Myndbnd Eldfjallasafns

Ekkert a gera yfir jlin? skalt skoa myndbnd Eldfjallasafns, slensku og ensku, hr YouTube

slenska tgfan https://www.youtube.com/watch?v=mBRgmsk-wv4

Enska tgfan https://www.youtube.com/watch?v=At5vTJi5H6A

Htakvejur

Haraldur


Campi Flegrei a rumska

Rtt fyrir vestan borgina Napol talu, j, eiginlega tjari borgarinnar, er eitt risastrt eldfjall, sem er a byrja rumska. a heitir Campi Flegrei, ea Brunavellir. ar er askja, sem er 12 km verml, en hn myndaist miklu sprengigosi fyrir 39 sund rum. Anna strgos var fyrir um 15 sund rum. Lti gos var Campi Flegrei skjunni ri 1538 og er a sasta gosi. a geri tluveran ursla og hlst upp ntt ggmynda fjall: Monte Nuovo. Myndin sem fylgir er samtma gosinu og er essi trrista merk heimild.montenuovo_copy.jpg

Miklar breytingar eru gangi hverum skjunni og land er a rsa. Gas streymi upp r hverum skjunni hefur stugt aukist san mlingar hfust kringum 1982. Samfara v hefur hiti hverunum aukist, og landris skjunni er gangi. t fr essum ggnum og rum hafa Giovanni Chiodini og flagar sp v a lkur su gosi innan 100 til 120 ra. eir telja jafnvel a gos gti hafist innan 4 til 5 ra, en lkur eru a a veri sar. a er v mikil vissa gangi, en a er greinilegt a httustand rkir svinu, ar sem sundir ba n og mikil mannvirki eru fyrir hendi.

hiti_1297190.jpg


trlegt en satt...

Myndin snir hitafar rtt fyrir noran 80 gru norur. Svarta lnan snir mealtal lofthita fyrir tmabili 1948-2002. Bla lnan snir hitafar ri 2016. a er einstakt sgu mlinganna og synir vel hva hlnunin er r. Hitafar er n meir en t graum yfir meallagi.

arctic.jpg


Hva hkkar sjvarbor miki lok aldarinnar?

global_average_sea_level_change_medium_1.pnghrifamesti ttur hnattrnni hlnun jarar er hkkandi sjvarbor. a orakast af hraari brnun shellunnar yfir Grnalndi og Suurheimsskautinu, samt brnandi hafs. a er augljs stareynd a mli er alvarlegt, en eins og fyrsta mynd snir, hkkar stugt og me vaxandi hraa. a hefur flkst fyrir vsindunum a gera reianlega sp um sjvarbor framtarinnar, en vandinn er augljs. Suurheimsskauti tapar um 147 milljrum tonna af s ri hverju, aallega vestur hlutanum, og Grnlandsjkull tapar um 269 milljrum tonna ri. nnur myndin snir sj spr vsindanna um stu sjvarbors jru ri 2100. Elstu sprnar eru til vinstri, en r njustu og reianlegustu eru til hgri. r benda til a sjvarbor veri um 1.3 m hrra vi nstu aldamt en dag, en geti jafnvel n 2 metrum. En mesta vissan er barandi run mla jklum vestur hluta Suurheimsskautsins. ar eru risastrir skrijklar, eins og til dmis Thwaites jkull, sem eru byrjair a vera rlegir og geta haft mikil hrif nstunni ef eir skra fram me auknum hraa hafi og brna. N er hreyfing essum jkli til dmis nokkrir km ri.screen_shot_2016_12_15_at_1_47_48_pm.png

Breytingar sjvarbori hafa auvita mikil hrif slandi framtarinnar, en mli er flki. fyrsta lagi eru breytingar stu sjvar hr landi tengdar landrisi vegna brnunar slenskra jkla. a hefur berandi hrif Hfn Hornafiri og mun a llum lkindum spila hfninni ar ninni framt. ru lagi eru breytingar hr einnig har jarskorpuhreyfingum, sem hafa ekkert me jkla a gera en eru tengdar Mi-Atlantshafshryggnum. annig sgur Seltjarnarnesi vegna ess a a er a frast mtt og smtt fjr gosbeltinu vegna landreks. rija lagi er sjvarstaa hr undir hrifum fr yngdarsvii Grnlands, en a breytist framtinni vegna minnkandi fargs Grnlandsjkuls. annig er erfitt a sp um framvindu mla hr. N er yfirbor Tjarnarinnar um 2,2 metra fyrir ofan sjvarml og enginn veit hvenr sjr fellur inn Tjrnina.


Er heimurinn kominn koldox toppinn?

co2.jpga er ljst a hnattrn hlnun er af vldum tlosunar af koldox af manna vldum. Koldox andrmslofti hefur hkka stugt r fr ri, en n r virist svo sem eitthva jafnvgi s a koma , og ri 2016 mun tlosun vera svipu og fyrra, eins og sj m fyrstu mynd. tlosun hefur vaxi um 1% undanfarin rj r, en sama tma hefur hagvxtur jru vaxi um 3% rlega. Vi erum farin a hndla orkugjafana sem grafnir eru r jru miklu sparlegar en ur. rtt fyrir etta fer koldox andrmslofti hkkandi, eins og nnur mynd snir. a stafar sennilega af v a hinga til hefur miki magn af koldox fari hafi, en n btist a enn vi andrmslofti. r verur magni af koldoxi andrmslofti fyrsta sinn yfir 400 ppm. Mannkyni dldi enn t lofti rmlega 36 ggatonnum af koldoxi ri 2015, sem er til dmis um 60% meiri tblstur en ri 1990. Kna losar um 29% af koldoxi rlega en fr 2013 hefur dregi verulega r tlosun ar, aallega vegna minni notkunar kolum til eldsneytis. Indlandi hefur tlosun koldoxs hins vegar hkka tluvert. essar niurstur gefa okkur einhverja von og eru stur til bjartsni loftslagsmlum, en ess ber a gta, a etta kann a koma of seint. Loftslagshrifin eru komin fulla fer, hnattrn hlnun setur n hitamet hverju ri, og lkkun tlosun n getur ekki stva run sem er gangi. En samt, full sta til a vinna allan htt a frekari minnkun tlosun koldoxi.monaloa.jpg


Dlar bergi skr sgu kvikunnar

porphyry.jpgHraunkvika myndar strar kvikurr jarskorpunni, en vi vitum mjg lti um hva er a gerast arna niri kvikunni fyrir eldgos. En a fljta kristallar af msum gerum kvikunni, og eir eru mist a vaxa og stkka, ea brna og minnka kvikurnni. essir kristallar eru n a fra okkur upplsingar um sgu kvikunnar, sem vi getum lesi me efnagreiningum hinum msu lgum kristalla, eins og rhringir segja okkur sgu trjnna. Hraungrti sem vi finnum yfirbori jarar inniheldur nr alltaf msa stra kristalla, sem vi kllum dla. Algengastir eru ljosgrir ea hvtir kristallar af feldspati, en einnig grnleitir livn kristallar og svo svartir kristallar af proxen. Berg sem er mjg rkt af strum kristllum er kalla dlaberg, eins og fyrsta mynd snir. egar vi skerum kristallanna og skoum srstakri smsj, keur ljs a innri ger hvers kristalls er flkin. ar skiftast lg af mismunandi efnasamsetningu. smsjnni birtast essi lg sem mismunandi litir. kristalzoning.jpgeir sem hafa kkt slka smsj vera vitni af hinu trlegru fegur og dr, sem br kristllum og innri ger hraungrtis. En a merkilega vi essi litbrigi og essar sveiflur efnasamsetningu kristalla er, a r eru skrr fyrir breytingar kvikurnni. essar breytingar eru margvslegar. r geta til dmis stafa af v a n og heitari kvika berst inn rna r djupinu. r geta einnig merkt eldgos, egar hluta af kvikurnni gs yfirbori og rstingur ea hiti rnni lkkar. Vi erum frumstigi me a lesa sgu kvikurnna me essari afer, en n er ljst a sveiflur innir ger kristalla, eins og snt er myndinni, eru ef til vill a skr breytinar rnni sem vara nokkra daga ea vikur. a er v mikilvgt a ra frekar slkar bergfrirannsknir til a skilja kvikuna betur.


Blmgun eykst um 47% hafinu

phytoplankton_0001.jpgSjrinn umhverfis okkur Norur Atlantshafi er grnn. Sjrinn Karbahafi og Mijararhafi er fallega blr, en hann er blr vegna ess a hann er dauur, snauur af grnrungum. Sjrinn norri er hins vegar fullur af grnrungum, sem gefa honum lit og eru grundvllur fukjejunnar og alls lfrkis hafsins. Mlingar me gervihnttum gera kleift a kvara framleini lfrkis hafinu og fylgjast me v hvernig framleini breytist me tmanum. a eru aallega mlingar blagrnu. N egar hafsekjan dregst hratt saman norurslum, nr slarorkan til enn meiri hluta hafsins og framleini rkur upp. rungar blmgast. Fr 1997 til 2015 hefur framleini hafinu norurheimsskautinu hkka um 47% af essum skum. a er ekki vita hve lengi framleini getur vaxi ennan htt, en hn mun takmarkast af v hva miki nringarefni er fyrir hendi hafinu og hve lengi a dugar. Miki nringarefni berst til sjavar me slenskum jkulm og einkum me jkulhlaupum kjlfar eldgosa. En stra breytingin er a gerast n, egar hafs hverfur, en nr ljs a geisla yfir n hafsvi og blmga au. Myndin snir slka blmgun Norur-Atlantshafi og shafinu.


Hva gerist ri 536?

10584_2016_1648_fig3_html.jpga gerist eitthva jru ri 536, sem er enn dularfull rgta. Ritaar heimildir skra fr miklu ski himni. Rannsknir fornum trjm sna a trjhringir eru venju unnir essum tma, Norur Evrpu, Monglu, vestur hluta Norur Amerku. Uppskerubrestur var og hungursney rkti, en sumir telja a hi sara s tengt plgunni, sem byrjai a geisa essum tma. Margir hafa stungi upp a mikill loftsteinn hafi hrapa til jarar etta r, en engin vegsummerki hafa fundist enn. L.B. Larsen og flagar hafa snt fram a skjarni fr Grnlandi inniheldur tluvert magn af brennisteini fr um ri 536 og 540. a rennir stoum undir kenningu a hafi tv mikil eldgos haft djp hrif veurfar norur hluta jarar. Anna gosi var um 536 en hitt um 540 A.D. Trjhringir benda til a ri 536 hafi veri kaldasta ri sastin tv sund r.

Rmarborg og Miklagari tku menn fyrst eftir skinu mikla mars ri 536, en a vari 12 til 18 mnui. Bi gosin virast hafa veri svipu a str og gosi mikl Tambora ri 1815. MatthewToohey og flagar hafa reikna t lkan af loftslagsr-hrifum fr essum eldgosum og niurstaan er snd fyrstu myndinni. ar kemur fram um 2 stiga klnun norurhveli jarar eftir essi gos. Ekki er vita hvaa eldfjll voru hr gangi, en grunur leikur a gos El Chichon eldfjalli Mexk hafi valdi hamfrunum miklu ri 540 AD.


Njar rstir Norrnna manna Amerku?

point_rosee_settlement_site_map.jpgEins og llum er kunnugt, fundust rstir norrnna manna LAnse aux Meadows norur odda Nfundnalands ri 1961. N virist sem nnur norrn bygg s hugsanlega a koma ljs nrri suvestur odda Nfundnalands. Fyrsta myndin snir stasetningar eirra. essi umdeilda forna bygg fannst fyrst Google Earth, skaga sem vefnist Point Roose. Hr me fylgir mynd, sem g hef teki af Google Earth. Raui hringurinn umlykur svi, sem er athyglisvert og til rannsknaar. ar m sj myndinni tlnur, sem kunna a vera gamlir torveggir ea garar. Einnig hefur fundist eldst, mrarraui og vsbendingar um jrnvinnslu. En engar aldursgreiningar hafa veri gerar, og engin rugg merki hafa komi ljs enn sem benda ruggt vist norrnna manna essum sta. point_rosee.jpg


Hiti lofti og sj

cx96kuawgaax2pu.jpgVi tkum vel eftir hitabreytingum loftinu umhverfis okkur, en gleymum hitanum hafinu. a er mrgum sinnum meiri hiti sjnum en lofthjp jarar, eins og myndin snir. Og hitamagni hafinu fer hratt vaxandi dag. Hitaorka yfirbori jarar skiftist nokkra tti, en allur essi hiti kemur fr slu. Einn er s ttur, se varar hitann loftinu (bltt mynd). a er hitinn, sem vi ekkjum best. Annar er hitinn, sem geymist hafinu, en hann er um tu til hundra sinnum meiri a magni til en hitinn llu andrmsloftinu (svart mynd). riji er hitinn yfirborslgum jarar, annar en jarhitinn. Einingin fyrir hitann er joule, en hitinn hafinu hefur aukist fr um 50 ZJ kringum 1980, upp um 250 ZJ dag (1021 J = ZJ ea zettajoule). Um 90% af hitanum fer hafi enn. ar eigum vi ekki aeins um yfirborshitann, heldur einnig hitann dpri lgum hafsins. Meiri parturinn af essum hita er efri hluta hafsins, fyrir ofan 2 km dpi, sem er um helmingu af llu hafinu. Eins og myndin snir, er essi hlnun heimshafana eitt sterkasta merki um hnattrna hlnun dag.


Fyrri sa | Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband