Frsluflokkur: Eldgos

Agung btir

agungFjrir hind prestar fr Bal klifu Agung eldfjall gr leyfisleysi og tku essa mynd. Vi eim blasti heldur gnvekjandi sjn egar liti var niur gginn: mrg hvsandi gufuaugu, ar sem brennisteinsgas streymdi t af miklum krafti. Prestarnir fru fjallinu frnir (sennilega kasta kjklingum og vxtum niur gginn) ur en eir snru vi. Sennilega er etta sasta ferin fjalli fyrir gos, sem virist vera alveg nstunni. Agung er mija alheimsins fornri tr ba Bal.

essi mikli vxtur gaststreymi bendir til a miklar breytingar su a gerast. Tknilega s, er gos ekki hafi Agung, en gos er tali hafi egar kvika einhverju formi kemur upp yfirbori. a getur veri msu formi: sem aska, vikur, gjall ea hraun. a sem n er a gerast er a kvika rs undir fjallinu og myndar innskot jarlgum undir toppnum. etta leiir til ess a jarvatn berglgunum hitnar snggt og er byrja a sja. a myndar gufuna sem sst hvsandi gufugtum inni ggnum. Auk gufunnar ferst einnig miki magn af brennisteini upp yfirbori. Kvikan er leiinni, en hn er mjg seig eins og deig og tekur tma a koma sr upp gginn.


Agung nippinu

arsip-berita-perkembangan-gunung-agung-minggu-24-september-2017-pukul-0600-wita-9i70dhuFjldi skjalfta undir eldfjallinu Agung Bal hefur aukist verulega, eins og mefylgjandi mynd snir. Ner bist vi gosi hverri stundu, en byrja er a rjka r ggnum, sem er hsti topur eyjarinnar Bali. Agung gs andest kviku, sem er millistig milli basalts og lparts, me um 55% ksil. essi kvika er mjg seig, ea meir en tu sinnum seigari en basaltkvikan sem gs slandi. Einnig innheldur andestkvika meira vatn. Af eim skum eru gosin oft sprengigos upphafi, egar gasrkasta kvikan kemur upp, en breytast san gos sem hlaa upp seigum og hum hraungl yfir ggnum. ru hvoru falla strar spildur r hlum glsins og mynda heitar gloandi skriur af vikri, sku og heitu grjti niur hliarnar. Strhttulegt stand!


Agung Bal er a kyrrast

bali_mapAgung eldfjall austast eynni Bal Indnesu gaus miklu gosi ri 1963. frust meir en eitt sund manns flum og gjskuflum. dag berast r frttir a mikil skjlftavirkni hefur hafist undir fjallinu (676 skjlftar) og allar lkur eru a gos s asigi. Str svi eynni hafa veri rmd, en Agung er eitt mesta adrttarafl trista essum slum. Um fimmtu sund manns ba httusvinu. Sprengigosi ri 1963 var strgos, og aska og gas fr v gosi barst va hloftum og kann a hafa haft loftslagshrif (klnun). g vona a vinur minn Rik Stoedman og fjlskulda i orpinu Ubud su ekki httu.


Svona eiga bndur a vera

IMG_2176Upphaldsmynd mn af slenskum bnda er essi hr af Marksi Loftssyni (1828 1906). Gmennskan og gfurnar skna t r andlitinu, sem skeggkraginn rammar svo lisitlega inn. Hatturinn er svo krnan allt saman. Skeggkragi af essari ger ber nafni chin curtain ensku mli og geri sjlfur Abraham Lincoln ennan stl heimsfrgan. Lincoln lt sr skeggkraga vaxa eftir a ellefu ra stlka skrifai honum brf ri 1860, ar sem hn benti honum a hann fengi fleiri atkvi ef honum tkist a fela sinaberan hlsinn og kinnfiskasogna vnga me skeggi. a reyndist rtt.

En ng me ennan trdr me skeggi. Snum okkur a manninum Magnsi. Hann var lengst af bndi Hjrleifshfa, skotlinu fr eldstinni Ktlu. essi staur Suurlandi er eiginlega eldfjallseyja a uppruna, eins og eyjar Vestmannaeyja, en Hjrleifshfi tengdist meginlandinu fyrir tiltlulega stuttum tma, vegna mikils framburar gosefna, sku og sands fr eldgosum Ktlu undir Mrdalsjkli.

Marks var fyrst og fremst bndi, en var einnig srmenntaur frimaur, sem hafi mikinn huga jarfrum. Hann er einn af einstkum persnum bndasamflagi slands nitjndu og tuttugustu ld, sem fylgdust me nttruhamfrum, skru niur lsingar af eldgosum og geru mlingar. M ar me telja auk Marksar Kvskerjabrur, Jakob Lndal Lkjamti og Einar H. Einarsson Skammadalshli. eir birtu einnig niurstur snar tmaritinu Nttrufringnum.

ri 1880 birtist prent merkileg bk eftir Marks: Rit um Jarelda slandi. Bkin kom aftur t ri 1930, aukin og endurbtt af Skla, syni Marksar. Marks tekur saman msar sgulegar heimildir um eldgos slandi, en auvita er mikil hersla lg Ktlu ritinu, enda var hn stasett rtt vi tnftinn.


Campi Flegrei a rumska

Rtt fyrir vestan borgina Napol talu, j, eiginlega tjari borgarinnar, er eitt risastrt eldfjall, sem er a byrja rumska. a heitir Campi Flegrei, ea Brunavellir. ar er askja, sem er 12 km verml, en hn myndaist miklu sprengigosi fyrir 39 sund rum. Anna strgos var fyrir um 15 sund rum. Lti gos var Campi Flegrei skjunni ri 1538 og er a sasta gosi. a geri tluveran ursla og hlst upp ntt ggmynda fjall: Monte Nuovo. Myndin sem fylgir er samtma gosinu og er essi trrista merk heimild.montenuovo_copy.jpg

Miklar breytingar eru gangi hverum skjunni og land er a rsa. Gas streymi upp r hverum skjunni hefur stugt aukist san mlingar hfust kringum 1982. Samfara v hefur hiti hverunum aukist, og landris skjunni er gangi. t fr essum ggnum og rum hafa Giovanni Chiodini og flagar sp v a lkur su gosi innan 100 til 120 ra. eir telja jafnvel a gos gti hafist innan 4 til 5 ra, en lkur eru a a veri sar. a er v mikil vissa gangi, en a er greinilegt a httustand rkir svinu, ar sem sundir ba n og mikil mannvirki eru fyrir hendi.

hiti_1297190.jpg


Dlar bergi skr sgu kvikunnar

porphyry.jpgHraunkvika myndar strar kvikurr jarskorpunni, en vi vitum mjg lti um hva er a gerast arna niri kvikunni fyrir eldgos. En a fljta kristallar af msum gerum kvikunni, og eir eru mist a vaxa og stkka, ea brna og minnka kvikurnni. essir kristallar eru n a fra okkur upplsingar um sgu kvikunnar, sem vi getum lesi me efnagreiningum hinum msu lgum kristalla, eins og rhringir segja okkur sgu trjnna. Hraungrti sem vi finnum yfirbori jarar inniheldur nr alltaf msa stra kristalla, sem vi kllum dla. Algengastir eru ljosgrir ea hvtir kristallar af feldspati, en einnig grnleitir livn kristallar og svo svartir kristallar af proxen. Berg sem er mjg rkt af strum kristllum er kalla dlaberg, eins og fyrsta mynd snir. egar vi skerum kristallanna og skoum srstakri smsj, keur ljs a innri ger hvers kristalls er flkin. ar skiftast lg af mismunandi efnasamsetningu. smsjnni birtast essi lg sem mismunandi litir. kristalzoning.jpgeir sem hafa kkt slka smsj vera vitni af hinu trlegru fegur og dr, sem br kristllum og innri ger hraungrtis. En a merkilega vi essi litbrigi og essar sveiflur efnasamsetningu kristalla er, a r eru skrr fyrir breytingar kvikurnni. essar breytingar eru margvslegar. r geta til dmis stafa af v a n og heitari kvika berst inn rna r djupinu. r geta einnig merkt eldgos, egar hluta af kvikurnni gs yfirbori og rstingur ea hiti rnni lkkar. Vi erum frumstigi me a lesa sgu kvikurnna me essari afer, en n er ljst a sveiflur innir ger kristalla, eins og snt er myndinni, eru ef til vill a skr breytinar rnni sem vara nokkra daga ea vikur. a er v mikilvgt a ra frekar slkar bergfrirannsknir til a skilja kvikuna betur.


Hva gerist ri 536?

10584_2016_1648_fig3_html.jpga gerist eitthva jru ri 536, sem er enn dularfull rgta. Ritaar heimildir skra fr miklu ski himni. Rannsknir fornum trjm sna a trjhringir eru venju unnir essum tma, Norur Evrpu, Monglu, vestur hluta Norur Amerku. Uppskerubrestur var og hungursney rkti, en sumir telja a hi sara s tengt plgunni, sem byrjai a geisa essum tma. Margir hafa stungi upp a mikill loftsteinn hafi hrapa til jarar etta r, en engin vegsummerki hafa fundist enn. L.B. Larsen og flagar hafa snt fram a skjarni fr Grnlandi inniheldur tluvert magn af brennisteini fr um ri 536 og 540. a rennir stoum undir kenningu a hafi tv mikil eldgos haft djp hrif veurfar norur hluta jarar. Anna gosi var um 536 en hitt um 540 A.D. Trjhringir benda til a ri 536 hafi veri kaldasta ri sastin tv sund r.

Rmarborg og Miklagari tku menn fyrst eftir skinu mikla mars ri 536, en a vari 12 til 18 mnui. Bi gosin virast hafa veri svipu a str og gosi mikl Tambora ri 1815. MatthewToohey og flagar hafa reikna t lkan af loftslagsr-hrifum fr essum eldgosum og niurstaan er snd fyrstu myndinni. ar kemur fram um 2 stiga klnun norurhveli jarar eftir essi gos. Ekki er vita hvaa eldfjll voru hr gangi, en grunur leikur a gos El Chichon eldfjalli Mexk hafi valdi hamfrunum miklu ri 540 AD.


Eldfjallagas spir fyrir um Eldgos

volcanic_gas_online_360.jpgEldfjallafringa hefur lengi dreymt um afer til a sp fyrir um eldgos, en etta hefur satt a segja ekki gengi vel. Vi vitum a jarskjlftavirkni undir ldfjalli eykst fyrir gos, og varar okkur vi a ri er gangi, en spir ekki beint um hvenr gos veri. Ein afer er sennilega s besta, en a er InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar). S tkni er bygg tum mlingum fr radar gervihnttum og mlir breytingar yfirbori jarar. annig er ml me vexti a egar kvika leitar upp eldfjalli r mttlinum, enst fjalli t, a lyftist upp og radar gervihnttum mla breytinguna. Fjalli verur ltt og a ger sj henni. En InSAR er mjg dr afer og ekki allra fri a komast yfir slk ggn. N er nnur afer, sem kann a reynast vel, en a er eldfjallagas. a er algengt a gaststreymi eykst rtt fyrir gos, en njar mlingar sna a ef til vill breytist efnsasamseting gasinu fyrir gos, og gefur mguleika til a sp gosi. Undanfarin rj r hefur eldfjalli Turrialba Costa Rica Mi-Amerku snt ra og sm gos. Myndin snir mlingar gasi sem streymir upp r eldfjallinu. a er hlutfalli C/S e hlutfalli milli kolefnis og brennisteins, sem er mlt og snt bltt myndinni. Gulu svin myndinni sna gos. Taki eftir a C/S hlutfalli eykst yfir fimm og upp undir tu rtt fyrir gos. essar mlingar eru gerar me tki sem er stillt upp ggbrninni og sendir ggnin til rannsknarstvar ruggri fjarlg. tt vi vitum a a verur breyting C/S rtt fyrir gos, vitum vi satt a segja ekki hvers vegna a gerist. Gasi sem streymir upp er mikil blanda af efnum, sem hafa miskonar uppruna. Sumt er gas sem losnar t r kvikunni, sumt er gas sem losnar r berginu umhverfis, egar a hitnar osfrv. En samt sem ur er hr a finna ga afer til a sp fyrir um gos. Ekki er mr kunnugt um a essari afer hafi veri beitt slandi enn.


Eldgos um heim allan

untitled_1293481.jpgSmithsonian stofnunin Washington DC hefur lengi fylgst me eldgosum um heim allan og gefi t rlega skrslur um virkni eirra. N hefur Smithsonian gert etta efni vel agengilegt vef snum sem app, sem spilar ll eldgos fr 1960 til okkar daga. Appi er hr: http://volcano.si.axismaps.io/

ar eru einnig sndir jarskjlftar og tlosun brennisteins. Taki eftir a virknin er miklu meiri sigbeltum jrum meginlandanna heldur en thafshryggum. En auvita fara flest eldgos hafsbotni framhj okkur ar sem engin tkni er enn ru til a skr au.


Beerenberg og hvalfangarar

whaling.jpgVinur minn hr Newport rekur galler me gmlum listaverkum vsvegar a r heiminum. ar meal var etta mlverk eftir Hollendinginn Bonaventura Peeters (1614-1652). a eru hvalveiimenn a verki undan strndum Jan Mayen, en Beerenberg eldfjall gs kaft uppi landi. Myndin er fr um 1640. Hann seldi myndina nlega til Hvalasafnsins New Bedford Massacussets. Verki minnir okkur , a Hollendingar sigldu reglulega norurslir til hvalveia og versluu einnig tluvert vi Grnlendinga, lngu ur en Hans Egede sigldi til Grnlands ri 1721. a er v ekki tiloka a Hollendingar hafi rekist sustu slendingana Grnlandi, ur en eir du t kringum ri 1450. En Hollendingar voru norurslum aallega til a veia norurhvalinn. Hann er slttbakur ea grnlandsslttbakur, sem heldur sig vi srndina og var hr miklu magni sautjndu ldinni. Slttbakurinn er mjg hgfara og v auvelt a skutla hann. Um 200 Hollendingar voru vinnu hr hvalstinni Jan Mayen sautjndu ldinni. Veiar Hollendinga lgust af um 1640, en var essi hvaltegund nr tdau norurhfum. Hollendingar reistu einnig hvalstvar essum tma slandi Strndum, Kngsey, Strkatanga og Strkey. Nafni Jan Mayen er hollenskt og var gefi eynni ri 1620, eftir hollenskum skipstjra. Nafni Beerenberg er einnig hollenskt, og ir bjrnsfjall, eftir hvtabirninum. a er virkt eldfjall stasett Mi-Atlantshafshryggnum, sem gaus sast ri 1985.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband