BloggfŠrslur mßna­arins, oktˇber 2011

FÚlagslegt RÚttlŠti

Getur ■etta veri­? A­ ═sland sÚ ß toppnum, hva­ var­ar fÚlagslegt rÚttlŠti Ý heiminum? Stofnunin Bertelsmann Stiftung hefur gert mikla k÷nnun ß řmsum ■ßttum ■jˇ­fÚlgagsins, sem var­a fÚlagslegt rÚttlŠti Ý ÷llum 31 OECD l÷ndunum. Ůar lendir ═sland ß toppnum og Tyrkland ß botninum, e­a n˙mer 31. Hin Nor­url÷ndin eru a­ sjßlfs÷g­u einnig nßlŠgt toppnum. Hins vegar eru BandarÝkin mj÷g ne­alega, n˙mer 27, og er sÝ­asta stˇrveldi­ lÝti­ betra en MexÝkˇ, sem er n˙mer 30. Hinis řmsu ■Šttir sem eru kanna­ir eru fßtŠkt (═sland n˙mer 4), menntun (1), atvinnuhorfur (1), jafnrÚtti (10) og heilsufar (1). ┴ einu svi­i stendur ═sland sig mj÷g illa, og er mj÷g nŠrri botninum (n˙mer 28). Ůa­ er ß svi­i skulda, en ■a­ eru skuldir sem nŠsta kynslˇ­ ver­ur ßbyrg fyrir. Ůar er ═sland Ý gˇ­um fÚlagsskap, me­ Grikklandi, ═talÝu og Japan. Sjßlfsagt mß deila um ■Šr a­fer­ir, sem nota­ar hafa veri­ til a­ mŠla hina řmsu ■Štti var­andi fÚlagslegt rÚttarfar, en ■a­ kemur mÚr satt a­ segja mj÷g ß ˇvart hva­ Frˇn stendur sig vel Ý ■essari k÷nnun. Stˇrbla­i­ New York Times hefur teki­ saman helstu ■Štti skřrslunnar, og set ■ß upp Ý myndformi, eins og sjß mß hÚr fyrir ne­an. Skřrsluna mß lesa Ý heild sinni hÚr http://www.bertelsmann-stiftung.de/cps/rde/xchg/SID-7475996A-0738890B/bst/hs.xsl/nachrichten_110193.htm á29blow-ch-popup-v2

Einn milljar­ur Ý vi­bˇt

Fj÷lgun SŮBergljˇt dˇttir mÝn ß afmŠli Ý dag, hinn 31. oktˇber. ═ dag er lÝka dagurinn, ■egar mannkyni­ nŠr t÷lunni sj÷ milljar­ar, samkvŠmt teljara Sameinu­u Ůjˇ­anna. Sennilega fŠ­ist sj÷milljar­a barni­ Ý Indlandi, ■ar sem fimmtÝu og eitt barn fŠ­ist ß mÝn˙tu hverri. Hvernig Ý ˇsk÷punum hefur mannkyninu fj÷lga­ svona ˇtr˙lega miki­? Fyrir tÝu ■˙sund ßrum voru a­eins um fimm milljˇn manns ß allri j÷r­inni. Ůegar Jes˙ Kristur fŠddist, fyrir r˙mum tv÷ ■˙sund ßrum, var mannkyni­ komi­ Ý tv÷ hundru­ milljˇn. Vi­ nß­um fyrsta milljar­inum Ý kringum ßri­ 1800. N˙na er fˇlksfj÷lgunin um einn milljar­ur Ý vi­bˇt ß hverjum tˇlf e­a ■rettßn ßrum, eins og myndin sřnir. Ůa­ hefur veri­ tali­, a­ ■a­ Štti a­ draga ˙r fj÷lguninni, vegna ■ess a­ Ý l÷ndum eins og KÝna og Japan hefur mannfj÷ldi a­ mestu sta­i­ Ý sta­ undanfari­. En fyrir nokkrum mßnu­um lřstu Sameinu­u Ůjˇ­irnar ■vÝ yfir, a­ ߊtlun ■eirra vŠri of lßg, vegna ■ess a­ barneignir Ý AfrÝku og vÝ­ar vŠru hŠrri en ߊtla­ var. áNŠsta mynd er ˙r Economist og sřnir lengar tÝmabil, en ■ar kemur fram mj÷g slßndi hva­ fj÷lgunin er mikil sÝ­ustu aldir. áEconomistEins og Úg hef ß­ur blogga­ um hÚr, ■ß er e­lilegt a­ b˙ast vi­ ■vÝ a­ fjˇsemi minnki Ý AfrÝku og annarsta­ar Ý ■ri­ja heiminum ŮEGAR e­a EF efnahagur og menntun Ý ■eim ■jˇ­um batnar verulega. En ■a­ hefur ekki gerst enn.á┴ sextÝu ßrum hefur barneign kvenna lŠkka­ frß 6 til 2,5 Ý heiminum.á Sameinu­u Ůjˇ­irnar sřndu ß­ur of mikla bjartsřni og ger­u rß­ fyrir a­ barneign e­a frjˇsemi kvenna mundi lŠkka frekar ni­ur Ý 1,85 barn ßri­ 2100.á En n˙ hefur s˙ ßgiskun veri­ hŠkku­ upp Ý 2,1.á Ůa­ er ■vÝ mikil ˇvissa rÝkjandi me­ ■rjˇun mannfj÷lda ß j÷r­u, og efri m÷rkin hjß Sameinu­u Ůjˇ­unum er til dŠmis 15,8 billjˇn manns ßri­ 2100.á En ■a­ er au­vita­ řmislegt fleira en frjˇsemi sem střrir ■essu.á Eitt mikilvŠgasta atri­i­ er langlÝfi.á Ůa­ er ˇtr˙legt en satt, a­ Švilengd hefur aukist frß 48 ßrum til 68 ßra frß 1950 og 2011.áá Hvernig ß a­ fŠ­a allan ■ennan fj÷lda? Ůa­ er einkum tvennt sem vinnur n˙ ß mˇti aukinni framlei­slu ß akuryrkjusvŠ­um heims: hnattrŠn hlřjun og skortur ß vatni og tilb˙num ßbur­i, einkum fosfˇr. Ůa­ er n˙ lauslega ߊtla­ a­ vi­ hverja eina grß­u, sem hitinn fer yfir hagstŠ­ustu hitam÷rk ß ÷krunum, ■ß fßi bˇndinn um tÝu prˇsent minni kornuppskeru. Ůetta feyndist rÚtt spß til dŠmis Ý hitabylgjunni miklu, sem gekk yfir R˙ssland sumari­ 2010, en ■ß hrundi kornuppskera landsins um 40 prˇsent.áPeak_P_websiteVatnsskortur er lÝka vandamßl. ┴ Indlandi hafa bŠndur n˙ bora­ um 20 milljˇn holur til ßveitu ß akra sÝna, og er grunnvatnsbor­i­ n˙ ˇ­um a­ lŠkka og borholur a­ ■orna upp. Al■jˇ­abankinn telur, a­ um 175 milljˇn Indverjar sÚu n˙ aldir ß korni sem er sprotti­ vegna of mikillar uppdŠlingar ˙r ■verrandi grunnvantslindum. Jß, en er ■ß ekki hŠgt a­ auka kornframlei­sluna Ý heiminum bara me­ ■vÝ a­ nota meiri ßbur­? Ůa­ er e­lilegt a­ ■˙ spyrjir, og a­ vÝsu er ■a­ rÚtt, en vandinn er sß a­ n˙ eru heimsforinn af einu helsta efni Ý tilb˙num ßbur­i a­ ver­a ß ■rotum: fosfˇr. Fosfˇr er eitt algengasta steinefni­ Ý mannslÝkamanum, nŠst ß eftir kalsÝum. Ůa­ er um 1% fosfˇr Ý lÝkama okkar og efni­ er okkur nau­synlegt og svo er einnig me­ allar pl÷ntur ß j÷r­u. Ůa­ ■arf um eitt tonn af fosfati til a­ rŠkta um 130 tonn af korni, og ■a­ er ■ess vegna, sem 170 milljˇn tonn af fosfati eru unnin Ý nßmum og send um allan heiminn til a­ halda uppskerunni Ý lagi ß ÷krum me­ tilb˙num ßbur­i. Margir telja a­ heimurinn sÚ hratt a­ nßlgast fosfˇrtopinn, og sennilega ver­ur honum nß­ ßri­ 2034, me­ framlei­slu um 28 milljˇn tonn af fosfˇr ß ßri. Eftir ■a­ fer a­ draga verulega ˙r framlei­slu og skortur ver­ur ßberandi.ábouCraaEin stŠrsta fosfˇr nßman er Bou Craa Ý vestur Sahara, en frß nßmunni liggur 150 km langt fŠriband (lengsta fŠriband Ý heimi, sjß mynd) ■vert Ý gegnum Marokkˇ, til hafnarinnar El Ayoun vi­ Atlantshaf. Ůa­ er Mohammed hinn sj÷tti, konungur Marokkˇ, sem ß nßmuna og nßmufyrirtŠki­. Um 80% af ÷llu vinnanlegu fosfati heims er a­ fiinna Ý vestur Sahara, en birg­ir Ý j÷r­u Ý BandarÝkjunum eru nŠr a­ ■rotum komnar. Ëdřr tilb˙inn ßbur­ur er b˙inn a­ vera, og ver­i­ rřkur n˙ upp, me­ 700% hŠkkun frß US$50/tonn til US$350/tonn ß fjˇrtßn mßnu­um. LÝnuriti­ sřnir ver­ ß fosfˇr ß heimsmarka­inum undanfarin ßr. Fosfˇrskortur ver­ur einn af ■ßttunum, sem munu gera lÝfi­ erfitt fyrir komandi kynslˇ­ir, ef fˇlksfj÷lgun heldur ßfram sÝnu striki.dollarphosphorusresized

Uppruni ═slands liggur undir Baffinseyju

DonFrancisŮa­ er ekki oft sem vi­ heyrum minnst ß Baffinseyju, en samt er h˙n um fimm sinnum stŠrri en ═sland, og rÚtt vestan GrŠnlands. Ef til vill komu forfe­ur okkar vi­ ß Baffinseyju ß lei­ sinni vestur til VÝnlands hins gˇ­a ß s÷gu÷ld, og nefndu eynna ■ß Helluland. NßlŠgt su­austur odda Baffinseyjar er Nanook, en fornleifarannsˇknir ■ar ßri­ 2002 hafa hugsanlega leitt Ý ljˇs minjar af norrŠnum uppruna. Ůa­ eru ■ˇ ekki ■essi forns÷gulegu ■Šttir sem tengja okkur Ýslendinga vi­ Baffinseyju, heldur er ■a­ uppruni landsins. N˙ hefur nefnilega komi­ Ý ljˇs, a­ m÷ttulstrˇkurinn sem liggur undir ═slandi hˇf s÷gu sÝna undir Baffinseyju fyrir um sextÝu og tveimur milljˇn ßrum sÝ­an. Eldvirknin ß Baffinseyju var basalt kvika sem ßtti uppruna sinn Ý m÷ttulstrˇk dj˙pt Ý j÷r­u. Myndin fyrir ofan sřnir eitt af ■eim svŠ­um ß Baffinseyju, ■ar sem ■ykkar myndanir af basalthraunum hafa gosi­ fyrir um sextÝu og tveimur milljˇn ßrum. N˙ hefur komi­ Ý ljˇs, a­ basalti­ hÚr er upprunni­ ˙r m÷ttulsbergi undir eynni, sem er um 4500 milljˇn ßra gamalt. Ůar me­ er ■essi m÷ttull undir Baffin n˙ elsta berg sem hefur fundist til ■essa ß j÷r­inni. Ůa­ er mj÷g ˇlÝklegt a­ eldra berg finnist nokkurn tÝma ß j÷r­u, ■ar sem aldur jar­ar og sˇlkerfisins er n˙ talinn 4568 milljˇn ßr, og er skekkjan ß ■essari aldursgreiningu talin a­eins ein milljˇn ßra, pl˙s og mÝnus. Ůa­ er jar­efnafrŠ­in sem hefur sřnt fram ß mikilvŠgi basaltsins ß Baffinseyju. ═ basaltinu finnst til dŠmis ˇvenju miki­ af gasinu helÝum-3. HelÝum gas er mj÷g rÝkt Ý sˇlkerfinu, en mest af ■vÝ hefur ■egar tapast ˙t ˙r j÷r­inni. Var­andi jar­efnafrŠ­ina er rÚtt a­ geta ■ess, a­ atˇm e­a frumeindir efnis geta haft mismargar nifteindir. SlÝkar frumeindir nefnast samsŠtur. HelÝum hefur tvŠr samsŠtur: He3 og He4. He3 samsŠtan einkennir sˇlkerfi­, en n˙ hefur fundist helÝum Ý basaltinu ß Baffinseyju me­ 3He/4He hlutfall sem er 50 sinnum hŠrra en Ý andr˙mslofti jar­ar. Ůetta helÝum undir Baffinseyju er ■vÝ ˇbreytt allt frß fyrstu milljˇnum ßra jar­arinnar. Frekari greiningar jar­efnafrŠ­inganna sřna a­ ÷nnur frumefni e­a samsŠtur gefa aldur m÷ttulsins undir Baffinseyju sem um 4500 miljˇn ßr. Ůessi hluti m÷ttuls jar­ar tˇk a­ brß­na fyrir um 62 milljˇn ßrum, og brß­in er basaltkvikan, sem ■ß gaus ß Bafinseyju.MeyerMapá Ekki er enn ljˇst hva­ kom ■essum m÷ttli ß hreyfingu til a­ mynda m÷ttulstrˇk, en hann hefur veri­ virkur Š sÝ­an, og n˙ er ■essi m÷ttulstrˇkur sta­settur undir ═slandi. Saga hans er merkileg ß řmsan hßtt. Me­ tÝmanun fŠr­ust flekarnir til vesturs fyrir ofan m÷ttulstrˇkinn, og Baffinseyja rak frß, en GrŠnland lenti beint fyrir ofan hann. Ůß tˇk a­ gjˇsa ß Diskˇeyju me­ vesturstr÷nd GrŠnlands, og sÝ­ar fŠr­ist virknin enn austar, ■egar m÷ttulstrˇkurinn var sta­settur undir austur str÷nd GrŠnlands fyrir um 50 milljˇn ßrum, eins og myndin sřnir. (┴ myndina hef Úg dregi­ rau­a ÷r, sem sřnir lauslega feril m÷ttulstrˇksins sl. sextÝu milljˇn ßr, en taki­ eftir a­ ■a­ er ekki m÷ttulstrˇkurinn sem hreyfist, heldur jar­skorpuflekarnir fyrir ofan.) Ůß klofnar EvrasÝuflekinn fyrir ofan m÷ttulstrˇkinn, og GrŠnland rekur me­ restinni af Nor­ur AmerÝku flekanum til vesturs, og Nor­ur Atlantshafi­ opnast. ١tt sta­setning m÷ttulstrˇksins sÚ st÷­ug Ý m÷ttlinum, ■ß mjakast flekamˇtin smßtt og smßtt til vesturs, og af ■eim s÷kum hefur strˇkurinn mynda­ mj÷g vÝ­tŠkt belti af basaltmyndunum, allt frß Baffin, til Diskˇ, undir allt GrŠnland frß vestri til austurs, og loks undir Nor­ur Atlantshafi­ og mynda­ ═sland. Ůannig eigum vi­ margt og miki­ sameiginlegt me­ Baffinseyju, ■ˇtt ■a­ sÚu meir en sextÝu milljˇn ßr lÝ­in sÝ­an vi­ vorum Ý nßnu jar­bundnu sambandi.

Vantar Jar­skjßlftamŠla ß SnŠfellsnesi

10jul2011Ůa­ er stˇrt gat Ý jar­skjßlftamŠlaneti ═slands. Gati­ eru Vestfir­ir og allt SnŠfellsnes, en hÚr eru engir mŠlar. Vi­ vitum nŠr ekkert um skjßlftavirkni ß svŠ­inu, og a­eins skjßlftar sem eru af stŠr­inni 2 e­a stŠrri mŠlast n˙ inn ß landsneti­ sem Ve­urstofan rekur. NŠsta varanlega jar­skjßlftast÷­in sem Ve­urstofan rekur er Ý ┴sbjarnarst÷­um Ý Borgafir­i. ═ sumar var ger­ fyrsta tilraun me­ fimm skjßlftamŠla ß SnŠfellsnesi af jar­e­lisfrŠ­ingnum Matteo Lupi vi­ hßskˇlann Ý Bonn Ý Ůřskalandi. Hann mŠldi skjßlfta ß SnŠfellsnesi frß 20. j˙nÝ til 25. j˙lÝ 2011. Hann setti upp fjˇrar st÷­var umhverfis SnŠfellsj÷kul, og eina Ý ┴lftarfir­i, Ý grennd vi­ megineldst÷­ina Ljˇsufj÷ll. Lupi og fÚlagar eru enn a­ vinna ˙r g÷gnunum, en ■a­ kom strax Ý ljˇs, a­ sta­bundnir skjßlftar mŠldust, sem eiga uppt÷k sÝn undir SnŠfellsnesi, bŠ­i Ý ┴lftafjar­arst÷­inni og umhverfis J÷kul. Myndin sem fylgir sřnir til dŠmis sta­bundinn skjßlfta sem var­ undir SnŠfellsj÷kli hinn 10. j˙lÝ. SlÝkir smßskjßlftar geta veitt okkur miklar upplořsingar um e­li og heg­un eldfjalla ß Nesinu. Sjß hÚr var­andi fyrra blogg mitt um ■etta mikilvŠga mßl: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1051312/

Skjßlftarnir tengdir Hellishei­arvirkjun

DŠling Hellishei­arvirkjun═ desember ßri­ 2009 blogga­i Úg hÚr um hugsanlegan afturkipp Ý virkjun jar­varma erlendis, vegna mannger­ra jar­skjßlfta. Ůa­ blogg mß sjß hÚr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/993423/ N˙ er tÝmabŠrt a­ endursko­a ■etta mßl, vegna jar­skjßlftanna sÝ­ustu daga, sem vir­ast tengdir Hellishei­arvikjun. Tveir skjßlftar, sem voru tŠplega 4 a­ styrkleika ur­u hinn 15. oktˇber 2011 og yfir 1500 smŠrri skjßlftar me­ uppt÷k Ý grennd vi­ Hellishei­arvirkjun hafa veri­ sta­settir undanfarna viku. SlÝkar hrinur hafa gengi­ yfir svŠ­i­ sÝ­an Ý byrjun september, ■egar ni­urdŠling hˇfst. Myndin fyrir ofan sřnir ni­urdŠlingu (efri hluti myndar), sem er um e­a yfir 500 lÝtrar ß sek˙ndu, og tÝ­ni jar­skjßlfta (ne­ri hluti myndar). áMyndin er ˙r sk˙rslu Orkuveitunnar. Ůa­ ver­ur ekki deilt um, a­ tengslin milli dŠlingar og skjßlfta eru ßberandi, og jafnvel sjßlf Orkuveita ReykjavÝkur vir­ist ß ■eirri sko­un. Ůa­ er ■vÝ ni­urdŠling affallsvatns frß virkjuninni sem vir­ist orsaka ■essa skjßlfta. SlÝk ni­urdŠling hefur tvennan tilgang: Ý fyrsta lagi a­ losa virkjunina vi­ affallsvatn sem inniheldur miki­ magn af steinefnum og ■ar ß me­al ˇŠskilegum og jafnvel hŠttulegum efnum eins og arsen, og Ý ÷­ru lagi til a­ jafna vatnsfor­ann Ý berginu undir og umhverfis virkjunarsvŠ­i­. En eins og komi­ hefur fram Ý jar­varmavirkjunum til dŠmis Ý KalÝfornÝu og Ý Basel Ý Svisslandi, ■ß getur ni­urdŠling haft alvarlegar aflei­ingar. ╔g blogga­i einmitt um ■a­ hÚr ßri­ 2009, eins og a­ ofan er geti­. Ůa­ er vel ■ekkt fyrirbŠri a­ ■egar vatns■rřstingur vex Ý jar­skorpunni vegna ni­urdŠlingar, ■ß minnkar n˙ningur ß sprungufl÷tum og getur ■a­ svo hleypt af sta­ skjßlftum. Auk skjßlftavirkni, ■ß er annar ■ßttur sem veldur ßhyggjum var­andi ni­urdŠlingu. Ůa­ er efnasamsetning jar­hitav÷kvans og affallsvatnsins. ═ ■vÝ eru nokkur ˇŠskileg efni, og ■ar ß me­al arsen, kadmÝn og blř, sem geta ey­ilagt grunnvatn sem nřtt hefur veri­ til neyslu Ý h÷fu­borginni og fyrir sunnan fjall. En lagt hefur veri­ til a­ Hellishei­arvirkjun ver­i stŠkku­. Vi­ mat ß umhverfisßhrifum stŠkkunar Hellishei­arvirkjunar var ߊtla­ a­ rennsli og ni­urdŠling affallsvatns tv÷faldist og yr­i ■ß um 1100 l/s, ■ar af vŠri skiljuvatn um 800 l/s, ■egar uppsett afl Hellishei­arvirkjunar yr­i 303 MWe. Ůß er hŠtt vi­ a­ skjßlftavirkni ver­i mun meiri og einnig a­ hŠttan vaxi me­ mengun grunnvatns. N˙ er affallsvatni dŠlt ni­ur Ý holur ß um 400 metra dřpi, og er tali­ a­ ■a­ fari ■vÝ ne­ar e­a undir grunnvatn sem er teki­ til neyslu. En grunnvatn h÷furborgarsvŠ­isins og reyndar fyrir allan Reykjanesskagann er svo mikilvŠgt a­ hÚr ver­ur au­vita­ a­ sřna fyllstu var˙­. En hver ber ßbyrg­ og hverjum mß treysta? Er ■a­ Heilbrig­isstofnun Su­urlands, sem fylgist me­? Hva­ me­ skjßlftavirknina? Ver­a Hverger­ingar bara a­ venjast ■vÝ a­ fß skjßlfta af stŠr­argrß­unni 3 til 4 alltaf ÷­ru hvoru? Er hŠtta ß enn stŠrri skjßlftum af ■essum s÷kum? Mikil ˇvissa vir­ist rÝkja ß ■essu svi­i.

Jar­vangur ß SnŠfellsnesi

Frß nßtturunnar hendi er SnŠfellsnes kj÷ri­ til ■ess a­ ■ar ver­i stofna­ur jar­vangur. ┴ Nesinu er ˇtr˙leg fj÷lbreytni jar­myndana og nßtt˙rufyrirbŠra af řmsu tagi, og mß me­ rÚttu segja a­ hÚr finnist ß tilt÷lulega vel afm÷rku­u svŠ­i nŠr allar tegundir bergtegunda sem ═sland hefur uppß a­ bjˇ­a. ┴ undanf÷rnum ßrum hafa jar­vangar (jar­minjagar­ar e­a geoparks) veri­ stofna­ir um allan heim. Ůa­ eru n˙ 77 jar­vangar Ý 25 l÷ndum, og ■eim fer st÷­ugt fj÷lgandi. Jar­vangur er svŠ­i, sem nŠr yfir merkilega jar­frŠ­ilega arfleif­ og sřnir ■Štti Ý nßtt˙ru, s÷gu og menningu, sem eru mikilvŠgir fyrir sjßlfbŠra ■rˇun lands. A­al tilgangur jar­vangs er a­ benda ß mikilvŠgi svŠ­is, a­ beina nßtt˙ruunnendum inn ß svŠ­i­ og ■ar me­ a­ styrkja fer­a■jˇnustu. Jar­vangur er ekki vernda­ svŠ­i, en telja mß, a­ me­ vi­urkenningu ß mikilvŠgi svŠ­isins fylgi betri umgengni og aukin vir­ing fyrir gŠ­um ■ess. Forg÷ngumennirnir fyrir hugmyndinni um jar­vang voru jar­frŠ­ingar og ■eir fyrstu voru stofna­ir Ý Evrˇpu. Innan Evrˇpu eru sÚrst÷k samt÷k ľ European Geopark Netvork. Utan um al■jˇ­lega ■rˇun jar­minjagar­a heldur Menningarmßlastofnun Sameinu­u Ůjˇ­anna (UNESCO). N˙ er b˙i­ a­ stofna fyrsta jar­vanginn ß ═slandi: Katla Geopark Project ß Su­urlandi og hann hefur ■egar fengi­ a­ild a­ Evrˇpusamt÷kunum og vottun UNESCO.áLjˇsufj÷llHÚr leggjum vi­ fram till÷gu um ■rˇun jar­vangs ß SnŠfellsnesi. Hugmyndin um jar­vang ß SnŠfellsnesi getur veri­ einn mikilvŠgur ■ßttur Ý varnarߊtlun til a­ stemma stigu vi­ fˇlksfŠkkun Ý ■essum bygg­akj÷rnum. ┴ SnŠfellsnesi b˙a um fj÷gur ■˙sund manns, en fˇlksfŠkkun ß svŠ­inu var um 5% ß tÝmabilinu 2001ľ2010. Ekki er ■ˇ ■rˇun mannfj÷lda alveg eins Ý ÷llum bŠjarfÚl÷gum ß Nesinu. ┴ tÝmabilinu 1994 til 2003 var til dŠmis breyting ß mannfj÷lda Ý einst÷kum bŠjarfÚl÷gum ß SnŠfellsnesi sem hÚr segir: Kolbeinssta­ahreppur -11,0% , Grundarfjar­arbŠr 3,9%, Helgafellssveit -30,7%, Stykkishˇlmur -7,8% , Eyja- og Miklaholtshreppur -12,2% , SnŠfellsbŠr -5,7%. N˙ er brřn nau­syn a­ vinna a­ ■rˇun svŠ­isins Ý heild ogleita nřrra lei­a til ■ess a­ stemma stigu vi­ hinni miklu fˇlksfŠkkun sem hÚr er greinilega Ý gangi. LÝklega er enginn atvinnuvegur sem getur vaxi­ jafnhratt ß SnŠfellsnesi og skapa­ jafnm÷rg nř st÷rf ß nŠstu misserum eins og fer­a■jˇnustan. Sem gjaldeyrisskapandigrein, ■ß er fer­a■jˇnustan og tekjur af erlendum fer­am÷nnum mikilvŠgur ■ßttur Ý efnahag landsins. ═ dag skapar Ýslensk fer­a■jˇnusta meir en 20% gjaldeyristekna ■jˇ­arb˙sins, og undanfarin ßr hefur hlutur fer­a■jˇnustu veri­ ß bilinu 15 til 22% af heildar˙tflutningstekjum ═slands. Alls vinna n˙ um 9000 Ýslendingar vi­ fer­a■jˇustu e­a Ý tengdum st÷rfum. Sko­anakannanir sřna, a­ langvinsŠlasta af■reying erlendra fer­amanna ß ═slandi er nßtt˙rusko­un, g÷ngufer­ir og fjallg÷ngur, og einnig a­ minnisstŠ­asti ■ßttur dvalar ■eirra hÚr ß landi er nßtt˙ran og landslagi­. ┴ Vesturlandi hefur fer­a■jˇnustan vaxi­ undanfarin ßr. ┴ nÝu ßra tÝmabilinu frß 1998 til 2008 hefur gistinˇttum til dŠmis fj÷lga­ um meir en 200% ß ÷llu Vesturlandi. Ůessi fj÷lgun er t÷luvert yfir landsme­altali og lofar gˇ­u um framtÝ­ina, en ekki er enn ljˇst hvort fj÷lgunin ß SnŠfellsnesi er sambŠrileg vi­ ■ß sem mŠlst hefur ß ÷llu Vesturlandi. Ůa­ mß segja a­ undirb˙ningur fyrir vistvŠna og sjßlfbŠra fer­a■jˇnustu ß SnŠfellsnesi sÚ ■egar kominn Ý gˇ­an farveg. Eins og kunnugt er hefur SnŠfellsnes hloti­ nřlega vottun frß hinum al■jˇ­legu vottunarsamt÷kum Green Globe sem votta sjßlfbŠra fer­a■jˇnustu um allan heim. Ůjˇ­gar­urinn SnŠfellsj÷kull dregur st÷­ugt fleiri fer­amenn inn ß svŠ­i­. Einnig er n˙ rekin frŠ­andi fer­a■jˇnusta (educational tourism) umhverfis allt Nesi­ sumar hvert, en ■a­ eru eins dags frŠ­slufer­ir Ý jar­frŠ­i og s÷gu ß vegum Eldfjallasafns Ý Stykkishˇlmi. Jar­vangur er svŠ­i, sem nŠr yfir merkilega jar­frŠ­ilega arfleif­ og ■Štti Ý nßtt˙ru og menningu, sem eru mikilvŠgir fyrir sjßlfbŠra ■rˇun lands. Jar­vangur skal nß yfir svŠ­i, sem er nŠgilega stˇrt til a­ leyfa hagnřta ■rˇun ■ess. Innan jar­vangs skal vera nŠgilegur fj÷ldi af jar­frŠ­ifyrirbŠrum, hva­ snertir mikilvŠgi fyrir vÝsindin, eru sjaldgŠf, og t˙lka til fegur­arskyns og mikilvŠgis fyrir menntun. MikilvŠgi jar­vangs getur einnig veri­ tengt fornminjum, vistfrŠ­i, s÷gu e­a menningu. Jar­vangur skal vinna samhli­a a­ verndun svŠ­is og hagnřtri ■rˇun ■ess Ý sjßlfbŠru jafnvŠgi, einkum fyrir fer­a■jˇnustu. Rekstur jar­vangs skal fara fram ß ■ann hßtt, a­ verndun, sjßlfbŠr og hagnřt ■rˇun sÚ Ý fyrirr˙mi. Hvorki rřrnun, sala e­a ey­ilegging jar­minja og nßtt˙rulegra ver­mŠta skal ß nokkurn hßtt vera leyfileg. Jar­vangur skal taka virkan ■ßtt Ý efnahagslegri ■rˇun svŠ­isins me­ ■vÝ a­ styrkja Ýmynd sÝna og tengsl vi­ fer­a■jˇnustu. Jar­vangur hefur bein ßhrif ß svŠ­i­ me­ ■vÝ a­ bŠta afkomu Ýb˙a ■ess og umhverfi­, en stofnun jar­vangs gerir ekki kr÷fur um lagalega verndun. Ůa­ er e­lilegt frß nßtt˙runnar hendi a­ allt SnŠfellsnes myndi einn jar­vang. ┴ SnŠfellsnesi mun Eyja- og Miklaholtshreppur gera rß­ fyrir jar­vangi Ý a­alskipulagi sem n˙ er Ý auglřsingaferli og ver­ur brß­lega sta­fest. Helgafellssveit mun vŠntanlega einnig gera rß­ fyrir ■vÝ Ý fyrirhugu­u a­alskipulagi a­ jar­vangur geti veri­ innan marka hennar. LandfrŠ­ilega kemur einnig til greina a­ nŠrliggjandi svŠ­i s.s. fyrrum Skˇgarstrandarhreppur, n˙ Ý Dalabygg­, fyrrum Kolbeinssta­ahreppur, n˙ Ý Borgarbygg­ og StykkishˇlmsbŠr, ver­i innan marka hugsanlegs jar­vangs ß SnŠfellsnesi og fleiri svŠ­i koma einnig til greina. Tenging Jar­vangs vi­ Ůjˇ­gar­inn SnŠfellsj÷kul er fullkomlega e­lileg og raunar Šskileg. ═ Stykkishˇlmi eru stofnanir eins og Nßtt˙rustofa Vesturlands, Hßskˇlasetri­ og Eldfjallasafn, sem munu hafa mikla ■ř­ingu fyrir starfssemi jar­vangs. Ůessi sveitarfÚl÷g ß innanver­u SnŠfellsnesi gŠtu Ý gˇ­u samstarfi vi­ nŠrliggjandi bygg­ir, byggt upp ßhugaver­an jar­vang a­ fyrirmynd European Geopark Network og stu­la­ ■ar me­ a­ aukinni fer­amennsku innan svŠ­isins. ┴ SnŠfellsnesi er a­ finna mj÷g fj÷lbreyttar jar­minjar og a­rar nßtt˙ruminjar. Fj÷lbreytileikinn felst Ý mismunandi ger­ eldst÷­va og hrauna, ÷lkeldum og ßhugaver­ri jar­s÷gu, fornum břlum og landnßmsj÷r­um. Ůrjßr megineldst÷­var hafa skapa­ fjallgar­inn sem liggur eftir SnŠfellsnesi endil÷ngu, frß austri til vesturs. Austast er megineldst÷­in Ljˇsufj÷ll, sem reyndar nŠr alla lei­ frß Grßbrˇk, um Hnappadal og vestur til Berserkjahrauns, alls 90 km lei­. Myndin af Ljˇsufj÷llum hÚr fyrir ofan er tekin af S÷ndru D÷gg Bj÷rnsdˇttur. Um mitt Nesi­ er lÝtt ■ekkt megineldst÷­ sem hefur veri­ nefnd Lřsuskar­, og vestast er sjßlfur SnŠfellsj÷kull, sem hefur fengi­ ver­skulda­a vi­urkenningu sem ■jˇ­gar­ur. Auk ■ess er ■etta skrifar eru me­limir Ý vinnuhˇpi um stofnun jar­vangs ß SnŠfellsnesi ■essir: Reynir Ingibjartsson frß Hraunholtum Ý Hnappadal, Sturla B÷­varsson, Stykkishˇlmi og Sk˙li Alexandersson, Hellissandi.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband