Bloggfęrslur mįnašarins, október 2011

Félagslegt Réttlęti

Getur žetta veriš? Aš Ķsland sé į toppnum, hvaš varšar félagslegt réttlęti ķ heiminum? Stofnunin Bertelsmann Stiftung hefur gert mikla könnun į żmsum žįttum žjóšfélgagsins, sem varša félagslegt réttlęti ķ öllum 31 OECD löndunum. Žar lendir Ķsland į toppnum og Tyrkland į botninum, eša nśmer 31. Hin Noršurlöndin eru aš sjįlfsögšu einnig nįlęgt toppnum. Hins vegar eru Bandarķkin mjög nešalega, nśmer 27, og er sķšasta stórveldiš lķtiš betra en Mexķkó, sem er nśmer 30. Hinis żmsu žęttir sem eru kannašir eru fįtękt (Ķsland nśmer 4), menntun (1), atvinnuhorfur (1), jafnrétti (10) og heilsufar (1). Į einu sviši stendur Ķsland sig mjög illa, og er mjög nęrri botninum (nśmer 28). Žaš er į sviši skulda, en žaš eru skuldir sem nęsta kynslóš veršur įbyrg fyrir. Žar er Ķsland ķ góšum félagsskap, meš Grikklandi, Ķtalķu og Japan. Sjįlfsagt mį deila um žęr ašferšir, sem notašar hafa veriš til aš męla hina żmsu žętti varšandi félagslegt réttarfar, en žaš kemur mér satt aš segja mjög į óvart hvaš Frón stendur sig vel ķ žessari könnun. Stórblašiš New York Times hefur tekiš saman helstu žętti skżrslunnar, og set žį upp ķ myndformi, eins og sjį mį hér fyrir nešan. Skżrsluna mį lesa ķ heild sinni hér http://www.bertelsmann-stiftung.de/cps/rde/xchg/SID-7475996A-0738890B/bst/hs.xsl/nachrichten_110193.htm  29blow-ch-popup-v2

Einn milljaršur ķ višbót

Fjölgun SŽBergljót dóttir mķn į afmęli ķ dag, hinn 31. október. Ķ dag er lķka dagurinn, žegar mannkyniš nęr tölunni sjö milljaršar, samkvęmt teljara Sameinušu Žjóšanna. Sennilega fęšist sjömilljarša barniš ķ Indlandi, žar sem fimmtķu og eitt barn fęšist į mķnśtu hverri. Hvernig ķ ósköpunum hefur mannkyninu fjölgaš svona ótrślega mikiš? Fyrir tķu žśsund įrum voru ašeins um fimm milljón manns į allri jöršinni. Žegar Jesś Kristur fęddist, fyrir rśmum tvö žśsund įrum, var mannkyniš komiš ķ tvö hundruš milljón. Viš nįšum fyrsta milljaršinum ķ kringum įriš 1800. Nśna er fólksfjölgunin um einn milljaršur ķ višbót į hverjum tólf eša žrettįn įrum, eins og myndin sżnir. Žaš hefur veriš tališ, aš žaš ętti aš draga śr fjölguninni, vegna žess aš ķ löndum eins og Kķna og Japan hefur mannfjöldi aš mestu stašiš ķ staš undanfariš. En fyrir nokkrum mįnušum lżstu Sameinušu Žjóširnar žvķ yfir, aš įętlun žeirra vęri of lįg, vegna žess aš barneignir ķ Afrķku og vķšar vęru hęrri en įętlaš var.  Nęsta mynd er śr Economist og sżnir lengar tķmabil, en žar kemur fram mjög slįndi hvaš fjölgunin er mikil sķšustu aldir.  EconomistEins og ég hef įšur bloggaš um hér, žį er ešlilegt aš bśast viš žvķ aš fjósemi minnki ķ Afrķku og annarstašar ķ žrišja heiminum ŽEGAR eša EF efnahagur og menntun ķ žeim žjóšum batnar verulega. En žaš hefur ekki gerst enn. Į sextķu įrum hefur barneign kvenna lękkaš frį 6 til 2,5 ķ heiminum.  Sameinušu Žjóširnar sżndu įšur of mikla bjartsżni og geršu rįš fyrir aš barneign eša frjósemi kvenna mundi lękka frekar nišur ķ 1,85 barn įriš 2100.  En nś hefur sś įgiskun veriš hękkuš upp ķ 2,1.  Žaš er žvķ mikil óvissa rķkjandi meš žrjóun mannfjölda į jöršu, og efri mörkin hjį Sameinušu Žjóšunum er til dęmis 15,8 billjón manns įriš 2100.  En žaš er aušvitaš żmislegt fleira en frjósemi sem stżrir žessu.  Eitt mikilvęgasta atrišiš er langlķfi.  Žaš er ótrślegt en satt, aš ęvilengd hefur aukist frį 48 įrum til 68 įra frį 1950 og 2011.   Hvernig į aš fęša allan žennan fjölda? Žaš er einkum tvennt sem vinnur nś į móti aukinni framleišslu į akuryrkjusvęšum heims: hnattręn hlżjun og skortur į vatni og tilbśnum įburši, einkum fosfór. Žaš er nś lauslega įętlaš aš viš hverja eina grįšu, sem hitinn fer yfir hagstęšustu hitamörk į ökrunum, žį fįi bóndinn um tķu prósent minni kornuppskeru. Žetta feyndist rétt spį til dęmis ķ hitabylgjunni miklu, sem gekk yfir Rśssland sumariš 2010, en žį hrundi kornuppskera landsins um 40 prósent. Peak_P_websiteVatnsskortur er lķka vandamįl. Į Indlandi hafa bęndur nś boraš um 20 milljón holur til įveitu į akra sķna, og er grunnvatnsboršiš nś óšum aš lękka og borholur aš žorna upp. Alžjóšabankinn telur, aš um 175 milljón Indverjar séu nś aldir į korni sem er sprottiš vegna of mikillar uppdęlingar śr žverrandi grunnvantslindum. Jį, en er žį ekki hęgt aš auka kornframleišsluna ķ heiminum bara meš žvķ aš nota meiri įburš? Žaš er ešlilegt aš žś spyrjir, og aš vķsu er žaš rétt, en vandinn er sį aš nś eru heimsforinn af einu helsta efni ķ tilbśnum įburši aš verša į žrotum: fosfór. Fosfór er eitt algengasta steinefniš ķ mannslķkamanum, nęst į eftir kalsķum. Žaš er um 1% fosfór ķ lķkama okkar og efniš er okkur naušsynlegt og svo er einnig meš allar plöntur į jöršu. Žaš žarf um eitt tonn af fosfati til aš rękta um 130 tonn af korni, og žaš er žess vegna, sem 170 milljón tonn af fosfati eru unnin ķ nįmum og send um allan heiminn til aš halda uppskerunni ķ lagi į ökrum meš tilbśnum įburši. Margir telja aš heimurinn sé hratt aš nįlgast fosfórtopinn, og sennilega veršur honum nįš įriš 2034, meš framleišslu um 28 milljón tonn af fosfór į įri. Eftir žaš fer aš draga verulega śr framleišslu og skortur veršur įberandi. bouCraaEin stęrsta fosfór nįman er Bou Craa ķ vestur Sahara, en frį nįmunni liggur 150 km langt fęriband (lengsta fęriband ķ heimi, sjį mynd) žvert ķ gegnum Marokkó, til hafnarinnar El Ayoun viš Atlantshaf. Žaš er Mohammed hinn sjötti, konungur Marokkó, sem į nįmuna og nįmufyrirtękiš. Um 80% af öllu vinnanlegu fosfati heims er aš fiinna ķ vestur Sahara, en birgšir ķ jöršu ķ Bandarķkjunum eru nęr aš žrotum komnar. Ódżr tilbśinn įburšur er bśinn aš vera, og veršiš rżkur nś upp, meš 700% hękkun frį US$50/tonn til US$350/tonn į fjórtįn mįnušum. Lķnuritiš sżnir verš į fosfór į heimsmarkašinum undanfarin įr. Fosfórskortur veršur einn af žįttunum, sem munu gera lķfiš erfitt fyrir komandi kynslóšir, ef fólksfjölgun heldur įfram sķnu striki.dollarphosphorusresized

Uppruni Ķslands liggur undir Baffinseyju

DonFrancisŽaš er ekki oft sem viš heyrum minnst į Baffinseyju, en samt er hśn um fimm sinnum stęrri en Ķsland, og rétt vestan Gręnlands. Ef til vill komu forfešur okkar viš į Baffinseyju į leiš sinni vestur til Vķnlands hins góša į söguöld, og nefndu eynna žį Helluland. Nįlęgt sušaustur odda Baffinseyjar er Nanook, en fornleifarannsóknir žar įriš 2002 hafa hugsanlega leitt ķ ljós minjar af norręnum uppruna. Žaš eru žó ekki žessi fornsögulegu žęttir sem tengja okkur ķslendinga viš Baffinseyju, heldur er žaš uppruni landsins. Nś hefur nefnilega komiš ķ ljós, aš möttulstrókurinn sem liggur undir Ķslandi hóf sögu sķna undir Baffinseyju fyrir um sextķu og tveimur milljón įrum sķšan. Eldvirknin į Baffinseyju var basalt kvika sem įtti uppruna sinn ķ möttulstrók djśpt ķ jöršu. Myndin fyrir ofan sżnir eitt af žeim svęšum į Baffinseyju, žar sem žykkar myndanir af basalthraunum hafa gosiš fyrir um sextķu og tveimur milljón įrum. Nś hefur komiš ķ ljós, aš basaltiš hér er upprunniš śr möttulsbergi undir eynni, sem er um 4500 milljón įra gamalt. Žar meš er žessi möttull undir Baffin nś elsta berg sem hefur fundist til žessa į jöršinni. Žaš er mjög ólķklegt aš eldra berg finnist nokkurn tķma į jöršu, žar sem aldur jaršar og sólkerfisins er nś talinn 4568 milljón įr, og er skekkjan į žessari aldursgreiningu talin ašeins ein milljón įra, plśs og mķnus. Žaš er jaršefnafręšin sem hefur sżnt fram į mikilvęgi basaltsins į Baffinseyju. Ķ basaltinu finnst til dęmis óvenju mikiš af gasinu helķum-3. Helķum gas er mjög rķkt ķ sólkerfinu, en mest af žvķ hefur žegar tapast śt śr jöršinni. Varšandi jaršefnafręšina er rétt aš geta žess, aš atóm eša frumeindir efnis geta haft mismargar nifteindir. Slķkar frumeindir nefnast samsętur. Helķum hefur tvęr samsętur: He3 og He4. He3 samsętan einkennir sólkerfiš, en nś hefur fundist helķum ķ basaltinu į Baffinseyju meš 3He/4He hlutfall sem er 50 sinnum hęrra en ķ andrśmslofti jaršar. Žetta helķum undir Baffinseyju er žvķ óbreytt allt frį fyrstu milljónum įra jaršarinnar. Frekari greiningar jaršefnafręšinganna sżna aš önnur frumefni eša samsętur gefa aldur möttulsins undir Baffinseyju sem um 4500 miljón įr. Žessi hluti möttuls jaršar tók aš brįšna fyrir um 62 milljón įrum, og brįšin er basaltkvikan, sem žį gaus į Bafinseyju.MeyerMap  Ekki er enn ljóst hvaš kom žessum möttli į hreyfingu til aš mynda möttulstrók, en hann hefur veriš virkur ę sķšan, og nś er žessi möttulstrókur stašsettur undir Ķslandi. Saga hans er merkileg į żmsan hįtt. Meš tķmanun fęršust flekarnir til vesturs fyrir ofan möttulstrókinn, og Baffinseyja rak frį, en Gręnland lenti beint fyrir ofan hann. Žį tók aš gjósa į Diskóeyju meš vesturströnd Gręnlands, og sķšar fęršist virknin enn austar, žegar möttulstrókurinn var stašsettur undir austur strönd Gręnlands fyrir um 50 milljón įrum, eins og myndin sżnir. (Į myndina hef ég dregiš rauša ör, sem sżnir lauslega feril möttulstróksins sl. sextķu milljón įr, en takiš eftir aš žaš er ekki möttulstrókurinn sem hreyfist, heldur jaršskorpuflekarnir fyrir ofan.) Žį klofnar Evrasķuflekinn fyrir ofan möttulstrókinn, og Gręnland rekur meš restinni af Noršur Amerķku flekanum til vesturs, og Noršur Atlantshafiš opnast. Žótt stašsetning möttulstróksins sé stöšug ķ möttlinum, žį mjakast flekamótin smįtt og smįtt til vesturs, og af žeim sökum hefur strókurinn myndaš mjög vķštękt belti af basaltmyndunum, allt frį Baffin, til Diskó, undir allt Gręnland frį vestri til austurs, og loks undir Noršur Atlantshafiš og myndaš Ķsland. Žannig eigum viš margt og mikiš sameiginlegt meš Baffinseyju, žótt žaš séu meir en sextķu milljón įr lķšin sķšan viš vorum ķ nįnu jaršbundnu sambandi.

Vantar Jaršskjįlftamęla į Snęfellsnesi

10jul2011Žaš er stórt gat ķ jaršskjįlftamęlaneti Ķslands. Gatiš eru Vestfiršir og allt Snęfellsnes, en hér eru engir męlar. Viš vitum nęr ekkert um skjįlftavirkni į svęšinu, og ašeins skjįlftar sem eru af stęršinni 2 eša stęrri męlast nś inn į landsnetiš sem Vešurstofan rekur. Nęsta varanlega jaršskjįlftastöšin sem Vešurstofan rekur er ķ Įsbjarnarstöšum ķ Borgafirši. Ķ sumar var gerš fyrsta tilraun meš fimm skjįlftamęla į Snęfellsnesi af jaršešlisfręšingnum Matteo Lupi viš hįskólann ķ Bonn ķ Žżskalandi. Hann męldi skjįlfta į Snęfellsnesi frį 20. jśnķ til 25. jślķ 2011. Hann setti upp fjórar stöšvar umhverfis Snęfellsjökul, og eina ķ Įlftarfirši, ķ grennd viš megineldstöšina Ljósufjöll. Lupi og félagar eru enn aš vinna śr gögnunum, en žaš kom strax ķ ljós, aš stašbundnir skjįlftar męldust, sem eiga upptök sķn undir Snęfellsnesi, bęši ķ Įlftafjaršarstöšinni og umhverfis Jökul. Myndin sem fylgir sżnir til dęmis stašbundinn skjįlfta sem varš undir Snęfellsjökli hinn 10. jślķ. Slķkir smįskjįlftar geta veitt okkur miklar upplożsingar um ešli og hegšun eldfjalla į Nesinu. Sjį hér varšandi fyrra blogg mitt um žetta mikilvęga mįl: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1051312/

Skjįlftarnir tengdir Hellisheišarvirkjun

Dęling HellisheišarvirkjunĶ desember įriš 2009 bloggaši ég hér um hugsanlegan afturkipp ķ virkjun jaršvarma erlendis, vegna manngeršra jaršskjįlfta. Žaš blogg mį sjį hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/993423/ Nś er tķmabęrt aš endurskoša žetta mįl, vegna jaršskjįlftanna sķšustu daga, sem viršast tengdir Hellisheišarvikjun. Tveir skjįlftar, sem voru tęplega 4 aš styrkleika uršu hinn 15. október 2011 og yfir 1500 smęrri skjįlftar meš upptök ķ grennd viš Hellisheišarvirkjun hafa veriš stašsettir undanfarna viku. Slķkar hrinur hafa gengiš yfir svęšiš sķšan ķ byrjun september, žegar nišurdęling hófst. Myndin fyrir ofan sżnir nišurdęlingu (efri hluti myndar), sem er um eša yfir 500 lķtrar į sekśndu, og tķšni jaršskjįlfta (nešri hluti myndar).  Myndin er śr skśrslu Orkuveitunnar. Žaš veršur ekki deilt um, aš tengslin milli dęlingar og skjįlfta eru įberandi, og jafnvel sjįlf Orkuveita Reykjavķkur viršist į žeirri skošun. Žaš er žvķ nišurdęling affallsvatns frį virkjuninni sem viršist orsaka žessa skjįlfta. Slķk nišurdęling hefur tvennan tilgang: ķ fyrsta lagi aš losa virkjunina viš affallsvatn sem inniheldur mikiš magn af steinefnum og žar į mešal óęskilegum og jafnvel hęttulegum efnum eins og arsen, og ķ öšru lagi til aš jafna vatnsforšann ķ berginu undir og umhverfis virkjunarsvęšiš. En eins og komiš hefur fram ķ jaršvarmavirkjunum til dęmis ķ Kalķfornķu og ķ Basel ķ Svisslandi, žį getur nišurdęling haft alvarlegar afleišingar. Ég bloggaši einmitt um žaš hér įriš 2009, eins og aš ofan er getiš. Žaš er vel žekkt fyrirbęri aš žegar vatnsžrżstingur vex ķ jaršskorpunni vegna nišurdęlingar, žį minnkar nśningur į sprunguflötum og getur žaš svo hleypt af staš skjįlftum. Auk skjįlftavirkni, žį er annar žįttur sem veldur įhyggjum varšandi nišurdęlingu. Žaš er efnasamsetning jaršhitavökvans og affallsvatnsins. Ķ žvķ eru nokkur óęskileg efni, og žar į mešal arsen, kadmķn og blż, sem geta eyšilagt grunnvatn sem nżtt hefur veriš til neyslu ķ höfušborginni og fyrir sunnan fjall. En lagt hefur veriš til aš Hellisheišarvirkjun verši stękkuš. Viš mat į umhverfisįhrifum stękkunar Hellisheišarvirkjunar var įętlaš aš rennsli og nišurdęling affallsvatns tvöfaldist og yrši žį um 1100 l/s, žar af vęri skiljuvatn um 800 l/s, žegar uppsett afl Hellisheišarvirkjunar yrši 303 MWe. Žį er hętt viš aš skjįlftavirkni verši mun meiri og einnig aš hęttan vaxi meš mengun grunnvatns. Nś er affallsvatni dęlt nišur ķ holur į um 400 metra dżpi, og er tališ aš žaš fari žvķ nešar eša undir grunnvatn sem er tekiš til neyslu. En grunnvatn höfurborgarsvęšisins og reyndar fyrir allan Reykjanesskagann er svo mikilvęgt aš hér veršur aušvitaš aš sżna fyllstu varśš. En hver ber įbyrgš og hverjum mį treysta? Er žaš Heilbrigšisstofnun Sušurlands, sem fylgist meš? Hvaš meš skjįlftavirknina? Verša Hvergeršingar bara aš venjast žvķ aš fį skjįlfta af stęršargrįšunni 3 til 4 alltaf öšru hvoru? Er hętta į enn stęrri skjįlftum af žessum sökum? Mikil óvissa viršist rķkja į žessu sviši.

Jaršvangur į Snęfellsnesi

Frį nįtturunnar hendi er Snęfellsnes kjöriš til žess aš žar verši stofnašur jaršvangur. Į Nesinu er ótrśleg fjölbreytni jaršmyndana og nįttśrufyrirbęra af żmsu tagi, og mį meš réttu segja aš hér finnist į tiltölulega vel afmörkušu svęši nęr allar tegundir bergtegunda sem Ķsland hefur uppį aš bjóša. Į undanförnum įrum hafa jaršvangar (jaršminjagaršar eša geoparks) veriš stofnašir um allan heim. Žaš eru nś 77 jaršvangar ķ 25 löndum, og žeim fer stöšugt fjölgandi. Jaršvangur er svęši, sem nęr yfir merkilega jaršfręšilega arfleifš og sżnir žętti ķ nįttśru, sögu og menningu, sem eru mikilvęgir fyrir sjįlfbęra žróun lands. Ašal tilgangur jaršvangs er aš benda į mikilvęgi svęšis, aš beina nįttśruunnendum inn į svęšiš og žar meš aš styrkja feršažjónustu. Jaršvangur er ekki verndaš svęši, en telja mį, aš meš višurkenningu į mikilvęgi svęšisins fylgi betri umgengni og aukin viršing fyrir gęšum žess. Forgöngumennirnir fyrir hugmyndinni um jaršvang voru jaršfręšingar og žeir fyrstu voru stofnašir ķ Evrópu. Innan Evrópu eru sérstök samtök – European Geopark Netvork. Utan um alžjóšlega žróun jaršminjagarša heldur Menningarmįlastofnun Sameinušu Žjóšanna (UNESCO). Nś er bśiš aš stofna fyrsta jaršvanginn į Ķslandi: Katla Geopark Project į Sušurlandi og hann hefur žegar fengiš ašild aš Evrópusamtökunum og vottun UNESCO. LjósufjöllHér leggjum viš fram tillögu um žróun jaršvangs į Snęfellsnesi. Hugmyndin um jaršvang į Snęfellsnesi getur veriš einn mikilvęgur žįttur ķ varnarįętlun til aš stemma stigu viš fólksfękkun ķ žessum byggšakjörnum. Į Snęfellsnesi bśa um fjögur žśsund manns, en fólksfękkun į svęšinu var um 5% į tķmabilinu 2001–2010. Ekki er žó žróun mannfjölda alveg eins ķ öllum bęjarfélögum į Nesinu. Į tķmabilinu 1994 til 2003 var til dęmis breyting į mannfjölda ķ einstökum bęjarfélögum į Snęfellsnesi sem hér segir: Kolbeinsstašahreppur -11,0% , Grundarfjaršarbęr 3,9%, Helgafellssveit -30,7%, Stykkishólmur -7,8% , Eyja- og Miklaholtshreppur -12,2% , Snęfellsbęr -5,7%. Nś er brżn naušsyn aš vinna aš žróun svęšisins ķ heild ogleita nżrra leiša til žess aš stemma stigu viš hinni miklu fólksfękkun sem hér er greinilega ķ gangi. Lķklega er enginn atvinnuvegur sem getur vaxiš jafnhratt į Snęfellsnesi og skapaš jafnmörg nż störf į nęstu misserum eins og feršažjónustan. Sem gjaldeyrisskapandigrein, žį er feršažjónustan og tekjur af erlendum feršamönnum mikilvęgur žįttur ķ efnahag landsins. Ķ dag skapar ķslensk feršažjónusta meir en 20% gjaldeyristekna žjóšarbśsins, og undanfarin įr hefur hlutur feršažjónustu veriš į bilinu 15 til 22% af heildarśtflutningstekjum Ķslands. Alls vinna nś um 9000 ķslendingar viš feršažjóustu eša ķ tengdum störfum. Skošanakannanir sżna, aš langvinsęlasta afžreying erlendra feršamanna į Ķslandi er nįttśruskošun, gönguferšir og fjallgöngur, og einnig aš minnisstęšasti žįttur dvalar žeirra hér į landi er nįttśran og landslagiš. Į Vesturlandi hefur feršažjónustan vaxiš undanfarin įr. Į nķu įra tķmabilinu frį 1998 til 2008 hefur gistinóttum til dęmis fjölgaš um meir en 200% į öllu Vesturlandi. Žessi fjölgun er töluvert yfir landsmešaltali og lofar góšu um framtķšina, en ekki er enn ljóst hvort fjölgunin į Snęfellsnesi er sambęrileg viš žį sem męlst hefur į öllu Vesturlandi. Žaš mį segja aš undirbśningur fyrir vistvęna og sjįlfbęra feršažjónustu į Snęfellsnesi sé žegar kominn ķ góšan farveg. Eins og kunnugt er hefur Snęfellsnes hlotiš nżlega vottun frį hinum alžjóšlegu vottunarsamtökum Green Globe sem votta sjįlfbęra feršažjónustu um allan heim. Žjóšgaršurinn Snęfellsjökull dregur stöšugt fleiri feršamenn inn į svęšiš. Einnig er nś rekin fręšandi feršažjónusta (educational tourism) umhverfis allt Nesiš sumar hvert, en žaš eru eins dags fręšsluferšir ķ jaršfręši og sögu į vegum Eldfjallasafns ķ Stykkishólmi. Jaršvangur er svęši, sem nęr yfir merkilega jaršfręšilega arfleifš og žętti ķ nįttśru og menningu, sem eru mikilvęgir fyrir sjįlfbęra žróun lands. Jaršvangur skal nį yfir svęši, sem er nęgilega stórt til aš leyfa hagnżta žróun žess. Innan jaršvangs skal vera nęgilegur fjöldi af jaršfręšifyrirbęrum, hvaš snertir mikilvęgi fyrir vķsindin, eru sjaldgęf, og tślka til feguršarskyns og mikilvęgis fyrir menntun. Mikilvęgi jaršvangs getur einnig veriš tengt fornminjum, vistfręši, sögu eša menningu. Jaršvangur skal vinna samhliša aš verndun svęšis og hagnżtri žróun žess ķ sjįlfbęru jafnvęgi, einkum fyrir feršažjónustu. Rekstur jaršvangs skal fara fram į žann hįtt, aš verndun, sjįlfbęr og hagnżt žróun sé ķ fyrirrśmi. Hvorki rżrnun, sala eša eyšilegging jaršminja og nįttśrulegra veršmęta skal į nokkurn hįtt vera leyfileg. Jaršvangur skal taka virkan žįtt ķ efnahagslegri žróun svęšisins meš žvķ aš styrkja ķmynd sķna og tengsl viš feršažjónustu. Jaršvangur hefur bein įhrif į svęšiš meš žvķ aš bęta afkomu ķbśa žess og umhverfiš, en stofnun jaršvangs gerir ekki kröfur um lagalega verndun. Žaš er ešlilegt frį nįttśrunnar hendi aš allt Snęfellsnes myndi einn jaršvang. Į Snęfellsnesi mun Eyja- og Miklaholtshreppur gera rįš fyrir jaršvangi ķ ašalskipulagi sem nś er ķ auglżsingaferli og veršur brįšlega stašfest. Helgafellssveit mun vęntanlega einnig gera rįš fyrir žvķ ķ fyrirhugušu ašalskipulagi aš jaršvangur geti veriš innan marka hennar. Landfręšilega kemur einnig til greina aš nęrliggjandi svęši s.s. fyrrum Skógarstrandarhreppur, nś ķ Dalabyggš, fyrrum Kolbeinsstašahreppur, nś ķ Borgarbyggš og Stykkishólmsbęr, verši innan marka hugsanlegs jaršvangs į Snęfellsnesi og fleiri svęši koma einnig til greina. Tenging Jaršvangs viš Žjóšgaršinn Snęfellsjökul er fullkomlega ešlileg og raunar ęskileg. Ķ Stykkishólmi eru stofnanir eins og Nįttśrustofa Vesturlands, Hįskólasetriš og Eldfjallasafn, sem munu hafa mikla žżšingu fyrir starfssemi jaršvangs. Žessi sveitarfélög į innanveršu Snęfellsnesi gętu ķ góšu samstarfi viš nęrliggjandi byggšir, byggt upp įhugaveršan jaršvang aš fyrirmynd European Geopark Network og stušlaš žar meš aš aukinni feršamennsku innan svęšisins. Į Snęfellsnesi er aš finna mjög fjölbreyttar jaršminjar og ašrar nįttśruminjar. Fjölbreytileikinn felst ķ mismunandi gerš eldstöšva og hrauna, ölkeldum og įhugaveršri jaršsögu, fornum bżlum og landnįmsjöršum. Žrjįr megineldstöšvar hafa skapaš fjallgaršinn sem liggur eftir Snęfellsnesi endilöngu, frį austri til vesturs. Austast er megineldstöšin Ljósufjöll, sem reyndar nęr alla leiš frį Grįbrók, um Hnappadal og vestur til Berserkjahrauns, alls 90 km leiš. Myndin af Ljósufjöllum hér fyrir ofan er tekin af Söndru Dögg Björnsdóttur. Um mitt Nesiš er lķtt žekkt megineldstöš sem hefur veriš nefnd Lżsuskarš, og vestast er sjįlfur Snęfellsjökull, sem hefur fengiš veršskuldaša višurkenningu sem žjóšgaršur. Auk žess er žetta skrifar eru mešlimir ķ vinnuhópi um stofnun jaršvangs į Snęfellsnesi žessir: Reynir Ingibjartsson frį Hraunholtum ķ Hnappadal, Sturla Böšvarsson, Stykkishólmi og Skśli Alexandersson, Hellissandi.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband