Agung nippinu

arsip-berita-perkembangan-gunung-agung-minggu-24-september-2017-pukul-0600-wita-9i70dhuFjldi skjalfta undir eldfjallinu Agung Bal hefur aukist verulega, eins og mefylgjandi mynd snir. Ner bist vi gosi hverri stundu, en byrja er a rjka r ggnum, sem er hsti topur eyjarinnar Bali. Agung gs andest kviku, sem er millistig milli basalts og lparts, me um 55% ksil. essi kvika er mjg seig, ea meir en tu sinnum seigari en basaltkvikan sem gs slandi. Einnig innheldur andestkvika meira vatn. Af eim skum eru gosin oft sprengigos upphafi, egar gasrkasta kvikan kemur upp, en breytast san gos sem hlaa upp seigum og hum hraungl yfir ggnum. ru hvoru falla strar spildur r hlum glsins og mynda heitar gloandi skriur af vikri, sku og heitu grjti niur hliarnar. Strhttulegt stand!


Agung Bal er a kyrrast

bali_mapAgung eldfjall austast eynni Bal Indnesu gaus miklu gosi ri 1963. frust meir en eitt sund manns flum og gjskuflum. dag berast r frttir a mikil skjlftavirkni hefur hafist undir fjallinu (676 skjlftar) og allar lkur eru a gos s asigi. Str svi eynni hafa veri rmd, en Agung er eitt mesta adrttarafl trista essum slum. Um fimmtu sund manns ba httusvinu. Sprengigosi ri 1963 var strgos, og aska og gas fr v gosi barst va hloftum og kann a hafa haft loftslagshrif (klnun). g vona a vinur minn Rik Stoedman og fjlskulda i orpinu Ubud su ekki httu.


Mgnun jarskjlftans Mexk

shakemap-desktop-largeJarskjlftinn sem skk Mexkborg var slmur, og yfir 270 hafa ltist. Skjlftinn var mealstr, um 7,1, en um 85 km fjarlg. stan fyri miklu tjni mnnum og byggingum var samt ekki einfaldlega vegna strar skjlftans, heldur vegna stna jarlaga undir borginni. egar Spnverjar komu ri 1521 ht borgin Tenochtitlan, hfuborg Axtecajarinnar. En Tenochtitlan var stasett eyjum og umhverfis strt stuvatn; Texcoco. Eftir komu Spnverja var hafist handa vi a rsa fram og fylla upp vatni. N stendur v borgin a miklu leyti allt a 100 m ykku leirkenndu vatnsseti og lausum vatnsssa sandi. egar jarskjlftabylgjur berast seti undir borginni, hgja r sr fr um 2 km sekndu, niur um 50 m sek. Um lei magnast og hkka bylgjurnar (amplitude) og valda meiri skaa. Myndin snir tlnur gamla stuvatnsins og svi ar sem mgnunin skjlftum gerist. Mgnunin nemur um hundra sinnum. Stasetning borgarinnar getur v varla veri verri, og mun alltaf vald vandamlum.


Er gullgrafarainu a ljka?

a hfst ri 1966, er slenska rki samdi vi svissneska fyrirtki Alusuisse um lgilega drt orkuver til lbrsluvers Straumsvk. ar me var alheim gert kunnugt a slandi vri hgt a semja vi rkisstjrn um hrdra orku og a a vri rkisstjrn sem hefi engar hyggjur af mengun og nttruspjllum, allt gu strijustefnu. kjlfari fylgdu lver Fjaral Reyarfiri og Norurl Grundartanga, en heild taka lverin um 75% af allri orkuframleislu slandi. Grgin dra orku var svo mikil, a orkuframleisla slands tvfaldaist aeins fimm rum, fr 2002 til 2007. En mean fru ll viskiptin vi lframleiendur fram leyndu orkuveri, sem rkistjrnin ein veit um.

N berast okkur fregnir a form um enn eitt strijuver su a renna t sandinn: a er fyrirhugu slarksilverksmija Silicor Materials Grundartanga. sama tma er bi a loka ksilveri United Silicon Helguvk vegna strfelldar mengunar. slendingar eru loksins a tta sig a hemjulaus strija er ekki endilega rtta lausnin til velferar. a eru msar arar og mengandi leiir til efnahagslegrar runar, eins og ferainaurinn hefur bent sterkelga . Vonandi erum vi n a htta essu gullgrafarai sem hfst Straumsvk, enda tmi til kominn.


Svona eiga bndur a vera

IMG_2176Upphaldsmynd mn af slenskum bnda er essi hr af Marksi Loftssyni (1828 1906). Gmennskan og gfurnar skna t r andlitinu, sem skeggkraginn rammar svo lisitlega inn. Hatturinn er svo krnan allt saman. Skeggkragi af essari ger ber nafni chin curtain ensku mli og geri sjlfur Abraham Lincoln ennan stl heimsfrgan. Lincoln lt sr skeggkraga vaxa eftir a ellefu ra stlka skrifai honum brf ri 1860, ar sem hn benti honum a hann fengi fleiri atkvi ef honum tkist a fela sinaberan hlsinn og kinnfiskasogna vnga me skeggi. a reyndist rtt.

En ng me ennan trdr me skeggi. Snum okkur a manninum Magnsi. Hann var lengst af bndi Hjrleifshfa, skotlinu fr eldstinni Ktlu. essi staur Suurlandi er eiginlega eldfjallseyja a uppruna, eins og eyjar Vestmannaeyja, en Hjrleifshfi tengdist meginlandinu fyrir tiltlulega stuttum tma, vegna mikils framburar gosefna, sku og sands fr eldgosum Ktlu undir Mrdalsjkli.

Marks var fyrst og fremst bndi, en var einnig srmenntaur frimaur, sem hafi mikinn huga jarfrum. Hann er einn af einstkum persnum bndasamflagi slands nitjndu og tuttugustu ld, sem fylgdust me nttruhamfrum, skru niur lsingar af eldgosum og geru mlingar. M ar me telja auk Marksar Kvskerjabrur, Jakob Lndal Lkjamti og Einar H. Einarsson Skammadalshli. eir birtu einnig niurstur snar tmaritinu Nttrufringnum.

ri 1880 birtist prent merkileg bk eftir Marks: Rit um Jarelda slandi. Bkin kom aftur t ri 1930, aukin og endurbtt af Skla, syni Marksar. Marks tekur saman msar sgulegar heimildir um eldgos slandi, en auvita er mikil hersla lg Ktlu ritinu, enda var hn stasett rtt vi tnftinn.


Maurinn sem mldi aldur slands

MoorbathVinur minn Stephen Moorbath er ltinn. g kynntist Stephen egar g var vi doktorsnm Bretlandi og a leiddi til ess a vi gerum t leiangur til slands til a kvara hva slenska blgrtismyndunin vri gmul. Stephen rak merkilega rannsknastofu vi Oxfordhskla, ar sem astur voru frbrar til a mla aldur bergs me v a kvara magn geislavirkra efna berginu. Hann hafi hloti heimsfrg vegna aldursgreininga hans elsta bergi Grnlands, sem er nrri fjrir miljarar ra a aldri, og var langi vel tali elsta berg jru (n finnst enn eldra berg Kanada).

egar vi Stephen byrjuum verkefni slandi, var augljst a elstu hraunlgin blgrtisstaflanum vri a hitta fyrir austast og vestast landinu, ef dma m t fr legu og halla jarlaganna. Vi stefndum v Vestfiri sumari 1967 og tkum mrg snishorn af blgrti einkum Breidalsheii, en ar reyndist bergi mjg ferskt og ekki ummynda af jarhita. var nst stefnt Austfirina og ar fylgdum vi jarlgunum ar til vi vorum komnir nest staflann vi Gerpi Austfjrum. Auk ess tkum vi sni r klettum bak vi naglaverksmijuna Borgarnesi, en jarlagahallinn benti til a ar tti a vera tiltlulega fornt berg (Borganes andhverfan). ri sar birtust niurstur okkar vsindaritinu Earth and Planetary Science Letters. a kom ljs a elsta bergi Vestfjrum ern nokkurn veginn jafn gamalt og Austfjrum, ea um 16 milljn ra, og a beglgin yngjast inn til landsins bar ttir. Andhverfan Borgarnesi reyndist vera um 12.5 milljn ra. etta voru spennandi tmar, v grundvllur ekkingar okkar uppbyggingu slands var a fast, einkum me tilliti til Mi-Atlantshafshryggjarins.

Stephen Moorbath var tvmlalaust fremstu r jarvsindamanna Bretlandi. Hann starfai mrg r vi rannsknir geislavirkum efnum jru og rai tkni til a kanna og mla au. En hann var fddur gyingafjlskyldu skalandi ri 1929. Hann slapp naumlega fr skalandi nasista ri 1939, en mir hans og systir voru brenndar helfrinni miklu herbum nasista ri 1942. Hann fkk vinnu sem astoarmaur lfefnafrideild Oxfordhskla sem unglingur, en einstakir hfileikar hans komu fljtt ljs og kjarnorkustofnunin Harwell sendi hann beint sklabekk Oxford til framhaldsnms ri 1948. Ferill hans sem vsindamanns var glsilegur, en a voru margar arar merkilegar hliar essum gfaa srvitring: tnlist, listir, bkmenntir og allt hitt var hans valdi, en kmnigfan meiri og betri en hj nokkrum rum sem g hef kynnst.


Hlnun heimshafanna lgur ekki

ocean-heat-content-atmospheric-carbon-dioxide-measurementsOftast er fjalla um breytingar hita andrmsloftsins egar rtt er um loftslagsbreytingar. Vi skulum n lta hnattrna hlnun fr allt ru sjnarhorni: hita hafsins. Vi ekkjum a vel fr reynslu okkar r eldhsinu a lofthiti er reikull, en hiti vatnsins er mikill og langvarandi forabr af orku. Vi leggjum v hitafarssgu andrmsloftsins til hliar a sinni og skoum sgu og feril hita heimshafanna undanfarna ratugi, ea fr 1958. a er me hita, eins og margt anna, a segja m a lengi tekur sjrinn vi. En a er flki ml a mla og fylgjast me hita hafsins, v hann er mjg breytilegur eftir bi stasetningu plnetunni og einnig dpi hafinu. En san 2006 hefur veri mjg vel fylgst me hita hafsins me svoklluum ARGO duflum, dreift va um heimshfin, sem mla hita hafsins fr yfirbori og niur 2 km dpi.

Myndin sem fylgir snir tvennt: hn snir hitann sem felst efstu 2 km hafinu, orkueiningunni Joules (svarta lnan) og einnig magn koltvoxs andrmsloftinu. a er ljst a hitamagn hafsins er stugt a aukast. Til samanburar m benda a hitun heimshafanna fr yfirbori og niur 2 km dpi fr 1992 til essa rs er um tv sund meiri hitaorka en ll orkan framleidd af llum raforkuverum Bandarkjanna sasta ratuginn. Bl-grna lnan er ferill koltvoxs andrmslofti jarar, sem stugt vex af manna vldum. Myndin er fr Lijing Cheng.


Fellibylirnir eru a byrja a breyta hugarfarinu um lofslagsbreytinar

Gallup

Af einhverjum skiljanlegum stum, hafa hgri menn Bandarkjunum og var hina mestu beit hugtakinu loftslagsbreytingar. eir virast lta svo , a kenningin um loftslagagsbreytingar s uppspuni, sem vinstri menn og ssalistar beiti plitskum tilgangi, til a hreja frjlslyndistefnu auvaldsins. eir lta kenninguna um loftslagsbreytingar sem verkfri vinstrisinnara til a hnekkja oluflgum, kolanmum, og arbrri starfssemi eirra. eir neita a tra v sem frjlslyndir segja, eir neita a tra vsindamnnum, en n vera eir a tra snum eigin augum. En n er komi aeins anna hlj strokkinn, eftir a bi tni og styrkur fellibylja hefur frst aukana, einkum suur rkjum Bandarkjanna. a mun vntanlega koma ljs ingkosningunum ri 2018 hvort veruleg breyting hefur ori vihorfinu til loftslagsmla Norur Amerku. En skoun almennings er a breytast smtt og smtt, eins og njasta knnun Gallups snir fram . Myndin snir niurstur skoanakannana Gallups fr 2001 til 2017. a er greinilegt a hugarfari er a breytast, tt hgt gangi.


Jkullinn dkknar og brnar hraar

albedoLitur jkulsins skiftir miklu mli varandi brnun hans. Hvernig er a: er jkull ekki alltaf hvtur? Sur en svo. Va er yfirbor Grnlandsjkuls grtt litinn og reyndar trlega hreint egar brnunin stendur sem hst, seinni part sumars. Mlikvari lit jkulsins er albedo ea endurskin hans. a er mlt reglulega r gervihnttum, sem svfa yfir Grnlandi. Ef yfirbori er algjrlega hreint og hvtt, er albedo 100% og endurkastar sinn nr llu slarljsi sem a fellur. Lnuriti snir albedo ea endurkast Grnlandsjkuls fr rinu 2000 til 2014 og a er greinilegt a mikil breyting hefur gerst essum stutta tma, me hnignun endurskins fr um 81% til 75%. Hvers vegna er essi breyting gangi? a eru rsmar plntur ea rungar sem vaxa yfirbori jkulsins, sem valda a hluta til minnkandi albedo og ar me vaxandi brnun yfirbori Grnlandsjkuls dag.dirty Neri myndin snir hva jkullin getur veri dkkur af essum skum, og drekkur sig slarorkuna.


Grnlandsjkull minnkar hratt

LandIceGreenlandEin vibrg lesanda mnu fyrra bloggi var s, a Grnlandsjkull vri a stkka, sem sndi a a vri engin hnattrn hlnun gangi. etta er leiur misskilningur, sem g vill leirtta hr og birta stareyndir essu mli. a eru msar aferir vi a mla jkul. Vi getum fylgst me flatarmli, ykkt ea h og sast en ekki sst rmmli ea massa. Brnandi jkull getur ynnst og lkka en hann getur samstundis runni fram og lkka og ar me auki flatarmli um tma.

Besta mlingin massa ea rmmli Grnlandsjkuls kemur fr gervihnettinum GRACE. a eru reyndar tveir hnettir, sem svfa hli vi hli og gera nkvma yngdarmlingu reglulega rmmli Grnlandsjkuls. Niurstur m sj mefylgjandi mynd. ar kemur fram a Grnlandsjkull tapar a mealtali um 286 Gigatonnum ri (ggatonn er jafnt og einn miljarur tonna). a er v fjarsta a halda v fram a Grnlandsjkull s a stkka, egar liti er kaldan sannleikann sem kemur fr slkum ggnum gervihnatta. Htti a stinga hausnum sandinn!


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband