FŠrsluflokkur: GrŠnland

J÷kullinn d÷kknar og brß­nar hra­ar

albedoLitur j÷kulsins skiftir miklu mßli var­andi brß­nun hans. Hvernig er ■a­: er j÷kull ekki alltaf hvÝtur? SÝ­ur en svo. VÝ­a er yfirbor­ GrŠnlandsj÷kuls grßtt ß litinn og reyndar ˇtr˙lega ˇhreint ■egar brß­nunin stendur sem hŠst, seinni part sumars. MŠlikvar­i ß lit j÷kulsins er albedo e­a endurskin hans. Ůa­ er mŠlt reglulega ˙r gervihn÷ttum, sem svÝfa yfir GrŠnlandi.áá Ef yfirbor­i­ er algj÷rlega hreint og hvÝtt, ■ß er albedo 100% og endurkastar Ýsinn ■ß nŠr ÷llu sˇlarljˇsi sem ß ■a­ fellur. LÝnuriti­ sřnir albedo e­a endurkast GrŠnlandsj÷kuls frß ßrinu 2000 til 2014 og ■a­ er greinilegt a­ mikil breyting hefur gerst ß ■essum stutta tÝma, me­ hnignun endurskins frß um 81% til 75%. áHvers vegna er ■essi breyting Ý gangi?áá Ůa­ eru ÷rsmßar pl÷ntur e­a ■÷rungar sem vaxa ß yfirbor­i j÷kulsins, sem valda a­ hluta til minnkandi albedo og ■ar me­ vaxandi brß­nun ß yfirbor­i GrŠnlandsj÷kuls Ý dag.dirty Ne­ri myndin sřnir hva­ j÷kullin getur veri­ d÷kkur af ■essum s÷kum, og drekkur Ý sig sˇlarorkuna.


GrŠnlandsj÷kull minnkar hratt

LandIceGreenlandEin vi­br÷g­ lesanda ß mÝnu fyrra bloggi var s˙, a­ GrŠnlandsj÷kull vŠri a­ stŠkka, sem sřndi a­ ■a­ vŠri engin hnattrŠn hlřnun Ý gangi. Ůetta er lei­ur misskilningur, sem Úg vill lei­rÚtta hÚr og birta sta­reyndir Ý ■essu mßli. Ůa­ eru řmsar a­fer­ir vi­ a­ mŠla j÷kul. Vi­ getum fylgst me­ flatarmßli, ■ykkt e­a hŠ­ og sÝ­ast en ekki sÝst r˙mmßli e­a massa. Brß­nandi j÷kull getur ■ynnst og lŠkka­ en hann getur samstundis runni­ fram og lŠkka­ og ■ar me­ auki­ flatarmßli­ um tÝma.

Besta mŠlingin ß massa e­a r˙mmßli GrŠnlandsj÷kuls kemur frß gervihnettinum GRACE. Ůa­ eru reyndar tveir hnettir, sem svÝfa hli­ vi­ hli­ og gera nßkvŠma ■yngdarmŠlingu reglulega ß r˙mmßli GrŠnlandsj÷kuls. Ni­urst÷­ur mß sjß ß me­fylgjandi mynd. Ůar kemur fram a­ GrŠnlandsj÷kull tapar a­ me­altali um 286 Gigatonnum ß ßri (gÝgatonn er jafnt og einn miljar­ur tonna). Ůa­ er ■vÝ fjarstŠ­a a­ halda ■vÝ fram a­ GrŠnlandsj÷kull sÚ a­ stŠkka, ■egar liti­ er ß kaldan sannleikann sem kemur frß slÝkum g÷gnum gervihnatta. HŠtti­ a­ stinga hausnum Ý sandinn!


Gufubˇlstrar e­a snjˇskaflar?


á28ÁGÚST

Birkir R˙tsson verkfrŠ­ingur flřgur oft yfir GrŠnland. N˙ hefur hann fest ß mynd ■a­ fyrirbŠri, sem vi­ h÷fum ß­ur fjalla­ um hÚr ß blogginu, inni ß meginj÷klinum, skammt fyrir nor­vestan Kulusuk. Myndin sem fylgir er tekin hinn 28. ßg˙st, og sřnir greinilega mj÷g sprunginn j÷kul. Hann tˇk einnig myndir af fyrirbŠrinu hinn 5. ßg˙st. Ůa­ vir­ist ˇtr˙legt a­ hÚr sÚ um gufu a­ rŠ­a, og sennilega eru ■etta fokskaflar, en hver veit?


Eldarnir ß GrŠnlandi eru logandi mˇr

áFire-burning-Greenland-800x600

═ fyrstu var tali­ a­ ■a­ vŠru sinueldar, sem loga ß stˇru svŠ­i ß vestur GrŠnlandi, skammt frß bŠnum Sisimiut. En frekari rannsˇkn bendir til a­ ■a­ sÚ mˇr sem matar eldana. Ef svo er, ■ß er mßli­ ÷llu alvarlegra en haldi­ var. Mˇr, sem getur brunni­ ß ■essu svŠ­i bendir til a­ sÝfrerinn sÚ farinn ˙r jar­veginum. HÚr hefur rÝkt sÝfreri (■eas. hiti Ý jar­veginum er um e­a undir n˙ll stig) sÝ­an Ýs÷ld lauk, fyrir tÝu ■˙sund ßrum. N˙ vir­ist sÝfrerinn farinn og ■urr mˇr er eftir.

Me­ hnattrŠnni hlřnun dregur hŠgt og sÝgandi ˙r sÝfreranum ß nor­urslˇ­um. LoftslagsfrŠ­ingar hafa til ■essa spß­ a­ sÝfrerinn fari ekki ˙r jar­vegi ß GrŠnlandi fyrr en um nŠstu aldarmˇt. Ůa­ vekur ■vÝ undrun a­ sÝfrerinn er a­ hverfa hratt ß ■essu svŠ­i ß GrŠnlandi. Eins og Ý ÷llum tilfellum var­andi ■Šr loftlslagsbreytingar sem n˙ eru ß skella ß, ■ß hafa frŠ­imenn veri­ of Ýhaldssamir Ý sÝnum spßm, en breytingrarnar eru miklu hra­ari en jafnvel dj÷rfustu lÝk÷n ger­u rß­ fyrir.


Eldar ß GrŠnlandi

greenland-fire1_wide-da6d363295d7a5621e0896baf5f4cd0e248b5e59-s2500-c85

Eldar geisa n˙ Ý jar­vegi ß vestur GrŠnlandi ß meir en 1200 hektara svŠ­i. Myndin er frß gervihnetti yfir svŠ­inu, sem n˙ logar. Sennilega eru ■etta sinueldar og ef til vill hefur einnig kvikna­ Ý upp■ornu­um mˇmřrum. SvŠ­i­ er 100 km fyrir nor­an Sisimiut og skammt frß Kangerlussuak. Ef til vill eru eldarnir af ■eim s÷kum, a­ Ý j˙lÝ hefur veri­ ˇvenju hlřtt og ■urrt ve­urfar.


Eru afkomendur Thule fˇlksins Ý Ammassalik?

000022074 copy═ sÝ­asta bloggi fjalla­i Úg um hvernig heill ■jˇ­flokkur af Thule fˇlki ß nor­austur GrŠnlandi hvaf ßri­ 1823. Breski skipstjˇrinn Clovering hitti tˇlf manna hˇp ■eirra ß eyju ■ar sem skilyr­i til vei­a voru best. NŠsta dag voru ■eir allir horfnir. HÚra­i­ var mannlaust ß eftir, Ý nßkvŠmlega eitt hundra­ ßr, ■ar til Danir fluttu 85 manna hˇp af Inuitum, nau­uga -- viljuga, 70 frß Ammasalik og 15 frß vestur GrŠnlandi, til Scoresbysunds og settu ß laggirnar nřja ■orpi­ Ittoqqortomiit.

Hvert fˇru ■eir, e­a dˇ stofninn hreinlega ˙t vegna sj˙kdˇma, vi­ smit frß evrˇpskum hvalf÷ngurum? Fundur ß nokkraum dau­ah˙sum (r˙stir ■ar sem mannaleifar finnast innan h˙ss, ˇgrafnar) bendir til mikilla sj˙kdˇma e­a sults.

Su­ur m÷rk ■essa svŠ­is Thule fˇlksins ß nor­austur GrŠnlandi eru eins og j÷kulveggurinn Ý Game of Thrones: nŠr algj÷rlega ˇfŠr.áá Ůetta er fjallgar­ur ˙r blßgrřti e­a g÷mlum basalt hraunl÷gum. Hann ber nafni­ Geikie Plateau, og er ■ar hvergi lendingu a­ fß. Austur oddi ß Geikie Plateau fjallgar­inum er Kap Brewster. Ůa­ beygir str÷ndin skarpt til su­urs, en samfellt hamrabelti kalla­ Blosseville str÷ndin, tekur vi­ Ý m÷rg hundru­ kÝlˇmetra til su­urs. Hvergi er lendingu a­a skjˇl a­ fß ß ■eirri str÷nd. Thule fˇlk fˇr ■ß yfirleitt lÝti­ e­a ekkert sunnar en Scoresbysund. Fˇlksflutningar fˇru fram ß sjˇnum e­a ß hafÝs, ekki yfir fj÷ll og firnindi.

Ůa­ eru samt heimildir sem sřna a­ Thulefˇlk fˇr b˙ferlum frß Scoresbysundi og alla lei­ til Ammassalik (Tasiilaq), 850 kÝlˇmetra langa lei­, og ß afkomendur ■ar Ý dag. Ůa­ var ßri­ 1884 a­ kaptainn Gustav Holm kom til Ammassalik, fyrstur evrˇpumanna, en lei­angur hans fˇr ß konubßtum (umiaq) frß vestur GrŠnlandi og fyrir su­ur odda GrŠnlands og rÚru ■eir sÝ­an up me­ nor­austur str÷ndinni ■ar til ■eir koma til Ammassalik. Ůar uppg÷tvar Holm bygg­ Inuita sem h÷f­u veri­ algj÷rlega einangra­ir frß Evrˇpum÷nnum um aldur og Švi.áá Ůetta var og haf­i lengi veri­ eina bygg­in ß allri austurstr÷nd GrŠnlands ■ar til Ittooqortomit nřlendan var stofnu­ Ý Scoresbysundi ßri­ 1924. Ůa­ kom strax Ý ljˇs a­ Ýb˙ar Ammassalik voru sÚrstŠ­ir. Ůeir h÷f­u til dŠmis ˇlÝkan frambur­ GrŠnlenskunnar.

Tr˙bo­ar setja upp b˙­ir Ý bygg­inni ßri­ 1894 og byrju­u a­ kristna fˇlki­. Einnig kemur danska stjˇrnin upp verslunardt÷­ ■a­ ßr. Ůa­ var ßri­ 1905 sem danski mannfrŠ­ingurinn William Tahlbitzer kemur til Ammassalik og dvelur yfir eitt ßr Ý ■orpinu. Ůß voru 470 Ýb˙ar ß Ammassalik svŠ­inu og nŠr allir hÚtu ■eir hei­num n÷fnum. Fˇlki­ var enn ß stein÷ldinni hva­ snertir menningu og tŠkni. Verslunarmi­st÷­ danska rÝksins og kirkjan ur­u smßtt og smßtt mi­p˙nktar ■jˇ­lÝfsins fyrir Ýb˙ana.

Tahlbitzer sřndi fram ß a­ Ý Ammassaliq rÝkir mßllřska sem er mj÷g ˇlÝk ■eirri sem rÝkir ß vestur str÷nd GrŠnlands. Tahlbitzer ger­i mj÷g merkar athuganir ß Ýb˙um og skrß­i hina řmsu ■Štti Ý menningu ■eirra. En hann tˇk lÝka myndir. HÚr me­ fylgir ein af myndum Tahlblitzers, sem er tekin af fj÷lskyldu Ý sumarb˙­um ß Kap Dan, ß su­ur enda Kulusuk eyjar. Ůa­ er angakokinn e­a galdrama­urinn Ajukutoq sem stendur hÚr fyrir mi­ju, ber a­ ofan, me­ konu sinni S÷ru til vinstri og hinni konu sinni Helenu og fimm b÷rnum ■eirra. Hßrgrei­sla kvennana, me­ stˇran topphn˙t og strengi af hvÝtum og litu­um glerperlum, er sÚrst÷k og einkennandi fyrir ■etta svŠ­i. Hn˙turinn er miki­ tÝskufyrirbŠri, sem hŠkkar konurnar og gerir ■Šr tignarlegri, eins og Ýslenski skautb˙ningurinn ger­i. Myndin er algj÷rlega klassÝsk sem listrŠn ljˇsmynd, en h˙n gefur einnig innsřn Ý horfna menningu, sem heyr­i stein÷ldinni til. Galdrakarlinn Mitsuarnianga sag­i Tahlbitzer s÷gur af fer­um forfe­ra sinna frß nor­austur GrŠnlandi og su­ur til Ammassalik, en langafi hans tˇk ■ßtt Ý ■eirri fer­, ■egar hˇpar Inuita fˇru frß Scoresbysund svŠ­inu og all lei­ su­ur til Ammassalik Ý lok ßtjandu aldar e­a Ý byrjun nÝtjßndu aldar. Sennilega sigldu ■eir ■essa lei­ ß umiaq e­a konubßtum. Tunu er GrŠnlenskt or­ sem ■ř­ir ôhin hli­inö, og vÝsar ■a­ til austur GrŠnlands, en Ýb˙ar austurstrandarinnar eru oft kalla­ir Tunumiuts. ╔g ■akka Vilhjßlmi Erni Vilhjßlmssyni fyrir a­sto­ me­ myndefni.


Ůegar sÝ­asti ma­urinn hvarf frß Scoresbysundi

Hinn 18. ßg˙st ßri­ 1823 hittust Evrˇpub˙ar og Thule fˇlk e­a Inuitar Ý sÝ­asta sinn ß Nor­austur GrŠnlandi. Ůessi fundur var­ ■egar skipstjˇrinn ß HMS Griper, Charles Douglas Clavering a­ nafni, hitti tˇlf Inuita Ý sumarb˙­um ■eirra ß su­ur hluta eyjarinnar, sem n˙ ber nafn skipstjˇrans: Clavering÷. Clavering var fyrsti Evrˇpub˙inn sem sigldi Ý gegnum hafÝsinn og komst Ý land ß nor­austur GrŠnlandi. Eftir ■ennan fund hafa margir Evrˇpumenn fari­ um ■essar slˇ­ir, en enginn hefur hitt fyrir neina Inuita e­a Thule fˇlk hÚr sÝ­an. Sß kyn■ßttur er ■vÝ talinn ˙tdau­ur ß nor­austur GrŠnlandi. Hreindřrin hurfu frß nor­austur GrŠnlandi um aldamˇtin 1900.

Sodhouses┴ri­ 1925 fluttu Danir hˇp af GrŠnlendingum , 85 talsins, til Scoresbysunds, til a­ stofna nřlendu ■ar. Ůetta var gert Ý ■eim tilgangi a­ helga svŠ­i­ danska rÝkinu, en Nor­menn ger­u einnig tilkall til nor­austur GrŠnlands ß ■essum tÝma. Ůessi nřlenda er n˙ ■orpi­ Ittoqqortoormiit vi­ Scoresbysund, me­ um 450 Ýb˙a.

En hva­an kom fˇlki­, sem var hÚr fyrir ßri­ 1823? Og hva­ var­ um ■a­? N˙ er vita­ a­ Thule fˇlki­ kom upprunalega nor­urlei­ina, frß Thule ß nor­vestur GrŠnlandi, til nor­austur GrŠnlands. Sennilega hefur fˇlki­ fari­ ■essa fer­ a­ mestu Ý umiaq bßtum. ═ byrjun fimmtßndu aldar voru miklir mannflutningar ß GrŠnlandi. Ůß birtist Thule fˇlki­ fyrst ß nor­austur GrŠnlandi, umhverfis Scoresbysund. Sennilega var ■etta landnßm tengt loftslags- og umhverfisbreytingum. Rannsˇknir ß borkj÷rnum ˙r vatnaseti benda til ■ess a­ fyrir komu Thule fˇksins til austur GrŠnlands hafi rÝkt hlřrra loftslag og meiri snjˇr. En frß 13 ÷ld og fram ß nÝtjßndu ÷ldina hafi ve­urfar veri­ kaldara, ■urrara, en fremur sveiflukennt. Ůegar landnßmi­ gerist, ß fimmtßndu ÷ldinni, var mikill hafÝs rÝkjandi en minni snjˇkoma, einkum ß ■vÝ tÝmabili sem vi­ nefnum ôLitlu ═s÷ldinaö frß fimmtßndu ÷ld og fram ß nÝtjßndu ÷ldina. ┴ ■essum tÝma ger­i samfelld hafÝsbrei­a og tilt÷lulega lÝtil snjˇkoma Thule fˇlkinu kleift a­ fer­ast um og nřta sÚr stˇrt svŠ­i austur og nor­austur GrŠnlands me­ ■eirri einst÷ku tŠkni sem ■eir h÷f­u ■rˇa­: lÚttum sle­um, snjˇh˙sum, kayak og sela- og hvalaskutlum. Ef til vill var tŠkni og kunnßtta ■eirra vi­ a­ skutla sel ni­ur um Ýs mikilvŠgust, en til ■ess ■urfti a­ ■rˇa sÚrstaka skutla og annan sÚr˙tb˙na­. Vi­ gerum okkur yfir leitt ekki neina grein fyrir ■vÝ, a­ fˇlki­ sem forfe­ur okkar k÷llu­u skrŠlingja, haf­i ■rˇa­ mikla tŠkni sem ger­i ■eim kleift a­ lifa og komast sŠmilega af ß heimskautssvŠ­inu, miklu betur en forfe­ur okkar EirÝkur rau­i og GrŠnlandsfararnir frß Brei­afir­i, sem rÚ­u ekkert vi­ Litlu ═s÷ldina og dˇu ˙t Ý Eystribygg­ og Vestribygg­ ß mi­÷ldum.

thulehousediagramFornleifarannsoknir sřna a­ Thule fˇlki­ haf­ist vi­ hluta ßrsins ß annesjum nor­austur GrŠnlands, ■ar sem stutt var ß mi­inn til a­ taka sel undir Ýsnum e­a Ý grend vi­ polynyas e­a stˇrar vakir, sem haldast opnar ßri­ um kring og gefa kost ß vei­um hvala. En greining ß beinum Thule fˇlksins og leifum Ý bygg­um ■eirra sřna a­ hreindřr voru lÝka mikilvŠgur ■ßttur Ý matarrŠ­i ■eirra og jafnvel mikilvŠgari en selur. Hreindřr ■rÝfast Ý heimskautaumhvefi ■ar sem ˙rkoma (snjˇkoma) er Ý lßgmarki. Bestu skilyr­i fyrir hreindřr ß nor­austur GrŠnlandi rÝktu frß um 1600 til um 1850. Fornleifarannsˇknir sřna a­ bygg­ Thule fˇlksins var eftir allri nor­austur str÷ndinni, eins og korti­ sřnir.áá Ůa­ kemur Ý ljˇs ˙t frß rannsˇknum Mikkel S°rensen og Hans Christian Gull°v (2012) a­ fj÷ldi torfkofa er me­fram str÷ndinni og einnig Ý innfj÷r­um. ┴ ■essu svŠ­i lif­i Thule fˇlki­ Ý um 450 ßr, um ■a­ bil ßtjßn kynslˇ­ir. á═ nokkrum hluta af torfkofunum finnast mannabein, eins og fj÷lskyldan hafi dßi­ inni, anna­ hvort af sulti e­a sjukdˇmum. SlÝk h˙s eru nefnd dau­ah˙s. Ef til vill er ÷rnefni­ D÷demandsbugten ß Clavering÷ af ■essum uppruna.

Upplřsingar um nor­austur GrŠnland koma fyrst frß hvalf÷ngurum sem sigldu frß Evrˇpu. Breskir hvalfangarar komu fyrst Ý grennd vi­ nor­austur GrŠnland ßri­ 1608, ß lei­ sinni til hvalvei­a umhverfis Svalbar­a. ┴ri­ 1612 voru Hollendingar ß ■essum slˇ­um og svo sk÷mmu sÝ­ar Frakkar, Spßnverjar og Danir ß hvalvei­um. Hvalfangararnir sßu til lands ß nor­austur GrŠnlandi, en ekki er vita­ um lendingar ■ar. ┴ri­ 1822 ger­i enski hvalfangarinn William Scoresby fur­u nßkvŠmt kort af ■essari str÷nd. En ■a­ er mj÷g lÝklegt a­ hvalfangarar hafi fari­ Ý land Ý nor­austur GrŠnlandi og haft samneyti vi­ Thule fˇlki­. S÷nnun ■ess eru einstaka munir ˙r mßlmum og gleri og brenndum leir, sem finnast vi­ uppgr÷ft Ý bygg­um Thule fˇlksins. Fyrst Evrˇpumenn skiftust ß gj÷fum og gripum vi­ innfŠdda, ■ß hafa ■eir einnig skili­ eftir smitnŠma sj˙kdˇma. Sennilega hefur or­i­ mikil fˇlksfŠkkun me­al Thule fˇlksins af ■eim s÷kum, en s˙ saga er algj÷rlega ˇ■ekkt. Skřrir ■a­ a­ hluta til ■essa miklu fˇlksfŠkkun og hvarf Thule fˇlksins ß svŠ­inu?

Bone┴ri­ 2014 sigldi Úg um Scorebysund og kom Ý mynni­ ß fir­i, sem ber nafni­ Rypefj÷rd e­a Rj˙pufj÷r­ur. MÚr leist vel ß svŠ­i­ og velti fyrir mÚr hvort Thule fˇlk hef­i ef til vill haft a­setur hÚr. Best leist mÚr ß grasbala og mˇa vi­ litla ß nßlŠgt mynni fjar­arins (sjß kort). Vi­ fˇrum Ý land og, viti menn, ■arna gengum vi­ beint ß r˙st vi­ ßrbakkann. HÚr voru leifar af torfkofa, me­ hla­na stein- og torf veggi, svipa­ ■vÝ og ■ekktist ß ═slandi fram ß tuttugustu ÷ldina. Myndin sřnir skissu af slÝkum Thule kofa. Ůar er pallur innst inni, sennilega til hvÝlu, lŠgra svŠ­i sem hefur veri­ nota­ vi­ eldamennsku og svo hla­in, ■r÷ng g÷ng, um tveir metrar ß lengd, sem skri­i­ var ˙t um. G÷ngin eru hla­in me­ steinhellum, sem eru reistar ß r÷nd.

Utan Ý vegg sß Úg standa ˙t ˙r jar­veginum eitt fallegt bein, sem haf­i greinilega veri­ tßlga­ til og nota­ Ý smÝ­i, sennilega sem rif Ý kajak. Smi­urinn haf­i bora­ g÷t Ý beini­ til a­ binda ■a­ vi­ grind kajaksins.á ╔g stˇ­st ekki mßti­ og tˇk beini­ til aldursgreiningar me­ geislakola- e­a C14 a­fer­inni. Aldursgreining ß ■esu rifbeini gefur aldur um 1660 AD e­a um 1780 AD. Ůa­ er um tvo m÷guleika a­ rŠ­a hva­ snertir aldur, vegna ■ess a­ k˙rvan fyrir C14 tekur lykkju ß ■essu tÝmabili, eins og myndin sřnir. Sennilega er yngri aldurinn lÝklegri, sem bendir til a­ hÚr hafi b˙i­ Thule fˇlk um fj÷rutÝu ßrum ß­ur en kynstofninn ■urka­ist ˙t.Curve2


GrŠnlandsj÷kull ■ar sem "m÷kkurinn" sßst

UntitledŮannig lÝtur yfirbor­ GrŠnlandsj÷kuls ˙t ß svŠ­inu ■ar sem fur­ulegur ôm÷kkurö sßst ß yfirbor­i j÷kulsins Ý flugi Ý lok april og aftur hinn 11. j˙lÝ Ý ßr. Ůessi loftmynd er frß Google Earth af svŠ­inu. Sta­setningin ß ■essu svŠ­i er lauslega 66.29░ N og 38.85░ W, um 80 km fyrir vestan Kulusuk. Taki­ eftir hva­ j÷kullinn er miki­ sprunginn ß ■essu svŠ­i, en sprungur hafa flestar austur-vestur stefnu. Svarti bletturinn efst til hŠgri kann a­ vera st÷­uvatn ß yfirbor­i j÷kulsins. Ůvermßl myndarinnar er um 10 km.

á

á


Gulli­ Ý GrŠnlandi

NalunaqAf hverju finnst gull ß GrŠnlandi, en eiginlega ekkert Ý bergi ß ═slandi? Ůa­ er aldur og jar­saga sem rŠ­ur ■vÝ. GrŠnland er me­al elstu landa jar­ar, allt a­ 4 milljar­ar ßra gamalt. Gamalt berg hefur gengi­ Ý margt Ý gegnum jar­aldirnar, eins og gefur a­ skilja. GrŠnland hefur til dŠmi veri­ sta­sett fyrir sunnan mi­baug, en rak sÝ­an nor­ur. GrŠnland hefur lÝka veri­ grafi­ dj˙pt Ý j÷r­u, tugi kÝlˇmetra, sem hefur hita­ og so­i­ jar­skorpuna og skili­ a­ řmsar efnasamstŠ­ur og frumefni ß vissum svŠ­um. Ůß ummyndast bergi­ og hno­ast, eins og ■egar vi­ b÷kum marmarak÷ku. Heitir v÷kvar, sem eru eins konar millistig milli hraunkviku og heita vatnsins okkar, bera me­ sÚr ■essi efni ˙r dřpinu, en svo falla ■au ˙t og kristallast ■egar v÷kvinn kemur upp Ý kaldara berg. Ůß myndast mßlmŠ­ar, sem eru grundv÷llur fyrir nßmurekstri.

Ůa­ er ˇtr˙leg fj÷lbreytni Ý mßlmum og ver­mŠtum frumefnum Ý jar­skorpu GrŠnlands. FramtÝ­in mun skera ˙r um, hvernig GrŠnlendingar munu fara me­ ■essi miku au­Šfi Ý j÷r­u, en nßmuvinnsla ■ar mun hafa gÝfurleg og neikvŠ­ ßhrif ß umhverfi­, allt til ═slands. Til ■essa hefur nßmugr÷ftur gengi­ fremur illa, vegna ■ess a­ a­stŠ­ur allar eru erfi­ar og innvi­i vantar (orka, hafnir, vinnuafl, samg÷ngur, ve­urfar ofl.). ═ dag eru fiskvei­ar a­al atvinnugrein Gr­nlendinga, me­ fisk um 90% af ÷llum ˙tflutningi.

En ■etta mun breytast me­ hnattrŠnni hlřnun jar­ar. Au­Šfi GrŠnlands er risastˇr og merkileg saga. Ůar er gull, demantar, r˙bÝnar, heilt fjall af jßrni, sjaldgŠfu jar­efnin (rare earths) sem eru ˇmissandi Ý raftŠkni i­na­inn og ef til vill olÝa. Til ■essa hafa ■a­ veri­ a­allega nßmufÚl÷g frß ┴stralÝu og Kanada, sem grafa Ý GrŠnlandi, sem ey­a um 500 milljˇn danksar krˇnur ß ßri ■ar.

ááááááááááá Ůrßtt fyrir ÷ll ■essi au­Šfi, ■ß er gull eiginlega eina efni­ sem hefur veri­ unni­ Ý nßmum GrŠnlands til ■essa. Ůa­ er gullnßman Nalunaq ß su­ur GrŠnlandi, sem Angel Mining fÚlagi­ hefur grafi­ Ý sÝ­an ßri­ 2004 Ý fjallinu sem nefnist Kirkespiret e­a ôkirkjuturninnö (sjß mynd). H˙n er sta­sett um 100 km fyrir su­austan Br÷ttuhlÝ­. HÚr kemur gulli­ fyrir Ý Š­um af kvartzi, sem eru allt a­ 1 meter ß breidd. ═ Š­unum er magni­ af goldgulli milli 18 g 21 gr÷mm Ý hverju tonni af bergi.áá Um tÝma komu um 11 til 15 kg af gulli ˙t ˙r nßmunni Ý hverjum mßnu­i. áŮetta er sem sagt hßgŠ­a nßma, en ■rßtt fyrir ■a­ var nßmunni loka­ Ý ßg˙st ßri­ 2013 vegna falls ß gulli ß heimsmarka­num. Ůß fÚll gull um 30%, frß $1872/oz. og ni­ur fyrir $1300/ oz. Ůa­ borga­i sig ekki a­ halda ßfram rekstri. Eins og lÝnuriti­ sřnir, ■ß hefur gull frekar lŠkka­ e­a sta­i­ Ý sta­ ß heimsmarka­num sÝ­an.

N˙ berast frÚttir ■ess efnis a­ Ýslenskt fyrirtŠki, Alopex Gold, sÚ a­ hefja gr÷ft eftir gulli Ý Nalunaq nßmunni. Ůa­ ver­ur spennandi a­ sjß hvernig ■eim gengur me­ nßmugr÷ft og rekstur ß ■essu einangra­a og erfi­a svŠ­i.


Ůykkt GrŠnlandsj÷kuls

SPRIM÷kkurinn sem sÚst ˙r flugi yfir GrŠnlandsj÷kli skammt fyrir vestan Kulusuk (sjß tv÷ fyrri blogg hÚr), er lauslega sta­settur ß svŠ­i, ■ar sem j÷kullinn er ß milli 1.5 til 2 km ß ■ykkt. Rau­a stjarnan sřnir sta­setningu flugmanna ß Twin Otter vÚl. Korti­ er frß Scott Polar Institute. Blßa jafn■ykktarlÝnan sřnir 500 m ■ykkt. Sv÷rtu ■ykktarlÝnur j÷kulhettunnar eru ß 500 metra bili. Rau­a lÝnan markar ja­ar j÷kulsins. Mesta ■ykkt Ýshellunnar er um 4 km yfir mi­ju landsins.


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband