Bloggfrslur mnaarins, mars 2011

Mandela og Washington gtu a

nelson mandelaa er miki rt lndum Norur Afrku essa dagana og lkur a nir menn og njar stjrnir taki ar vld va a loknum byltingum. Hver er reynslan af byltingum yfir leitt? a er eitt a hrinda af sta byltingu, en svo allt anna ml a stjrna farslan htt eftir, og enn meiri vandi a leyfa lri a koma landinu sar. Sagan segir okkur a nr allir forsprakkar byltinga hafi teki einrisvld og haldi eim lengi eftir byltingu. Ltum Napleon, Lenn og Castr sem nrtk dmi. georgewashingtonEinri er spillandi og algjrt einri er algjrlega spillandi, segir sagan okkur. g held a eir Nelson Mandela og George Washington su einu forsetarnir sem stru byltingum, en gfu svo fljtlega vldin aftur hendur lrinu virulegan htt. eir voru bir heiursmenn. Vonandi koma arir slkir fram vettvanginn Norur Afrku.


Bera jarvsindamenn byrg?

lAquilag vann lengi vi rannskn virku eldfjalli rija heiminum. bar orpum umhverfis fjalli klluu mig eldfjallsdoktorinn. g var maurinn sem hafi menntun, tki og tbna til a fylgjast me fjallinu. eir spuru mig oft frnum vegi: Er ekki allt lagi me fjalli okkar? g svarai alltaf: J, allt lagi nna. Nema einn daginn, gloprai g essu v miur t r mr: J, a er allt lagi mean g er hrna. Nokkrum dgum sar urfti g a skreppa fr og var rtt a stga upp litla flugvl, sem lenti tni vi eitt orpi. Allt einu vorum vi umkringdir strum hp, sem spuri: Af hverju ert a fara burt? Er fjalli a fara a gjsa? g hafi broti af mr siferilega gagnvart flki sem treysti mr. Hvaa byrg hvlir vsindamnnum, sem kunna a hafa upplsingar varandi v ea httu sem getur stafa af nttruhamfrum? Yfirleitt hfum vi liti etta ml sem siferilega byrg hinga til, en n kann mli a snast tt framtinni a jarvsindamenn beri lagalega byrg. InSar LAquila bigTkum dmi um jarskjlftann grennd vi mialdaborgina LAquila talu, rtt fyrir noraustan Rmarborg. LAquila jarskjlftinn 6. aprl 2009 var af strinni 6,3. Hann var aeins 9,5 km dpi og a minnsta kosti 308 manns frust, og borgin var lg rst, eins og fyrsta myndin snir. Myndin til hliar er ger me radar, og er tekin r gervihnetti nokkrum dgum eftir skjlftann. Hn snir hvernig jrin grennd vi LAquila hreyfist sambandi vi skjlftann. Stri grni kassinn snir upptkin. talskur vsindamaur, Giampaolo Giuliani, gaf t tilkynningu mnui ur a htta vri strum jarskjlfta essu svi talu. Myndin til hliar er af Giuliani, me rstirnar af borginni bakvi. Hann byggi sp sna radon gas mlingum. Fyrri reynsla snir, a radon gas streymir auknu magni upp r jrinni rtt fyrir jarskjlfta. Myndin sem er nest er lnurit fyrir radon gas grennd vi Japnsku borgina Kobe. ar var str skjlfti ri 1995, um 7,0 a str. a er ljst a radon gasi gat essu tilfelli gefi avrun um yfirvofandi skjlfta. Giampaolo Giuliani and th 001Mlingar Giulianis talu sndu a vaxandi magn af radon gasi streymdi upp r jarskorpunni grennd vi LAquila dagana ur en skjlftinn skall . Hann lt vini og ngranna vita af yfirvofandi httu, en yfirmenn hans og stjrnendur jarskjlftarannskna talu hfu sett bann a a hann gfi t formlega yfirlsingu um yfirvofandi skjlfta, af tta vi a algjrt ngveiti yri svinu. Sex dgum fyrir skjlftann hldu sj vsindamenn opinberan fund um standi, en gfu ekki t vivrun, rtt fyrir upplsingar Giulianis. Tveimur mnuum sar sakai talskur dmstll essa sj jarskjlftafringa um manndrp, fyrir a a hafa ekki sent t vivrun um yfirvofandi httu. Aeins viku fyrir skjlftann hfu essir vsindamenn gert allt til a ra flk svinu og telja v tr um a halda sig heima borginni LAquila. KobeFlagar sjmenninganna um allan heim sfnuu 5165 undirskriftum eim til stunings (ar meal lista eru tuttugu slenskir jarvsindamenn), og stafesta brfi sem sent var til forseta talu a a s enn engin vsindaleg afer til a gefa t sp um yfirvofandi jarskjlftahttu. Rttarhldum var fresta ar til hinn 28. febrar 2011, en g hef ekki frtt frekar af gangi mlsins, n hva hefur ori um hetju fksins: Giancampo Giuliani.

Endalok Vaxtar

FjldiVxtur, einkum hagvxtur, er kjror, einskonar trarbrg og sennilega eitt sta markmi hagfringa og flestra stjrnmlamanna um heim allan. Hagvxtur er forsenda velmegunar, segja eir herrar. En vxtur er af msum gerum: einn berandi vxtur er fjlgun mannkyns. Annar vxtur er aukning koltvoxs og annara rgangsefna andrmslofti. Hva getur jr okkar bori mikinn vxt? Hvenr eru hin msu jarefni sem nausynleg eru mannkyninu uppurin? g byrja eim vexti sem er mest berandi: fjlgun mannkyns. hvert sinn sem g sn aftur til landa rija heiminum, ar sem g starfa, er fjlgunin mjg berandi og reifanleg, hvort sem er Indnesu, suur Amerku ea Afrku. Skgar eru a hverfa, n orp a rsa af grunni, reykur liggur yfir landinu ar sem frumskgurinn brennur, og umferin er trleg. Fyrsta myndin snir frjsemi ea mannfjldaaukningu allrar jarar (raua lnan), en ggnin eru fr World Bank. dag fast rj brn jru hverri sekndu. a hefur eitthva aeins dregi r vextinum, en hann er enn langt fyrir ofan eitt prsent. Bandarkjunum er hann kringum ea rmlega eitt prsent, eins og bla lnan snir. Hva er etta me sland? Gula lnan snir a fjlgun hr landi er mjg skrikkjtt, en alla vega nokku yfir einu prsenti. Frjsemi slandi er n 2,1 barn hverja konu. g tek eitt prsent sem sanngjarna tlu fyrir fjlgun jru nstu aldir. SpáVonandi er etta allt of htt tla, v essar niurstur lta illa t. Eitt prsent ir tvfldun mannkyns sjtu rum, 13 milljara ri 2075. ess m geta a mannfjldi jru hefur tvfaldast meir en 32 sinnum a sem komi er. nnur mynd snir ferli nstu aldir, reikna me essum forsendum. g htti ri 3050, en erum vi komin me fjarstukenndan flksfjlda, sem samsvarar einum manni hvern fermeter alls landsvis jarar ofan sjvarbors. Sra Thomas R. Malthus benti fyrstur manna etta mikla vandaml varandi flksfjlgun strax ri 1798, og hlt v farm a hungursney og sjkdmar muni seta takmrk fyrir flksfjlgun jru. Hann spi, reyndar rangt, a mannkyn yri ori fulaust miri ntjndu ldinni. En bum n vi: g notai 70 r sem ann tma sem tekur a mannkyn tvfaldist. Tvfldunartmi mannfjlda slandi hefur veri um 54 r undanfari. Flestir vsindamenn sem fjalla um spr um mannfjlda jarar vilja ekki taka til greina slkar tlur, heldur skapa eir lkn sem sp aeins um 10 milljrum ba jru ri 2050. Vi skulum vona a eir hafi rtt fyrir sr, en a er merkilegt me slkar spr, a ferillinn byrjar alltaf a bogna niur strax og spin kemur inn framtina. Er etta elisbundin bjartsni, skhyggja, ea hva? a er elilegt a bast vi v a fjsemi minnki rija heiminum EGAR ea EF efnahagur og menntun eim jum batnar verulega. En ar mti vega framfarir heilsugslu og hreinlti, sem draga r dausfllum. Spurningin er: eru endalok flksfjlgunar og einnig endalok vaxtar, fyrst og fremst tengd byrgum aulinda og jarefna, ea ra umhverfishrif af manna vldum mestu? g held a g s ekki endilega meir svartsnismaur en gengur og gerist, en mr finnst vel ess vert a velta essu mikilvga mli fyrir mr frekar seinni frslum blogginu.

Verur nsti stri skjlftinn Amerku?

1700skjlftinnFlestir einbna suur Kalifornu sem mesta httusvi sambandi vi jarskjlfta Amerku, en sennilega er rtt a lta tluvert norar. ri 1700, hinn 26. janar um kl. 9 a kvldi rifnai eitt sund km lng sprunga jarskorpuna sigbeltinu undir vestur hluta Norur Amerku og jarskjlfti af strargrunni 9 skk alla Kyrrahafsstrnd Bandarkjanna og Kanada. a var Juan de Fuca flekinn sem var a sga undir Norur Amerku flekann. Flekahreyfingin essu sigbelti er nokku erfi, v Jan de Fuca flekinn er ungur, heitur, tiltlulega elislttur, og sgur v treglega undir Norur Amerku me mealhraa um 3 sm ri. Af eim skum er halli sigbeltinu ltill, ea um 20 grur fr lrttu, og mikil spenna hlest upp skorpunni milli strra skjlfta. Myndin fyrir ofan snir versni af sigbeltinu, ar sem skjlftinn mikli gerist. skrapp flekinn um 20 metra niur mttul jarar. Flbylgjan gjreyddi orp innfddra Vancouver eyju, og flbylgjan ni alla lei til Japan, hinu megin Kyrrahafsins. a eru heimildir fr Japan sem gera okkur kleift a tmasetja ennan mikla skjlfta. ar landi var etta fyrirbri kalla munaarlausa flbylgjan ar sem hn birtist n ess a nokkur jarskjlfti gengi yfir undan, eins og ttt er. Seinni myndin er lkan af dreifingu flbylgjunnar yfir Kyrrahaf ri 1700. Tsunami1700N telja margir skjlftafringar a skur skjlfti geti gerst essu sigbelti um 500 ra fresti, ea jafnvel oftar, og rifnar skorpan fr norur hluta Kalifornu og allt norur til vestur strandar Kanada. N eftir stra skjlftann Japan hafa bar Oregon og Washington fylkja vakna vi illan draum, og tta sig v a strandlengja eirra gti ef til vill veri nsta hamfarasvi. Hinga til hefur herzlan veri mest jarskjlftahttuna Los Angeles og suur Kalifornu, en n kann a a breytast. Sigbelti sem ekki hafa rifna lengi, og legi dvala nokkur hundru r, eru mjg lklegir vgvellir stru skjlftanna framtinni. Cascade sigbelti og vestur strnd Oregon, Washington og Bresku Columbu eru v vglnu.

Komu sumir frumbyggjar Nja Heimsins fr Evrpu?

srndinegar sldin st sem hst fyrir um 18 til 20 sund rum, var heimur okkar hr Norur Atlantshafi tluvert lkur v sem n er. Eins og myndin til hliar snir, var hafsekja yfir meiri hluta Norur Atlantshafs essum tma, fr vestur strnd Frakklands og alla lei til Maine austur strnd Norur Amerku. sland var langt inni sbreiunni. essum tma var jflokkur vestur hluta Evrpu sem er kenndur vi felli Solutr Frakklandi: Solutrean menningin. Minjar eirra finnast einnig Spni og Portgal. Helsta einkenni eirra voru glsilegir rvaroddar og spjtsoddar r tinnu, sem gerir voru af miklum hagleik, eins og nnur myndin snir. Oddarnir lkjast mjg eim sem Clovis menningin skildi eftir meginlandi Norur Amerku fyrir um rettn til fjrtn sund rum, sem g hef nlega blogga um hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1153257/ Eru Clovis og Solutrean menningarnar skyldar? Fru Solutre menn mefram hafsrndinni, og lifu eins og eskimar v sem hafi gaf, ar til eir komust alla lei til austur strandar Norur Amerku? Hittu eir ar fyrir fk sem hafi komi til Nja Heimsins fr Asu tv sund rum ur? Solutreanetta eru spennandi spurningar, og margir hafa vellt essu fyrir sr undanfari. essu til stunings hefur veri bent a fundist hafa Norur Amerku rjr ea fjrar hauskpur af flki sem hefur cro-magnon einkenni Evrpuba, lk einkennum Asumanna. Ein er til dmis hauskpa af konu Minnesota, sem er talin um 15 til 20 sund ra. nnur er hauskpa af konu Mexk sem er fr v um 13600 rum. Mannfringar og fornleifafringar munu halda fram rannsknum essu svii, og deila um niurstur. En mli er srstaklega vikvmt fyrir ndnana Norur Amerku, sem vilja alls ekki taka til greina neinar tilgtur um frumbyggja fr Evrpu essum tma. Nlega fannst beinagrind af karlmanni Washington fylki, um nu sund ra gmul: Kennewick maurinn. Fornleifafringar bentu kvein cro-magnon einkenni hans. Indjnar svinu nu eignarhaldi beinagrindinni og bnnuu frekari snatku sem var nausynleg til a gera greiningu erfarefni. Samkvmt lgum er essi beinagrind elsti indninn, en vsindin f hvergi nrri a koma til a prfa mli.

Getur jrn sjnum dregi r hlnun jarar?

blagrnari 1996 var eldgos Vatnajkli, me upptk noran Grmsvatna og miki jkulhlaup streymdi til sjvar. Miki af eldfjallasku, leir og sandi barst t hafi sunnan slands. Fljtlega kom ljs myndum gervihnatta yfir Norur Atlantshafi, a plntusvif blmstruu skyndilega hafinu sunnan lands. Gat a veri a grur svifrunga hafinu hefi teki vi sr vegna efna sem brust t Norur Atlantshafi jkulhlaupinu? Var a efni ef til vill jrn? Skyldi askan fr Eyjafjallajkli fyrra hafa valdi mikilli blmgun svifrunga Atlantshafi? a er margt sem bendir til a jrn geti hjlpa til me a draga koltvox t r andrmsloftinu og niur hafi. Ef svo er, er mguleiki a auki jrn hafinu geti hjlpa til me a draga r ea vinna mti hlnun jarar. etta er tengt hlutverki jrns myndun blagrnu, sem er sambrilegt vi mikilvgi jrns a mynda haemoglobn bli okkar. Vi borum lifur ea spnat til a taka inn meira jrn. Svifrungar hafinu hafa blagrnu og nta slarorku til vaxtar. Jrn er nausynlegt efni blagrnu, en jrn er mjg litlum mli sj, og takmarkar a v mjg miki bi vxt og fjlgun svifrunganna. Fyrsta myndin snir dreifingu blagrnu hafinu, en hn er berandi mest norarlega norurhveli. Hins vegar er sjr umhverfis mibaug tr og dauur. Sundaa var um 1980 a Bandarski haffringurinn John Martin benti , a ef til vill vri hgt a orsaka mikla fjlgun svifrunga hafinu me v a dreifa jrni yfirbor hafsins. a merkilegasta sem gerist vi fjlgun svifrunga og plntusvifs almennt hafinu er a, a essar lfverur neyta koltvoxs og lkka annig koltvoxmagn hafsins of andrmsloftsins. Er hgt a draga r hlnun jarar me v einfalda bragi a str jrni hafi? etta er spennandi spruning, og hafa n tilraunir hafist til a prfa a raun. a er trlega lti jrn sjnum, ea um a bil einn partur af milljari. a stafar af v a jrn leysist upp mjg treglega sj. Af eim skum eru jrnbirgir fyrir svifrungana mjg takmarkaar. Eins og seinni myndin snir, getur sjrinn teki upp koltvox r andrmsloftinu, sem er bundi vefji svifrunga. En til ess arf jrn a vera fyrir hendi. Svifrungarnir falla san til botns og ar me grefst koltvoxi setmyndunum hafsbotni. Jrn-rka kerfi pumpar annig koltvox niur r andrmsloftinu og niur hafsbotn. a gti ann htt dregi r hlnun jarar. En etta er kenningin; hver er raunveruleikinn? N eru a hefjast tilraunir me a bera jrn str svi hafsins. a hafa veri gerar fjrtn tilraunir san 1993, en a er of snemmt a dma um rangurinn. Vi skulum fylgjast vel me essu merkilega mli. g bendi vefsu sem vsindamenn fr tlf hsklum gera t, og veita frekari upplsingar um dreifingu jrns hafi: http://isisconsortium.org/page.do?pid=46115

Fyrstir Nja Heiminum: rvaroddar eldri en Clovis

ClovisrvarNorur Amerka hefur lengi veri kllu nji heimurinn. annig litu innflytjendur fr Evrpu Amerku, egar eir fluttu vestur um haf tjndu og ntjndu ldinni, leit a nju lfi, njum vintrum og meiri tkifrum. Antonin Dvorak samdi jafnvel heila symfnu um hugmyndina. Meginlandi ber nafn me rentu, v a mannkyni uppgtvai a tiltlulega nlega. Lengi var tali, a fyrstu menn hefu komi til Amerku fr Asu fyrir um a bil 13 sund rum, og gengi yfir Beringssund sldinni egar sjvarstaa var mun lgri en hn er dag. eir voru nefndir Clovis, og helsta einkenni eirra voru fagurlega gerir rvaroddar og spjtsoddar, eins og fyrsta myndin snir. Ef svo er, er a enn mikil rgta a slkir oddar hafa aldrei fundist Sberu ea austur hluta Asu, ar sem Clovis flki er tali eiga uppruna sinn. En njar uppgtvanir, sem voru gerar opinberar dag, benda til a Clovis hafi alls ekki veri fyrstu mennirnir Nja Heiminum. a var uppgrftur fornleifum Texas sem kann a valda byltingu essu svii. Pre Clovis Hr komu fram rvaroddar og nnur tl sem eru meir en tv sund rum eldri en Clovis, ea fr v fyrir um fimmtn sund og fimm hundru rum. Neri myndin snir hluta af efninu sem fannst hr Buttermilk Creek, elstu fornminjagrf Norur Amerku. Eins og sj m vi samanbur myndunum, eru rvaroddarnir greinilega frumstari en Clovis. Sennilega eru eir fyrirennarar hinnar glsilegu Clovis tkni ger rvarodda. er Clovis tknin amersk uppfynning, en ekki innflutningur fr Asu, eins og fyrr var tali.Samanburur myndunum snir a framfarir myndun rvarodda var trlega mikil rmlega tv sund rum.

Jarskpun - Geoengineering

1.KoltvoxHugtaki jarskpun ea geoengineering er tiltlulega ntt af nlinni, en a er vileitni mannkyns til a stra ea breyta umhverfi snu allri plnetunni sr hag. g mun fjalla um msar hliar jarskpun ea jarbreytinga bloggi mnu nstunni. Allar gtur fr v a inbyltingin hfst lok tjndu aldar, hefur maurinn sjlfrtt veri a breyta umhverfi snu. Myndin til hliar snir hina miklu aukningu koltvox innihaldi loftsins, en myndin er bygg ggnum r skjrnum og var. a er greinilegt a koltvox hefur snt miklar sveiflur gegnum jarsguna, en aldrei v lkt sem n er, eins og seinni myndin snir. Hn nr aftur um 450 sund r jarsgunnar. N vitum vi, ef til vill of seint, a etta eru hrif sem vi vildum helst aldrei hafa haft jrina. Jarskpun er sem sagt a breyta einhverri plnetu annig, a hn lkist jru, og s vistvn fyrir mannkyni (terraforming). a var bandarski stjarnelisfringurinn Carl Sagan sem fyrst stakk upp terraforming aa jarskpun fyrir Venus ri 1961, og sar fyrir plnetuna Marz ri 1973. Markmi jarskpunar ea jarbreytingar er a hafa hrif jrina ann veg, a nverandi stand loftslags varveitist, hag fyrir mannkyni. etta lka vi msa ara tti umhverfisins, svo sem um verndun jarar fr rekstrum loftsteina, og httulegri inngeislun fr slinni. 2.skjarniJarskpun vekur strax upp spurningar um siferi og sifri. Getum vi leyft okkur a leika gu og breyta umhvefinu, me athfnum sem hafa vissa tkomu og sem gti veri skalegt fyrir komandi kynslir? Vsindamenn eins og Carl Sagan og hans nemendur hafa leiki sr me hugmyndir um jarbreytingu rum plnetum, en lengi forast a fara inn essa braut varandi jrina okkar. ri 1985 kom t merk bk eftir Bandarska jarefnafringinn Wallace Broecker: How to build a habitable planet. Hr reiknai hann t a me v a dreifa miklu magni af brennisteinsa daglega heihvolfi jarar, vri hgt a vega mti eirri hlnun jarar sem vaxandi koltvox veldur n. En kostnaurinn vi etta vri um $50 milljarar ri. Wally Broecker geri etta meir grni en alvru, en ri 2006 kom t grein eftir Nbelverlaunahafann Paul Crutzen, ar sem hann fjallar frekar um hugmyndina a vinna mti hlnun jarar me brennisteinsa heihvolfi: "Albedo Enhancement by Stratospheric Sulfur Injections: A Contribution to Resolve a Policy Dilemma?" ritinu Climatic Change. N er jarbreyting allt einu orin umruefni vsindamanna og er aeins spursml um hvenr gripi verur til agera. N dag er tali a hrif mannkyns loftslag, vegna tlosunar koltvoxs, samsvari um 2 Wttum fermeter af yfirbori jarar. a er a segja, hitaaukningin er s sama og ef 2-watta perur gli hverjum fermeter jarar, sj og landi. Til a vinna mti essum aukna varma er stungi upp a dreifa brennisteinsa heihvolfi, um 20 til 30 km h fyrir ofan yfirbor jarar. 3.Geoengineeringrija myndin snir magni af brennisteini (sulfur) sem arf til essa, ea 2 til 8 milljn tonn af brennistein ri. a kostar um einn til tu milljara dollara a dreifa einum milljar tonna af brennistein ri, ea allt a $80 milljara ri til a vega mti hlnun jarar dag. En a eru fleiri hugmyndir lofti, sem g mun blogga um sar.


stan fyrir v a Katla er ekki strsta ttannma heims

TiDollaregar Katla gs, eytir hn upp grinni af kviku, sem inniheldur meira ttan en nokkur nnur kvika jrinni. Ttanrka gjskan r Ktlugosum safnast fyrir miklu magni suur strnd slands, aallega sem vikur og sandur Mrdalssandi og Skgasandi, sem inniheldur milli 4 og 5% af ttanoxi. Ttan er mjg merkilegur og nokku dr mlmur. ri 2000 keypti g mr Apple Titanium fartlvu. Hn hefur reynst mr vel, enda er mlmkpan utan um tlvuna r mlminum ttan. Ttanmlmurinn er sterkari en stl, og nr helmingi lttari. Hann hefur hsta hlutfall af styrk mti elisyngd af nokkrum mlmi. Ttan er af eim skum nota allskyns hluti, einkum fluginainum, og meal annars er ttanoxy einnig merginefni hvtri mlningu. Birgir af ttan finnast jru msum lndum, og ar meal stralu, Kanada, Kna, Indlandi, Nja Sjlandi, Noregi og kranu. rsfamleislan er um 90 sund tonn af ttan mlminum og um 4,8 milljn tonn af ttan oxi. Tali er a birgir su um 600 milljn tonn. Einn strsti tturinn er eftirspurn fyrir fluginainn. eina Boeing 777 flugvl fara um 58 tonn af ttan, og ein Airbus A380 vl arf 77 tonn. Til dmis er um 15% af yngd nju Boeing 787 Dreamliner faregaotunnar ttanmlmur. Vegna mikilvgi ttans fluginainum er tali a eftirspurn muni hafa vaxi um 40% ri 2015. Ver ttan hefur v hkka nlega fr $9 til $12 pundi eins og myndin fyrir ofan snir, og mun fara hkkandi. KatlaGler strstu ttannmum heims, eins og til dmis Tellnes nmunni Noregi og Kolari nmunni Finnlandi, er um 5 til 7% ttanox berginu. a er lti meira en au 4 til 5% af ttanoxi sem finnast gosbergi fr eldstinni Ktlu slandi. Hraunkvikan sem kemur upp r Ktlugj, til dmis gosinu ri 1918, er ttanrkasta kvika sem gs jrinni. Vi verum a fara til tunglsins til a f ttanrkari hraunkviku, en tunglinu er basalt sem inniheldur 9 til 13% TiO2. Miki af ttan er unni r sandi mefram strndum meginlandanna. Rtil (TiO2) og ilment (FeTiO3 ea ferro-ttanum) mynda korn sandinum og eru sandkornin af essum ttanrku kristllum skilin fr sandinum vegna hrrar elisyngdar eirra. Elisyngd rtils og ilments er tiltlulega h, ea um 4,3 til 4,7 grmm hvern rmsentimetra og geta strar skilvindur v auveldlega unni essa fgtu kristalla r sandinum. gjskunni sem kemur upp r Ktlu er essu allt ru vsi htta. Ktluaskan er ttanrk, en hr er ttan aallega bundi glerinu sem myndast egar hraunkvikan klnar. Myndin til hliar snir Ktlusku fr einu strsta gosi eldstvarinnar, sem var fyrir um 11 sund rum. Vi Christian Lacasse hfum kanna samsetningu kvikunnar sem kom upp essu gosi. Myndin er tekin gegnum smsj, og a er strax ljst a gleri er eins og vel hrr marmarakaka. Hr skiftast lg af ljsgulu lpartgleri, sem er rkt af ksil, og lg af mjg dkkbrnu basaltgleri, sem er rikt af ttan. Sem sagt: ttani er bundi glerinu, en ekki af neinu magni steindum ea kristllum. Af eim skum er ekki hgt, me ekktum aferum, a n ttani r Ktluskunni, tt miki s af v og grinni af vikri og sandi mefram suurstrnd slands. etta minnir okkur , a a er eitt a vermtu efnin su fyrir hendi miklu magni, en a er svo allt anna a ml efnin su v formi sem er vinnanlegt me ekktum nmuaferum. rija myndin snir ttan innihald kvikunni fr Ktlu. ar kemur einnig fram, a kvikaTiKatlan er tvennskonar: basalt kvika me htt ttan, og lpartkvika me lagt ttan. rija myndin snir ttanmagni kvikunni r Ktlu. ar kemur fram a kvikan er tvennskonar. Annars vegar er basaltkvika, sem inniheldur allt a 5% TiO2. Hinsvegar er lpartkvika, sem hefur mjg lgt ttaninnihald.


Sjaldgfu jarmlmarnir eru gulls gildi

REE1Kna er me nr algjra einokun sjaldgfu jarmlmunum, og n eru gmul murbor og nnur rafeindabor allt einu orin gulls gildi. Sjaldgfu jarmlmarnir eru sautjn frumefni tflu lotukerfisins, fr nmer 57 til 71, og ar meal efnin skandum, yttrum, samarum og fimmtn lantan efnin. Sjaldgfu jarmlmarnir haga sr allir lkt. eir hafa meal annars mjg ga leini. essir mlmar eru missandi rafeindainainum, og nausynlegir vi ger tkjum sem vi reium okkur miki daglegu lfi. REE3eir eru til dmis mikilvgir mlmar tlvum, rafhlum, farsmum, bifreium, seglum, flrsent ljsum, vidediskum og yfirleitt llum tkjum me rafeindaborum. Framleislan af sjaldgfu mlmunum ri 2009 var 124 sund tonn, en eftirspurnin var um 134 sund tonn. Um 97% af llum sjaldgfu mlmunum eru grafnir r jru Kna, eins og myndin fyrir ofan snir, og a er eiginlega engin samkeppni essu svii. Ver llum sjaldgfu mlmunum hefur roki upp r llu valdi, eins og myndin til hliar snir. Ver samarum hefur til dmis hkka r um $20 kl fyrrasumar, upp um $120 kl n febrar 2011. Vibrg rafinaarins Japan og vesturlndum er urban mining ea nmugrftur borgum. REE2SamariumN er byrja a endurvinna strum stl gamlar og reltar tlvur, farsma og annan rafbna, til a n r eim sjaldgfu mlmunum. a er hgt a vinna sjaldgfu jarmlmana r jru rum lndum heims, en tali er a a taki um tu r a koma v til leiar, og mean stjrna Knverjar algjrlega markanum. Knverjar hafa veri skynsamir essu mli og strt v vel me snu volduga efnahagskerfi. Hva er eiginlega a hinum kaptaliska heimi, a tta sig ekki slkum fremur einfldum atrium, fyrr en allt er komi strand? a getur ori drt fyrir jflagi til lengdar a lta berast undan vindi me illa upplsta kaptalista undir stri. Einokun Knverja sjaldgfu jarmlmunum er slandi. g held a a komi ef til vill best ljs ef vi skoum ver samarum undanfari. Eins og myndin fyrir ofan sunir, hkkai kli af samarum r $20 upp $120 sex mnuum fr marz 2010 til febrar 2011. N eru inrkin a byrja a bregast vi. Nmugrftur mun hefjast Mountain Pass nmunni Kalifornu nstunni og gert er r fyrir a hn geti framleitt um 20 sund tonn ri. En framtarnman fyrir sjaldgfu jarmlmana er sennilega hafsbotni. mnganklaVs vegar um heimsins hf finnast hnefastrar klur af mngan, sem liggja hafsbotni og ba eftir v a vlmenni komi til a tna r upp krfu, sem er hf upp og um bor nmuskipi. Mnganklur eru tfellingar af msum efnum r sjnum. Mynd til hliar snir eina slka. r innihalda tluvert magn af drum mlmum (gulli og platnu) og einnig eru r rkar af sjaldgfu jarmlmunum. Ef til vill er ver essum mlmum n ori a htt a nmugrftur hafsbotni borgar sig. er einokun Kna sprungin.



Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband