hefur skapaš hér tjörn. Nykurhraun er nokkuš vel gróiš og sennilega meir en fimm žśsund įra gamalt, en hrauniš er žvį eldra en žessi sķšasta hreyfing į misgenginu. Til austurs liggur misgengiš ķ sömu stefnu og gķgarnir fjórir, sem mynda Ytri og Syšri Raušamelskślur. Hér į lįglendi hefur žvķ basalt kvika streymt upp sprunguna og myndaš tvö hraun. Kristjįn Sęmundsson (1966) hefur aldursgreint Syšra Raušamelshraun sem 2615 įra gamalt. Sennilega er Ytra Raušamelshraun jafnaldra žess. Misgengiš ķ Geldingaborg hefur veriš virkt į sķšasta jökulskeiši Ķsaldarinnar, en žaš hefur sennilega veriš sķšast virkt fyrir um 2600 įrum, žegar eldvirknin varš ķ Raušamelskślum.   Einnig er jaršhitasvęši į Syšri Raušamel, meš allt aš 45oC yfirboršshita, į žessu misgengi (Gušmundur Ómar Frišleifsson 1997). Enn austar eru gķgarnir Raušhįlsar, sem munu hafa gosiš skammt eftir Landnįm (yngsta eldstöš Snęfellnsness) og viršist vera į sama misgengi. Ekkert er vitaš um sjįlftavirkni į žessu misgengi, enda eru engir skjįlftamęlar stašsettir į Snęfellsnesi.


Kjarval ķ Eldfjallasafni

KjarvalAš öšrum ólöstušum er ljóst aš Jóhannes S. Kjarval er merkasti listamašur Ķslands.   Žaš er žvķ mikil įnęgt aš tilkynna aš nś er eitt af verkum Kjarvals til sżnis ķ Eldfjallsafni ķ Stykkishólmi. Hér er um aš ręša mynd af Snęfellsjökli, sem gerš er um haustiš 1953. Kjarval er einkum žekktur fyrir myndir sķnar af hraunmyndunum og landslagi, sem sżna stórbrotna nįttśru landsins. Kjarval byrjaši aš mįla Snęfellsjökul įriš 1910 og fór sinn fyrsta leišangur į Snęfellsnes įriš 1919. Uppśr 1940 fór hann margar feršir į Snęfellsnes og mįlaši vķša um Nesiš. Hann unni landinu umhverfis Jökul svo mikiš, aš įriš 1944 festir hann kaup į jöršinni Einarslón undir Jökli fyrir 20 žśsund krónur. Einarslón er fast viš Djśpalón, sem nś er einn vinsęlasti įfangastašur feršamanna į Snęfellsnesi. Myndin ķ Eldfjallasafni sżnir sušur hlķš Snęfellsjökuls og lķtur litamašurinn hér ķ įttina aš Hjartabrekkum fyrir ofan Laugatjörn. Myndin er mįluš meš vatnslitum į pappķr og er ķ eigu Katrķnar Jónsdóttur.

 

 

 

 


Seinni žįttur Um Land Allt hér

Seinni žįttur af Um Land Allt fjallar um Snęfellsnesiš.  Hann mį sjį hér:

 

http://www.visir.is/section/MEDIA99&fileid=CLP33629


Hverjum var žaš aš kenna aš žessar fornminjar glatast?

Ķ dag lesum viš ķ Fréttablašinu um aš fornminjar hafi glatast viš Gufuskįla į utanveršu Snęfellsnesi vegna įgangs sjįvar. Žaš er dapurt aš frétta af žessum skaša, en er ekki rétt aš kanna mįliš frekar?  Uppgröftur į žessu svęši hefur afhjśpaš fornminjar, sem sķšan voru skildar eftir óvarnar. Ef aldrei hefši veriš rįšist ķ žessar ašgeršir žį hefšu žessar minjar varšveist ķ jöršu. Jöršin geymir best. Žaš er algjörlega į įbygš fornleifafręšinganna aš žessar minjar spilltust og fóru ķ hafiš. Ég fór um žetta svęši ķ haust og furšaši mig į hvernig rśstirnar voru skildar eftir, aušar og óvarnar. Skammist ykkar!


Ķslenska landgrunniš kortlagt af Olex

KolluįllTogarar eru śtbśnir mjög góšum tękjum, sem įkvarša stašsetningu og botnlag hafsins.  Skipstjórar varšveita slķk gögn, sem eru aš sjįlfsögšu mikilvęg til aš kanna mišin og finna žau aftur sķšar.  Undanfarin įr hafa margir skipstjórar haft žaš fyrir reglu, aš senda inn slķk gögn til norksa fyrirtękisins Olex.  Žar er gögnum safnaš til aš gera nįkvęm kort af hafsbotninum.  Kortin hafa stašsetningu, sem er betri en tķu metrar og hęšartölur, sem eru į milli 0,1 til 1 meter.  Žannig hefur nś veriš safnaš gögnum af nęr öllu (80%)  ķslenska landgrunninu.  Įriš 2006 kom śt ritgerš eftir Matteo Spagnolo og  Chris Clark um ķslenska landgrunniš.  Hana mį finna hér:  http://www.journalofmaps.com/article_depository/europe/spagnolo_glaciallandforms_1222426647.pdf

Žeir tślka Olex kortiš į žessu svęši og sżna fram į aš  žar rķkja įhrif jökla ķsaldarinnar ķ myndun botnsins, įsamt myndunum sem tengjast eldvirkni og skorpuhreyfingum hafsbotnsins į gosbeltum nešansjįvar. Į ķsöld žakti jökulskjöldur allt landgrunniš og jökullinn var botnfastur. Sönnun žess eru jökulgaršar eša endamórenur, sem finnast śti į brśn landgrunnsins, til dęmis jökulgaršurinn į Lįtragrunni śt af Breišafirši, sem ég hef įšur fjallaš um hér:  http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1400703/

Į žessum Olex kortum kemur margt fróšlegt fram, til dęmis Djśpįll śt af Ķsafjaršardjśpi. Hann er U-laga ķ žversniši og um 150 m dżpri en hafsbotninn umhverfis.  Ķ mynni Djśpįls hefur hlašist upp mikil keila af seti, žar sem įllinn fer fram af landgrunnisbrśninni.  Einnig er myndin af Jökuldjśpi ķ mynni Faxaflóa merkileg og fróšlegt aš sjį hvaš landslag į žessu svęši er mikilfenglegt undir hafinu.  Myndin sem fylgir hér meš er af Kolluįl, noršvestur af Snęfellsnesi. Žaš er įberandi hvaš botninn er skafinn hér og hvaš jaršlögin koma greinilega fram sem lķnur meš noršaustur stefnu.  Žetta eru aš öllum lķkindum forn blįgrżtislög, eins og bergiš ķ grunni Snęfellsness og eyjum Breišafjaršar.  Vestast į myndinni, um 20 km noršvestur af Jökli, er svęši meš allt ašra og óreglulega įferš botnsins.  Er žaš  einfaldlega framhald blįgrżtismyndunarinnar eša er žaš ef til vill ungt gosberg, tengt gosbelti Snęfellsness?  LGM kortEf til vill finna sjómenn “hraun” botn hér?  Rauša lķnan į kortinu sżnir stašsetningu žversnišs, sem sżnt er efst į myndinni.  Takiš eftir hvaš botninn er śfinn. Alun Hubbard og félagar (Quaternary Science Reviews 2006) hafa notfęrt sér upplżsingar um śtbreišslu jökulsins į hafsbotni žegar ķsöldin nįši hįmarki og gert lķkan af śtbreišslu jökulskjöldsins yfir og umhverfis Ķsland.  Žaš er sżnt į seinni myndinni, ķ lķkani sem į viš Ķslandssvęšiš fyrir um 21 žśsund įrum.  Į myndinni eru sżnd ytri mörk jökulsins į landgrunninu og einnig śtlķnur Ķslands viš hęš, sem samsvarar sjįvarmįli žį, samkvęmt lķkani žeirra.  Žaš gefur žvķ góša mynd af žvķ hvaš jaršskorpan seig mikiš undir fargi ķssins.  Hvķtir blettir į Tröllaskaga og Flateyjarskaga sżna svęši eša jökulsker, sem hugsanlega stóšu uppśr jöklinum.


Hetjan mķn er Įrni Thorlacius

ĮrniÉg er fęddur ķ Norska Hśsinu ķ Stykkishólmi og žar ólst ég upp.  Forvitni mķn um ęvi og störf Įrna Thorlacķus (1802-1891) er žvķ ešlileg, en hann reisti žetta merka hśs milli 1828 og 1832 og bjó žar til daušadags. Žaš er elsta tvķlyfta hśsiš į Ķslandi.  Įrni var af ętt śtgeršarmanna og kaupmanna.   Fašir hans, Ólafur Thorlacķus, var einn umfangsmesti kaupmašur į Ķslandi ķ lok įtjįndu aldar.  Einnig stundaši hann stórśtgerš. Hann lét til dęmis eitt skipa sinna sigla beint meš saltfiskfarm til Spįnar en hin sigldu meš kaupstašavörur til Kaupinhafnar.  Vegna dugnašar hans hófst Bķldudalsfiskur til vegs og viršingar į mörkušum erlendis.   Įriš 1807 festi Ólafur kaup į Stykkishólmsverslun og reiddi kaupveršiš śt ķ hönd: 5622 rķkisdali.  Hann lést skyndilega įriš 1815 į besta aldri.  Žį voru eignir hans taldar 100,000 rķkisdalir silfurveršs.  Tveir synir hans, ómyndugir, tóku nś viš aušnum.  Bogi Benedictsen hafši starfaš sem factor fyrir Ólaf Thorlacķus og eftir andlįt Ólafs tók hann viš rekstrinum fyrir hönd ekkjunnar og hinna ungu sona.  Įrni var žvķ kaupmannssonur, sem hafši śr miklum auši aš spila. Hann var settur til mennta ķ Danmörku og Noregi, ķ tungumįlum, verslunarmennsku og skipstjórnar- og siglingafręšum.  Hann var žvķ menntašur sem endurreisnarmašur og vel falinn til aš stżra verklegum framförum.  Įrni var sendur fyrst til nįms ķ menntaskóla ķ Kaupmannahöfn įriš sem fašir hans deyr, 1815.  Ķ žessum sama skóla var spekingurinn Georg Brandes sķšar viš nįm.  Įrni śtskrifast įriš 1818, ašeins 16 įra.  Žį snżr hann til Björginar ķ nįm ķ sjómannafręšum og tók stöšu sem sjómašur ķ siglingum milli Noregs og Danmerkur um tķma.  Įriš 1821 er hann kominn meš skipstjóraréttindi, einn af mjög fįum Ķslendingum į žeim tķma. Įrni var nś fęr aš stżra sķnum eigin hafskipum milli Ķslands og Evrópu.  En hann var einnig bęši vķsindamašur, heimsborgari, kaupmašur, bóndi, farmašur og įhugamašur um fornminjar og sögu landsins.  Žarna togast į sjómennskan, fręšin og bóndinn.   Įrni var talinn hreystimenni, sęgarpur og mikill į velli.  Myndin sem fylgir er tekin į efri įrum hans.  Hann var skotfimur  og einnig skutlari, sem var flķnkur viš selveišar og ķ nįvķgi viš hvali.   Hann var einn af stofnendum lestrarfélags ķ Stykkishólmi įriš 1841 og sķšar varš śr žvķ Amtsbókasafn įriš 1847 eša Bókasafn Vesturamtsins.  Bókasafniš var til hśsa fyrst um sinn ķ Norska Hśsinu.  Įrni var einnig öflugur ķ sjįlfstęšisbarįttunni og starfsemi hans var hluti af félagsvakningu og sjįlfstęšishrefingu Jóns Siguršssonar.   Milli Įrna og Jóns barst mikill fjöldi sendibréfa um żmiss mįlefni.   Hann studdi einnig viš skįld og rithöfunda, sem įttu erfitt uppdrįttar, einkum žau Sigurš Breišfjörš og Jślķönu Jónsdóttur.  Ķ nóvember įriš 1845 hefur Įrni vešurathuganir og byrjar aš halda vešurbók sķna, sem nś er į Žjóšminjasafni.   Hann męldi ķ fyrstu bęši hita og loftžrżsting nokkurm sinnum į dag, en  įriš 1856 hóf hann einnig śrkomumęlingar og sjįvarhitamęlingar įri sķšar.  Žaš er almennt tališ aš męlingar Įrna ķ Stykkishólmi mega réttilega teljast hornsteinn ķslenska vešurstöšvakerfisins.  Žęr eru einnig ómetanlegur žįttur ķ heildarmynd vešurlags į Noršur Atlantshafi til lengri tķma.  Įrni hélt įfram reglubundnum vešurathugunum til įrsins 1889, en žį tók sonur hans viš.  Sķšan hafa vešurathuganir veriš geršar ķ Stykkishólmi óslitiš.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband