Bloggfrslur mnaarins, aprl 2010

Fyrsta Listaverki af Gosinu Eyjafjallajkli

Vignir Jhannsson vatnslitamyndegar Eldfjallasafn Stykkishmi opnar 1. ma, verur meal annars efnis snd n vatnslitamynd sem Vignir Jhannsson hefur gert af sprengigosinu Eyjafjallajkli. Hn sst hr til hliar. Vignir hefur n einstaklega vel forminu skustrknum uppaf toppgg fjallsins, en einnig jkulhlaupi forgrunni og skufallinu til hgri ea til suurs. Myndin er merkilegt framlag ann fliaa hp af slenskum listaverkum sem sna eldgos. Tengsl Vignis vi eldgos og eldgosalist eru orin nokku lng, en hann vann vi a setja upp Eldfjallasafn Stykkishlmi vori 2009 og n vor setti hann upp srstaka sningu um gosi Eldfjallajkli ri 2010.


Erindi um Gosin Eyjafjallajkli Vsindaflagi slands Fstudag 30. aprl

Vsindaflagg held erindi um eldgosin Eyjafjallajkli aalfundi Vsindaflags slands byggingu Jarvsindastofnunar Hskla slands skju fstudaginn 30. aprl. Aalfundurinn hefst kl 19:15, en eftir aalfundarstrf hefst erindi mitt um kl. 20. Allir eru velkomnir. grip erindisins er: tt gosin hafi ekki veri str, hafa eldsumbrotin Eyjafjallajkli ri 2010 reynst mjg sguleg og bori nafn slands t um allan heim fremur vntan htt. Einnig sna gosin a atburars gosa strri eldkeilu getur veri nokku flkin. annig reyndist andest kvikan sem berst upp sprengigosinu toppgg fjallsins msan htt frbrugin basalt kvikunni sem gaus hraungosinu Fimmvruhlsi skmmu undan. Fjalla verur fyrirlestrinum um hegun eldkeilunnar essum tveimur gosum, um myndun skunnar sprengigosinu og venju mikla tbreislu skuskja til meginlands Evrpu, og hrifa hennar flugsamgngur.


Eldfjallasafn Opnar 1. ma me Sningu um Eyjafjallajkul

RAXEldfjallasafn Stykkishlmi hefur anna r sitt me opnun hinn 1. ma 2010. Srstk sning hefur veri sett upp safninu varandi gosin Eyjafjallajkli ri 2010. ar meal eru strbrotin listaverk eftir Ragnar Axelsson ljsmyndara af gosunum Fimmvruhlsi og Eyjafjallajkli. Einnig ljsmyndir eftir Jhann sberg og vatnslitamynd af sprengigosinu Eyjafjallajkli eftir Vignir Jhannsson.


Hva er Magn af sku Loftinu?

Flug inn skuskAlja flugmlastofnunin (ICAO) hefur skr um 80 atvik sastliin 15 r ar sem flugvlar flugu vnt inn skusk. Aska fr sprengigosum er greinilega alvarlegt vandaml fyrir flugsamgngur um allan heim. Myndin til hliar snir til dmis fjlda af tilfellum ar sem otur rekast skusk fr 1973 til rsins 2000. a er gosi Pnatb eldfjalli Filipseyjum sem veldur toppnum ri 1991.

Hinga til hefur veri mjg lti til af ggnum um skumagn loftinu flugleium, og enginn hefur virst hafa haft hugmynd um hva er leyfilegt magn fyrir flugsamgngur. Af eim skum var strax kvei af yfirvldum Evrpu a flug skyldi stva strax og VOTTUR af sku finnist hloftum. N hefur breska flugmlastofnunin (CAA) lst v yfir a flug s leyfilegt ef skumagn lofti er undir 2000 mkrgrmmum (0,002 g) rmmeter af lofti. Zurich askaUndir essu marki eru otuhreyflar engri httu, segja srfringarnir, eftir a hafa teki sundur fjlda af hreyflum sem hafa fari grennd vi skusk. Eins og g hef blogga um hr, er aal httan tengd v a askan brnar inni hreyflunum, myndar glerh sem lokar fyrir eldsneyti til hreyfilsins. En brnun sku er h brslumarki hennar. llum fyrri tilfellum var a lpart aska, me htt ksilmagn og lgt brslumark (um 700 stig), en til samanburar er andest askan fr Eyjafjallajkli sennilega me brslumark um 1000 stig, og v seinni a brna, og ekki eins httuleg.

a er trlega lti vita um magn af sku hloftum, og mlingar eru far og llegar til essa. Sennilega myndast n n vsindagrein til slkra mlinga. Rannsknir yfir zkalandi sna a sku er a finna um 4 km h, og er ar um 60 mkrgrmm rmmeter, sem sagt langt undir mrkum sem CAA setti. Loftslagsrannsknast ETH sklans Zurich hefur mlt skuski me LIDAR tkni og loftbelgjum yfir Svisslandi 16 og 17. aprl. Myndin til hliar snir ggn eirra. var ski um 4 km h. Svarta lnan snir hita sem fall af h, en raua lnan snir breytingar sem eru sennilega af vldum skunnar, og me topp 4 km h. eir telja a askan hafi veri um 80 mkrgrmm rmmeter, einnig langt undir httumrkum. Ein mling sndi miklu meira skumagn, allt a 600 mkrgrmm rmmeter, en mealtal mlinganna var um 50 mkrgrmm rmmeter. etta er mjg lkt og ryki sem berst oft til Evrpu fr eyimrkum Sahara, og enginn flugmaur kippir sr upp vi a. St Helens askaMeal str skukornanna yfir Zurich var um 3 mkrmetrar, en meal str skunnar sem Jarvsindastofnun Hskla slands hefur safna jru um 55 km fr Eyjafjallajkli er um 30 mkrmetrar. g hef ekki s stkkaa mynd af skukornum r Eyjafjallajkli, en hr til hliar er mjg stkku mynd af skukorni fr Snkti Helenu eldfjalli Washington fylki, sem gaus ri 1980. Auvita fellur grfari askan til jarar fyrst, en s fna berst til fjarlgra landa.

Sem sagt: n er kominn nr staall, amk. Bretlandi, um leyfilegt skumagn um 2000 mkrgrmm rmmetra. a er ekki auvelt a gera sr grein fyrir essu magni, en vi skulum bera a saman vi teskei af sykri. Teskei af sykri vigtar um 4 grmm. Leyfilegt magn af sku, 2000 mkrgrmm rmmeter, er v um einn tvsundasti af teskei. tli a s ekki um a bil eitt korn af sykri hvern rmmeter? En ess ber a gta a a er gfurlegt magn af lofti sem fer gegnum otuhreyfil. g tla a um 500 sund rmmetrar af lofti streymi inn otuhreyfil klukkustund. Ef lofti inniheldur 0,002 g af sku rmmeter, er um eitt kg. af sku bi a streyma inn hreyfilinn. Miki af skunni kann a fara beint gegn, en hluti af essu brnar og klessist sem gler innan hreyfilinn. a verur frlegt a fylgjast me v hvernig mlitkjum verur komi fyrir vs vegar um heiminn til a fylgjast me skuskjum framtarinnar. Str sprengigosaTil a tta sig framtinni er gott a lta aeins til fortarinnar. Myndin til hliar snir grafskan htt str sprengigosa sem hafa ori msum tmum. Str gosanna er hlutfalli vi glandi heita boltann sem snir kvikurnna undir eldfjallinu. Str gossins ri 2010 Eyjafjallajkli er minna en minnsta gosi sem snt er essarri mynd. framtinni koma gos af essari str einhverstaar heiminum. Hvernig hrif munu au hafa flugsamgngur, loftslag, smasamband og ll fjarskipti?


Eyjafjallajkull andar: GPS Mlingar

GPS Eyjafjallajkullg hef ekki blogga sem skyldi um niurstur GPS mlinga varandi gosin Eyjafjallajkli. Sigrn Hreinsdttir hefur fylgst me GPS mlistvum sem hafa veri settar upp af Veurstofunni og Jarvsindastofnun Hskla slands umhverfis Eyjafjallajkul. Allar stvarnar hafa snt tluverar hreyfingar jarskorpunni san desemberlok, og spegla r GPS hreyfingar innstreymi af hraunkviku fr mttli jarar og nn jarskorpuna undir Eyjafjallajkli. Nnar um etta efni hr

g sni bara hreyfingar stinni orvaldseyri (sunnan eldfjallsins) myndinni sem fylgir. Skoi vefsu Sigrnar til a sj ggn fr llum hinum stvunum. Aeins er hreyfing norur snum snd hr. Strax desember byrjai orvaldseyri a frast til suurs, egar eldfjalli lyftist upp vegna innstreymis kviku. Eins og myndin snir, hafi orvaldseyri frst um 60 mm til suurs ur en gos byrjai. etta er adragandinn, en auvita var ekki hgt a ra fr essum ggnum HVENR gos kynni a hefjast, ea HVORT gos yri. Strax og gosi Fimmvruhlsi hfst hinn 20, marz, breytist ferli GPS mlinum. Fjalli er ekki lengur a enjast t, heldur byrjar a jafna sig um tma. Fljlega byrjar enslan aftur og er gangi egar gosi toppgg Eyjafjallajkuls hefst hinn 14. aprl. Strax og sprengigosi byrjar hefst skyndilega breyting, og fjalli stefnir n hratt upprunalegt horf. Ef essu heldur fram, tti fjalli a vera komi jafnvgi aftur eftir eina viku ea svo. a er a segja, GPS mlirinn verur aftur kominn sinn upprunalega sta. annig andar eldfjalli. egar kvika streymir inn a, enst a upp, en egar gs sgur a saman.


Strombol og Hvellirnir Eyjafjallajkli

Stromboli Mijararhafi, vestan talu og noran vi Sikiley, er eldeyjan Strombol, sem hefur stugt gosi 2500 r. Mlverki til hliar er af Strombl, en a m sj Eldfjallasafni Stykkishlmi. g hef ur blogga um essa merku eyju hr. Ef til vill er a finna Strombl skringu hljum sem flk undir Eyjafjllum er a heyra essa dagana. Margir hafa teki eftir mjg djpum hljum fr eldgosinu Eyjafjallajkli, eins og Halldr Bjrnsson bloggai um hr gr. Hljin eru greinilega tengd sprengingum toppggnum, en au eru mjg djp og heyrast varla. Sennilega er miki af orkunni essum sprengingum fyrir nean 20 Hz, sem eru neri mrk heyrnar okkar. Fyrir tveim dgum var g yrlu rtt fyrir ofan gginn egar sprenging var, og vi sum hljbylgjuna gjskunni og fundum hggi egar bylgjan skall yrlunni. g tel a essi hlj orsakist af v a mjg strar blur ea blrur af gasi springa rtt undir ggnum. dpinu, ar sem rstingur er hr, er gas upplausn kvikunni, en egar kvikan rs upp gosrsina kemur gasi r upplausn og myndar blur sem stkka rt og renna saman. annig geta myndast blur af gasi sem eru margir metrar lengd, jafnel tugir metra. rstingur inni blunni er mjg hr, en egar blan rs kvikunni og upp gosrsina, kemur a vi a innri rstingurinn er jafn mikill ea meiri en yngdin af kviku ofan blunni. springur blan og vi a kastast upp slettur af kvikunni sem l ofan blunni. Sletturnar hlaa upp gg umhverfis gosrsina. Seigja kvikuSeigjan kvikunni skiftir miklu mli varandi hreyfingu og hegun blunnar. egar kvikan er seig, eins og andest kvikan sem n gs, rs blan treglega, og safnast fyrir meiri rstingur ur en blan nr a springa. Myndin til hliar snir seigju kviku, og ar m sj a seigjan andest kviku er um miljn poise einingar. Hn er sennilega um hundra sinnum seigari en basalt kvikan sem kom upp Fimmvruhlsi.

Sylvie Vergniolle, sem starfar vi Institut de Physique du Globe de Paris, hefur lagt stund rannsknir stroblskum gosum og m til dmis finna grein eftir hana Encyclopedia of Volcanoes. Einnig er frekari frleikur um etta efni hr. Mr virist a n komi upp hlutfallslega meira gas en kvika gosinu. Ef til vill streymir gasi n upp r kvikur sem er tiltlulega grunnt undir ggnum. essi kvikur inniheldur andest kvikuna sem gs, en near rnni kann a vera basalt kvika, s sama og gaus Fimmvruhlsi. Sumt af gasinu kann a vera r basaltkvikunni undir. Einnig er hugsanlegt a essar kvikur su a blandast rnni.


Gosmkkurinn

Jhann sbergMyndin til hliar er tekin af Jhanni sberg, en hn snir dmigeran gosmkk yfir toppgg Eyjafjallajkuls. a er margt a gerast mkknum og mikil litbrigi. Breytingarnar tliti gosmkksins orsakast einkum af breytingum hita, magni af sku, og gufu og magni af andrmslofti sem dregst inn ea blandast mkkinn. Vi skulum lta essi atrii og byrja sguna egar sprenging verur og aska ea gjska eytist fyrst upp r ggnum. nnur mynd snir essi fyrstu augnablik, egar gjskan rs mjg hratt upp fyrir ggbrnina og er gosmkkurinn mjg dkkur, anna hvort dkkgrr ea nstum svartur lit. MkkurGgurinn er beint undir mkknum lengst til vinstri myndinni. Taki eftir a lengra til hgri er mkkurinn farinn a vera ljsari lit, fyrst dkkbrnn og san enn ljsari. Hr er a hiti mkknum og hegun vatnsgufu sem rur litnum. Af hverju er mkkurinn svo dkkur fyrstu? Fyrst er mkkurinn mjg heitur og allt vatn mkknum er gas formi, ea yfirhita (superheated). ketill2.jpgi kannist vi etta fyrirbri egar ketillinn sur eldavlinni. kemur gufustrkur t r sttnum katlinum, en fyrstu sentimetrana fyrir ofan sttinn sst gufan ekki, eins og myndin snir. Fljtlega klnar og ttist vatnsgufan og verur snileg. annig er einnig standi fyrst mkknum fyrir ofan gginn. Hann er gfurlega heitur, og allt vatn er gas formi. Strax og mkkurinn enst t, blandast hann a einhverju leyti vi andrmsloft og klnun byrjar. ttist vatnsgasi og gufa verur sjanleg: mkkurinn byrjar a litast brnn og ljsbrnn. fer mkkurinn a frast fr ggnum vegna vindsins. Hr byrjar grfari askan a falla til jarar, en einnig ttist gufan mkknum og myndar anna hvort regn ea skristalla sem kunna a falla til jarar sem snjr. a er v trlega margt sem gerist mkknum, eins og sj m af hinum msu litbrigum hans.


ri er Tnninn Eldgosinu

SpektrumHva er ri? Vi ekkjum hann vel litlum krkkum, en hva er essi ri sem menn tala um sambandi vi eldgosi Fimmvruhlsi? Mr finnst best a lkja honum vi tn. Hvert gos gs me snu lagi, og spilar sinn tn. Jarskjlftafringar Veurstofu stilla mla sna til a skr bylgjur sem eru tninni 0,5 til 1 Hz, 1 til 2 Hz, og 2 til 4 Hz. Hz er skammstfun fyrir mlieininguna fyrir tni ea bylgjulengd, nefnd eftir ska elisfringnum Heinrich Hertz. a m segja a allur heimurinn s binn til r bylgjum, en af mjg mismunandi tni. Eitt Hz ir a tni bylgjunnar er endurtekin sekndu fresti en Hz er oft nefnt ri slensku. Hr til hliar er mynd sem snir msar bylgjulengdir. a sem vi sjum eru bylgjulengdir mjg rngu svii, og einnig a sem vi heyrum. Allra lengst til hgri myndinni eru innhlj. Infrasound ea innhlj eru bylgjur sem eru fyrir nean 10 Hz, og er margt skrti og skemmtilegt a gerast v svii. Sum dr heyra innhlj, og annig geta flar sent hlj sem eru tninni 12 til 35 Hz, og heyra arir flar essi hlj allt a 15 km fjarlg. riHeyrn okkar mannanna er g fyrir htni, en vi heyrum ekkert fyrir nean 20 Hz, en a er djpur bassi. Vi heyrum hins vegar upp 20,000 Hz. annig getum vi ekki heyrt rann gosinu Eyjafjallajkli, sem er bilinu 0,1 til 4 Hz. Hins vegar gtum vi heyrt rann, ef vi spilum hann til baka um sextu sinnum hraar en hann er tekinn upp. g hef prfa a rum gosum, og kemur fram mjg skemmtilegur takt.

Lgtni er einkennandi fyrir vissa tegund ra ea jarskjlfta (1 til 5 Hz) og er tali a eir myndist vegna kvikuhreyfinga jarskorpunni ea jafnvel vegna rennslis kviku tt a yfirbori jarar. rinn myndast vegna breytilegs rstings egar kvikan streymir. a er oft sagt a ri lkist titringi sem heyrist stundum vatnslgnum heimahsum. mean ri er fyrir hendi, er lklegt a kvikan s hreyfingu og gos jafnvel gangi. a er v einkum athyglisvert dag Eyjafjallajkli a rinn heldur fram og er nokku hr (sj mynd til hliar), tt skuframleisla s ltil og sprengingar frri og smrri. a bendir sennilega til ess a kvika s a streyma upp gginn og a n s gosi komi stig sem m kalla blanda gos. a ir a gosi einkennist af bi sprengingum vegna samspils kviku og brsluvatns r jklinum, og einnig kviku sem er a byrja a safnast fyrir ea rtt undir ggnum. Eftir nokkra daga kann vel a vera a hraun byrji a renna fr ggnum ef essu heldur fram. verur endurtekning eim atburum sem mynduu Skerin vestanverum Eyjafjallajkli ri 920 e.Kr. Taki eftir hva rinn er enn hr sustu dagana, jafnvel eftir a dr miki r sprengingunum og skuframleislu. Vonandi bjargar hraunrennsli flugsamgngum um Norur Atlantshaf, egar kvikan breiist t sem hraun yfir Ggjkul stainn fyrir a springa upp sku. a kann a ykja furulegt ef glandi heitt hraun rennur yfir s. a er ekkert undarlegt, og hefur gerst fyrr hr landi. Til dmis minnist g a hafa s ljsmynd bk lafs Jnssonar um dahraun, sem snir ykkt lag af s undir ungu hrauni skju. Undir hraunum er ti miki gjalllag sem myndar ga einangrun milli ss og heita hraunsins. v getur hraun auveldlega runni nokkra vegalengd yfir jkulinn.


Skerin Vsa Veginn

Birgir V skarsson Skerin gr lentum vi me yrlu Skerjum Eyjafjallajkli, skammt fyrir vestan hinn gjsandi toppgg eldkeilunnar. a var strfengleglegt a sj gosmkkinn brjtast upp r ggnum nvgi. Lendingarstaurinn er sndur me litlum rauum hring kortinu til hliar. Stri hringurinn snir virka gginn. Skerin eru merkileg jarmyndun. ri 2009 vari jarfringurinn Birgir Vilhelm skarsson MSc ritger vi Hskla Islands um goshrygginn Skerin vestur hluta Eyjafjallajkuls. a m margt lra af ritger hans sem snertir eldvirknina eldkeilunni dag, en ritgerina er hgt a nlgast hr.

a er til dmis frlegt a bera saman efnagreiningar Birgis gosefnum sem komu upp Skerjum kringum 920 e.Kr. og efnagreiningum Nels skarsonar skunni sem n gs uppr toppgg Eyjafjallajkuls. Myndin til hliar snir efnagreiningar Birgis, og g hef sett inn rauan hring ar sem nja gjskan fellur plotti. Kvika r eldfjalli getur veri breytileg en innan vissra marka. annig er viss dreifing efnasamsetningunni, en dreifingin fylgir oftast svipari stefnu gos eftir gos. Skerin og gjskan 2010 Kvikan sem n gs er nskyld eirri sem myndai Skerin kringum 920, og fellur smu stefnu ea ferli lnuritinu. a bendir til a nja kvikan kann a koma r smu kvikur og var virk ri 920 ea alla vega af sama uppruna.

Heldur var kuldalegt Skerjum gr. Noran vindur, miki frost og glerhlt. Grar andest og dast klappir standa uppr snum hr. Annars er jkullinn alveg tandur hreinn hr vestan ggsins, en aeins austar byrjar brn rnd skufallsins rtt vi ggbrnina. Aska hefur ekki enn borist til vesturs. Fyrir utan skudreifina eru samt nokkrar djpar holur sinn. ar hafa bombur ea strir og glandi heitir steinar kastast t r ggnum og lent jkulinn. Hr bra eir sig strax niur sinn og mynda holur. N virast ggarnir hafa sameinast einn stran gg, og var nr stugt streymi af svrtum ea dkkgrum gjskublstrum uppr honum, sem risu strax upp um 400 m h. blandast gjskan andrmslofti og gufu, og breytist litur blstranna mis brn litaafbrigi, en essir blstar rsa san upp allt a 3 til 4 km h ur en eir berast til suurs me noranttinni og demba sku sinni niur yfir sveitina og t sj. g akka Reyni Pturssyni yrluflugmanni fyrir frbrt flug.


Fljgandi skubakkinn og Galunggung Sprengigosi

Galungung 1982Askan sem berst fr Eyjafjallajkli til Evrpu minnir mig atvik sem gerist Indnesu hinn 24. jn ri 1982. etta atvik er eitt hi allra frgasta sgu flugsins, og markar tmamt rannsknum dreifingu sku hloftum og hrifum sku flugotur. a var flug Speedbird 9 otu af gerinni Boeing 747 fr British Airways sem var lei fr Kuala Lumpur Malasu til Perth stralu. Flugleiin l yfir vestur hluta eyjarinnar Jvu Indnesu, en um bor voru 240 manns. Um nttina flaug vlin vnt inn skusk fr sprengigosi eldfjallinu Galunggung Jvu, og var flugvlin um 150 km fyrir sunnan eldfjalli. Myndin til hliar snir Galunggung gosi 1982. a drapst strax llum fjrum hreyflum otunnar. n vlarafls getur Boeing 747 vl svifi hlutfallinu 15 mti einum, a er a segja a hn svfur fram um 15 km fyrir hvern km sem hn hrapar, ef vel er haldi spunum. hfnin reiknai strax t a eir gtu svifi 23 mntur og 169 km vegalengd fr eirri 11,5 km h ar sem hreyflarnir stvuust af vldum sku. Hreyfill me skugleri

varpai flugstjrinn Eric Moody faregana og sagi essi frgu or: Ladies and gentlemen, this is your captain speaking. We have a small problem. All four engines have stopped. We are doing our damnedest to get them under control. I trust you are not in too much distress.

Eftir hreyflalaust 4 km hrap, niur 7,5 km h, tkst loks a starta einum hreyfli, rtt ur en vlin var hrafer niur 3,5 km h fjllin vestur Jvu. tku hinir hreyflarnir vi sr hver af rum. Moody tkst a lenda vlinni Jakarta, hfuborg Indnesu, en hann var a standa vi lendinguna til a sj t um framruna, v hn var illa sandblsin af skunni. Vi rannskn kom ljs a askan hafi brna inni hreyflunum og mynda gler h, sem lokai fyrir streymi eldsneytis til hreyflanna og drap eim. Myndin til hliar snir innri ger eins hreyfilsins, me glerskninni. Sar, egar otan var tekin r umfer, fengu allir faregarnir minjagripi sem voru partar r vlinni, og eir bera a hreyknir um hlsinn, sem minjagrip eftir flugi "Fljgandi skubakkanum", eins og vlin var kllu. Eftir ennan atbur var mikil breyting eftirliti me gjsku fr sprengigosum til a koma veg fyrir endurtekningu slkum atburum.

g bloggai um etta gos Galunggung sastliinn janar hr og einnig um etta merkilega flug.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband