Framt hafssins

hafis_1290654.jpg

Vibrg mannkyns vi loftslagsbreytingum ea hnattrnni hlnun eru n allt of mttltil til a stemma stigu vi brnun hafss og jkla. a er vaxandi magn af CO2 andrmslofti, sem keyrir fram hnattrna hlnun, en n er CO2 andrmslofti komi yfir 400 ppm. Almennt er tali a httustand muni rkja jru ef mealhiti yfirbori jarar hkkar um 1.5 til 2oC mia vi ri 1990. Lkn sna a a verur um 2C hlnun fyrir vibt af hverjum 1000 GtC (ggatonn af kolefni) andrmsloftinu (ggatonn er einn miljarur tonna).

dag inniheldur andrmsloft jarar um 775 GtC, ea 775 milljara tonna af kolefni. San inbyltingin hfst um ri 1751, hafa alls um 356 ggatonn af kolefni bttst vi andrmslofti vegna notkunar eldsneyti og vegna framleislu sementi (um 5%). En helmingur af allri tlosun af CO2 hefur ori san ri 1980.

Fundur Sameinuu janna um loftslagsml Pars ri 2015 setti sr a markmi a halda mealhita jarar innan 2oC mia vi hita fyrir inbyltinguna, og ar me a skuldbinda sig um a halda tlosun af CO2 innan vi 1000 GtC mrkin. Til a n essu settu marki arf a draga r tlosun CO2 strax, og htta algjrlega allri CO2 tlosun ri 2050. etta er mjg erfitt markmi og sennilega ekki kleyft nverandi jflagi jru.

run tlosunar CO2 heiminum hefur bein hrif hafsekjuna norurslum og framfarir essu svi. Hinga til hefur svi umhverfis Norurheimsskauti reynst erfitt fyrir landnema, ina, landbna og alla run, sem vi vestrnir menn kllum einu nafni framfarir. Loftslag, kuldi og hafs hafa valdi v a run er mjg hgfara essu svi til essa. En n er etta stand allt a breytast vegna hnattrnnar hlnunar og mun a hafa mikil hrif allt Norurheimskautssvi, einnig grennd vi sland komandi rum og ldum. N hlnar um helmingi hraar Norurskautssvinu en maaltali jru. Allt bendir til a shafi veri a mestu laust vi allan hafs allt sumar og meiri hluta rsins innan frra ra.

a eru margar spr ea lkn vsindanna um framt hafssins Norurslum nstu ratugina, eins og snt er myndinni. Allar sna r mikla minkun og jafnvel a hafs hverfi a mestu kringum ri 2050. Svarta lnan snir raunverulegan samdrtt hafssins, og a er eftirtektarvert, eins og oft ur me spr um hlnun, a svartsnasta spin er nst raunveruleikanum. Samkvmt henni verur svi nr slaust sumrin kringum 2040.

opnast frekar rjr siglingarleiir milli Kyrrahafa og Atlantshafs yfir plinn. Norvestur leiin er ekktust eirra en erfi og fremur grunn (minnst 11 metra dypi). Noraustur leiin undan strnd Sberu er einnig fremur grunn. Tali er a hn veri opin um 6 vikur hverju sumri eftir ri 2025. Loks er a leiin yfir plinn, sem er stytst og yfir djuphaf a fara. Hn verur opin amk. 2 vikur ri eftir 2025.


Af hverju er regnboginn svo algengur slandi?

img_1456.jpgannig leit regnboginn t hj Hellissandi nlega skmmu eftir hdegi. Breiddargran hefur hrif regnbogann, v a rur v hva slin er htt lofti. Ef sl er mjg htt lofti, eins og hitabeltinu, myndast regnboginn ekki um mijan dag. Regnboginn sst aeins egar slin er nrri sjndeildarhring. Vi hrri breiddargrur, eins og slandi, er slin nrri sjndeildarhring mikinn af tmanum og regnboginn myndast oft. Regnboginn er v miklu sjaldgfari nrri mibaug en hr norur fr.


Hafsinn hverfur norri

2016.jpg

ri 1970 var flatarml hafss og umhverfis norur heimskauti essum tma rs um 8 milljn ferklmetrar. N sumar er a aeins um 3.4 milljn ferklmetrar og fer hratt minnkandi. Sustu 30 rin hefur hafsinn einnig ynnst sem nemur um 40%. Vi erum n vitni af v a hafsinn er nstum allur a hverfa einni mannsvi. Lnuriti sem fylgir hr me snir sveifluna tbreislu hafss norurhveli yfir ri og einnig undanfarin r. Brnunin nr hmarki september r hvert og er flatarmli lgmarki, um ea undir 4 milljn ferkm. sinn nr mestri tbreislu mars hvert r.

Mealtalstlur fyrir ll rin fr 1981 til 2010 eru sndar me svrtu ykku lnunni myndinni og gra belti umhverfis a er frvik ea skekkjan fyrir essi r. Seinni r sna mun minni hafs, einkum ri 2012, sem er frgt sem ri egar hafsinn nstum hvarf. a r er snt me svrtu brotalnunni. ri 2016 er snt me rauu lnunni og a er greinilega mjg svipa og ri 2012.

Minnkandi hafs hefur margt fr me sr. fyrsta lagi drekkur dkkur sjrinn mikinn hita sig, sem venjulega endurkastast t geim fr hvtum snum. ar me vex hnattrn hnun kejuvirkun. ru lagi dregur r myndun vissri tegund af sj norurhveli. a er sjr, sem myndast egar hafs frs. S sjr er saltur og ungur og sekkur til botns, rennur eftir botninum gegnum sundi milli Grnlands og slands og langt suur Atlantshaf. essi straumur er reyndar mtorinn fribandi heimshafanna. Svrun vi essum straum er Golfstraumurinn. N telja sumir vsindamenn a Golfstraumurinn s a hgja sr af essum skum. Ef svo fer, getur hnattrn hlnun leitt af sr stabundna klnun framtinni vissum svum norurhveli, eins og hr Frni.


Er Grnlandshkarl elsta lifandi hryggdr jarar?

ha_769_karl.jpg

g var hkarlasafninu Bjarnarhfn dag me hp fr Bandarkjunum. eir gddu sr hkarl. egar g kom heim, las g grein ess efnis, a hkarlinn umhverfis sland og Grnland er sennilega langlfasta hryggdr jarar. Samkvmt njustu rannsknum getur hann n um 400 aldri. Hann er samt ekki langlfasta dri. a er kfskel, sem fanst hafsbotninum undan Norurlandi fyrir nokkrum rum, en hn reyndist vera 517 ra gmul, egar vsindamenn drpu hana me v a skera hana tvennt. Aldursgreining hkarlinum er ger me v a mla geislavirk efni (geislakol) augasteininum. Mija augasteinsins er elst, og svo hlaast utan hann yngri og yngri lg. S elsti, sem er hkarl yfir 5 metrar lengd, reyndist vera um 392 ra gamall, samkvmt rannskn Julius Nielsen og fleiri danskra lffringa. Ef i eru a smjatta hkarlsbita og skola honum niur me Svarta Daua nsta orrablti, eru tluverar lkur a i su me nokkur hundru ra gamlan fiskbita kjaftinum.

Er a tilviljun, a hkarlinn og kfskelin, sem bi lifa mjg kldum sj, su langlfustu drin jru? Sennilega er a engin tilviljun, heldur tengt kuldanum sem au lifa vi. Kuldinn hgir allri lkamsstarfsemi og gefur eim lengra lf.


Gamla Sluhsi Kerlingarskari

N vex upp kynsl Snfsaeluhu_769_s.jpgellsnesi sem veit varla hvar Kerlingarskar er. nnur var n ldin hr ur fyrr, en var Skari fjlfarnasti jvegurinn norur yfir Snfellsnes. Ekki gekk a feralag alltaf slysalaust. janar ri 1906 var til dmis landpsturinn og astoarmaur hans ti eftir mjg erfia fer yfir Kerlingarskar. etta var eitt af mrgum dausfllum sem voru tengd Skarinu. N lt stjrn Snfellsnes- og Hnappadalssslu til skarar skra og veitti 150 krnur til sluhssbyggingar Skarinu. a var 6 x 10 nir a str. ri sar voru veittar 47 krnur til vigerar hsinu.

Ekki er mr kunnugt um hve lengi hsi st uppi, en sennilega var a ekki lengi. g rakst rstir ess nlega. a var stasett hskarinu, milli dysja smalanna, og lagum mbergshrygg rtt fyrir noran syri dysina. Hleslan fyrir grunninn er vel sjanleg og nokkur sptnabrot hr og ar. Anna er ekki a sj, en n vri frlegt a vita hvort einhverjir hafi frekari heimildir um etta gamla sluhs. Mrgum rum sar var reist myndarlegt sluhs sunnar Skarinu, og stendur a enn.


Leisgn um Eldfjallasafn - Enska tgfan


Eru slendingar aumingjar?

althingishu_769_s_1289112.jpg

Nr forseti var vgur vikunni og kom a vanda fram svalir Alingishssins til a lta linn hylla sig. En skyldi hann nokkurn tma lyfta hfi egar hann gengur inn hsi og lta skjaldarmerki og krnu Kristjns 9 danakonungs, sem trjna efst hsinu? Hvernig m a vera a slendingar lti vi last ll essi r a sta stofnun jarinnar s merkt svo kyrfilega me merki nlendukgarans? Maur hefi n haldi a einhverjir duglegir piltar hefu klifi hr upp ak Bshaldabyltingunni og fjarlgt skmmina, en svo fr ekki. Vri ekki best a minnast aldarafmlis sjlfstis og fullveldis slands ri 2018 me v a fjarlgja essa skmm?


Feramenn Stykkishlmi

a fer ekki framhj neinum a feramenn setja svip sinn Stykkishlm auknum mli. S holskefla af feramnnum, sem hefur undanfari gengi yfir Suurland hefur fari framhj okkur a nokkru leyti, til allrar hamingju, vilja sumir segja. Samt hfum ll ori vr vi aukinn feramannastraum, en okkur hefur skort mlikvara til a dma um vxtinn feramennsku Hlminum. Auvita vita kaupmenn, gestgjafar og eir sem reka veitingahs Hlminum vel hva syngur, en vi hfum v miur ekki agang a eirra tlfri. a er eitt sem lgur ekki, en a er umferin. g vi blatalningu Vegagerarinnar, en eir hafa skr umfer san ri 2000 tki sem er stafest Stykkishlmsvegi rtt hj Skildi ea Arnarhli (vegnmer 58-01). Lnuriti sem fylgir eru niurstur eirra mlinga, fr rinu 2000 til 2015. Hr eru sndar rjr lnur: raua lnan snir meal fjlda bla dag yfir sumarmnuina, s bla snir mealtal bla dag yfir ri, og grna lnan snir meal fjlda bla yfir veturinn.myndo_776_1a.jpg

a m lesa margt t r essu lnuriti, en eitt er augljst: umferin inn Stykkishlm hefur rmlega tvfaldast essu tmabili, llum rstmum. a eru hir og lgir lnunum, sem kunna a vera tengdar kreppunni uppr 2008, en a er mest slandi hva vxturinn er mikill rin 2014 og 2015. a virist ekkert lt vera essum vexti umfer dag, eins og seinni myndin snir. Hn er slurit fr Vegagerinni fyrir mealtal hvers mnaar rin 2014 til 2016, sem sagt: alveg njustu tlur fyrir Stykkishlmsveg. ar kemur fram a san mars r hefur hver mnuurinn sett ntt met og stgandinn heldur v fram, um tu til fimmtn prsent mnui, milli ra.

g hef einnig fylgst ni me askn Eldfjallasafn san a var opna sumari 2009. Heildarfjldi gesta hefur undanfari oftast veri um 5000 ri, en askn hefur aldrei veri jafn mikil og n, sumarmnuina ri 2016, me til dmis 1461 gest safninu jl mnui. ar af eru erlendir gestir um 75%, mest fr Norur Amerku. mynd-2.jpg

Hvernig bregast Hlmarar vi essum aukna straum feramanna? Fjrfestar eru nnum kafnir vi a veita meiri jnustu gistingu og veitingum, en bjarflagi virist v miur ekki hafa teki vi sr. Feramenn vilja meir en mat og svefn. eir vilja einnig afreyingu, helst menningartengda. Ahlynning a sfnum bjarins er lgmarki og hefur reyndar dregist saman. etta vihorf Stykkishlmsbjar hefu mjg neikv hrif framhald reksturs Eldfjallasafns essum b.


Njasta mynd Eldfjallasafns

Rita RogersEldfjalli er njasta mynd Eldfjallasafns Stykkishlmi. Hn er eftir Amersku listakonuna Ritu Rogers. Myndin er ger me svokallari encaustic afer. er heitu lituu vaxi smurt hrdk. Rita Rogers heimstti Kanareyjar ri 2005, og var hugfangin af eldfjallinu Teide eynni Tenerife. Sasta gos eldfjallsins var ri 1909. Vaxmlverk er ein elsta afer listmlara. Lit er blanda saman vi heitt vax og smurt hrdkinn me spaa. Elstu myndir forn-Egypta eru af essu tagi, allt fr um 100 e.Kr. Grikkir beittu einnig essari afer um 400 f. Kr.


Enn ntt hitamet

Mars mnuur er s heitasti sem mlst hefur jru. Lnuriti snir stugt hkkandi meal yfirborshita fr 1890 til okkar daga. Lengi hefur hkkunin veri um 0,85 grur ld, en hlnun gti ori mun hraari framtinni, eftir essum ggnum a dma.

cgasjxyweaayapa.jpg


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband