Frsluflokkur: Hafi

jfurinn festur mynd

img_5522.jpg

a var hinn 26. mars 2012 a mr brust fregnir af hvalreka nrri Beruvk undir Snfellsjkli. g flti mr stainn og kom a um fjgur leyti. s g strar brhval liggja fjrunni. etta var fremur strt karldr, ef dma m af um tveggja metra lngum tittling, sem hkk utan bolnum. egar nr kom tk g eftir v a framhluti neri kjlkans hafi veri sagaur af og bli steymdi r srinu, eins og nnur mynd snir. polli rtt hj l handsgin, me rautt handfang. jfurinn hafi fltt sr brott. Brhvalstennur hafa tluvert vermti svarta markanum og eru unnar minjagripi, skartgripi og ara smgripi, lkt og flabein. egar heim kom fr g a skoa myndirnar fr hvalstrandinu. kom ljs a g hafi n jfnum tvr myndir, ar sem hann er a hlaupa brott, me frampartinn af neri kjlkanum hndum sr. etta er grhrur mealmaur stgvlum, blum vinnugalla me raua hettu, eins og myndin snir. rjturinn var fljtur a laumast brott egar vi komum a og kastar fr sr sginni poll fjrunni. img_5537.jpg

tt hvalrekinn tti sr sta inan jgarsins, sndu yfirvld hvalnum engan huga og ltu rotna sanum. arna var glata gtt tkifri til a eignast heila beinagrind af sjaldgfri hvaltegund, sem hefi veri merkilegt efni til sninga jgarinum. Ekkert hefi urt til nema a varpa netdruslu yfir hri og festa a niur nokkra mnui.

Rmum remur rum sar, byrjun ma ri 2015, var g gngu Bahrauni. rakst g hvalreka klettafjru skammt fyrir suvestan Fremribir. etta var heillegt hryggjarstykki af mjg strum hval, eins og rija myndin snir. Beinin virtust ungleg, me miki brjsk milli lia, sem hlt eim saman llum liamtum. Grindin var svo ungleg, a hundurinn Snlda vildi hvergi nrri koma a svo strum beinum. g tel a etta s hryggurinn r brhvalnum, sem rak land Breiuvk, fyrir vestan Bir. Ef svo er, hefur hann reki um 38 km lei me strndinni remur rum.img_0164.jpg


Uppruni Brexit: Strifoss Ermasundi

ncomms15101-f1.jpgBretland er a skilja vi Evrpu me Brexit essa dagana, en jarfrilegur skilnaur fr meginlandinu gerist miklu fyrr. Bretland var hluti af Evrpu margar milljnir ra. Samfeldur hryggur af kalksteini tengdi England vi Frakkland, sem loflar, flhestar og menn gengu um, fram og til baka. a eru aeins 450 sund r san kalksteinsmyndunin var rofin af hamfarafli, sem sennilega sr engan lka. fossai fram af Hvtuklettum -- the White Cliffs of Dover egar nr farvegur opnaist fr stru jkullni ar sem n er Norursjr. Sjvarml var um 100 m near en n dag, vegna ess a miki magn af vatni var bundi saldarjklinum. Farvegir eftir fli eru greinilegir botni Ermasunds, eins og myndin snir. egar flinu lauk hafi ntt landslag komi ljs, en landbr tengdi England vi Evrpu alltaf ru hvoru ar til fyrir um nu sund rum. San hefur Bretland veri eyja.


Sra sprungan Petermann jkli

petermann-crack.jpgEinn strsti jkull Grnlands er Petermann jkullinn, nlgt nyrsta odda Grnlands. Jkultungan er um 70 km lng og um 15 km brei, og fltur hafinu. ykktin snum er um 600 m syst, en um 30 til 80 m ar sem hn fltur hafinu. rin 2010 og 2012 brotnai jkullin og tvr risastrar seyjar, samtals um 388 ferkm. rku til hafs og brnuu. N er a opnast n sprunga Petermann, og ef hn opnast, losnar fr seyja sem er um 180 ferkm. a flatarmli. Sennilega myndast sprungurnar vegna ess a jkullinn er a brna nean fr, vegna ess a heitari sjr streymir inn sundi. Sennilega brotnar eyjan fr sumar, egar hafi fyrir framan Petermann verur slaust. En egar Petermann brotnar ennan htt, er htt vi a aaljkullinn skri fram meira mli ninni framt. a getur haft hr hrif sjvarml um heim allan.


Bli bletturinn

bluedot.jpgHf heimsins eru a hlna allstaar nema bla blettinum Norur Atlantshafi, rtt fyrir suvestan slands. Fyrsta myndin snir frvik fr hita hafsins fr 1900 til 2013. ll hfin sna gulan ea rauan lit, sem ir hlnun, eins og mlikvarinn undir myndinni snir. En a er ein mjg mikilvg undantekning: bli bletturinn sunnan Grnlands og slands. etta svi hafsins snir stugua og kvena klnun llum mlingum. Hnattrn hlnun er gangi, en hvernig stendur essari stabundnu klnun rtt hj okkur hafinu? Hinga til hefur veri fari me etta eins og vikvmt feimnisml, og ltt rtt meal vsindamanna og alls ekki meal almennings. En mli er grafalvarlegt, ar sem a kann a benda til a Golfstraumurinn s a hgja sr. ri 2010 stungu Dima og Lohmann upp a Golfstraumurinn hafi veri a hgja sr alla lei san um 1930. N eru nokkrir vsindamenn byrjair a kvea vi sama tn, til dmis S. Rahmsdorf (2015) fundi Reykjavk. Einn s fyrsti til a benda ann frilega mguleika a a kynni a draga r Golfstraumnum tengslum vi hnattrna hlnun var Bandarkjamaurinn Wally Broecker grein Nature ri 1980, sem bar titilinn Unpleasant surprises in the greenhouse? Golfstraumurinn er einn mikilvgasti armurinn hringrs strauma heimshafanna, en a hluta til verur essi hringrs til vegna ess a mjg kaldur, saltur og ungur sjr sekkur noran slands, steymir me botninum til suurs, og sem svrun vi v streymir heitari sjr (Golfstraumurinn) til norurs. N vi hnattrna hlnun dregur r myndun essar sjvartegundar norri og Glofstraumurinn hgir sr. etta er kenningin, en mlingar eru allt of far essu fyrirbri. Ekki reikna me a Hafr skifti sr af v heldur: eir halda sig landgrunninu.liu-2017-1cjpg.jpg

Wei Liu ofl. (2016) hafa gert mjg nkvmt lkan af hrifum af hnattrnni hlnun Golfstrauminn, sem spir um lklega hegun hans framt. Niurstaa eirra er s, a miki dragi r Golfstraumnum eftir um 200 r, eins og nnur mynd snir. etta lkan gerir r fyrir tvfldun kolsru lofthjpnum. Einingarnar fyrir rennsli Golfstraumsins eru Sverdrup (Sv), en ein Sv er ein milljn rmmetrar af sj sekndu. Vi Bjrn Erlingsson bentum essa httu tarlegri skrslu um hnattrna hlnun til Forstisruneytissins ri 2007, en fengum engin vibrg vi eirri skrslu. Jafnvel sklabrn tta sig v n dag a hegun og framt Golfstraumsins skiftir slendinga llu mli.


Hringstraumurinn umhverfis Suurheimsskautsland

antarctic-ocean-circulation-model-800x600.pngEini sjvarstraumurinn sem fer hring jru er umhverfis Suurheimsskauti. Hann snst austur og flytur sj milli Atlantshafs, Kyrrahafs of Indlandshafs og er strsti hafstraumur jarar. Hr er alltaf rkjandi vestantt, sem keyrir strauminn fram hring. Myndin snir hvernig straumurinn hagar sr umhverfis Suurskauti, og snir einnig hraann. Raui straumurinn myndinni fer hraast, ea meir en eina mlu klst. Bltt fer hgar. essi strsti hafstraumur jarar flytur mesta magn af sj plnetunni, ea 173 Sverdrup einingar af sj, en eitt Sverdrup er ein milljn rmmetrar sekndu. Til samanburar flytur Amazonfljt um 0,17 Sv og Golfstraumurinn um 30 Sv.


trlegt en satt...

Myndin snir hitafar rtt fyrir noran 80 gru norur. Svarta lnan snir mealtal lofthita fyrir tmabili 1948-2002. Bla lnan snir hitafar ri 2016. a er einstakt sgu mlinganna og synir vel hva hlnunin er r. Hitafar er n meir en t graum yfir meallagi.

arctic.jpg


Hva hkkar sjvarbor miki lok aldarinnar?

global_average_sea_level_change_medium_1.pnghrifamesti ttur hnattrnni hlnun jarar er hkkandi sjvarbor. a orakast af hraari brnun shellunnar yfir Grnalndi og Suurheimsskautinu, samt brnandi hafs. a er augljs stareynd a mli er alvarlegt, en eins og fyrsta mynd snir, hkkar stugt og me vaxandi hraa. a hefur flkst fyrir vsindunum a gera reianlega sp um sjvarbor framtarinnar, en vandinn er augljs. Suurheimsskauti tapar um 147 milljrum tonna af s ri hverju, aallega vestur hlutanum, og Grnlandsjkull tapar um 269 milljrum tonna ri. nnur myndin snir sj spr vsindanna um stu sjvarbors jru ri 2100. Elstu sprnar eru til vinstri, en r njustu og reianlegustu eru til hgri. r benda til a sjvarbor veri um 1.3 m hrra vi nstu aldamt en dag, en geti jafnvel n 2 metrum. En mesta vissan er barandi run mla jklum vestur hluta Suurheimsskautsins. ar eru risastrir skrijklar, eins og til dmis Thwaites jkull, sem eru byrjair a vera rlegir og geta haft mikil hrif nstunni ef eir skra fram me auknum hraa hafi og brna. N er hreyfing essum jkli til dmis nokkrir km ri.screen_shot_2016_12_15_at_1_47_48_pm.png

Breytingar sjvarbori hafa auvita mikil hrif slandi framtarinnar, en mli er flki. fyrsta lagi eru breytingar stu sjvar hr landi tengdar landrisi vegna brnunar slenskra jkla. a hefur berandi hrif Hfn Hornafiri og mun a llum lkindum spila hfninni ar ninni framt. ru lagi eru breytingar hr einnig har jarskorpuhreyfingum, sem hafa ekkert me jkla a gera en eru tengdar Mi-Atlantshafshryggnum. annig sgur Seltjarnarnesi vegna ess a a er a frast mtt og smtt fjr gosbeltinu vegna landreks. rija lagi er sjvarstaa hr undir hrifum fr yngdarsvii Grnlands, en a breytist framtinni vegna minnkandi fargs Grnlandsjkuls. annig er erfitt a sp um framvindu mla hr. N er yfirbor Tjarnarinnar um 2,2 metra fyrir ofan sjvarml og enginn veit hvenr sjr fellur inn Tjrnina.


Blmgun eykst um 47% hafinu

phytoplankton_0001.jpgSjrinn umhverfis okkur Norur Atlantshafi er grnn. Sjrinn Karbahafi og Mijararhafi er fallega blr, en hann er blr vegna ess a hann er dauur, snauur af grnrungum. Sjrinn norri er hins vegar fullur af grnrungum, sem gefa honum lit og eru grundvllur fukjejunnar og alls lfrkis hafsins. Mlingar me gervihnttum gera kleift a kvara framleini lfrkis hafinu og fylgjast me v hvernig framleini breytist me tmanum. a eru aallega mlingar blagrnu. N egar hafsekjan dregst hratt saman norurslum, nr slarorkan til enn meiri hluta hafsins og framleini rkur upp. rungar blmgast. Fr 1997 til 2015 hefur framleini hafinu norurheimsskautinu hkka um 47% af essum skum. a er ekki vita hve lengi framleini getur vaxi ennan htt, en hn mun takmarkast af v hva miki nringarefni er fyrir hendi hafinu og hve lengi a dugar. Miki nringarefni berst til sjavar me slenskum jkulm og einkum me jkulhlaupum kjlfar eldgosa. En stra breytingin er a gerast n, egar hafs hverfur, en nr ljs a geisla yfir n hafsvi og blmga au. Myndin snir slka blmgun Norur-Atlantshafi og shafinu.


Hiti lofti og sj

cx96kuawgaax2pu.jpgVi tkum vel eftir hitabreytingum loftinu umhverfis okkur, en gleymum hitanum hafinu. a er mrgum sinnum meiri hiti sjnum en lofthjp jarar, eins og myndin snir. Og hitamagni hafinu fer hratt vaxandi dag. Hitaorka yfirbori jarar skiftist nokkra tti, en allur essi hiti kemur fr slu. Einn er s ttur, se varar hitann loftinu (bltt mynd). a er hitinn, sem vi ekkjum best. Annar er hitinn, sem geymist hafinu, en hann er um tu til hundra sinnum meiri a magni til en hitinn llu andrmsloftinu (svart mynd). riji er hitinn yfirborslgum jarar, annar en jarhitinn. Einingin fyrir hitann er joule, en hitinn hafinu hefur aukist fr um 50 ZJ kringum 1980, upp um 250 ZJ dag (1021 J = ZJ ea zettajoule). Um 90% af hitanum fer hafi enn. ar eigum vi ekki aeins um yfirborshitann, heldur einnig hitann dpri lgum hafsins. Meiri parturinn af essum hita er efri hluta hafsins, fyrir ofan 2 km dpi, sem er um helmingu af llu hafinu. Eins og myndin snir, er essi hlnun heimshafana eitt sterkasta merki um hnattrna hlnun dag.


Hafsinn hrapar

zack.jpgHafsmyndun norurslum r er um 2 til 3 milljn ferklmetrum eftir venjulegu ri. Suurheimsskautinu brnar hafs hraar en ur. Myndin snir umfang af hafs samtals fyrir Norur Plinn og Suurheimsskauti, fr 1978 til 2016. Alls er flatarml hafss jru milli 14 og 22 milljn ferklmetrar. En a er augljst a ri 2016 er allt ruvsi en undanfari, hva snertir hafs (raua lnan). N er kominn nvember mnuur og smyndun tti a vera hmarki norri og brnun suri. En n ri 2016 er hafsinn langt undir meallagi. Vi erum a nlgast toppinn, sjlfan vendipnktinn, hnattrnni hlnun.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband