FŠrsluflokkur: GrŠnland

Nřjar r˙stir NorrŠnna manna Ý AmerÝku?

point_rosee_settlement_site_map.jpgEins og ÷llum er kunnugt, ■ß fundust r˙stir norrŠnna manna ß LĺAnse aux Meadows ß nor­ur odda Nřfundnalands ßri­ 1961. N˙ vir­ist sem ÷nnur norrŠn bygg­ sÚ hugsanlega a­ koma Ý ljˇs nŠrri su­vestur odda Nřfundnalands. Fyrsta myndin sřnir sta­setningar ■eirra. Ůessi umdeilda forna bygg­ fannst fyrst ß Google Earth, Ý skaga sem vefnist Point Roose. HÚr me­ fylgir mynd, sem Úg hef teki­ af Google Earth. Rau­i hringurinn umlykur svŠ­i­, sem er athyglisvert og til rannsˇknaar. Ůar mß sjß ß myndinni ˙tlÝnur, sem kunna a­ vera gamlir torveggir e­a gar­ar. Einnig hefur fundist eldstˇ, mřrarrau­i og vÝsbendingar um jßrnvinnslu. En engar aldursgreiningar hafa veri­ ger­ar, og engin ÷rugg merki hafa komi­ Ý ljˇs enn sem benda ÷ruggt ß vist norrŠnna manna ß ■essum sta­. point_rosee.jpg


Hlřtt haust

temp_1295775.jpgŮa­ er ekki a­eins ß ═slandi sem a­ hausti­ hefur veri­ ˇvenju milt. ┴hrifanna gŠtir um allar nor­urslˇ­ir. ═ oktˇber var til dŠmis hiti yfir nor­urslˇ­um allt a­ ßtta stigum yfir (1980-2010) me­altali, eins og fyrsta myndin sřnir. Miki­ af ■essari hlřnun stafar af stˇrum svŠ­um sem eru opi­ haf, me­ ˇvenju hlřjan sjˇ, sem er fjˇrum stigum heitari en Ý venjulegu ßri. ┴ ■essum svŠ­um er hitinn yfir frostmarki, en ■ar Štti n˙ a­ rÝkja um 25 stiga frost Ý venjulegu ßri. Ein aflei­ingin er s˙, a­ hafÝs er langt undir me­allagi, eins og ÷nnur myndin sřnir. N˙ Ý haust er hafÝs■ekjan ß nor­urslˇ­um jafnvel minni en h˙n var ßri­ 2012, sem setti nřtt met. Vi­ erum n˙ or­in vitni af st÷kkbreytingu Ý hnattrŠnni hlřnun. ice.jpg


Beerenberg og hvalfangarar

whaling.jpgVinur minn hÚr Ý Newport rekur gallerÝ me­ g÷mlum listaverkum vÝ­svegar a­ ˙r heiminum. Ůar ß me­al var ■etta mßlverk eftir Hollendinginn Bonaventura Peeters (1614-1652). Ůa­ eru hvalvei­imenn a­ verki undan str÷ndum Jan Mayen, en Beerenberg eldfjall gřs ßkaft uppi ß landi. Myndin er frß um 1640. Hann seldi myndina nřlega til Hvalasafnsins Ý New Bedford Ý Massacussets.á Verki­ minnir okkur ß, a­ Hollendingar sigldu reglulega ß nor­urslˇ­ir til hvalvei­a og verslu­u einnig t÷luvert vi­ GrŠnlendinga, l÷ngu ß­ur en Hans Egede sigldi til GrŠnlands ßri­ 1721. Ůa­ er ■vÝ ekki ˙tiloka­ a­ Hollendingar hafi rekist ß sÝ­ustu ═slendingana ß GrŠnlandi, ß­ur en ■eir dˇu ˙t Ý kringum ßri­ 1450. En Hollendingar voru ß nor­urslˇ­um a­allega til a­ vei­a nor­urhvalinn. Hann er slÚttbakur e­a grŠnlandsslÚttbakur, sem heldur sig vi­ Ýsr÷ndina og var hÚr Ý miklu magni ß sautjßndu ÷ldinni. SlÚttbakurinn er mj÷g hŠgfara og ■vÝ au­velt a­ skutla hann. Um 200 Hollendingar voru Ý vinnu hÚr Ý hvalst÷­inni ß Jan Mayen ß sautjßndu ÷ldinni. Vei­ar Hollendinga l÷g­ust af um 1640, en ■ß var ■essi hvaltegund nŠr ˙tdau­ Ý nor­urh÷fum. Hollendingar reistu einnig hvalst÷­var ß ■essum tÝma ß ═slandi ß Str÷ndum, ß Kˇngsey, Strßkatanga og Strßkey. Nafni­ Jan Mayen er hollenskt og var gefi­ eynni ßri­ 1620, eftir hollenskum skipstjˇra. Nafni­ Beerenberg er einnig hollenskt, og ■ř­ir bj÷rnsfjall, eftir hvÝtabirninum. Ůa­ er virkt eldfjall sta­sett ß Mi­-Atlantshafshryggnum, sem gaus sÝ­ast ßri­ 1985.


Hver hreinsar skÝtinn Ý Camp Century?

iceworm.jpgN˙ ■egar GrŠnlandsj÷kull brß­nar, ■ß er hŠtta ß a­ geislavirk efni, skolp, saur og ˙rgangur frß heilli borg inni Ý j÷klinum berist ˙t Ý Atlantshafi­. Ůa­ getur haft ßhrif ß sjˇinn og lÝfrÝki­, alla lei­ til ═slandsmi­a. ┴ri­ 1959 reistu AmerÝkanar herst÷­ina Camp Century Ý nor­vestur GrŠnlandi. Reyndar var herst÷­in ekki reist, heldur grafin ni­ur Ý j÷kulinn. H˙n er sta­sett uppi ß meginj÷klinum, skammt fyrir austan herst÷­ina Thule. Me­ mikilli leynd komu AmerÝkanar fyrir langdrŠgum eldflaugum Ý Ýsnum undir Camp Century, vopnu­um kjarnorkusprengjum. SovÝetrÝkin voru au­vita­ skotmarki­, ef alv÷ru strÝ­ brytist ˙t Ý kalda strÝ­inu. SamtÝmis voru langdrŠgar sprengjuflugvÚlar me­ kjarnorkusprengjur sta­settar Ý flugherst÷­inni Thule.

AmerÝkanar grˇfu m÷rg l÷ng g÷ng Ý gegnum j÷kulin, Ý um 2000 m hŠ­ yfir sjˇ. Ůar komu ■eir fyrir Camp Century herst÷­inni Ý ■ßgu verkefnis, sem mikil leynd hvÝldi yfir: Project Iceworm. Hvorki Danir nÚ GrŠnlendingar vissu neitt um markmi­ Project Iceworm, og sannleikurinn um kjarnvopna­ar eldflaugar kom ekki fram a­ fullu fyrr en ßri­ 1995, ■egar Danska ■ingi­ rannsaka­i mßli­.

Kjarnaofn framleiddi tv÷ megaw÷tt af raforku fyrir borgina umdir Ýsnum. St÷­in var rekin frß 1959 til 1966, en var ■ß yfirgefin vegna ■ess a­ j÷kullinn var ß hreyfingu. Kjarnaofninn var fjarlŠg­ur ■egar st÷­inni var loka­, en geislavirk ˙rgangsefni, rusl, skˇlp og skÝtur eru enn undir Ýsnum, se­ ˇ­ast ■ynnist. Ůar ß me­al eru um 200 ■˙sund lÝtrar af dÝsel olÝu.

LoftslagsfrŠ­ingar telja a­ allur sˇ­askapurinn muni koma upp ß yfirbor­i­ vegna brß­nunar j÷kulsins og hnattrŠnnar hlřnunar, og reikna me­ a­ ■a­ gerist ekki seinna en ßri­ 2090. Hverjir sjß um hreinsunina? AmerÝkanar, Danir, GrŠnlendingar? HÚr ■arf rÝkisstjˇrn ═slands a­ skifta sÚr af mengunarmßlinu fyrir alv÷ru, ■vÝ geislavirku ˙rgangsefnin geta au­veldlega hßft ßhrif ß og umhverfis ═sland.

á

á


Elstu lÝfverurnar

strom.jpgHvenŠr byrja­i lÝf ß j÷r­u? áVi­ vitum a­ j÷r­in var­ til fyrir um 4,54 millj÷r­um ßra. En elsta efni e­a steinar sem hafa fundist ß j÷r­u eru kristallar af zirkon Ý ┴stralÝu, sem eru um 4,4 milljar­ar ßra gamlir.áá En hvenŠr kvikna­i lÝf, e­a hvenŠr barst lÝf til jar­ar utan ˙r geimnum? N˙ vir­ist sem elstu steingervingarnir sÚu fundnir Ý elsta bergi jar­ar ß GrŠnlandi, og ■eir reynast vera um 3,7 milljar­ar ßra gamlir. Ef til vill munu enn eldri leifar af lÝfverum finnast sÝ­ar, en ■essi merki fundur sřnir okkur a­ lÝf var­ til ß j÷r­u ˇtr˙lega snemma Ý s÷gu plßnetunnar, e­a minna en 840 milljˇn ßrum eftir a­ h˙n var­ til. Ůa­ er snemma, af ■vÝ a­ Ý fyrstu var j÷r­ algj÷rlega ˇbyggileg, glˇandi heitur eldhn÷ttur. H˙n ■urfti ■vÝ a­ kˇlna t÷luvert ß­ur en lÝf sem er mynda­ ˙r kolvetnissamb÷ndum gat ■rˇast. Einnig var j÷r­in fyrir sÝfeldri ßrßs loftsteina ß ■essum tÝma, sem ger­i ÷llu lÝfi erfitt uppdrßttar.áá Fyrri myndin sřnir elstu steingervingana ß GrŠnlandi.áááástromatolite_block_copy.jpg Fundarsta­urinn ß GrŠnlandi er Ý Isua mynduninni, sem myndar jar­skorpuna ß vestur hluta landsins, skammt fyrir nor­austan h÷fu­borgina Nuuk. Steingervingarnir eru stromatolites e­a strřtu■÷rungar, sem eru mynda­ir af fremur frumstŠ­um blßgerlum e­a cyanobacteria. A­ sumu leyti minna ■eir mig mest ß skˇfir ß steinum.áá Stromatolites e­a strřtu■÷rungar eru ekki enn alveg ˙tdau­ir ß j÷r­u. ╔g hef fundi­ ■ß ß lÝfi Ý dag ß tveimur st÷­um. Annar sta­urinn er Ý ÷skjunni ß eynni Santorini Ý Eyjahafi, eins og myndin sřnir. Hinn sta­urinn er Ý gÝgnum Satonda Ý IndˇnesÝu, en bß­ir ■essir gÝgar eru fylltir sjˇ.


FramtÝ­ hafÝssins

hafis_1290654.jpg

á

Vi­br÷g­ mannkyns vi­ loftslagsbreytingum e­a hnattrŠnni hlřnun eru n˙ allt of mßttlÝtil til a­ stemma stigu vi­ brß­nun hafÝss og j÷kla. áŮa­ er vaxandi magn af CO2 Ý andr˙mslofti, sem keyrir ßfram hnattrŠna hlřnun, en n˙ er CO2 Ý andr˙mslofti komi­ yfir 400 ppm. Almennt er tali­ a­ hŠttußstand muni rÝkja ß j÷r­u ef me­alhiti ß yfirbor­i jar­ar hŠkkar um 1.5 til 2oC mi­a­ vi­ ßri­ 1990. LÝk÷n sřna a­ ■a­ ver­ur um 2░C hlřnun fyrir vi­bˇt af hverjum 1000 GtC (gÝgatonn af kolefni) Ý andr˙msloftinu (gÝgatonn er einn miljar­ur tonna).

═ dag inniheldur andr˙msloft jar­ar um 775 GtC, e­a 775 milljar­a tonna af kolefni. SÝ­an i­nbyltingin hˇfst um ßri­ 1751, hafa alls um 356 gÝgatonn af kolefni bŠttst vi­ Ý andr˙mslofti­ vegna notkunar ß eldsneyti og vegna framlei­slu ß sementi (um 5%). áEn helmingur af allri ˙tlosun af CO2 hefur or­i­ sÝ­an ßri­ 1980.

Fundur Sameinu­u Ůjˇ­anna um loftslagsmßl Ý ParÝs ßri­ 2015 setti sÚr ■a­ markmi­ a­ halda me­alhita jar­ar innan 2oC mi­a­ vi­ hita fyrir i­nbyltinguna, og ■ar me­ a­ skuldbinda sig um a­ halda ˙tlosun af CO2 innan vi­ 1000 GtC m÷rkin. Til a­ nß ■essu settu marki ■arf a­ draga ˙r ˙tlosun ß CO2 strax, og hŠtta algj÷rlega allri CO2 ˙tlosun ßri­ 2050. Ůetta er mj÷g erfitt markmi­ og sennilega ekki kleyft Ý n˙verandi ■jˇ­fÚlagi ß j÷r­u.

Ůrˇun ˙tlosunar ß CO2 Ý heiminum hefur bein ßhrif ß hafÝs■ekjuna ß nor­urslˇ­um og framfarir ß ■essu svŠ­i. Hinga­ til hefur svŠ­i­ umhverfis Nor­urheimsskauti­ reynst erfitt fyrir landnema, i­na­, landb˙na­ og alla ■ß ■rˇun, sem vi­ vestrŠnir menn k÷llum einu nafni framfarir. Loftslag, kuldi og hafÝs hafa valdi­ ■vÝ a­ ■rˇun er mj÷g hŠgfara ß ■essu svŠ­i til ■essa. En n˙ ■er ■etta ßstand allt a­ breytast vegna hnattrŠnnar hlřnunar og mun ■a­ hafa mikil ßhrif ß allt Nor­urheimskautssvŠ­i­, einnig Ý grennd vi­ ═sland ß komandi ßrum og ÷ldum.áá N˙ hlřnar um helmingi hra­ar ß Nor­urskautssvŠ­inu en ß ma­altali ß j÷r­u. Allt bendir til a­ ═shafi­ ver­i a­ mestu laust vi­ allan hafÝs allt sumar og meiri hluta ßrsins innan fßrra ßra.

Ůa­ eru margar spßr e­a lÝk÷n vÝsindanna um framtÝ­ hafÝssins ß Nor­urslˇ­um nŠstu ßratugina, eins og sřnt er ß myndinni. Allar sřna ■Šr mikla minkun og jafnvel a­ hafÝs hverfi a­ mestu Ý kringum ßri­ 2050. Svarta lÝnan sřnir raunverulegan samdrßtt hafÝssins, og ■a­ er eftirtektarvert, eins og oft ß­ur me­ spßr um hlřnun, a­ svartsřnasta spßin er nŠst raunveruleikanum. SamkvŠmt henni ver­ur svŠ­i­ nŠr Ýslaust ß sumrin Ý kringum 2040.

Ůß opnast frekar ■rjßr siglingarlei­ir milli Kyrrahafa og Atlantshafs yfir pˇlinn. Nor­vestur lei­in er ■ekktust ■eirra en erfi­ og fremur grunn (minnst 11 metra dypi). Nor­austur lei­in undan str÷nd SÝberÝu er einnig fremur grunn. Tali­ er a­ h˙n ver­i opin um 6 vikur ß hverju sumri eftir ßri­ 2025. Loks er ■a­ lei­in yfir pˇlinn, sem er stytst og yfir djuphaf a­ fara. H˙n ver­ur opin amk. 2 vikur ß ßri eftir 2025.


HafÝsinn hverfur Ý nor­ri

á2016.jpg

á

┴ri­ 1970 var flatarmßl hafÝss ß og umhverfis nor­ur heimskauti­ ß ■essum tÝma ßrs um 8 milljˇn ferkÝlˇmetrar. N˙ Ý sumar er ■a­ a­eins um 3.4 milljˇn ferkÝlˇmetrar og fer hratt minnkandi. SÝ­ustu 30 ßrin hefur hafÝsinn einnig ■ynnst sem nemur um 40%. Vi­ erum n˙ vitni af ■vÝ a­ hafÝsinn er nŠstum allur a­ hverfa ß einni mannsŠvi. áLÝnuriti­ sem fylgir hÚr me­ sřnir sveifluna ß ˙tbrei­slu hafÝss ß nor­urhveli yfir ßri­ og einnig undanfarin ßr. Brß­nunin nŠr hßmarki Ý september ßr hvert og ■ß er flatarmßli­ Ý lßgmarki, um e­a undir 4 milljˇn ferkm. ═sinn nŠr mestri ˙tbrei­slu Ý mars hvert ßr.

Me­altalst÷lur fyrir ÷ll ßrin frß 1981 til 2010 eru sřndar me­ sv÷rtu ■ykku lÝnunni ß myndinni og grßa belti­ umhverfis ■a­ er frßvik e­a skekkjan fyrir ■essi ßr. Seinni ßr sřna mun minni hafÝs, einkum ßri­ 2012, sem er frŠgt sem ßri­ ■egar hafÝsinn nŠstum hvarf. Ůa­ ßr er sřnt me­ sv÷rtu brotalÝnunni. ┴ri­ 2016 er sřnt me­ rau­u lÝnunni og ■a­ er greinilega mj÷g svipa­ og ßri­ 2012.

ááááááááááá Minnkandi hafÝs hefur margt Ý f÷r me­ sÚr. ═ fyrsta lagi drekkur ■ß d÷kkur sjˇrinn mikinn hita Ý sig, sem venjulega endurkastast ˙t Ý geim frß hvÝtum Ýsnum. Ůar me­ vex hnattrŠn hřnun Ý ke­juvirkun. ═ ÷­ru lagi dregur ˙r myndun ß vissri tegund af sjˇ ß nor­urhveli. Ůa­ er sjˇr, sem myndast ■egar hafÝs frřs. Sß sjˇr er saltur og ■ungur og sekkur til botns, rennur eftir botninum Ý gegnum sundi­ milli GrŠnlands og ═slands og langt su­ur Ý Atlantshaf. Ůessi straumur er reyndar mˇtorinn Ý fŠribandi heimshafanna. Sv÷run vi­ ■essum straum er Golfstraumurinn. N˙ telja sumir vÝsindamenn a­ Golfstraumurinn sÚ a­ hŠgja ß sÚr af ■essum s÷kum. Ef svo fer, ■ß getur hnattrŠn hlřnun leitt af sÚr sta­bundna kˇlnun Ý framtÝ­inni ß vissum svŠ­um ß nor­urhveli, eins og hÚr ß Frˇni.


Er GrŠnlandshßkarl elsta lifandi hryggdřr jar­ar?

ha_769_karl.jpg
á

╔g var Ý hßkarlasafninu Ý Bjarnarh÷fn Ý dag me­ hˇp frß BandarÝkjunum. Ůeir gŠddu sÚr ß hßkarl. Ůegar Úg kom heim, ■ß las Úg grein ■ess efnis, a­ hßkarlinn umhverfis ═sland og GrŠnland er sennilega langlÝfasta hryggdřr jar­ar. SamkvŠmt nřjustu rannsˇknum getur hann nß­ um 400 aldri. Hann er samt ekki langlÝfasta dřri­. Ůa­ er k˙fskel, sem fanst ß hafsbotninum undan Nor­urlandi fyrir nokkrum ßrum, en h˙n reyndist vera 517 ßra g÷mul, ■egar vÝsindamenn drßpu hana me­ ■vÝ a­ skera hana Ý tvennt. Aldursgreining ß hßkarlinum er ger­ me­ ■vÝ a­ mŠla geislavirk efni (geislakol) Ý augasteininum. Mi­ja augasteinsins er elst, og svo hla­ast utan ß hann yngri og yngri l÷g. Sß elsti, sem er hßkarl yfir 5 metrar ß lengd, reyndist vera um 392 ßra gamall, samkvŠmt rannsˇkn Julius Nielsen og fleiri danskra lÝffrŠ­inga. Ef ■i­ eru­ a­ smjatta ß hßkarlsbita og skola honum ni­ur me­ Svarta Dau­a ß nŠsta Ůorrablˇti, ■ß eru t÷luver­ar lÝkur ß a­ ■i­ sÚu­ me­ nokkur hundru­ ßra gamlan fiskbita Ý kjaftinum.

áEr ■a­á tilviljun, a­ hßkarlinn og k˙fskelin, sem bŠ­i lifa Ý mj÷g k÷ldum sjˇ, sÚu langlÝfustu dřrin ß j÷r­u? Sennilega er ■a­ engin tilviljun, heldur tengt kuldanum sem ■au lifa vi­.á Kuldinn hŠgir ß allri lÝkamsstarfsemi og gefur ■eim lengra lÝf.


Er GrŠnlandsj÷kull botnfrosinn?

grennlandlake.jpgáHÚr er mynd, sem sřnir hvernig GrŠnland lÝtur ˙t, ef allur Ýsinn er fjarlŠg­ur. Ůß kemur Ý ljˇs, a­ meiri hluti GrŠnlands (÷ll mi­jan) er reyndar ne­ansjßvar.áá Ef Ýsinn er skyndilega fjarlŠg­ur er hÚr risastˇr flˇi e­a st÷­uvatn, en ■essi dj˙pa lŠg­ hefur myndast vegna ■ungans e­a fargsins, ■egar 3 km ■ykk Ýshella ■rřstir ni­ur jar­skorpunni. Ůa­ eru tv÷ sund, sem tengja dj˙pu lŠg­ina vi­ ˙thafi­. Anna­ sundi­ er Ý vestri, ■ar sem Jakobshavnbreen er, nßlŠgt Ilulissat. Hitt sundi­ er ■ar sem Petermannj÷kull sker ˙t Ý ═shafi­, til nor­vesturs.

Hvert er ßstand GrŠnlandsÝss Ý dag ß botninum, undir ■essu mikla fargi? Er j÷kullinn botnfrosinn, e­a er hann vatnssˇsa vegna ■ess mikla magns af vatni sem myndast n˙ vi­ brß­nun ß yfirbor­i? Svar vi­ ■essari spurningu hefur tvÝmŠlalaust mikil ßhrif ß hugmyndir okkar um, hvernig GrŠnlandsj÷kull hagar sÚr ß nŠstunni. Er hann botnfrosinn, e­a er a­ myndast krap e­a vatnslag Ý botninum, sem getur orsaka­ auki­ skri­ j÷kulsins?griptemp.jpg

Vi­ erum v÷n ■vÝ a­ Ýs brß­ni vi­ n˙ll grß­ur, en ■a­ er einungis rÚtt ■egar ßtt er vi­ lßgan ■rřsting Ý andr˙msloftinu. Vi­ aukinn ■rřsting, eins og undir fargi ■ykks j÷kuls, LĂKKAR brŠ­slumark Ýss. BrŠ­slumark ß Ýs heldur ßfram a­ lŠkka vi­ aukinn ■rřsting allt ni­ur Ý -22 oC, undir ■rřstingi sem nemur um 2000 bar, en svo ■ykkir j÷klar eru au­vita­ ekki til. Vi­ ■rřsting sem nemur 135 bar lŠkkar brŠ­slumarki­ um eina grß­u. ═ botninum ß 3 km ■ykkum j÷kli er brŠslumark ■vÝ um ■a­ bil mÝnus 2 stig (Clausius-Clapeyron 0,0742 K MPa).

Boranir Ý gegnum GrŠnlandsj÷kul sřna okkur hver hinn raunverulegi hiti er nŠrri botninum. Fyrri myndin sřnir hvernig hitastig Ý Ýsnum hŠkkar frß um -32 stigum ß yfirbor­i, upp Ý um -25 stig ß um 2500 metra dřpi, ■egar dřpra er bora­ Ý meginj÷kulinn. Ůa­ var almennt ßliti­ a­ hitastig hŠkka­i vegna uppstreymis af hita ˙r jar­skorpunni undir. En undir skri­j÷klum og undir meginj÷klinum Ý grennd vi­ ■ß er sagan ÷nnur. jakobshavn.jpgŮri­a myndin sřnir til dŠmis hita Ý borholum, sem voru ger­ar um 50 km innß Jakobshavn j÷kli ß vestur GrŠnlandi. Ůar kemur vel Ý ljˇs a­ botninn er vi­ frostmark e­a brß­inn. Eins og vel kemur fram ß ■versni­inu af j÷klinum ß sÝ­ustu myndinni, er mun hlřrra lag ne­ar Ý j÷klinum og hann situr vÝ­a ß vatni (svart). A­ hve miklu leyti er ■etta vatn, sem myndast vi­ brß­nun frß hita jar­skorpunnar undir, e­a ■ß vatn sem myndast vi­ brß­nun ß yfirbor­i j÷kulsins vegna hnattrŠnnar hlřnunar og fellur ni­ur Ý gegnum j÷kulinn Ý sprungum og j÷kulg÷ngum? Skri­ j÷kulsins til sjßvar ver­ur a­ sjßfs÷g­u mun hra­ar ■egar slÝkt botnvatn er fyrir hendi.

Svari­ vu­ upprunalegu spurningu okkar er ■vÝ NEI.á GrŠnlandsj÷kull er ekki botnfrosinn, heldur er miki­ magn af vatni rÚtt vi­ frostmark Ý ne­stu l÷gum hans. Ůa­ mun hafa mikil ßhrif ß skri­ j÷kulsins.jakobshavn2.jpg


Hvernig GrŠnlandsj÷kull mynda­ist

graenlandsj0kull.jpg═s÷ldin hˇfst fyrir um 2,7 milljˇn ßrum sÝ­an, en ■ß haf­i nor­urhvel jar­ar veri­ ÝsfrÝtt Ý meir en 500 milljˇn ßr. Hvers vegna mynda­ist ■essi mikli j÷kull ß GrŠnlandi? Var ■a­ eing÷ngu vegna ■ess a­ ■a­ tˇk a­ kˇlna, e­a voru einhverjir a­rir ■Šttir a­ verki? Ůa­ voru ■rÝr ■Šttir, sem virku­u allir saman til a­ skapa a­stŠ­ur fyrir myndun GrŠnlandsj÷kuls. ═ fyrsta lagi var­ jar­skorpa GrŠnlands a­ lyftast upp ■ar til fjallatopparnir tˇku a­ safna ß sig snjˇ og Ýs Ý kaldara lofti. ═ ÷­ru lagi var­ GrŠnland a­ reka nŠgilega langt nor­ur, ■ar sem geislun sˇlar gŠtti minna a­ vetri til. ═ ■ri­ja lagi var­ breyting ß sn˙ningsßs jar­ar, sem fŠr­i GrŠnland enn nŠr nor­urpˇlnum. Ůetta hafa Bernhard Steinberger og fÚlagar hans Ý Ůřskalandi rannsaka­ rŠkilega og birt Ý tÝmaritunum Terra Nova og Nature. Ůeir hafa reynt a­ sameina ■essi ■rj˙ atri­i ß myndinni, sem fygir hÚr me­. Sagan hefst fyrir um 60 milljˇn ßrum, ■egar GrŠnland rak nor­vestur ß bˇginn, yfir heita reitinn, sem n˙ er undir ═slandi (rau­i hringurinn ß myndinni). Af ■eimn s÷kum ■ynntist jar­skorpa GrŠnlands og miki­ magn af basalt hraunum safna­ist fyrir ß yfirbor­i GrŠnlands frß vestri til austurs. SÝ­ar streymdi m÷ttull frß heita reitnum nor­ur ß bˇginn (bleikar ÷rvar) undir skorpu GrŠnlands, lyfti henni upp og ■ynnti skorpuna. Ůetta m÷ttulefni streymdi a­allega til austur GrŠnlands og lyfti upp svŠ­inu sem n˙ er Scoresbysund og Gunnbjarnarfjall, hŠsti tindur GrŠnlands (r˙ml. 3700 metrar). Ůß rak GrŠnland nor­vestur ß bˇginn vegna ■ess a­ Nor­ur Atlantshafi­ tˇk a­ opnast (d÷kkblßir hringir sřna hreyfinguna frß 60 milljˇn ßrum til okkar tÝma). A­ lokum hefur sn˙ningsßs jar­ar mjakast t÷luvert (um 12 grß­ur), eins og grŠnu hringirnir sřna, frß 60 milljˇn og til okkar daga, en vi­ ■a­ hefur GrŠnland fŠrst enn nŠr nor­ur pˇlnum. ═ heildina hefur fŠrslan nor­ur ß vi­ veri­ um 18 grß­ur, nˇg til a­ fŠra GrŠnland inn ß svŠ­i ■ar sem loftslag veldur j÷kulmyndun. á


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband