Skoi 60 Minutes CBS hinn 5. janar

Sunnudaginn 5. janar mun birtast 60 Minutes, frttatti CBS stvarinnar Bandarkjunum, sjnvarpsefni ar sem Haraldur Sigursson kannar Eyjafjallajkul samt frttamanninum Scott Palley.

N mynd Eldfjallasafns er eftir Eyjlf J. Eyfells

Eyfells Nasta mynd Eldfjallasafns er af Heklugosinu ri 1947. etta er olumlverk eftir Eyjlf J. Eyfells (1886-1979). Hann var fddur Eyjlfur Jnsson, en tk svo miklu stfstri vi heimalnd sn undir Eyjafjllum, a hann kaus sr eftirnafni Eyfells. Eyjlfur var miki nttrubarn og sjlflrur list sinni, natralisti, sem stti fyrirmyndir algjrlega slenska nttru. a var oft sagt a Eyfells hefi ti veri heppinn me veur list sinni. Eyjlfur mlai mikinn fjlda mynda, enda mlai lengur en nokkur annar slenskur mlari, um 70 r, fr 1908 til 1978.

Myndin snir Heklugosi ri 1947. gerist a a eldfjalli klofnai fr suvestri til norausturs, og Heklugj opnnaist um 3 km langan veg. etta er algeng hegun eldfjallsins, eins og nnur mynd snir, en ar er Heklugj snd sem svart strik og hraun yngri en 1970 snd me msum litum. Hekla Eyfells mlar ekki upphaf gossins, heldur egar a var komi vel veg. Hr eru rr ggar sndir virkir sprungunni miklu, sem liggur eftir elfjallinu endilngu og miklir ljsir blstrar af eldfjallagasi, sku og gufu rsa til himins.


Hekla rleg?

enslumling

dag berast frttir ess efnis, a Almannavarnir hafa lst yfir vissustigi Heklu vegna jarskjlfta svinu. A sjlfsgu vera menn rlegir og velta fyrir sr hvort eldgos s nnd. Ekki eru essi ggn snd vef Veurstofunnar. Hins vegar m nlgast ggn varandi enslumlingar bergi Heklu dag. Fyrsta myndin snir au ggn. ensla berginu breytist vi eldgos, og kann a gefa vsbendingu um yfirvofandi gos. Jn Frmann Samjppun bergsins eykst og minnkar samfara hreyfingu kviku berginu. Ekki er a sj neina breytingu enslu lnuritinu dag essari mynd.

Arar upplsingar m sj vefsu, sem Jn Frmann heldur ti um jarskjlftavirkni. Hann hefur stasett jarskjlftamli nrri Heklu ( Heklubygg) og er neri hluti lnuritsins fyrir daginn dag, hinn 26. mars. Taki eftir a hver lrtt lna snir einn klukkutma. Nesta lnan er sasta klukkustundin.

a er greinilega nokkur ri jarskjlftamlinum, bi gr og dag, en a er ekki ljst hvort rinn er vegna hreyfinga jarskorpunni, ea vegna vinda og veurs. Eins og Jn hefur bent , er etta hvaasm jarskjlftast vegna vinda. a var vindur svinu gr, en minni morgun, eins og rija mynd snir. etta getur a hluta til skrt rann jarskjlftamli Jns Frmanns. Fylgjumst me framhaldinu

Ltill (1,4) en fremur djpur (11,2 km) jarskjlfti var un dir Heklu hinn 21. mars, sem kann a benda til kvikuhreyfinga. Vindur


Neyarlegt smtal hjlhsi

Forsetar Obama forseti kom v til leiar gr a Netanyahu forseti sraels hringdi Erdogan forseta Tyrklands og barst afskunar framkomu sraelshers. Eins og kunnugt er, skutu og drpu sraelar marga tyrki skipi Mijararhafi, sem voru mtmlaagerum ri 2010.

En a eru sennilega fir, sem hafa tta sig v hva smtali var neyarlegt. Obama bkstaflega neyddi Netanyahu forseta til a hringja ti flugvelli, mean ota Bandarkjaforseta bei brautinni lok heimsknarinnar. Obama og Netanyahu fru inn hjlhsi flugvellinum og ar hringdi Netanyahu til Tyrklands. Hva skyldi Obama hafa bei oft um smtali, mean heimsknin til srael st yfir?

essi litla mynd gefur ga hugmynd um ann mikla rsting, sem Obama hefur urft a beita Netanyahu til a f afskunina fram. annig reynir hann a halda utan um starfsemi NATO fyrir botni Mijararhafsins. Hann gafst ekki upp. Vonandi verur hann jafn farsll lausn kjarnorkuvopnadeilunnar vi ran.


Grafi enn dpra eftir gulli

gullmarkaurinn Gullmarkaurinn hefur veri upplei undanfarin r. nsan hefur hkka fr $400 ri 2003 upp um $1700 dag, en n virist ef til vill toppnum n, eins og sj m fyrstu mynd til hgri. Samt grafa menn dpra og dpra eftir gula mlminum. TauTona nman Suur Afrku er til dmis komin niur um 4 km dpi. ar er hitinn berginu um 58 stig og eir nota lyftur sem fara yfir 50 km hraa klukkustund til a komst niur vinnuna.

En gullgrftur veldur msum vandamlum. a eru umhverfishrifin af gullnmugreftri, sem valda mestum hyggjum. a er tali a vinnsla 10 grmmum af gulli skapi 20 tonn af nmurusli. Bandarkjunum eru nmuflg talin orsaka mesta mengun allra infyrirtkja. Skalegast sambandi vi gullnmi er samt notkun blsru, en essi baneitrai vkvi er notaur til a leysa upp gulli r berginu. Blsra ea vetnissan HCN er baneitra efni, sem gufar upp vi stofuhita og myndar httulegt gas. Sran hefur alvarleg hrif allt lfrki grennd vi gullnmurekstur.

N er vaxandi hugi fyrir v, a vinna gull r gmlum raftkjum. Tlvudrasl, ntir farsmar og nnur raftki innihalda a jafnai um 250 til 350 grmm af gulli hverju tonni, ea miklu meira en au 2 til 5 grmm af gulli bergi sem n er unni flestum gullnmum.

Gull kemur fyrir msan htt jarskorpunni. a er nokku algengt a gull finnist um bergs, ar sem skorpuhreyfingar hafa mynda sprungur ea misgengi. gull Myndin snir sprungu, sem inniheldur kvarts og gull. Slkar sprungur myndast a sjlfsgu vi jarskjlfta. Nlega kom fram s kenning, a egar jarskjlftar gerast, veri miki rstingsfall slkum sprungum, jafnvel a rstingur minnki um sundfallt broti r sekndu sprungunni. Vkvi sprungunni getur veri a300 til 400 stiga hta, og egar rstingsfalli verur, breytist vkvinn skndilega anna stand, jafnvel gufu. Vi a falla t msar steindir og nir kristallar myndast r vkvanum og jafnvel gull fellur t sprungunni.

En a arf meira til a mynda gull en jarskjlfta. A sjlfsgu verur vkvinn a vera rkur af gulli upplausn. Gullrkur vkvi er lklegri a myndast meginlandsskorpu ea jarslkorpu sigbeltanna, en sur svum ar sem thafsskorpa rkir, eins og slandi.

Kanadskt fyrirtki, Icelandic Gold, hefur leita gulls ormsdal Mosfellssveit. Hr er kerfi af sprungum berginu, sem eru um 700 metrar lengd og n niur um 450 metra dpt. Hr var bora ri 1996, alls 1,4 km nu borholum til a kanna bergi. Holurnar sna a eitthva af gulli finnst sprungum, sem eru um 50 metra dpi. Bergsni r gryfjum sna a a er a mealtali 4,77 grmm af gulli hverju tonni berginu. etta er magni, sem gefi er upp af fjrfestinum sjlfum Icelandic Gold, en ekki 400 grmm, eins og kom fram einhverjum fjlmilum nlega. Fyrirtki og stofnanir sem lagt hafa f essa rannskn eru Ksilijan, Orkustofnun, Intknistofnun og Rannsknarr.


Til athugunar fyrir , sem vilja skera niur skatta

a er eitt hneyksli, sem vekur vaxandi eftirtekt Bandarkjunum essa daga. Veurspr gefnar t af hinni opinberu veurstofnun strjarinnar, NOAA, klikkuu algjrlega tveim mikilvgum tilfellum. a fyrra var fellibylurinn Sandy lok oktber 2012. egar Sandy fr a mjakast norar, t r Karbahafinu, var a ekki NOAA, heldur Evrpuveurstofan, sem benti httuna fyrst, fjrum dgum ur en stormurinn tk land og geri hr meiri usla en nokkur annar stormur sgunnar.

Sagan endurtk sig hinn 7. febrar r, egar str snjbylur fri allan noraustur hluta Bandarkjanna kaf snj og truflai umfer, vinnu og viskifti marga daga. voru kanar vibnir, v eir hfu lesi veurspna fr Evrpu.

a er g og gild sta fyrir v a Evrpusprnar eru nkvmari og betri en r fr NOAA. Veurstofa Evrpu gerir spr mun ttara neti (16 km) og me miklu krfturgri tlvum en NOAA, sem er me 28 km net. En grundvallarstan er niurskurur fjrmagni til NOAA, eins og allra rkisstofnana Bandrkjanna dag. N spa amerkanar seyi af essum niurskuri margan htt, mean jin tapar smtt og smtt stu sinni sem ein fremsta j jarar svii vsinda og tkni. N f margir Bandarkjamenn sna veursp fr Evrpu, stain fyrir NOAA.

annig fer egar menn vilja skera strlega niur skatta. Er etta stefnan, sem n blasir vi slenskum stjrnmlum? g vona ekki a svo fari.


Strandsiglingar er svari

a er furulegt a strandsiglingar hafa lagst niur umhverfis sland. mean spna strri og strri trukkar upp vegum landsins, eins og kom best fram vetur. Vegir okkar eru alls ekki byggir fyrir slka ungaumfer.Hr eru nokkur dmi um flutningskostna Bandarkjunum:

Strandsiglingar eru mikilvgar rennan htt. Flutningur me skipum er drari, hann dregur r vegskemmdum og hann er vistvnni.

Skip flytur eitt tonn af vrum 576 mlur einu galloni af olu.

Jrnbrautarlest flytur eitt tonn af vrum 413 mlur einu galloni af olu.

Vrubll flytur eitt tonn af olu aeins 155 mlur einu galloni af olu.

Losun koltvoxs t andrmslofti fr vrublum er um 172 tonn milljn tonn mlur af fragt.

Strandsiglingar losa til samanburar um 16 tonn af koltvoxi milljn tonn mlur af fragt.

Strsta ml okkar tma er hnattrn hlnun og a ber a stula a v allan htt a draga r losun koltvoxs. Vrubll losar tu sinnum meira koltvox t andrmslofti hvert tonn af vrum heldur en flutningur sama magns me strandsiglingum.


Nttruminjasafn n nttrufringa?

dag fr fram athfn Perlunni, ar sem stjrnmlamenn tkust hendur, ltu taka myndir af sr fyrir fjlmila og kvruu a hsa Nttruminjasafn algjrlega vieigandi hsni Perlunni.  a er merkilegt me ennan fund, a enginn nttrufringur var vistaddur.  a segir sna sgu.  etta er ekki verkefni sem er drifi fram af nttrufringum, heldur vandraleg lausn pltikusa v, hva skammarlega hefur veri fari alla t me ml nttruminja slandi.

Hver er hitastigull Drekasvinu?

Eins og g hef fjalla um hr fyrir nean, er lykilatrii myndun og varveizlu olu og gasi setmyndunum, a hitinn jarskorpunni s ekki of hr. Ef svo er, brotnar olan fljtlega niur og eyist, breytist gas sem streymir upp og t hafsbotninn. Af essum skum er sennilegt a finna olu eldfjallasvi. er a ekki alveg tiloka. a finnst til dmis ola fornum hraunlgum Diskeyju vestur Grnlandi.

heatflow_1193325.jpg a eru til tvennskonar upplsingar um hitann setlgum, sem koma a gagni. Streymi hita upp r setgum botninum hefur veri mlt va Norur Atlantshafi. Mlieiningin sem notu er fyrir hitastreymi er milliwtt fermeter, ea mWm2. Fyrsta myndin snir ggn um mlingar hitastreymi umhvefis sland, en Drekasvi er merkt me rauu strikunum. slandssvi og gosmyndanir hryggnum fyrir sunnan og noran land er a sjlfsgu heitt svi, eins og guli liturinn snir (me 100 til 150 mWm2). En meiri parturinn af Drekasvinu, innan rauu lnunnar, er snt hvtt myndinni, me lgra histastreymi, um 75 til 100 mWm2. Aeins austasta horni Dreka er grnu svi, frekar kalt, me 50 til 75 mWm2.

Mynd nmer tv snir ggn um hitastreymi seti sem inniheldur olu vs vegar heimshfunum. a er greinilegt a gildi milli 20 og 30 mWm2 er algengast oluberandi setlgum, en a er tluvert kaldara en jafnvel kldustu svin Dreka. heatflowseds.jpg

a er til annar og betri mlikvari hitann setinu, en a er hitastigull. Hann gefur hitann me vaxandi dpi jarskorpunni og fst aeins me fremur djpum bornunum. A mr vitanlega eru ekki til slkar mlingar Dreka. slandi hefur veri mldur hitastigull, sem er allt a 200oC km, en landgrunninu, utan virka gosbeltisins, eru til nokkur ggn. Til dmis er hitastigull 500 m djpri borholu Flatey Skjlfanda um 50 C/km. Hitastigull Vk Mrdal er tpar 50 C/km og djp hola Vestmannaeyjum er me hitastigul milli 50 og 60 C/km. Hitastigull setlgum ar sem ola er unnin er yfirleitt mun lgri en essar tlur umhverfis sland, ea bilinu 20 til 30oC/km.

Drekasvi er mrkum thafsskorpu (eldgosamyndun) austri og hugsanlegrar meginlandsskorpu vestri. S sar nefnda er syri parturinn af Jan Mayen hryggnum, en hann kann a hafa veri hluti af eystra landgrunni Grnlands. Sennilega er hitastigull Dreka v tluvert hrri en almennt gerist svum ar sem set inniheldur vinnanlegt magn af olu, en v miur vantar mig alveg beinar tlur um hitastigul Drekasvinu. rija myndin snir roskun olu jarlgum, sem hafa hitastigul um 50oC/km, sem kann a vera vieigandi fyrir Dreka. ar vri olan aeins 1 til 2 km dpi, sem er mjg venjulega grunnt samanburi vi svi jru, ar sem ola er unnin. svo litlu dpi setinu vri htt vi a ola og gas s egar roki upp og t r setinu, en aeins frekari rannsknir munu skera r um a.
50ockm.jpg

ri 1974 voru boraar einu holurnar sem til eru Drekasvinu, sndar riju myndinni. a var alja borstofnunin (Ocean Drilling Project) sem borai essar holur (Leg 38). r eru v miur fremur grunnar, og aeins ein eirra (hola 350) er innan Dreka, en hinar nsta ngrenni (348, 349, 907, 985). Hola nmer 350 er um 400 metra djp og er eina holan innan Dreka. Hn er Terter setlgum, en endar basalti, sem er um 44 milljn ra gamalt og fr Esen tma. Hola nmer 348, rtt vestan vi Dreka, fr gegnum 500 metra ykk setlg fr Terter tma, en endai basalt innskotum sem eru um 19 milljn ra gmul. Innskotin hafa troist inn set fr lgsen (ca. 30 milljnir ra). Ekki var olu vart essum borunum, enda var a ekki tilgangur eirra rannskna.


Drekasvi: hva er kolvetni ori roska?

roskun olu Ola myndast sennilega nr llum tegundum setlaga hafsbotni. Hvernig hn rast og hvort olan varveitist setinu er h v, sem jarfringar kalla maturation ea roskun. Fyrsta myndin snir roskun setlgum vissu svi, ar sem kveinn hitastigull rkir. Taki eftir a hr er olan aallega 2000 til 4000 metra dpi setinu. ar fyrir nean hverfur ea minnkar olan og gas tekur vi dpra. Vi hrri hitastigul hverfur essi ola og hennar sta kemur metan gas.

Olan myndast r lfrnum efnum setinu milli 60 og 150 stiga hita. egar hitinn fer yfir um 150 stig, breytist olan og roskast metan gas. Oluglugginn er v ltill og rngur og algjrlega hur hitastigul jarlgunum. Kolvetni jarlgunum roskast v me hkkandi hita. Fyrst eru lfrnar leifar rkjandi setinu vi lgan hita, en egar hitinn vex myndast olan oluglugganum fr 60 til 150 stigum, og me frekari hitun setlaganna brotnar olan niur metan og nnur gas sambnd.

Ef hitastigull er hr, roskast olan snemma og breytist hratt metan gas. San getur gasi haldist setinu ea risi upp vi og sloppi t hafi fyrir ofan hafsbotninn. N eru i sjlfsagt a velta v fyrir ykkur, eins og g, hve hitastigull er hr setlgum Drekasvinu. a er von a i spyrji, v hr hitastigull ir engin ola og ef til vill eitthva gas, ea jafnvel ekki einu sinni gas! g hef leita va, en mr hefur ekki enn tekist a finna neinar upplsingar um hitastigul essu svi. Ef til vill hefur hann aldrei veri mldur.

a er alekkt a hitastigull er hr grennd vi gosbelti og nlgt jarmyndunum sem hafa myndast vi eldgos. Undir slandi er til dmis oft mldur hitastigull sem er um 200oC km dpis, en sennilega er hitastigull undir slandi vast hvar um ea yfir 80oC km. Af eim skum er mjg sennilegt a ola finnist til dmis hinni feikna ykku setmyndun, sem fyllir upp Eyjafjararl. Seti hefur sennilega hitna svo miki, a ll lfrn efni hafa breyst metan gas ea kolagas og gufa brott. olurku setlgunum undir Norursj er hitastigullinn hins vegar aeins um 30C/1000 m, sem er kjri fyrir myndun og verndun olu setinu. Htt er vi a hitastigullinn s mun hrri llum svum grennd vi sland. Vonandi fum vi a heyra um mlingar hitastigul Drekasvinu fljtlega, ea bum vi ekki einmitt jflagi, ar sem allt er opi og agengi greitt a llum slkum opinberum skjlum? g vona stranglega a svo s.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband