Frsluflokkur: Hagur

Harmleikurinn Norur Kreu

Koreaegar vi fylgjumst me frnlegum samskiftum Trumps og Kim Jong-il, gleymum vi v oft a a er venjulegt flk sem br Norur Kreu og essi almenningur ber miklar jningar. Samanbururinn milli janna dag gefur merkilega innsn hrif tveggja mismunandi stjrnkerfa. Landinu var skipt tvennt ri 1948 og san hafa tvr jir rast hver sinn htt, undir einrisstjrn annars vegar og lveldi hins vegar. hrifin efnahag hafa veri slandi. Lnuriti snir verga jarframleislu lndunum tveimur, US$. runin var svipu allt til 1973 en san hefur hagur Norur Kreu stai sta ea versna. eir suri hafa mean byggt upp j, sem er einn af strstu tflytjendum inaar- og tknivrum jru. mean Suur Krea flytur t Samsung and Hyundai, eru kol nr eina tflutningsvara Norur Kreu. En a er anna sem hefur mikil hrif afkomu Norur Kreu: herving. tt Norur Krea s nmer 52 heiminum hva snertir flksfjlda, eru eir nmer fjgur heiminum hva varar str hersins. Um fjrungur af allri vergri jarframleislu fer herbna, og nr hver einasti maur hefur hloti einhverja herjlfun.


Er OK a nota trunnin lyf?

pillurSumir spyrja sig af hverju lyf renni t. stan er a lyf hafa sasta sludag, rtt eins og matvara. Sum virk efni lyfjanna eru stug og au geta misst virkni sna me tma og skileg niurbrotsefni geta einnig myndast. Lyf eru einnig mismunandi hvarfgjrn en niurbrot getur veri vegna oxunar, ljss ea raka.
Endingartmi lyfja er misjafn og hann er einnig hur geymsluafer: a er best a geyma lyf kldum, urrum og dimmum sta (kliskpur er gur, en ekki m rugla lyfjum saman vi matvli). trunnin lyf eru skilgreind annig: sasti neysludagur sem gefinn er upp umbum lyfja er s tmi sem framleiandi lyfsins byrgist 100% virkni. S tmi er oftast gefinn sem 2 til 3 r. Bandarkjunum er tali a trunnum lyfjum s kasta, me vermti sem nemur $765 milljarar ri hverju, sem er fjri hluti af allri sjkrasamlagsstrafsemi landsins.

N telja margir a trunnin lyf s mta, tr ea skoun sem hefur ekki vi g rk a styjast, mta sem lyfjaframleiendur koma fram me til a f fk til a kasta lyfjum og kaupa n. a er margt sem bendir til a lyfjaframleiendur su a plata okkur.

Tkum dmi fr Kalifornu. Str kassi fullur af gmlum lyfjum (sum voru eldri en jafnvel tunglfari ri 1969) fannst geymslu lyfjaverslun Kalifornu nlega. Flest ea ll lyfin voru meir en 30 til 40 ra gmul og v lngu trunnin samkvmt reglum lyfsala. Tveir lyfjafringar tku kassann og byrjuu mlingar efnainnihaldi lyfjanna. a voru 14 tegundir lyfja kassanum. Efnagreinigar sndu a 12 af 14 voru fnu standi og jafng og n lyf. Aeins tv reyndust hafa misst eitthva af lkningakraftinum.

g er ekki beint a hvetja flk til a taka inn trunnin lyf (tt g geri slkt sjlfur), heldur a benda a a arf a fylgjast mun betur me lyfjaframleiendum og endurskoa aferir eirra vi a setja tmamrk trunnin lyf. Lknasamtk Bandarkjunum (AMA) hafa gert sr grein fyrir v a mrg trunnin lyf eru gt og afa v reynt a f FDA, bandarsku lyfjastofnunina, til a breyta reglunum. Ekkert hefur enn gerst v mli, en hreyfing er n a vakna.


Dollarinn rkir enn Ekvador

GN! 2017Rki Suur Amerku hafa mrg veri a mjakast til hgri stjrnmlum (t.d. Brazila, Per, Argentna), en undantekningin er litla rki (13 milljn) Ekvador, sem er a mestum hluta Andesfjllum. a eru yfirleitt gar frttir n fr Ekvador, enda rkir ar gott lri. Miki hefur dregi r ftkt landinu og framlag til menntunar er hst rmnsku Amerku. Rafael Correa var kosinn forseti Ekvador ri 2007 og hefur veri vi vld tu r. N tekur vi n vinstristjrn, sennilega me svipaa stefnu, me Lenin Moreno fararbroddi. En a sumu leyti voru hendur Correa bundnar egar hann tk vi vldum, vegna ess a landi tk upp amerskan dollar sem gjaldmiil ri 2000 og lagi niur gmlu myntina sucre, sem hefur reynst eim jafn illa og krnan slendingum. Hann gat ekkert fikta vi gengi til a stra efnahagsmlum, gengisfellingar voru tilokaar og nokku venjulegt efnahagsstand tk v vi, sem rkir enn. Eitt af njum lgum landsins er a bankar veri a koma aftur heim til Ekvador me 80% af eignum snum. Me essu og rum agerum tkst a n miklu magni af dollurtum aftur heim, sem kom sr vel kreppunni rin 2008 og 2009. Ekki btti r skk a oluver heimsmarkai fll miki en Ekvador framleiir miki magn af olu fr lindum undir Amazonskginum. a hjlpai sjlfsagt til a Correa er me doktorsgru hagfri fr Harvard skla.

Lnuriti snir GNI (Gross National Income per person) ea jartekjur mann dollurum. Raua lnan markar breytinguna fr sucre sem gjldmiil, yfir amerska dollarann. Vaxandi velgengni undanfarinn sautjn r m a nokkru leyti akka olu, en ef til vill einnig stugri hagtjrn, sem hefur veri a nokkru leyti bundin stakk af dollaranum.

Me v a taka upp dollarann missti Ekvdor a nokkru leyti stjrn gjaldeyrismlum, -- a var til dmis ekki lengur hgt a prenta peningasela til a rva hagvxt ea til a standa undir opinberum verkefnum ea til a bjarga gjaldrota bnkum r vanda. Eina rki sem hafi reynt dollarinn undan var Panama, en ar rkir allt anna efnahagsstand. En oluver hefur stugt lkka og efnahagur Ekvador er nokkurri vissu. a verur frlegt a sj hvernig hinn ni forseti tekur mlunum, n ess a geta fikta neitt vi gengi og gjaldeyri landsins.


N er von fyrir flinn!

fi_769_ll.jpgri 1800 er talia 26 milljn flar hafi veri lfi jru. dag eru ekki einu sinni 50 sund flar eftir Indlandi og Afrku eru um hlf milljn. a er auvita flabeini, sem er a drepa flinn, ea rttara sagt grgi mannkyns a n sr flabein til skrauts. Kna er langstrsti markaurinn fyrir flabein, en einnig rum austurlndum fjr. dag tilkynnti Kna a ll verzlun me flabein veri lgleg lok rsins 2017. etta er algjr game changer fyrir verndun flsins og getur bjarga honum fr algjrum tdaua. Bandarkin hafa einnig banna alla flabeinsverzlun fyrr essu ri. Vi getum glatt okkur essari skynsamlegu hegun strveldanna og vonandi fagna v a flnum fari a fjlga aftur.


Blmgun eykst um 47% hafinu

phytoplankton_0001.jpgSjrinn umhverfis okkur Norur Atlantshafi er grnn. Sjrinn Karbahafi og Mijararhafi er fallega blr, en hann er blr vegna ess a hann er dauur, snauur af grnrungum. Sjrinn norri er hins vegar fullur af grnrungum, sem gefa honum lit og eru grundvllur fukjejunnar og alls lfrkis hafsins. Mlingar me gervihnttum gera kleift a kvara framleini lfrkis hafinu og fylgjast me v hvernig framleini breytist me tmanum. a eru aallega mlingar blagrnu. N egar hafsekjan dregst hratt saman norurslum, nr slarorkan til enn meiri hluta hafsins og framleini rkur upp. rungar blmgast. Fr 1997 til 2015 hefur framleini hafinu norurheimsskautinu hkka um 47% af essum skum. a er ekki vita hve lengi framleini getur vaxi ennan htt, en hn mun takmarkast af v hva miki nringarefni er fyrir hendi hafinu og hve lengi a dugar. Miki nringarefni berst til sjavar me slenskum jkulm og einkum me jkulhlaupum kjlfar eldgosa. En stra breytingin er a gerast n, egar hafs hverfur, en nr ljs a geisla yfir n hafsvi og blmga au. Myndin snir slka blmgun Norur-Atlantshafi og shafinu.


Enn ntt hitamet

Mars mnuur er s heitasti sem mlst hefur jru. Lnuriti snir stugt hkkandi meal yfirborshita fr 1890 til okkar daga. Lengi hefur hkkunin veri um 0,85 grur ld, en hlnun gti ori mun hraari framtinni, eftir essum ggnum a dma.

cgasjxyweaayapa.jpg


Nation-building er orsk hryjuverkanna

g var Pars hinn 7. janar 2015, daginn sem hryjuverkin voru framin Charlie Hebdo. g var EKKI Pars n fstudaginn, egar nju hryjuverkin voru framin, ar meal Bataclan hljmleikasalnum, aeins um 300 metrum fr Charlie Hebdo. Reyndar var vettvangur hryjuverkanna n svi austur hluta borgarinnar, sem mr finnst ltt spenandi, fyrir utan hinn einstaka Pre Lachaise kirkjugar, ar sem finna m leii Jim Morrison (The Doors), Maria Callas, Oscar Wilde, Balzac, Delacroix ofl. Pars rkir n mikil sorg og allt er n gert til a komast til rtar essu mli. En a mnu liti eiga hryjuverkin Pars og var heiminum undanfari rt a rekja til agera heimsveldanna tuttugustu ldinni og byrjun hinnar tuttugustu og fyrstu. Uppr 1990 kom fram ein tegund af heimsveldisstefnu Bandarkjunum, sem fkk hi virulega nafn nation-building. a voru hugmyndafringar, sem strfuu vegum George W. Bush, George H W Bush og Tony Blair, sem voru helstu rursmenn fyrir nation-building og eir eru oftast nefndir neocons, ea neo-conservatives. Fremstir ar flokki voru Paul Wolfowitz, Dick Cheney og Donald Rumsfeld. sta markmi neocons var a reisa Amerskt heimsveldi, ar sem rkti Pax Americana ea Amerski friurinn. Einkum hfu neocons augasta mi-austurlndum, ar sem aulindir af olu og gasi eru miklar. a kemur ekki vart a margir neocons og einnig Bush fjlskyldan hafa sterk tengsl olufyrirtkjum og flgum tengdum oluleit, eins og Haliburton, Schlumberger og Hughes Tool Co.

J, en gengur bara ekki inn og tekur yfir landi og allar aulindir ess? Nei, eir hfu ara og smekklegri afer, sem eir kalla nation-building. nr llum miausturlndum var flki undir hlnum harstjra ea herforingjari og lri var af skornum skammti ea ekki neitt. N su neocons sr leik bori: eir lgu til a Bandarkin (og fylgifiskar eirra, ar meal Bretar og einnig sland undir merki Davs og Halldrs Irak) gerust einskonar frelsarar ea brautryjendur nation-building ea jarreisn, steyptu af stli harstjrn, kollvrpuu mnnum eins og Saddam Hussein og stilltu upp stjrn ausveipra heimamanna, sem vri eim velvilju og boai einnig lri a nafninu til meal flksins. Vi vitum vel hvernig etta hefur mistekist rak, Afghanistan, Libu og nr alls staar, ar sem nation-building aferinni hefur veri beitt. a hefur orsaka algjra upplausn jflagsins, margra alda gamlar hefir eru ftum tronar, jflagi leysist upp. Undir stjrn harstjranna og herforingjarsins rkti ur viss stugleiki essum lndum. Auvita voru mannrtindi ftum troin, en samflagi virkai og naglar eins og Hussein gttu ess, a klerkastttinni vri haldi skefjum. N er efnahagur flestra essara landa rstum og fgahpar mslima hafa n ftfestu, stjrnin er veikbura og hefur ekki fylgi almennings. v miur virist svo a bar mi-austur landa su ekki tilbnir a leggja t lrislegt jflagskerfi. Heimsspekin og hugarfari sem lri byggir virist lta strax minni pokann, egar klerkarnir kalla flki til bna, fimm sinnum dag. Mhamme trompar allt. Sama sagan er n a endurtaka sig Srlandi. Bashar al-Assad hafi nokkurn veginn stjrn landinu, en vegna afskipta vesturlanda og annara erlendra hrifa er stjrn hans molum. Enn og einu sinni skapast rkur jarvegur fyrir hryjuverkahpa, egar gamla stjrnarkerfi er hruni.


egar orskurinn hverfur

_orskur1.jpgMaine flinn, undan noraustur strnd Bandarkjanna, var lengi mesta forabr landsins hva varar fiskveiar, einkum Georgesbanki. arna mtast Golfstrumurinn r suri og Labrador straumurinn a noran. Af eim skum er lfrki mjg blmlegt hr, einkum fyrir svif, sem nrir fiskstofna. Tali er a Baskar fr Spni hafi byrja orskveiar Georgesbanka fyrir meir en sund rum, en eir geru etta me mikilli leynd. ri 1497 uppgtvai John Cabot essi gjfulu mi fyrir Bretakonung og eftir a var saltfiskur mjg mikilvg fa Evrpu og var. Borgin Boston var snemma reist sem mist fyrir fiskveiar Georgesbanka.hiti.jpg

En svo kom a merki um ofveii fru a koma ljs. Fyrst hvarf lan af miunum kringum 1850. Sar komu togararnir fr msum lndum og byrjai san a hverfa snemma tuttugustu ldinni. ri 1976 var erlendum togurum banna a veia hr, og Amerkanar hfu n ll miin fyrir sig, nema ltinn hluta norur endanum. ar fiskuu Kanadamenn. ri 1994 var lti eftir og loks n var meiri hluta bnkans loka fyrir allar veiar, egar nr enginn orskur var eftir. Fyrsta mynd snir hvernig orskveiar hafa dregist saman fr 1982 til 2013, tonnum. N rfst skata vel Georgesbank.

Frimenn halda a ofveii s aeins ein hli mlsins og skri ekki hvarf orsksins. eir halda hins vegar a hlnun hafsins s enn mikilvgari ttur. Hiti sjvar hr hefur risi stugt essu tmabili, eins og kemur fram annari myndinni. Reyndar fer hiti hkkandi llum hfum heims, en hr Maine fla hkkar hann risvar sinnum hraar. Hlnun a essu marki er talin mjg neikv fyrir afkomu orsksins og nliun minnkar hratt.

hafi_hly_769_nar.jpgSagan er dlti nnur norar Kanadsku miunum vi Labrador og Nfundnaland. ar virist orskurinn vera a jafna sig eftir a miin voru friu tuttugu r. rija myndin snir hvernig yfirbor sjvar hefur hitna milli 2013 og 2014. Mesta hlnunin (rautt) er Maine fla og Georgesbnka, eins og sj m, me meir en 0,2 gru hlnun milli ra. Hafsvi umhverfis sland er enn bltt a mestu myndinni (ekki mikil hlnun enn), en vi hverju megum vi bast, og hvaa hrif hefur hravaxandi hnattrn hlnun orskstofn slendinga?


Noraustur leiin er a vera vinsl

image-535557-galleryv9-pmps.jpgMiki hefur veri fjalla um norvestur leiina, .e.a.s. siglingarleiina milli Norur Atlantshafs og Kyrrahafs, sem liggur milli Grnlands og Kanada. essi lei verur sfellt greifrari, ar sem hafsekjan norurslum minnkar r fr ri. En a er noraustur leiin, sem er ekki sur athyglisver og kann a vera mikilvgari framtinni, fjarri slandi. Hn er snd fyrstu myndinni, en s sigling rir um shafi austanvert, mefram norur strndum Noregs, Rsslands og Sberu, og inn Kyrrahafi. Siglingin fr Hamborg til Shanghai um noraustur leiina styttist til dmis um 6 sund km, mia vi hina hefbundnu syri siglingu um Sez skurinn. ri 2014 fru 53 skip essa lei, en sama tma sigldu 17 sund skip venjulegu syri leiina, gegnum Sez skurinn. En umferin um noraustur leiina vex r fr ri san hn var fyrst farin ri 2010 (fjgur skip), eins og nnur mynd snir. nor_austurlei_in.jpgEn n hefur oluver lkka og sparnaurinn vi a sigla noraustur leiina ekki jafn mikill. Framtin er v ljs essu mli. En eitt er srstaklega athyglisvert: allt bendir til a umfer skipa um noraustur leiina muni framtinni vera n vikomu hfnum leiinni; non-stop traffic. a sama mun gerast noraustur leiinni: sland er og verur aldrei mikilvg millilending slkum siglingum, rtt fyrir bollaleggingar sumra sveitarfelaga hr landi.


Eigum vi a afskrifa Helguvk?

Helguvk framtar?Atvinnuleysi er n vor a urrkast t Reykjanesb. En a er ekki vegna nrra starfa mengandi verksmijum, heldur vaxandi ferainai. mars fyrra voru 830 manns (7,5%) atvinnuleysisskr Rekjanesb, en 630 nna mars (5,6%) ea um 200 frri. a er sagt a meir en helmingurinn af essum 5,6% su tlendingar, sem hvorki tala slensku n ensku og eru v ekki starfshfir. Forsvarsmenn Isavia, IGS og fleiri aila flugstinni hafa urft a leita t fyrir Suurnesin eftir starfsflki. Ferajnustan er n langstrsti ailinn svinu. Samt sem ur er stefna rkisstjrnarinnar a reisa mjg mengandi strijuver Helguvk. Strija og ferajnusta eiga alls ekki lei saman, en a er n augljst llum rum landsmnnum en yfirvldum. a er merkilegt a hestamenn Reykjanesi hafa veri mest berndi mtmlum gegn inaarverum Helguvk.Hestamannaflagi Mni skili hrs fyrir. eir ttast a mengun fr strijuverunum muni hafa hrif hestana sna. En er ekki sta til a ttast a mengun hafi hrif brn eirra, og eyndar mannflki allt? En reynslan snir a flor mengun til dmis fr lverinu Grundartanga hefur n haft alvarleg hrif hesta Hvalfjararsveit. En runin virist halda fram skjli invingarstefnu nverandi yfirvalda. Norurl (Century Aluminum) stefnir a reisa lver hr. Einnig stefnir United Silicon a reisa hr ksilver. Helguvk og ef til vill allur Reykjanesskagi a vera ruslatunnan fyrir striju slandi? Enn er tmi til a stemma stigu vi essari httulegu run. a er enginn vafi a bi lver og ksilver eru mjg mengandi og er a ekki eingngu flor, en mis nnur skileg efni, sem berast t fr eim. Eitt og sr er essi mengun ngileg sta til a vsa brott slkum salegum inai, en a eru nnur rk n komin upp yfirbori: a er ng atvinna boi slandi sem er tengd ferainai, og v engin rk fyrir hendi til a stula a uppbyggingu inaar lengur.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband