Thomas Piketty gerir rs frjlshyggjustefnuna: Arftaki Karls Marx?


Piketty Bkin Capital in the Twenty-first Century eftir franska hagfringinn Thomas Piketty er a setja allt annan endan. Hver hefi geta mynda sr a bk um hagfri vri n top seller hj Amazon.com? hrif hennar geta ori sambrileg vi hi frga verk Das Kapital, sem Karl Marx gaf t ri 1867. En a sjlfsgu valdi Piketty titil sinnar bkar n til a minna etta klassska verk kommnistans Marx. a skal teki strax fram, a Piketty er alls ekki marxisti. chart-01.jpg

Piketty fjallar fyrst og fremst um a bk sinni hvernig aui er deilt jflaginu. Auvita er a sama gamla sagan, en munurinn er s, a hann og flagar hans hafa n lagt sig lma vi a safna hagtlum og njum ggnum um dreifingu og skiftingu aus heiminum sem nr yfir meir en rjr aldir. Rannsknir eirra leia margt nstrlegt ljs, til dmis a tuttugasta ldin er algjrlega frbrugin venjulegri run um dreifingu aus, sennilega vegna hrifa heimsstyrjaldanna tveggja. a sem Piketty bendir hva mest , er a jfn skifting aus fer mjg vaxandi jum heims, sem er bein afleiing frjlshyggjustefnunnar. Meal lokaora hans bkinni er etta: Market economy, based on private property, if left to itself, . is potentially threatening to democratic societies and to the values of social justice on which they are based.

Hinga til hafa frimenn aallega fjalla um mealtekjur og sgulega run eirra, en Piketty og flagar fara ara lei. Fyrsta lnuriti snir jfnu tekjum Bandarkjunum. a snir a tekjur hj auugustu 10% jarinnar eitt hundra r eru bilinu 35 til 50%. jfnuurinn var mikill byrjun tuttugustu aldar, og svo aftur n byrjun tuttugustu og fyrstu aldar. Lnurit fyrir nnur lnd segja smu sgu. jfnuurinn er gfurlegur og fer vaxandi. chart-06.jpg

En a sem veldur Piketty mestum hyggjum (hann kallar a hrilegt stand) er sasta lnuriti. a snir a tekjurnar af vxtun eigin fjr og vxtun fjrfestingar (raua lnan) er n langt yfir hagvexti (growth rate of world output), og bili fer svaxandi.


Everest er sirkus

Miki er rtt um fjallgngur Everest essa dagana. Daui 16 burarmanna fr Nepal snjfli vi rtur fjallsins hefur endurvaki umru um sifri , sem rkir fjallinu og um sport sem sumir nefna extreme tourism. Hva vilt kosta miklu f til a komast toppinn? Vilt stefna lfi ftkra burarmanna vsa lfshttu, einungis til a koma r toppinn? Burarmenn fjallinu eru allir Sherpar, og starfa hlfgerum rldmi vi a koma auugum tristum fr vesturlndum upp toppinn, hva sem a kostar. Gran Kropp

Sagan snir, a a eru nokkra hetjur, sem hafa klifi Everest, einir, n astoar, n srefnis, og eru Reinhold Messner og Gran Kropp ar fremstu r. ri 1996 kleif svinn Gran Kropp tindinn Everest aleinn, n srefnis og n astoar. Hann kleif fjalli eftir a hafa ferast reihjli me allan farangur sinn fr Eskiltuna Svj. San hjlai hann aftur heim. Myndin snir Gran og reihjli ga. En sama tma egar Gran var lei niur af fjallinu miklum stormi, voru nokkrir hpar reyndra fjallgngumanna ferinni, alls 34, og frust tta manns storminum, rtt fyrir allar tilraunir Sherpanna til a koma eim niur.

Sherparnir bera upp nr allan farangur, tjld, birgir, reipi, stiga, srefniskta og anna, sem gerir reyndum tristum frat a komast fjalli. San er a oft hlutskipti Sherpanna a bkstaflega draga fjallgnguflki toppinn og bera a niur rmagna. Jafnvel sjfum Sir Edmund Hillary ofbur n: g held a standi varandi klifur fjallsins Everest s komi hryllilegt stig. Flk vill bara komast toppinn, hva sem a kostar. a sinnir engu varandi stand og vandri annara, sem kunna a vera lfshttu. Arir reyndir fjallamenn segja a n s Everst eins og sirkus, og fari stig versnandi.

En etta er drt sport. eir sem n vilja klfa syri leiina fr Nepal urfa a greia allt a $65 sund mann fyrir ferina. Hins vegar eru n boi klifurferir upp norur leiina, undir stjrn Kna, sem kosta aeins um $10 sund.


Skoi 60 Minutes CBS hinn 5. janar

Sunnudaginn 5. janar mun birtast 60 Minutes, frttatti CBS stvarinnar Bandarkjunum, sjnvarpsefni ar sem Haraldur Sigursson kannar Eyjafjallajkul samt frttamanninum Scott Palley.

N mynd Eldfjallasafns er eftir Eyjlf J. Eyfells

Eyfells Nasta mynd Eldfjallasafns er af Heklugosinu ri 1947. etta er olumlverk eftir Eyjlf J. Eyfells (1886-1979). Hann var fddur Eyjlfur Jnsson, en tk svo miklu stfstri vi heimalnd sn undir Eyjafjllum, a hann kaus sr eftirnafni Eyfells. Eyjlfur var miki nttrubarn og sjlflrur list sinni, natralisti, sem stti fyrirmyndir algjrlega slenska nttru. a var oft sagt a Eyfells hefi ti veri heppinn me veur list sinni. Eyjlfur mlai mikinn fjlda mynda, enda mlai lengur en nokkur annar slenskur mlari, um 70 r, fr 1908 til 1978.

Myndin snir Heklugosi ri 1947. gerist a a eldfjalli klofnai fr suvestri til norausturs, og Heklugj opnnaist um 3 km langan veg. etta er algeng hegun eldfjallsins, eins og nnur mynd snir, en ar er Heklugj snd sem svart strik og hraun yngri en 1970 snd me msum litum. Hekla Eyfells mlar ekki upphaf gossins, heldur egar a var komi vel veg. Hr eru rr ggar sndir virkir sprungunni miklu, sem liggur eftir elfjallinu endilngu og miklir ljsir blstrar af eldfjallagasi, sku og gufu rsa til himins.


Hekla rleg?

enslumling

dag berast frttir ess efnis, a Almannavarnir hafa lst yfir vissustigi Heklu vegna jarskjlfta svinu. A sjlfsgu vera menn rlegir og velta fyrir sr hvort eldgos s nnd. Ekki eru essi ggn snd vef Veurstofunnar. Hins vegar m nlgast ggn varandi enslumlingar bergi Heklu dag. Fyrsta myndin snir au ggn. ensla berginu breytist vi eldgos, og kann a gefa vsbendingu um yfirvofandi gos. Jn Frmann Samjppun bergsins eykst og minnkar samfara hreyfingu kviku berginu. Ekki er a sj neina breytingu enslu lnuritinu dag essari mynd.

Arar upplsingar m sj vefsu, sem Jn Frmann heldur ti um jarskjlftavirkni. Hann hefur stasett jarskjlftamli nrri Heklu ( Heklubygg) og er neri hluti lnuritsins fyrir daginn dag, hinn 26. mars. Taki eftir a hver lrtt lna snir einn klukkutma. Nesta lnan er sasta klukkustundin.

a er greinilega nokkur ri jarskjlftamlinum, bi gr og dag, en a er ekki ljst hvort rinn er vegna hreyfinga jarskorpunni, ea vegna vinda og veurs. Eins og Jn hefur bent , er etta hvaasm jarskjlftast vegna vinda. a var vindur svinu gr, en minni morgun, eins og rija mynd snir. etta getur a hluta til skrt rann jarskjlftamli Jns Frmanns. Fylgjumst me framhaldinu

Ltill (1,4) en fremur djpur (11,2 km) jarskjlfti var un dir Heklu hinn 21. mars, sem kann a benda til kvikuhreyfinga. Vindur


Neyarlegt smtal hjlhsi

Forsetar Obama forseti kom v til leiar gr a Netanyahu forseti sraels hringdi Erdogan forseta Tyrklands og barst afskunar framkomu sraelshers. Eins og kunnugt er, skutu og drpu sraelar marga tyrki skipi Mijararhafi, sem voru mtmlaagerum ri 2010.

En a eru sennilega fir, sem hafa tta sig v hva smtali var neyarlegt. Obama bkstaflega neyddi Netanyahu forseta til a hringja ti flugvelli, mean ota Bandarkjaforseta bei brautinni lok heimsknarinnar. Obama og Netanyahu fru inn hjlhsi flugvellinum og ar hringdi Netanyahu til Tyrklands. Hva skyldi Obama hafa bei oft um smtali, mean heimsknin til srael st yfir?

essi litla mynd gefur ga hugmynd um ann mikla rsting, sem Obama hefur urft a beita Netanyahu til a f afskunina fram. annig reynir hann a halda utan um starfsemi NATO fyrir botni Mijararhafsins. Hann gafst ekki upp. Vonandi verur hann jafn farsll lausn kjarnorkuvopnadeilunnar vi ran.


Grafi enn dpra eftir gulli

gullmarkaurinn Gullmarkaurinn hefur veri upplei undanfarin r. nsan hefur hkka fr $400 ri 2003 upp um $1700 dag, en n virist ef til vill toppnum n, eins og sj m fyrstu mynd til hgri. Samt grafa menn dpra og dpra eftir gula mlminum. TauTona nman Suur Afrku er til dmis komin niur um 4 km dpi. ar er hitinn berginu um 58 stig og eir nota lyftur sem fara yfir 50 km hraa klukkustund til a komst niur vinnuna.

En gullgrftur veldur msum vandamlum. a eru umhverfishrifin af gullnmugreftri, sem valda mestum hyggjum. a er tali a vinnsla 10 grmmum af gulli skapi 20 tonn af nmurusli. Bandarkjunum eru nmuflg talin orsaka mesta mengun allra infyrirtkja. Skalegast sambandi vi gullnmi er samt notkun blsru, en essi baneitrai vkvi er notaur til a leysa upp gulli r berginu. Blsra ea vetnissan HCN er baneitra efni, sem gufar upp vi stofuhita og myndar httulegt gas. Sran hefur alvarleg hrif allt lfrki grennd vi gullnmurekstur.

N er vaxandi hugi fyrir v, a vinna gull r gmlum raftkjum. Tlvudrasl, ntir farsmar og nnur raftki innihalda a jafnai um 250 til 350 grmm af gulli hverju tonni, ea miklu meira en au 2 til 5 grmm af gulli bergi sem n er unni flestum gullnmum.

Gull kemur fyrir msan htt jarskorpunni. a er nokku algengt a gull finnist um bergs, ar sem skorpuhreyfingar hafa mynda sprungur ea misgengi. gull Myndin snir sprungu, sem inniheldur kvarts og gull. Slkar sprungur myndast a sjlfsgu vi jarskjlfta. Nlega kom fram s kenning, a egar jarskjlftar gerast, veri miki rstingsfall slkum sprungum, jafnvel a rstingur minnki um sundfallt broti r sekndu sprungunni. Vkvi sprungunni getur veri a300 til 400 stiga hta, og egar rstingsfalli verur, breytist vkvinn skndilega anna stand, jafnvel gufu. Vi a falla t msar steindir og nir kristallar myndast r vkvanum og jafnvel gull fellur t sprungunni.

En a arf meira til a mynda gull en jarskjlfta. A sjlfsgu verur vkvinn a vera rkur af gulli upplausn. Gullrkur vkvi er lklegri a myndast meginlandsskorpu ea jarslkorpu sigbeltanna, en sur svum ar sem thafsskorpa rkir, eins og slandi.

Kanadskt fyrirtki, Icelandic Gold, hefur leita gulls ormsdal Mosfellssveit. Hr er kerfi af sprungum berginu, sem eru um 700 metrar lengd og n niur um 450 metra dpt. Hr var bora ri 1996, alls 1,4 km nu borholum til a kanna bergi. Holurnar sna a eitthva af gulli finnst sprungum, sem eru um 50 metra dpi. Bergsni r gryfjum sna a a er a mealtali 4,77 grmm af gulli hverju tonni berginu. etta er magni, sem gefi er upp af fjrfestinum sjlfum Icelandic Gold, en ekki 400 grmm, eins og kom fram einhverjum fjlmilum nlega. Fyrirtki og stofnanir sem lagt hafa f essa rannskn eru Ksilijan, Orkustofnun, Intknistofnun og Rannsknarr.


Til athugunar fyrir , sem vilja skera niur skatta

a er eitt hneyksli, sem vekur vaxandi eftirtekt Bandarkjunum essa daga. Veurspr gefnar t af hinni opinberu veurstofnun strjarinnar, NOAA, klikkuu algjrlega tveim mikilvgum tilfellum. a fyrra var fellibylurinn Sandy lok oktber 2012. egar Sandy fr a mjakast norar, t r Karbahafinu, var a ekki NOAA, heldur Evrpuveurstofan, sem benti httuna fyrst, fjrum dgum ur en stormurinn tk land og geri hr meiri usla en nokkur annar stormur sgunnar.

Sagan endurtk sig hinn 7. febrar r, egar str snjbylur fri allan noraustur hluta Bandarkjanna kaf snj og truflai umfer, vinnu og viskifti marga daga. voru kanar vibnir, v eir hfu lesi veurspna fr Evrpu.

a er g og gild sta fyrir v a Evrpusprnar eru nkvmari og betri en r fr NOAA. Veurstofa Evrpu gerir spr mun ttara neti (16 km) og me miklu krfturgri tlvum en NOAA, sem er me 28 km net. En grundvallarstan er niurskurur fjrmagni til NOAA, eins og allra rkisstofnana Bandrkjanna dag. N spa amerkanar seyi af essum niurskuri margan htt, mean jin tapar smtt og smtt stu sinni sem ein fremsta j jarar svii vsinda og tkni. N f margir Bandarkjamenn sna veursp fr Evrpu, stain fyrir NOAA.

annig fer egar menn vilja skera strlega niur skatta. Er etta stefnan, sem n blasir vi slenskum stjrnmlum? g vona ekki a svo fari.


Strandsiglingar er svari

a er furulegt a strandsiglingar hafa lagst niur umhverfis sland. mean spna strri og strri trukkar upp vegum landsins, eins og kom best fram vetur. Vegir okkar eru alls ekki byggir fyrir slka ungaumfer.Hr eru nokkur dmi um flutningskostna Bandarkjunum:

Strandsiglingar eru mikilvgar rennan htt. Flutningur me skipum er drari, hann dregur r vegskemmdum og hann er vistvnni.

Skip flytur eitt tonn af vrum 576 mlur einu galloni af olu.

Jrnbrautarlest flytur eitt tonn af vrum 413 mlur einu galloni af olu.

Vrubll flytur eitt tonn af olu aeins 155 mlur einu galloni af olu.

Losun koltvoxs t andrmslofti fr vrublum er um 172 tonn milljn tonn mlur af fragt.

Strandsiglingar losa til samanburar um 16 tonn af koltvoxi milljn tonn mlur af fragt.

Strsta ml okkar tma er hnattrn hlnun og a ber a stula a v allan htt a draga r losun koltvoxs. Vrubll losar tu sinnum meira koltvox t andrmslofti hvert tonn af vrum heldur en flutningur sama magns me strandsiglingum.


Nttruminjasafn n nttrufringa?

dag fr fram athfn Perlunni, ar sem stjrnmlamenn tkust hendur, ltu taka myndir af sr fyrir fjlmila og kvruu a hsa Nttruminjasafn algjrlega vieigandi hsni Perlunni.  a er merkilegt me ennan fund, a enginn nttrufringur var vistaddur.  a segir sna sgu.  etta er ekki verkefni sem er drifi fram af nttrufringum, heldur vandraleg lausn pltikusa v, hva skammarlega hefur veri fari alla t me ml nttruminja slandi.

Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband