Bloggfrslur mnaarins, febrar 2013

eir vilja fra Markarfljt fuga tt

2006.jpgN hefur Siglingastofnun sett fram tillgu um a fra farveg Markarfljts til austurs, um 2,5 km lei, a ri danskra srfringa. etta a draga r aurburi inn Landeyjarhfn, sem aldrei hefur virka sem skyldi, eins og g hef til dmis fjalla um ur hr http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1092129

a er ljst a sandrifi sem myndast vegna aurburar fr Markarfljti til hafs er fyrst of fremst fyrir vestan Landeyjahfn, eins og fyrsta myndin snir. Sandrifi er gult myndinni. Rkjandi straumar og tilfrsla efnis eru hr fr austri til vesturs, alla jafna, og essi hreyfing efnis heldur sandrifinu vi fyrir sunnan og vestan Landeyjahfn. rlegur framburur Markarfljts er um 100 sund rmmetrar af sandi og aur ri.

etta er og verur alltaf vandraml, enda var hfnin upprunalega stastett me aeins einu markmii: a f styttstu siglingalei til Vestmannaeyja. Flutningur mynnis Markarfljts til ausutrs mun aeins kaupa tma og seinka fyllingur hafnarinnar, en a verur drkeypt. Viturlegri rstfun, ef yfirleitt a halda essari hfn vi, vri a flytja Markarfljt til vesturs.


Hornin hjlmi vkingsins

5051269524_f3d4d7d985_z.jpg

a er hvimleitt egar menn taka upp v a ykjast ba til hef ar sem engin var fyrir. etta ekkjum vi tildmis sambandi vi slensku lopapeysuna, me tprjnuum kraga. Hva sem vi reynum a telja tlendingum tr um, er s stareyndin s, a tprjnai stllinn er stolinn fr glerperlumunstri krgum grnlenskra kvenna. tprjnaa lopapeysan er v hef sem er aeins um fimmtu ra gmul.

Svipaa sgu m segja um vkingshjlminn sem er skreyttur krhornum. Reyndar eru a plasthorn hjlminum, sem seldur er tristabum. Tali er a hjlmurinn me hornum hafi fyrst komi fram svii ri 1876. hannai Carl Emil Doepler bninga fyrir peru Richards Wagner, Hringur Niflungsins, sem bygg er Vlsungasgu. Myndin til hliar snir vking Doeplers, me sinn hyrnda hjlm. Mtan um hjlminn er v algjrlega bygg rmantskum bollaleggingum sks leikbningahnnuar og eiga engar rtur norrnni menningu, frekar en prjnai kraginn slensku lopapeysunni. Slkar mtur tilheyra myndari verld Walt Disneys en ekki fornnorrnni menningu.


Golfstraumurinn hgir sr?

sja_769_varbor.jpgg lst upp eirri tr, a Golfstraumurinn vri lf slensku jarinnar. Hann frir okkur yl r suri, rakt loft og tiltlulega milt loftslag og gerir landi byggilegt hr nyrstu mrkum norrnnar byggar. Hnattrn hlnun sem n er gangi tti a gera loftslag enn mildara, en getur svo fari a hnattrn hlnun dragi r Golfstraumnum og orsaki stabundna klnun norurslum kjlfari? Hinga til hafa flestir ekki teki ennan mguleika alvarlega, en etta er miki alvruml, sem arf a kanna frekar.

N eru a koma ljs n ggn, sem benda til ess a Golfstraumurinn s a hgja sr. essar upplsingar koma fr austur strnd Bandarkjanna og hafa valdi mikilli umru, ar sem hkkandi sjvarbor kann a vera bein afleiing af hgari Golfstraumi. geostrophic.jpgMli er svo vikvmt, a efri deildin Norur Karlnu fylki reyndi a banna vsindamnnum a birta ggn um hkkun sjvarbors. sama tma hafa tveir haldssamir sjir Bandarkjunum, Donors Trust og Donors Capital Fund, veitt $120 milljnir til rurshpa sem afneita hnattrnni hlnun. a er ekki einungis Norur Karlna, sem verur fyrir hrifum, heldur hkkar sjvarbor n risvar sinnum hraar mefram allri austurstrnd Bandarkjanna heldur en meal hkkun heimshfunum. Flin miklu New York og New Jersey, sem fylgdu fellibylnum Sandy oktber 2012 eru tengd essari hkkun.

En hvernig tengist Golfstrumurinn breytingum sjvarbors mefram austurstnd Amerku? sterkum straum er sjvarbor hrra mijum straumnum en jrunum. annig er mijan Golfstraumnum meir en meter hrri en sjvarbor vi austurstrnd Bandarkjanna. etta sst til dmis fyrstu myndinni. En taki eftir a ri 2000 var sjvarbor lgra og straumurinn nr landi og sterkari, en ri 2011 var sjavarbor vi strndina hrra og straumurinn veikari. Hi sama er snt skematskan htt nstu mynd. egar straumurinn hgir sr rs sjvarbor vi strndina.

En a er ekki aeins sjvarbor, sem er mlikvari straumhraann, heldur er rennsli Golfstraumsins undan strndum Flrida mlt msan htt. Ein aferin er a fylgjast me breytingum rafstraum rafmagnskplum hafsbotni. eir liggja milli Bandarkjanna og Bahamaeyja.

Til a mla Golfstraumin og ara strauma hafsins beita haffringar einingunni sverdrup. Mlieiningin sverdrup (Sv) er ein milljn rmmetrar sekndu (0.001km3/s), en etta er sennilega strsta mlieining fyrir rmml sem vsindin beita. Hinga til hefur Golfstraumurinn veri a mealtali um 32 Sv undan strndum Flrida, en nlega hefur dregi r straumnum um 36%, niur um 20 Sv nvember 2012. etta er ekki einstakt fyrirbri og gerist til dmis einnig ri 1994.

essar mlingar breytingum rennsli og magni Golfstraumsins eru gerar undan austur strnd Bandarkjanna. Hva gerist norar, Norur Atlantshafsstraumnum, sem umlykur sland? Hvaa hrif hefur a sland? Hva er a sem veldur essum breytingum Golfstraumnum? Sumir segja a a kunni a vera vegna ess a djpi og kaldi suur straumurinn mefram hafsbotni milli slands og Grnlands s a hgja sr.


Hr hafa loftsteinar falli

LoftsteinarKorti sem fylgir snir alla stai, ar sem loftsteinar hafa falli ea ar sem loftsteinsggar finnast. Hinga til hefur enginn fundist slandi. Auvita vantar a mestu upplsingar um hafsbotnin og einnig fmenn svi, en ggnin eru best ttblum lndum.

Loftsteinninn, sem skall Sberu gr var um 15 metrar verml og 7000 tonn, en hann splundraist egar hann rakst ytra bor lofthjps jarar. Brot r steininum fll til jarr og myndai 6 metra strt gat shellu stuvatns ngrenninu.

etta er strsti loftsteinn san Tunguska Sberu ri 1908. Orkan rekstrinum sem var gr var nokkur hundru kltonn og v tluvert meiri en kjarnorkusprengjan sem Norur Krea sprengdi fyrir nokkrum dgum.


Chelyabinsk loftsteinninn sem fll dag

Chelyabinska er furuleg tilviljun, a aeins um 12 tmum ur en loftsteinninn ea smstirni 2012 DA14 smgur framhj jru, skellur loftsteinsregn Sberu. etta gerist morgun borginni Chelyabinsk, sem er stasett kortinu til hliar. Frttir herma a 400 til 500 manns hafi slasast vegna skemmda byggingum, en ekki er tala um nein dausfll. Loftsteinninn var fer fr austri til vesturs, en smstirni 2012 DA14 verur seinna dag fer fr siuri til norurs yfir etta sama svi.

Gigur eftir loftsteininn hefur fundist snum stuvatninu Chebarkul, rtt vi borgina Chelyabinsk. a eru margar trlega gar stiklur af essu atviki YouTube, sem sna slina egar loftsteinninn brennur upp lofthjp jarar og hljbylgjuna fr sprengingunni sem verur. a er hljbylgjan, sem veldur skemmdum, btur rur og veggi hsa.

etta minnir okkur gilega miki Tunguska sprenginguna, sem var miri Sberu ri 1908, en a er einn strsti rekstur smstirnis vi jru sari tmum.


Loftsteinn 2012 DA ferinni!

2012da.gif

dag, 15. febrar, fer loftsteinninn 2012 DA nrri jru. Hann er um 40 til 50 metrar verml, svona eins og Alingishsi a str og verur aeins 28,5 sund km fjarlg fr jru ur en hann sveiflast aftur langt t geiminn. Loftsteinninn flgur v framhj milli tungls og jarar. Brautir steinsins og jarar eru sndar myndinni til hliar. Hann mun vera yfir norurhveli jarar um kl. 1930 fstudag, norurlei en mun sennilega ekki sjst slandi. Steinninn mun hinsvegar skjtast gegnum svi ar sem miki er af gervihnttum, ar meal eim, sem jna GPS kerfinu. Ekki er tiloka a hann kunni a valda truflunum ea skemmdum slku dti fer sinni.


Hetjan Galileo Galilei

Tungl Galleseir fddust bir ri 1564, William Shakespeare og Galileo Galilei. Innan skamms er v 450 ra afmlisdagur eirra. Frbrir hfileikar Galileo komu fljtt ljs Pisa talu og strax unga aldri var hann orinn leiandi stjarna elisfri og strnufri. a mun hafa veri kringum 1590 a Galileo sannfrist um a kenning plska mnksins Nikolaus Kpernik vri rtt: a slin vri mipnktur slkerfisins og a jrin og hinar plneturnar snrust umhverfis slina. etta braut algjrlega bga vi kenningu kirkjunnar um a jrin og mannkyni vri mija alheimsins.

a voru tilraunir, sem Galileo geri ri 1609, sem fri honum snnunina og sannfri hann um byggingu slkerfisins. Hann hafi frtt af merkilegu tki, sem var uppgtva af gleraugnasmi Hollandi og geri mnnum frt a sj hluti mikilli fjarlg. Galleo byrjai n a sma sinn fyrsta sjnauka. Hann slpai sjlfur glerlinsurnar og innan skamms var hann kominn me stjrnukki, sem stkkai tta sinnum. Sidereus Nuncius

Hann stefndi kkinum beint tungli og geri strax merka uppgtvun: tunglinu er jarfri og ar eru fjll og ggar. Tungli er alls ekki sltt og fga eins og spegill, eins og fyrri kenningar hldu fram. Plnetur og tungl voru v me yfirbor sem lktist jru. Myndin til hliar snir teikningar hans af tunglinu, sem birtust ritinu Sidereus Nuncius ea Stjrnuboinn ri 1610. Nst stefndi hann stjrnukkinum plnetuna Jpiter og geri ara enn merkari uppgtvun. Hann s a a voru fjgur tungl, sem snrust kringum Jpiter nokkrum dgum: Io, Europa, Ganymede og Callisto. etta var sem sagt alveg eins og Kpernik hafi haldi fram um slkerfi.

En hann ori ekki a leysa fr skjunni vegna tta vi kalska rannsknarttinn. eir hfu brennt Giordano Bruno bli nokkrum rum ur (ri 1600) fyrir kenningar hans um slkerfi. a hefur veri sagt a kalska kirkjan talu hafi essum tma veri svipu og kommnistaflokkur Kna dag: stofnun ar sem stu valdamenn urfa ekki a hlnast siareglum samflagsins, en halda llum almenningi skefjum.

Galileo reyndi a semja vi kirkjuvldin talu, en gekk seint. Loks ri 1632 gaf hann t meistaraverki Systema Cosmicum ea samrur um tv heimskerfi. Myndin til hliar snir titilbla essa merka rits. Hr setur hann fram kenninguna um heimsmynd ar sem slin er mija kerfisins. Hann tekur ekki til greina heimsmynd danska stjrnufringsins Tycho Brahe, ar sem jrin var mija kerfisins. En Tycho hlt v fram a jrin vri of str og ung til a snast umhverfis slu. Margir telja a Systema Cosmicum s skemmtilegasta vsindarit allra tma. Bkin var fyrst gefin t tlsku en sar dd latnu. Enn er hgt a eignast eintak af fyrstu tgfu ritsins hj bksala nokkrum Ritterhude skalandi, fyrir $25 sund.

Maurinn var sem sagt ekki miju heimsmyndar Galiles. Kalska kirkjan dr hann strax fyrir rtt ri 1633 og eftir miki ref dr Galle kenningu sna opinberlega til baka rttinum: jrin getur ekki snist umhverfis slu. rtt fyrir a er sagt a strax og dmurinn var upp kveinn hafi Galileo muldra En hn hreyfist n samt! Galile hafi veri hta pyntingum, hann var a falla kn fyrir rttinum og sat stofufangelsi a sem eftir var vinnar. Hann var samt ekki af baki dottinn og a er ekki laust vi hBk Galiles nlistanum. valda skemmdum m miki er af gervihnttum, ar snnaissance study. nto a basaltic dike that trends abou sari skrifum hans stofufangelsinu: g fylgi ekki kenningu Kperniks og hef ekki veri fylgjandi eirri kenningu san mr var skipa af rttinum a skifta um skoun. Galle dmdur

Bk Galiles Systema Cosmicum var a sjlfsgu bnnu ar til ri 1835, egar kalska kirkjan tk hana af bannlistanum. ri 1992 lsti kalska kirkjan v formlega loks yfir, a kenning Galiles hefi veri rtt.


hrif hnattrnnar hlnunar fiskveiar


Hvaa hrif mun hnattrn hlnun hafa fiskveiar norri? etta er str spurning fyrir slendinga, en ftt er um svr. Nlega var haldin rstefna Troms, sem var helgu essu mikla vandamli, en um fimmti partur af llum fiskafla heims kemur fr norurslum.

a eru margar hliar essu vandamli. Hnattrn hlnun orsakar mildara loftslag, hitar sjinn, kann a hafa hrif hafstrauma og mun minnka srefnismagn hafinu. Hnattrn hlnun er tluvert meiri norurslum en annarsstaar jru. rin 1951 til 1980 hkkai til dmis meal hiti jarar um 0,5 stig en 2 stig norurheimskautssvinu. a sem vi sjum strax gerast dag er a hafs dregst saman r fr ri og hnattrn hlnun er a svifta shellunni ofan af shafinu. kemur fram dagsljsi miki ntt hafsvi. Er a vnlegt til fiskveia? Margir halda a svo s ekki. shafi er mjg djpt, um 4000 metrar va, og virist vera dautt. Lti um svif og tu og ltill fiskur, helst plarorskur. srefni  hafinu

Hlnunin hefur mikilvg hrif efnafri hafsins. egar sjr hlnar, minnkar srefnismagn hafsins, eins og fyrsta myndin snir. Sama er a segja um koltvox, en uppleysanleiki ess minnkar heitari sj. Bir essir ttir geta haft neikv hrif lfrki hafinu. En mli er ekki alveg svo einfalt, v a hkkandi magn af koltvox andrmslofti getur orsaka hrra magn hafinu einnig. a er tali a hafi taki vi um fjra parti af llum tblstri okkar mannkynsins af koltvoxi og ess vegna er mjg mikilvgt a rannsaka rlg koltvoxs hafinu. Vaxandi koltvox gerir hafi srara og a hefur hrif lfrki, einkum skeldr ar sem skelin getur bkstaflega leyst upp srari sj. En sjrinn virist n taka vi stugt minnkandi magni af koltvoxi, eins og bla lnan senni myndinni snir.

Hvaa hrif hafa essar breytingar fiskistofna? William W. L. Cheung og flagar hafa gert lkn af run um 600 fisktegunda hafinu vi hlnandi loftslag, ar sem sjvarhiti, minnkandi srefni og breytingar koldox eru teknar til greina. eir telja a ri 2050 muni str einstaklinga flestum fisktegundum hafa minnka um 14 til 24% mia vi ri 2000. a er minnkandi srefnisinnihald hafsins sem hefur hr sennilega mest hrif. koltvox  hafinu

Samt sem ur telja Cheung og flagar a fiskaflinn norurhfum muni vaxa framtinni, eins og snt er sustu myndinni. ar er gert r fyrir meiri afla svum sem n eru undir hafs, en a verur smrri fiskur. eir sp um 10 til 15% meiri afla fyrir sland nstu rin vegna hnattrnnar hlynunar. Strra veiisvi, smrri fiskar en ef til vill fleiri. Anna sem veldur hyggjum er a v er sp, a fisktegundir muni flytja sig norar leit a kaldari sj, og jafnvel um 30 til 40 km norar hverjum ratug. a mun v gjrbreyta fiskstofnunum slandsmium, ef s sp rtist.Afli


Kolmnox eldgosum

EyjafjallajkullKolmnox gas er eitra. a berst sem tblstur r bifreium og rum vlum, sem brenna benzni ea olu og einnig vi bruna kolum. Kolmnox (CO) var komi httulega htt magn vi sumar aalumferaar Reykjavk lok tuttugustu aldar, en komu lg og reglugerir varandi lgleiingu hvarfakta bla eftir 1995, og san hefur dregi verulega r kolmnox mengun. Heilsuverndarmrk kolmnox eru n 10 mg/m3. Htt magn af kolmnxi brtur niur hemglbn blsins og veldur daua.

Kolmnox berst einnig upp yfirbor jarar eldgosum. a er tluvert magn af bi CO2 og CO eldfjallagasi og sennilega er miklu meira af CO en menn gerur sr grein fyrir. Httulegt CO breytist hratt tiltlulega meinlaust CO2 andrmsloftinu vi oxun.

N hefur CO eldgosum veri mlt fyrsta sinn r gervihnetti. a geru Martnez-Alonso og flagar sprengigosunum Eyjafjallajkli ri 2010 og Grmsvtnum ri 2011. eir beittu Terra gervihnettinum fr NASA vi essar mlingar. Kolmnox Eyjafjallaj.

Fyrsta myndin snir dreifina af sku og gasi sem barst suur fr slandi gosinu Eyjafjallajkli hinn 11. ma 2010. Gosmkkurinn er greinilegt brnt strik, sem stefnir til suurs. nnur myndin snir hins vegar mlingar kolmnoxi fr gervihnetti hinn 19. aprl 2010. Gulu og rauu svin eru hstu gildin af CO mekkinum. Enda tt kolmnox s sjanlegt og mlanlegt gosmekkinum, er a samt langt undir httumrkum. En niursturnar sna hvernig tknin er a valda strkostlegri byltingu eftirliti me eldgosum og hrifum eirra.


Jrin er strsti kjarnorkuofninn

HitiEldgos eru aeins einn ttur eim hita, sem streymir t r jrinni. Allt yfirbor jararinnar leiir t hita t hafi og inn andrmslofti. etta er hiti, sem uppruna sinn bi mttlinum undir og einnig kjarnanum. Hitamlingar um tuttugu sund borholum vs vega jrinni sna, a jrin gefur fr sr um a bil 44 terawtt af hita (terawatt er eitt watt ea vatt, me tlf nllum eftir, ea 44נ1012W). etta er str tala, en a samsvarar samt sem ur aeins um 0,075 wttum hvern fermeter af yfirbori jarar. Eins og nnur myndin snir, er hitastreymi aeins minna fr meginlndunum (um 65 milliwtt fermeter) en dlti hrra upp r hafsbotninum (um 87 milliwtt hvern fermeter). Taki eftir a hitatstreymi t r jrinni er hst thafshryggjunum (rauu svin mynd 2), enda er skorpan ynnst ar og stutt niur heitan mttulinn. Ef vi tkum fyrir eitt sund fermetra svi jrinni, gefur a fr sr heildar hitaorku, sem samsvarar aeins 75 watta ljsaperu.

En samt sem ur er heildarorkan sem streymir fr jrinni mjg mikil. Hn er risvar sinnum meiri en ll orkan, sem mannkyni notar einu ri. Hvaan kemur essi innri hiti og hvernig verur hann til? a hefur lengi veri skoun jarelisfringa a hann vri af tvennum rtum. Annars vegar er hiti, sem myndast vegna geislavirkra efna inni jrinni. etta er eins konar kjarnorkuhiti. Hins vegar er frumhiti (primordial heat), sem er tengdur myndun og uppruna jararinnar. Heat flow

ar til nlega var ekki vita hvort geislavirki hitinn ea frumhitinn vri mikilvgari orkubskap jararinnar. Nlega geru vsindamenn Japan mlingar magni af rsmum frumeindum, sem nefnast neutrinos, en r streyma upp r jrinni og eru mlikvari magn af geislavirkum hita. Grafinn djpt jru undir fjalli Japan er geymir fullur af steinolu, me rmml um 3000 rmmetra. Umhvefis hann eru tki, sem skynja og telja neutrinos. Flestar eirra koma utan r geimnum, sumar fr kjarnorkuverum ngrenninu, en nokkrar af essum neutrinos koma djpt ur jru, ar sem r myndast vegna geislavirkra efna eins og rum og ranum.

essar mlingar sna a um helmingur af jarhitanum er vegna geislavirkni mttli jarar, ar sem efni eins og ranum og rum klofna niur nnur frumefni og gefa af sr hita. g hef fjalla hr ur um hvernig rum kjarnorkuver kunna a bjarga okkur framtinni, en eim er hgt a framleia orku, sem losar ekkert koltvox t anrdmslofti, hefur engin neikv hrif loftslag og skilar engum geislavirkum rgangi.

Vi mlingarnar Japan kom ljs a geislavirkni fr ranum-238 gefur af sr um 8 terawtt, og sama magn myndast vegna geislavirkni rum-232. vibt gefur geislavirka efni kalum-40 af sr um 4 terawtt. a er v ljst a geislavirkni og kjarnorkukraftur dugar ekki til a skra innri hita jarar. Um helmingur af hitanum, sem berst t fr jrinni er v frumhiti. Jrin hefur v ekki enn tapa llum hitanum, sem var til vi myndun plnetunnar. Eftir 4,5 milljara ra fr uppruna snum er jrin v enn heit. a er tali a hn klni aeins um 100 stig milljari ra, svo eftir nokkra milljara ra mun hn klna hi innra, eldvirkni og flekahreyfingar htta.

ldvirkni og flekahreyfingar htta. na geislavirkra efna eins og ni eins og ta feir rostung, nrri isrndinni..vi mali her

Yfirleitt er liti a geislavirki hitinn myndist a langmestu leyti mttlinum. Flest ea ll lkn um kjarna jarar eru ann htt, a ar s aeins jrn og dlti af brennisteini, en ekki neitt af geislavirkum frumefnum.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband