Ykkur er boi b

TamboraN egar hausta tekur er rtt tminn til a koma sr fyrir sfanum og horfa b. etta sinn b g ykkur upp a sj myndina Year Without a Summer, ea ri Sumarlausa. essi heimildamynd var ger ri 2005 og hn fjallar um strsta eldgos jarar, egar Tambora Indnesu gaus aprl ri 1815. ar kom upp um eitt hundra rmklmetrar af kviku. Til samanburar komu upp um 15 rmklmetrar egar Skaftreldar brunnu ri 1783. N er kominn upp um hlfur rmklmeter Holuhrauni. myndinni er fjalla um eldfjallarannsknir mnar essu eldfjalli, en g hf strf ar ri 1986. Bein afleiing gossis var s, a um 117 sund ltust, en bein afleiing var a loftslag klnai um heim allan tv til rj r. Klnunin var vegna ess a miki magn af brennisteinsgasi barst upp heihvolf, ar sem brennisteinsslan endurkastai slarljsi fr jru og kldi jr alla. Sjn er sgu rkari: hr m sj myndina Vimeo: https://vimeo.com/100239205

Sli inn lykilorinu tambora til a komast inn.


Er brnun hluti af skjusiginu?

brnunGPS mlirinn, sem situr miri shellunni yfir Brarbungu sgur hgt og hgt, en alls ekki reglulega. N mun heildarsig vera komi niur um 30 metra. Einfaldasta skringin siginu er a botn skjunnar s a sga niur kvikurna undir. Vi a myndast strir jarskjlftar hringlaga misgengi, af strinni 5 til 5,4. En hgfara sig er einnig gangi tmum milli skjlftanna. Er a vegna ess a jarskorpan er a jafna sig eftir skjlftann, ea er a ef til vill vegna brnunar jkulsins botni skjunnar? Myndin snir ba essa mguleika. dag og undanfarna slarhringa hefur sigi veri mun reglulegra en ur. Sumir segja a shellan s farin a hoppa upp og niur eins og sfleki ofan polli. Ef slik brnun sr sta, leitar vatni upp milli jkuls og fjallsins, eins og myndin snir. a rf a komast upp 1350 m h til a streyma yfir dpsta skari skjunni, til norausturs. skjubotninn er 1100 metra h.

Stra skjusigi

stra sigiStrsta skjusigi til essa undir Brarbungu var um kl. 5 morgun. seig mija jkulsins yfir Brarbungu um meir en einn meter, samkvmt GPS mlinum, sem er stasetur yfir miri skjunni. Sj mynd hr me, sem er af vef Veurstofunnar. Ekki er enn ljst hvort jarskjlfti hefur veri essu samfara, en sennilega er svo. Eftir er a yfirfara jarskjlftaggnin ur en au birtast vefnum. etta boar einhverja rmmlsbreytingu kvikurnni og ef til vill auki streymi kviku ganginum og upp yfirbor.

Vibtir: Skmmu sar hefur yfirbor jkulsins hkka, og er v heildarsigi essu atviki um 30 cm. En essi sveifla er einkennandi um meiri ra lrttum hreyfingum jkulsins undanfarinn slarhring. Ef til vill er avegna ess a jkullinn er bi a brotna og sga.


Af hverju er meiri kvika ferinni en nemur sigi skjunnar?

Einfaldsasta lkan af virkni Brarbungu er eftirfarandi:

1. Kvika streymir t r kvikur einhverju dpi undir skjunni og t ganginn til norurs.

2. Askjan sgur niur samrmi vi rennsli t r kvikurnni og jarskjlftar vera vi sigi. Ef kvikustreymi t r kvikurnni er jafnt og sigi, er a um 0,8 rmklmetrar.

3. Kvika streymir t kvikuganginn til norurs, en hann inniheldur um 1,0 rmklmeter af kviku.

4. Hluti af kvikunni kemur upp yfirbor hinu nja Holuhrauni, sem er n um 0,5 rmklmetrar.

Samkvmt essum tlum er sigi og ar me kvikurennsli t r rnni aeins um helmingur af rmmli kviku, sem hefur komi upp gosinu og pls eiri kviku, sem er ganginum. Dmi gengur v ekki upp. En a er alls ekki venjulegt, og reyndar nstum regla hegun eldfjalla. Rmml kviku sem fer t r kvikurm er oftast aeins hluti af rmmli kviku sem kemur upp yfirbor og er eftir ganginum. Margir jarvsindamenn hafa fjalla um etta vandaml ea rgtu, til dmis Eleonora Rivalta, og a m kalla etta rgtuna um aukakvikuna. Af hverju virist vera meiri kvika gangi og hrauni til samans, en hefur komi t r kvikurnni? Tvr tilgtur koma fram til a skra mli. nnur er s, a kvikan komi upp r kvikurnni miklum rstingi, ar sem hn er jppu saman. Hr er tt vi gaslausa kviku. San enst hn t nr yfirbori vi minni rsting. etta dugar ekki, v kvika enst t um til dmis aeins 2% egar hn berst fr 100 km dpi og upp yfirbor. Hin kenningin er s, a gas enjist t kvikunni vi lgan rsting nr yfirbori. Vi r astur losnar gasi r lingi, blur af gasi myndast kvikunni vi lgri rsting (minna dpi jarskorpunni) og rmml kvikunnar vex miki. etta er lklegasta skringin v, a rmml kvikunnar ganginum er miklu meiri en hefur streymt t r kvkurnni. etta snir okkur a a er eiginlega villandi a ra um kvikufli einingum rmmls. Vi eigum a fjalla um a einingum massa, eins og til dmis vigt, kl ea tonn (milljnir tonna essu tilfelli). En rmmli er eina einingin sem vi hfum upplsingar um, ar sem vi vitum ekki um elisyngd kvikunnar ganginu, egar gasblur byrja a myndast. a er augljst a a er tluvert gas kvikunni, sem styrkir essa kenningu. Gasi er sennilega blanda af koltvoxi, brennisteinstvoxi, vatnsgufu, klr og florgasi. Mig grunar a koltvox s mikilvgast en greiningu vantar.


Erindi hj Feraflagi slands um Brarbungu

FIHaraldur Sigursson flytur myndskreytt erindi um eldfjalli Brarbungu sal Feraflags slands fimmtudaginn 25. september. Erindi hefst klukkan 20 a Mrkinni 6, Reykjavk.

Strkostleg mynd af skjusigi rauntma

sig skju Brarbungua sem n gerist skju Brarbungu gefur sennilega bestar upplsingar um hva er a gerast kvikurnni undir skjunni. Er kvikurin a tmast? Hvenr httir kvika a renna t r henni og t ganginn? Hvenr byrjar rstingur aftur a vaxa kvikurnni? Httir gosi, egar askjan httir a sga? etta eru spurningar, sem hreyfingar skjunni geta svara. N er hgt a fylgjast me siginu skju Brarbungu rauntma vef Veurstofunnar hr: http://www.vedur.is/photos/volcanoes/barc_gps_3d_is.png

Lnuriti snir lrtta frslu GPS tki, sem komi var fyrir jklinum miri skjunni. Fyrir nean lnuriti er einnig snd skjlftavirknin. sumum tilfellum, eins og til dmis ntt fyrir hdegi hinn 21. september, fylgist sig of skjlftavirkni vel a (5,5 skjlfti og skyndilegt 25 sm sig), en a er ekki algild regla. Veurstofan miklar akkir skili fyrir a fra okkur essi ggn rauntma og hvet g alla lesendur til a fylgjast me essu lnuriti.

GPS hreyfingin er fyrst og fremst hreyfing yfirbori jkulsins, en hreyfingin getur tt tvr hfu orsakir. nnur orskin er sig botni skjunnar niur kvikurna, en v fylgir skjlftavirknin. Hin orskin hreyfingunni getur veri brnun jkuls botni skjunnar vegna hitastreymis upp r kvikurnni ea jafnvel vegna eldgoss botninum, undir snum. Brnun getur haldi fram um langan tma botni skjunnar n ess a a komi fram hlaupvatni ea jkulm. g tel lklegast a brnun s aeins minni httar og a sigi s nr eingngu vegna ess a ak kvikurarinnar er a sga niur. En samt sem ur er nausynlegt a velta v fyrir sr hvort brnun s gangi.

Minnumst ess a vatn, sem myndast vegna brnunar jkli tekur um 9% minna rmml en sinn. (Elisyngd ss er um 0.9167 gm/cm3 og elisyngd vatns er um 0.9998 gm/cm3 en hn er dlti breytileg eftir hita ess). Brnun veldur v sigi skjunni, jafnvel tt vatni safnist saman botni skjunnar.

Helgi Bjrnsson hefur kanna lgun eldfjallsins, sem hvlir undir Brarbungu og lsir v vel bk sinni Jklar slandi (2009). Askjan er um 700 m djp og um 11 km verml fr SV til NA en um 8 km fr NV til SA. Rmml ss skjunni er a hans mati um 43 rmklmetrar. Hstu rimar skjunar eru um 1850 m en riminn er lgstur a austan, ea 1450 m. Lgsta skari er austurbarminum, um 1350 m h, en tv nnur skr suvestri og noraustri. Hlaupvatn t r skjunni um etta skar austurbarminum fru sennilega undir Dyngjujkul til norurs. En botn skjunnar er um 1100 m h og mikil brnun arf a eiga sr sta ur en flir yfir skari til austurs. Sigi kann a vera mling magni kviku, sem hefur runni t r kvikurnni og inn ganginn og a hluta til upp yfirbor hrauninu. g tel a sigi samsvari um 800 milljn rmmetrum hinga til. Hrauni er n um 400 til 600 milljn rmmetrar. Gangurinn (um 50 km langur, 2 m breidd og 10 km hr) inniheldur um 1000 milljn rmmetra af kviku. Skekkjan getur veri mikil tlun rmmli sigsins, ar sem h mijunnar skju Brarbungu fyrir sig er ekki vel ekkt str.


Klnun og storknun gangsins

Kvikugangurinn sem hefur myndast innan jarskorpunnar fr Brarbungu og undir Holuhrauni hgir sr fyrr ea sar og byrjar a klna egar kvikurennsli stvast. Klnunin er mjg mikilvg, v einnig hn hgir og stvar kvikustreymi og stvar einnig eldgosi. 10 m breiur gangurKlnun og storknun kviku slkum gangi er h msum ttum: (a) hita kvikunnar (um 1175 oC fyrir Holuhraun), (b) breidd gangsins (sennilega um 3 metrar essu tilfelli), (c) hita bergsins umhverfis, (d) hitaleini ea einangrun bergsins umhverfis, og (e) hita bergsins umhverfis ganginn. Hiti bergsins umhverfis er hur v hva gangurinn hefur veri virkur lengi. v meiri kvika sem hefur runni um ganginn og v lengur, v heitara verur bergi umhverfis.

Myndin snir klnun fremur strum kvikugangi, sem er 10 metrar breidd. Hann er upphafi um 1150 oC heitur, svipa og kvikan r Brarbungu. a tekur hann um rmt r (400 daga) a klna um helming. er kvikan orin svo seig, a hn rennur treglega ea ekki. Annars er til nokku einfld jafna, sem gerir okkur kleift a reikna t lauslega klnun gangs. Hn er annig: dt = 3,15 x w2 Hr er dt tminn, dgum, sem tekur fyrir ganginn a klna um helming mijunni, en w er breidd gangsins, metrum. Tu metra gangur tekur samkvmt v um 315 daga a klna um helming miju, ea um eitt r. Hins vegar klnar 3 metra breiur gangur um helming miklu hraar, ea aeins um 28 daga. Sem sagt: egar gosi Holuhrauni stvast, tekur a ganginn um ea innan vi einn mnu a klna niur a v marki, egar kvikan er orin of seig til a renna og byrjar a storkna. essi gangur gs aldrei aftur eftir a ahnn storknar og hann myndar fast berg, sem er mjg sterkt. En a sjlfsgu getur annar gangur myndast sar samhlia honum.


hvaa dpi er kvikurin?

skjusigAllt bendir til ess a a s mjg str kvikur undir Brarbungu. essi kvikur hefur til dmis sent fr sr eitt strsta basalthraun jru ntma, jrsrhrauni. a rann fyrir um 8600 rum, alla lei suur sj, ar sem n er Stokkseyri og Eyrarbakki. a hraun er um 25 rmklmetrar. Sennilega er kvikurin me allt a 100 rmklmetra tanknum af um 1175 oC heitri kviku. En hvaa dpi er hn? Ef til vill gefa jarskjlftarnir vsbendinu um a. Jarskjlftar vera ekki kvikurnni, heldur lklega misgengjum, sem eru tengd skjusiginu. Skjlftar orsakast af hreyfingum sprungum jarskorpunni, eins og egar misgengi hreyfist. Fyrri myndin er fremur grf mynd af verskuri af eldfjalli me skju. etta er ekki Brarbunga, heldur dmigert eldfjall eins og barn mundi teikna, en aal atriin eru hin smu. Askjan myndast egar kvika streymir t r kvikuhlfinu og inn gegnum MELTS H setjum efnagreinigu Jarvm undir skjunni. ftir a ur gr regions to the east and north of the volcano.top of it kvikugang, eins og rin til hgri snir. sgur str spilda af jarskorpunni niur kvikurna. Rauu stjrnurnar eru tkn fyrir jarskjlfta, sem myndast vi brot jarskorpunni vi sigi. Jarskjlftar dreifa sr v hring, sem afmarkar tlnur skjunnar korti. Neri myndin snir Brarbungu korti og undir kortinu er snd dreifing jarskjlfta undir Brarbungu gst mnui. Skjlftaggnin eru a sjlfsgu fr vef Veurstofu slands. Skoi etta nnar YouTube, hr: https://www.youtube.com/watch?v=3PTEDxrIRoM

essi mynd er v einskonar versni af skorpunni undir eldfjallinu. Taki eftir a skjlftavirknin er nr eingngu grynnri en 8 km undir skjunni. Samkvmt v m tla a ak kvikurarinnar s um 8 km dpi. a segir okkur ekkert um hve djp hn er ea hva magni af kviku er rnni. Skjlftar geta ekki myndast dpra, ar sem bergi hr undir kvikurnni er of heitt til a brotna. a sgur stainn. Ef til vill er kvikurin grennd vi raua hringinn me brotalnunni myndinni. skjlftar

Efnasamsetning kvikunnar hjlpar einnig til a kvara dpi kvikurarinnar. Ef vi keyrum efnagreiningu Jarvsindastofnunar Hskla slands gegnum MELTS forrit hans Mark Ghiorso, er nokkurn veginn ljst a essi kvika getur ekki veri komin beint r mttlinum, heldur hefur hn rast kvikur innan jarskorpunnar, sennilega vi rsting sem samsvarar um 10 km dpi. Sem sagt: skjlftunum og efnafrinni ber vel saman. etta er n aeins dpra en g hefi haldi, en vi erum alltaf a lra eitthva ntt. Loki kvikurnni (botninn skjunni) er um 8 til 10 km ykkur tappi og verml hans er lka (10 til 12 km). Hva heldur hann lengi fram a sga niur kvikurna, um hlfan meter dag? Byrjar hann a rsa aftur upp, egar gosinu lkur og kvika streymir upp kvikurna upp r mttlinum? Enginn veit, en eina dmi, sem vi hfum til samanburar eru Krflueldar 1975 til 1984, en reis og seig skjubotninn hva eftir anna nu r. Spennandi tmar framundan? En tilhugsunin um hi mikla magn af kviku, sem er rnni er vissulega gnvekjandi.


Hreyfimynd af Brarbungu, fyrri hluti

Skjlftavirknin undir Brarbungu hfst hinn 16. gst 2014. San hefur Veurstofa slands skr mrg sund skjlfta, bi undir Brarbungu og kvikuganginum, sem teygir sig til norurs um 70 km veg, alla lei grennd vi skju. Til a skilja skjlftavirknina betur, arf a skoa hana tma og rmi. Margir hafa beitt msu forritum og gert tilraun til a skapa hreyfimynd r essum merkilegu ggnum Veurstofunnar. A mnu mati er besta hreyfimyndin s, sem hr fylgir me. Hana hefur Einar Hjrleifsson skapa. Betri tgfa af myndbandinu er YouTube hr: https://www.youtube.com/watch?v=3PTEDxrIRoM

ea hr: <iframe width="640" height="360" src="//www.youtube.com/embed/3PTEDxrIRoM?feature=player_detailpage" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

ea mbl.is hr: http://www.mbl.is/frettir/innlent/2014/09/19/skjalftavirknin_skodud_i_tima_og_rumi/

Korti er fr Landmlingum slands. Skjlftastasetningar eru fr Veurstofu slands. Str jarskjlfta er snd me str hringja. Rauir hringir sna skjlfta sustu klukkutmana. San vera eir blir pnktar. Klukkan efst til vinstri snir r, mnu, dag, klukkustund og mntur. essi bmynd er nokku hr, en hver klukkutmi raunveruleikanum er innan vi eina sekndu hr b. Neri glugginn snir dreifingu skjlfta versnii fr vestri til austurs gegnum Vatnajkul og ngrenni. Lrtti sinn er dpi, klmetrum, niur 20 km, en a eru nokkurn veginn neri mrk jarskjlftanna. Langflestir skjlftar eru bilinu 5 til 12 km. Hgri glugginn snir samskonar versni, en ar er a skjlftavirknin suur-norur tt, niur 20 km. essi gluggi snir v mjg vel hvernig kvikugangurinn mjakast norur bginn, undan Dyngjujkli og tt til skju. Glugginn nest til hgri snir fjlda skjlfta dag, bi undir Brarbungu og umhverfis kvikuganginn til norurs. Skjlftar af strinni 3 og strri eru sndir me rauu essum glugga. Hr essari bmynd kemur heild vel fram myndrnt samhengi milli skjlftavirkni Bararbungu og kvikuganginum, fyrst til austurs og san til norurs. Hr eru nokkrar athuganir vi virknina, en atburarsin er hr:

1. Skjalftar hefjast norur brn skju Brarbungu 5 til 10 km dpi seint hinn 15. gst. eir dreifa sr fljtlega hring um skjubrnina hinn 16. gst.

2. Um hdegisbil hinn 16. gst brst kvikugangur t r Brarbungu og stefnir hratt til suausturs.

3. Um klukkan 22 ann dag (16. gst) breytir kvikugangurinn sngglega um stefnu til norausturs um 10 km dpi. Skjlftar eru einnig ru hvoru undir Kistufelli norvestri 5 til 10 km dpi.

4. Kvikugangurinn rast til norausturs allt til um klukkan 8 hinn 23. gst.

5. Klukkan 9 a morgni hinn 23. gst gerist trlega snggt stkk, egar kvikugangurinn hlirast til vesturs og rkur fram hratt til norausturs 10 til 15 km dpi. essi leifturskn er eiginlega strkostlegasti atbururinn essari virkni Brarbungu. Sennilega hefur hr kvikurstingur veri kominn kvikurnni og kvikuganginum, en n fengi skyndilega trs, egar kvikan fann sr lei aeins vestar og inn nja sprungu til norausturs. Samtmis heldur skjlftavirkni fram undir skjubrnum Brarbungu.

6. Kl. 7 a morgni hinn 24. gst hefur kvikugangurinn n norur brn Dyngjujkuls, en hr grynnkar hann fyrsta sinn og sendir upp skjlfta grynnir en 5 km. Meginvirknin er samt enn 10 til 15 km dpi.

7. Kvikugangurinn heldur fram til norausturs en byrjar a hgja sr um kl. 6 a morgni hinn 26. gst. ar eftir er skjlftavirkni va ganginum ea ofan hans.

8. Um kl. 10 um morguninn hinn 29. gst hfst eldgosi,, samkvmt mynd r gervihnetti. eim tma var skjlftavirkni dreif ganginum noran Dyngjujkuls.

Vi kkum Veurstofu slands fyrir leyfi a birta skjlftaggnin.


egar kvikan er unn

GangurHraunkvikan, sem situr kvikur undir Brarbungu og kemur upp yfirbori Holuhrauni, er lapunn. g hef snt fram ur a seigja hennar er svipu og hunang ea tmatsssa. En hn er um 1175 stiga hita. egar kvikan er unn, getur hn hgleka smogi inn um litlar sprungur. Myndin fyrir ofan er r Kerlingarfjalli Snfellsnesi. Hn snir basaltgang, sem er rmlega fingurbreiur, en hann hefur smugi um sprungu mberginu. etta kennir okkur a tbreisla og framrs essarar kviku gegnum jarskorpuna er ekki h seigju, heldur rstingi kvikurnni og sprungumyndun.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband