Bloggfrslur mnaarins, oktber 2015

Tuttugu r af strskjlftum

skja_769_lftar.jpgMyndin snir hvar strskjlftar (strri en 7.0) hafa ori jru undanfarin tuttugu r (1995 til 2015). Njasti skjlftinn af eiri str var s sem rei yfir Afghanistan n hinn 26. oktber (svarti hringurinn), me upptk um 200 km dpi undir Hindu Kush fjllum. essi dreifing strskjlfta sem myndin snir segir okkur magt merkilegt. fyrsta lagi eru nr allir skjlftarnir mtum hinna stru fimmtn jarskorpufleka, sem ekja jrina. ru lagi eru nr allir strskjlftarnir mtum eirrar tegundar flekamta sem vi kllum sigbelti. a eru flekamt, ar sem einn flekinn sgur niur mttulinn undir annan fleka og vi nning milli flekanna koma skjlftar fram. Slk sigbelti eru einkum algeng allt umhverfis Kyrrahafi. Taki einnig eftir, a aeins rfir strskjlftar myndast thafshryggjum ea eirri tegund af flekamtum, ar sem glinun sr sta. Til allrar hamingju fyrir okkur, sem bum slkum flekamtum slandi.


Noraustur leiin er a vera vinsl

image-535557-galleryv9-pmps.jpgMiki hefur veri fjalla um norvestur leiina, .e.a.s. siglingarleiina milli Norur Atlantshafs og Kyrrahafs, sem liggur milli Grnlands og Kanada. essi lei verur sfellt greifrari, ar sem hafsekjan norurslum minnkar r fr ri. En a er noraustur leiin, sem er ekki sur athyglisver og kann a vera mikilvgari framtinni, fjarri slandi. Hn er snd fyrstu myndinni, en s sigling rir um shafi austanvert, mefram norur strndum Noregs, Rsslands og Sberu, og inn Kyrrahafi. Siglingin fr Hamborg til Shanghai um noraustur leiina styttist til dmis um 6 sund km, mia vi hina hefbundnu syri siglingu um Sez skurinn. ri 2014 fru 53 skip essa lei, en sama tma sigldu 17 sund skip venjulegu syri leiina, gegnum Sez skurinn. En umferin um noraustur leiina vex r fr ri san hn var fyrst farin ri 2010 (fjgur skip), eins og nnur mynd snir. nor_austurlei_in.jpgEn n hefur oluver lkka og sparnaurinn vi a sigla noraustur leiina ekki jafn mikill. Framtin er v ljs essu mli. En eitt er srstaklega athyglisvert: allt bendir til a umfer skipa um noraustur leiina muni framtinni vera n vikomu hfnum leiinni; non-stop traffic. a sama mun gerast noraustur leiinni: sland er og verur aldrei mikilvg millilending slkum siglingum, rtt fyrir bollaleggingar sumra sveitarfelaga hr landi.


Er barttan mti hnattrnni hlnun tpu?

naomi_klein2_1271973.jpgAllt bendir n til a hnattrn hlnun stefni hkkun meal hitastigi jru um allt a 4oC nstu rum. Nr allir vsindamenn gera sr grein fyrir essu og tta sig a hr eru a gerast miklar hamfarir, sem munu hafa mjg djptk hrif allt lf og efnahag jru. Losun koldoxi t andrmslofti, vegna bruna olu og kolum, er hfuorskin. etta er a gerast rtt fyrir heila r af aljafundum nafni Sameinuu janna, fyrst ri 1992 R, san 1997 Kyoto, ri 2009 Kaupmannahfn, ri 2012 Doha, og nst Pars n desember 2015. Reynslan snir a Sameinuu jirnar eru mttlaus og tannlaus flagsskapur, sem hefur litlu orka essu svii sem rum. Bjartsnin um slka aljastofnun var a vonum mikil eftir heimsstyrjaldirnar tuttugustu ldinni, en ekki var s bjartsni verskuldu. Hersveitir Sameinuu janna hafa til dmis ekki hleypt af einu einasta skoti mti hryjuverkamnnum, en mean hafa hermenn S, me skrautlegu blu hjlmana, veri sekir um naugun kvenna rkjum Afrku og a hafa flutt inn klerufaraldur inn til Hat. mis rk hafa veri fr fyrir v a samykktir innan aljastofnana vi S muni bera ltinn ea engann rangur barttunni vi hnattrna hlnun. Er etta orin vonlaus bartta?

Kanadski rithfundurinn Naomi Klein hefur frt mli njan bning bk sinni This Changes Everything: Capitalism vs The Climate (2014) . Hn heldur v fram, a barttan mti hnattrnni hlnun s vonlaus innan banda auvaldsskipulagsins ea Kaptalismans, sem n stjrnar nr llum helstu efnahagskerfum jarar. Aeins pltsk bylting heimsmlikvara getur breytt essu standi, a hennar mati. Ssalistar, jafnrttisinnar og arar vinstri hreyfingar urfi a n vldum, til a takast sameiningu vi stra vandamli um hnattrna hlnun. En slk skrif, eins og koma fram hj Naomi Klein, eru n a sjlfsgu litin hornauga af hinni fmennu en valdamiklu srsttt eiginhagsmuna, sem n stra bi efnahag ja, plitskum flum og ekki sst nr llum fjlmilum.


egar eldfjallaeyjar hrynja

1_18485.jpgLti ennan stra stein. Er etta ekki Grettistak? Nei, a passar ekki, ar sem hann er a finna Grnhfaeyjum, eynni Santiago, sem er miju Atlantshafi, rtt noran vi mibaug. Grettistk eru flutt af krftum skrijkla, en hr Grnhfaeyjum hefur sld aldrei veri vi vld. essi steinn var frur hinga, upp um 270 metra h yfir sj, af flbylgju ea tsunami, fyrir um 73 sund rum. Flbylgjan myndaist egar tindur og austurhl eldfjallseyjunnar Fogo hrundi. Eldeyjan Fogo Grnhfaeyjum er eitt af hstu eldfjllum Atlantshafi, um 2829 m yfir sj. fogo.pngEn Fogo var ur fyrr mun strri og einnig miklu hrri. nnur mynd er af Fogo dag. ar sst mikill hringlaga dalur toppnum og austur hl eldeyjarinnar. Hr hrundi fjalli fyrir 73 sund rum og risavaxin skria fll til austurs, hafi. Vi a myndaist flbylgjan, sem flutti str bjrg htt upp stendur eyjanna fyrir austan, eins og fyrsta mynd snir. a eru mrg tilfelli um a har eldeyjar hafi hruni ennan htt jarsgunni, bi Kanreyjum, Hawai og var. Enda er a eli eldfjalla a hlaast upp og n mikilli h. vera au stug me tilliti til adrttarafls jarar og hrynja hafi. rija myndin snir lkan af tbreislu flbylgjunnar. Slkar tsunami era flbylgjur ferast me trlegum hraa um heimshfin, en hrainn er beinu hlutfalli vi dpi hafsins. annig fer flbylgja um 500 km klst. Ef dpi er um 2000 metrar. Ef dpi er um 4000 metrar, er hrainn allt a 700 km klst. essi flbylgja hefur borist til slands fyrir 73 sund rum um 5 klukkutmum. En eim tma rkti sld Frni og hafi umhverfis landi aki hafs. cape-verde-fogo-volcano.jpgFlbylgjan hefur broti upp og hranna upp hafs strndinni og ef til vill gengi land. En vegna hrifa skrijkla sldinni eru ll vegsummerki um flbylgjuna horfin. Hafa slensk eldfjll ea eldeyjar hruni ennan htt? Mr er ekki kunnugt um a. Aftur er a sldin, rofi og hrif jkla, sem halda slenskum eldfjllum skefjum og koma veg fyrir a au veri ngilega h til a mynda risastr skriufll og strfl.


Strsti stormurinn

patricia.jpg

Fellibylurinn Patricia er rtt essu a skella vesturstrnd Mexik. Hann er s strsti sem mlst hefur, me allt a 300 km klst. (allt a 90 m sek.) vind og einnig lgsta loftrsting sem mlst hefur. Fylgist me storminum essari frbru vefsu, sem snir vindinn rauntma:

http://earth.nullschool.net/#current/wind/surface/level/orthographic=-104.69,18.92,3000

Vsindamenn eru agndofa yfir essum skpum. Skringin fyrir hinum mikla styrk er tengd v hva Kyrrahafi er heitt dag. N er gangi El Nino, en orkan fellibylnum kemur r hita hafsins. Oftast rtar fellibylurinn upp heita yfirborssjnum og lendir kaldari sj undir. dettur krafturinn niur. En n er dpri sjrinn einnig mjg heitur, vegna El Nino. A minnsta kosti 8 milljn manns eru httusvinu og tjn verur gfurlegt Mexk.


Verur 2015 heitast?

2015heitast.jpgMyndin snir mealhita jrinni hverjum mnui fyrir fimm heitustu rin til essa og einnig hitann a sem af er rinu 2015. Vi hfum hvert hitameti ftur ru, en allt bendir til a ri 2015 sli ll met. a er svo miklu heitara en fyrri r, a a vekur tluveran tta um framhaldi. Taki eftir a hitinn er sndur Fahrenheit grum.


Klnar Norur Atlantshafi?

kolnun_1270969.jpgri 1987 birti Bandarski vsindamaurinn Wally Broecker frga grein ritinu Nature, sem ber nafni Unpleasant surprises in the greenhouse? Hann benti a ein afleiing af hnattrnni hlnun gti veri stabundin klnun Norur Atlantshafi vegna veikari Golfstraums. San greinin birtist fyrir 28 rum hafa stugt komi fram meiri upplsingar sem styrkja kenningu Broeckers. Vi flagar fjlluum um etta sambandi vi umhverfi slands tarlegri skrslu til forstisrherrra ri 2006 (ESSI) og sndum fram a miklar breytingar eru a gerast hitafari jafnvel djpsjvar noran og vestan slands. Einnig hef g fjalla um breytingar hafinu hr: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1283642/

Kenningin er s, a hnattrn hlnun geti hgt Golfstraumnum og valdi stabun dinni klnun hr norri. Margir telja a hringrs hafstraumanna s egar byrju. essu smabandi vi g benda mynd, sem fylgir hr me. noaa.jpgStefan Rahmsdorf og flagar hafa n r teki saman ll ggn sem vara hitafar yfirbori sjvar Norur Atlantshafi, eins og myndin snir. etta er fyrir tmabili fr 1900 til 2013. Taki eftir bla blettinum hafinu rtt sunnan slands og Grnlands. Hann snir klnun essu svi sem nemur um hfri til einni gru ld. etta svi er mjg vel kanna og mlingar traustar, lkt og bli bletturinn miri Afrku, ar sem ggn vantar. Bli bletturinn kemur einnig vel fram njum ggnum sem NOAA hefur teki saman fyrir tmabili desember 2014 til febrar 2015, snt annari myndinni. ar kemur ljs a klnunin essu svi er einstk heimsmlikvara. Bli bletturinn ea klnunin Norur Atlantshafi er einmitt a sem lkn hafa sp fyrir um, egar Golfstraumurinn hgir sr. Srfringar kalla ennan straum AMOC (Atlantic meridional overturning circulation) ea hringrs Atlantshafsins. Srfringar hafa sp a a muni draga r hringrsinni milli 12 til 54% fyrir ri 2100. Rahmsdorf og flagar hafa nota mis ggn (skjarna, trjhringi ofl.) til a sna hvernig hiti Norur Atlantshafi sunnan Grnlands og slands hefur veri undanfarin eitt sund r, eins og snt er mynd nmer rj. Myndin snir mismuninn hita bla blettinum, og hita yfirbori alls Norur Atlantshafs. trend.jpgKnunin bla blettinum sunnan Grnlands of slands san um 1975 kemur hr vel fram og a hn fer vaxandi. Hverjar vera afleiingarnar af essum breytingum fyrir sland, miin okkar, veurfar? Enginn veit, og lti ea ekkert fjalla um mli hr landi.


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband