Frsluflokkur: Loftslag

Httulegt a anda


fusioncharts.jpg

Kna er mist alls inaar jru, en v fylgir gfurleg mengun. a stafar einkum af v a aal orkugjafi knverja eru brennisteinsrk kol. Peking hefur mengunin veri svo slm, a Bandarska sendiri lt setja upp skynjara hj sr ri 2008, sem mlir daglega mafn af P2.5 rykkornum, en au eru httulegust heilsu manna. etta er svipa a eli og svifryk a sem myndast Rekjavk vetrum vegna umferar. San hefur Sendirsmlirinn veri eins og hornsteinn fyrir mlingar loftga Kna: a eina sem menn treysta.

Httumrkin loftgum eru talin 300 P2.5 einingar, loft ar yfir er tali mjg httulegt heilsu og allir vera a halda sig innan dyr mean slkt stand rkir. Myndin snir mlingar Peking undanfarna daga. a er langt yfir httumrkum og hefur dag n upp 446 einingar.

Knversk stjrnvld hafa ekkert veri srlega ng me a erlent rki s a fylgjast me loftgum eirra, en etta eru n einu ggnin sem allir treysta.


Mragas vex hraar lofthjp

metan2016.jpgMragas ea metan hefur efnafritkni CH4 og er mikilvgt nttrunni. Gasi berst fr jru og upp lofthjp jarar, ar sem gasi veldur hnattrnni hlnun lkt og koltvox. En ar er metan hlutfallslega miklu virkara en koltvox. Tali er a hver sameind af metan s um 30 sinnum virkari en koltvox, en a er miklu minna af metan lofthjpnum (um 2 hlutar af milljn mti um 400). Metan hefur hkka andrmsloftinu san inbyltingin hfst, en af einhverjum stum vex a n me meiri hraa san 2007, eins og fyrsta mynd snir, eftir E.G. Nisbet. Fr 2007 til 2013 x metan um 5.7 ppb ri, en svo var stkkbreyting ri 2014 og x metan um 12.5 ppb a ri. Hva veldur essu? nnur mynd snir a dreifing metan er jfn tma og rmi jru. myndinni merkir grnt, gult og rautt hkkun, en bltt, dkkbltt og fjlubltt lkkun metan. Rannsknir samstum af kolefni metan gasi sna a essi hkkun er ekki vegna jarefna, olu ea kola heldur er hn lfrn a uppruna. essi mikla og skyndilega aukning metan er str rgta fyrir vsindin dag. metandreifing.jpgGetur a veri vegna losunar af mragasi r sfreranum norri, ea vegna brnunar metan s sem finnst seti hafsbotni ea meiri rotnunar grurs hitabeltinu? Enginn veit, en a er greinilegt a mikil breyting er gangi og jafnvel stkkbreyting.



trlegt en satt...

Myndin snir hitafar rtt fyrir noran 80 gru norur. Svarta lnan snir mealtal lofthita fyrir tmabili 1948-2002. Bla lnan snir hitafar ri 2016. a er einstakt sgu mlinganna og synir vel hva hlnunin er r. Hitafar er n meir en t graum yfir meallagi.

arctic.jpg


Hva hkkar sjvarbor miki lok aldarinnar?

global_average_sea_level_change_medium_1.pnghrifamesti ttur hnattrnni hlnun jarar er hkkandi sjvarbor. a orakast af hraari brnun shellunnar yfir Grnalndi og Suurheimsskautinu, samt brnandi hafs. a er augljs stareynd a mli er alvarlegt, en eins og fyrsta mynd snir, hkkar stugt og me vaxandi hraa. a hefur flkst fyrir vsindunum a gera reianlega sp um sjvarbor framtarinnar, en vandinn er augljs. Suurheimsskauti tapar um 147 milljrum tonna af s ri hverju, aallega vestur hlutanum, og Grnlandsjkull tapar um 269 milljrum tonna ri. nnur myndin snir sj spr vsindanna um stu sjvarbors jru ri 2100. Elstu sprnar eru til vinstri, en r njustu og reianlegustu eru til hgri. r benda til a sjvarbor veri um 1.3 m hrra vi nstu aldamt en dag, en geti jafnvel n 2 metrum. En mesta vissan er barandi run mla jklum vestur hluta Suurheimsskautsins. ar eru risastrir skrijklar, eins og til dmis Thwaites jkull, sem eru byrjair a vera rlegir og geta haft mikil hrif nstunni ef eir skra fram me auknum hraa hafi og brna. N er hreyfing essum jkli til dmis nokkrir km ri.screen_shot_2016_12_15_at_1_47_48_pm.png

Breytingar sjvarbori hafa auvita mikil hrif slandi framtarinnar, en mli er flki. fyrsta lagi eru breytingar stu sjvar hr landi tengdar landrisi vegna brnunar slenskra jkla. a hefur berandi hrif Hfn Hornafiri og mun a llum lkindum spila hfninni ar ninni framt. ru lagi eru breytingar hr einnig har jarskorpuhreyfingum, sem hafa ekkert me jkla a gera en eru tengdar Mi-Atlantshafshryggnum. annig sgur Seltjarnarnesi vegna ess a a er a frast mtt og smtt fjr gosbeltinu vegna landreks. rija lagi er sjvarstaa hr undir hrifum fr yngdarsvii Grnlands, en a breytist framtinni vegna minnkandi fargs Grnlandsjkuls. annig er erfitt a sp um framvindu mla hr. N er yfirbor Tjarnarinnar um 2,2 metra fyrir ofan sjvarml og enginn veit hvenr sjr fellur inn Tjrnina.


Er heimurinn kominn koldox toppinn?

co2.jpga er ljst a hnattrn hlnun er af vldum tlosunar af koldox af manna vldum. Koldox andrmslofti hefur hkka stugt r fr ri, en n r virist svo sem eitthva jafnvgi s a koma , og ri 2016 mun tlosun vera svipu og fyrra, eins og sj m fyrstu mynd. tlosun hefur vaxi um 1% undanfarin rj r, en sama tma hefur hagvxtur jru vaxi um 3% rlega. Vi erum farin a hndla orkugjafana sem grafnir eru r jru miklu sparlegar en ur. rtt fyrir etta fer koldox andrmslofti hkkandi, eins og nnur mynd snir. a stafar sennilega af v a hinga til hefur miki magn af koldox fari hafi, en n btist a enn vi andrmslofti. r verur magni af koldoxi andrmslofti fyrsta sinn yfir 400 ppm. Mannkyni dldi enn t lofti rmlega 36 ggatonnum af koldoxi ri 2015, sem er til dmis um 60% meiri tblstur en ri 1990. Kna losar um 29% af koldoxi rlega en fr 2013 hefur dregi verulega r tlosun ar, aallega vegna minni notkunar kolum til eldsneytis. Indlandi hefur tlosun koldoxs hins vegar hkka tluvert. essar niurstur gefa okkur einhverja von og eru stur til bjartsni loftslagsmlum, en ess ber a gta, a etta kann a koma of seint. Loftslagshrifin eru komin fulla fer, hnattrn hlnun setur n hitamet hverju ri, og lkkun tlosun n getur ekki stva run sem er gangi. En samt, full sta til a vinna allan htt a frekari minnkun tlosun koldoxi.monaloa.jpg


Blmgun eykst um 47% hafinu

phytoplankton_0001.jpgSjrinn umhverfis okkur Norur Atlantshafi er grnn. Sjrinn Karbahafi og Mijararhafi er fallega blr, en hann er blr vegna ess a hann er dauur, snauur af grnrungum. Sjrinn norri er hins vegar fullur af grnrungum, sem gefa honum lit og eru grundvllur fukjejunnar og alls lfrkis hafsins. Mlingar me gervihnttum gera kleift a kvara framleini lfrkis hafinu og fylgjast me v hvernig framleini breytist me tmanum. a eru aallega mlingar blagrnu. N egar hafsekjan dregst hratt saman norurslum, nr slarorkan til enn meiri hluta hafsins og framleini rkur upp. rungar blmgast. Fr 1997 til 2015 hefur framleini hafinu norurheimsskautinu hkka um 47% af essum skum. a er ekki vita hve lengi framleini getur vaxi ennan htt, en hn mun takmarkast af v hva miki nringarefni er fyrir hendi hafinu og hve lengi a dugar. Miki nringarefni berst til sjavar me slenskum jkulm og einkum me jkulhlaupum kjlfar eldgosa. En stra breytingin er a gerast n, egar hafs hverfur, en nr ljs a geisla yfir n hafsvi og blmga au. Myndin snir slka blmgun Norur-Atlantshafi og shafinu.


Hva gerist ri 536?

10584_2016_1648_fig3_html.jpga gerist eitthva jru ri 536, sem er enn dularfull rgta. Ritaar heimildir skra fr miklu ski himni. Rannsknir fornum trjm sna a trjhringir eru venju unnir essum tma, Norur Evrpu, Monglu, vestur hluta Norur Amerku. Uppskerubrestur var og hungursney rkti, en sumir telja a hi sara s tengt plgunni, sem byrjai a geisa essum tma. Margir hafa stungi upp a mikill loftsteinn hafi hrapa til jarar etta r, en engin vegsummerki hafa fundist enn. L.B. Larsen og flagar hafa snt fram a skjarni fr Grnlandi inniheldur tluvert magn af brennisteini fr um ri 536 og 540. a rennir stoum undir kenningu a hafi tv mikil eldgos haft djp hrif veurfar norur hluta jarar. Anna gosi var um 536 en hitt um 540 A.D. Trjhringir benda til a ri 536 hafi veri kaldasta ri sastin tv sund r.

Rmarborg og Miklagari tku menn fyrst eftir skinu mikla mars ri 536, en a vari 12 til 18 mnui. Bi gosin virast hafa veri svipu a str og gosi mikl Tambora ri 1815. MatthewToohey og flagar hafa reikna t lkan af loftslagsr-hrifum fr essum eldgosum og niurstaan er snd fyrstu myndinni. ar kemur fram um 2 stiga klnun norurhveli jarar eftir essi gos. Ekki er vita hvaa eldfjll voru hr gangi, en grunur leikur a gos El Chichon eldfjalli Mexk hafi valdi hamfrunum miklu ri 540 AD.


Hiti lofti og sj

cx96kuawgaax2pu.jpgVi tkum vel eftir hitabreytingum loftinu umhverfis okkur, en gleymum hitanum hafinu. a er mrgum sinnum meiri hiti sjnum en lofthjp jarar, eins og myndin snir. Og hitamagni hafinu fer hratt vaxandi dag. Hitaorka yfirbori jarar skiftist nokkra tti, en allur essi hiti kemur fr slu. Einn er s ttur, se varar hitann loftinu (bltt mynd). a er hitinn, sem vi ekkjum best. Annar er hitinn, sem geymist hafinu, en hann er um tu til hundra sinnum meiri a magni til en hitinn llu andrmsloftinu (svart mynd). riji er hitinn yfirborslgum jarar, annar en jarhitinn. Einingin fyrir hitann er joule, en hitinn hafinu hefur aukist fr um 50 ZJ kringum 1980, upp um 250 ZJ dag (1021 J = ZJ ea zettajoule). Um 90% af hitanum fer hafi enn. ar eigum vi ekki aeins um yfirborshitann, heldur einnig hitann dpri lgum hafsins. Meiri parturinn af essum hita er efri hluta hafsins, fyrir ofan 2 km dpi, sem er um helmingu af llu hafinu. Eins og myndin snir, er essi hlnun heimshafana eitt sterkasta merki um hnattrna hlnun dag.


etta leit vel t, en...

us-emissions-chart.jpgBandarkin hafa undanfarin r gert strt tak a minnka tblstur koltvoxi fr inai, virkjunum og fleiru. ar gtir jkvra hrifa fr stjrn Baraks Obama forseta. Eins og myndin snir, hefur dregi tluvert r tlosun CO2 Bandarkjunum san ri 2000. a stefndi a n tlosun niur fyrir 5 ggatonn ri 2020. etta stafar af nrri tkni og harari reglum um tblstur, einkum fr kolakyntum raforkuverum. Auvita leit etta allt mjg vel t, en svo kemur Trump til valda. N m telja vst a tlosun hkki nstu fjgur rin vegna neikvs vihorfs hins nja forseta til vsinda og hnattrnnar hlnunar. Eitt hans fyrsta verk mun vera a loka NASA stofnuninni, sem hefur veri fremstu lnu vi loftslagsrannsknir: NASA Goddard Space Flight Center. Amerkanar munu hverfa fr Parsarsamningnum um loftslagsbreytingar.


Hafsinn hrapar

zack.jpgHafsmyndun norurslum r er um 2 til 3 milljn ferklmetrum eftir venjulegu ri. Suurheimsskautinu brnar hafs hraar en ur. Myndin snir umfang af hafs samtals fyrir Norur Plinn og Suurheimsskauti, fr 1978 til 2016. Alls er flatarml hafss jru milli 14 og 22 milljn ferklmetrar. En a er augljst a ri 2016 er allt ruvsi en undanfari, hva snertir hafs (raua lnan). N er kominn nvember mnuur og smyndun tti a vera hmarki norri og brnun suri. En n ri 2016 er hafsinn langt undir meallagi. Vi erum a nlgast toppinn, sjlfan vendipnktinn, hnattrnni hlnun.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband