Bloggfćrslur mánađarins, júní 2015

Ţá klofnađi fjalliđ

GeldingaborgÁ síđasta hlýskeiđi ísaldar, fyrir 135 ţúsund árum, var myndarlegt eldfjall virkt í vestanverđum Hnappadal á Snćfellsnesi. Úr ţví streymdu allmörg basalthraun, sem nú mynda mikla grágrýtishamra í Geldingaborg og einnig stuđlabergiđ fagra í Gerđubergi. Ţetta hnattrćna hlýskeiđ, sem er nefnt Eemian međal jarđfrćđinga, stóđ yfir í um tíu til fimmtán ţúsund ár, en svo skall á annađ jökulskeiđ fyrir um 120 ţúsund árum, -- hiđ síđasta.  Grágrýtiđ í Gerđubergi og Geldingaborg er hluti af mikilli eldvirkni sem varđ strax í upphafi Eemian hlýskeiđsins, en ţađ hefur veriđ aldursgreint sem 135 ţúsund ára gamalt af Hervé Guillou og félögum (2010). Sennilega var ţá aukin eldvirkni um allt íslenska gosbeltiđ, vegna ţess ađ ţegar fargi jökulsins var skyndilega létt af landinu, ţá jókst bráđnun í möttlinum undir jarđskorpunni. Efst í Geldingaborg mynduđust tveir miklir gígar, sem nú eru greinilegir en nokkuđ jökulsorfnir.  Á síđasta jökulskeiđi gekk jökull aftur yfir Geldingaborg og Gerđuberg og fćrđi ţessar jarđmyndanir í núverandi form. Seint á síđasta jökulskeiđi myndađist mikiđ misgengi ţvert í gegnum Geldingaborg, eins og fyrsta myndin sýnir (á ţesari innrauđu mynd kemur gróđur fram sem rautt). Í Geldingaborg hefur jarđskorpan norđan misgengisins sigiđ um nokkra metra. saldarinnar, en i r veriđ virkt el grsgengiđ skorist . em 2615 kra metra. nni sar jarđmyndanir Misgengiđ hefur austur-vestur eđa VNV-ASA stefnu, sem er einkenni á sprungum, gígaröđum og misgengjum í eldstöđvakerfi Ljósufjalla. Ţetta kerfi nćr alla leiđ frá Grábrók í austri og til Berserkjahrauns í vestri, eđa um 90 km veg. Misgengiđ í Geldingaborg er mjög áberandi sprunga, sem má rekja um 10 km til vesturs í Urđardal, rétt norđan Hafursfells.   Rétt fyrir vestan Geldingaborg hefur misgengiđ skorist í gegnum Nykurhraun og hreyfing á misgenginu hefur skapađ hér tjörn. Nykurhraun er nokkuđ vel gróiđ og sennilega meir en fimm ţúsund ára gamalt, en hrauniđ er ţvá eldra en ţessi síđasta hreyfing á misgenginu. Til austurs liggur misgengiđ í sömu stefnu og gígarnir fjórir, sem mynda Ytri og Syđri Rauđamelskúlur. Hér á láglendi hefur ţví basalt kvika streymt upp sprunguna og myndađ tvö hraun. Kristján Sćmundsson (1966) hefur aldursgreint Syđra Rauđamelshraun sem 2615 ára gamalt. Sennilega er Ytra Rauđamelshraun jafnaldra ţess. Misgengiđ í Geldingaborg hefur veriđ virkt á síđasta jökulskeiđi Ísaldarinnar, en ţađ hefur sennilega veriđ síđast virkt fyrir um 2600 árum, ţegar eldvirknin varđ í Rauđamelskúlum.   Einnig er jarđhitasvćđi á Syđri Rauđamel, međ allt ađ 45oC yfirborđshita, á ţessu misgengi (Guđmundur Ómar Friđleifsson 1997). Enn austar eru gígarnir Rauđhálsar, sem munu hafa gosiđ skammt eftir Landnám (yngsta eldstöđ Snćfellnsness) og virđist vera á sama misgengi. Ekkert er vitađ um sjálftavirkni á ţessu misgengi, enda eru engir skjálftamćlar stađsettir á Snćfellsnesi.


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband