Bloggfrslur mnaarins, janar 2013

rum kjarnorkuver getur veri besta lausnin

sa-rrsa-rr var sterkastur allra sa norrnu goafrinni. Hann kann a hafa veri mest drkaur allra sa slandi til forna, alla vega Snfellsnesi, ar sem mrg rnefni bera nafn hans enn dag. ri 1828 uppgtvai snski efnafringurinn Jns Jacob Berzelius ntt frumefni kristllum fr Noregi, sem hann gaf nafni Thorium ea rum. Sennilega nafngiftin mjg vel vi, v n ltur t fyrir a geislavirka efni rum, sem ber skammstfunina Th efnafrinni, veri aal uppistaan nrri tegund kjarnorkuvera.

Kjarnorkuver, sem nta geislavirkt ranum, sj heiminum fyrir um 14% af allri orkurf dag. sumum lndum, til dmis Frakklandi, er kjarnorkan aal orkulindin. En eim fylgja miss vandaml. Eitt a strsta er httulega geislavirkur rgangur, sem er geislavirkur meir en tu sund r. Anna verkfrilegt vandaml er a essum kjarnorkuverum er vatnskerfi undir mjg hum rstingi og hita, sem hefur reynst erfitt a stjrna og kann a orsaka sprengingar, eins og til dmis Chernobyl, Three Mile Island og Fukushima. rija vandamli er a rgangurinn inniheldur mjg geislavirkt pltnum. Mlmurinn pltnum er elisyngsta frumefni, me elisyngd um 19,8, en svo geislavirkt a a er volgt vi snertingu. a er jafnvel eldfimt vi venjulegan hita.

seinni heimsstyrjldinni vann hpur bandarskra vsindamanna mikilli leynd vi Manhattan Project a v a framleia pltnum-239. a var san nota til a gera kjarnorkusprengjuna Fat Man, sem var varpa japnsku borgina Nagasaki gst 1945, eins og frgt er. a arf aeins um 4 kg af pltnum til a gera kjarnorkusprengju. Monazt

Geislavirka frumefni pltnum er annig einn mesti og mikilvgasti afrakstur af ranum kjarnorkuverum fyrir hernaarinainn. essi einfalda stareynd mun vera aalstan fyri v a ranum var ofan kjarnorkuverum kalda strsins, egar eftirspurn eftir pltnum var mikil. Strveldin hafa haldi fram a safna pltnum birgum kjarnorkuverum snum eftir a Kalda Strinu lauk og n er ttast a nnur rki, til dmis ran, su a safna pltnum ennan htt.

En a er hgt a reisa kjarnorkuver, sem brenna ekki ranum og framleia v ekkert pltnum. a eru rum kjarnorkuver. a var kjarnelisfringurinn Alvin Weinberg sem hannai rum kjarnorkuver Oak Ridge ri 1960 en honum var sagt upp ri 1973 og orkuverinu loka. ranum var ofan kjarnorkustofnun Bandarkjanna, Nuclear Regulatory Commission, vegna ess a a gaf af sr pltnum fyrir kjarnorkusprengjur.

a arf n a beita rum til a skera naflastrenginn, sem dag tengir kjarnorkuver vi kjarnorkuvopn og herna. jru er rum um fjrum sinnum algengara en ranum og miklar birgir eru v til staar. a er til dmis algengara jarskorpunni en bl. Bandarkjunum eru n til byrgir sem ngja allri orkurf landsins eitt sund r! rum finnst mestu magni fornu bergi meginlandanna, einkum granti og skyldum bergtegundum. essu bergi er rum aallega steindum ea kristllum af gerinni mnazt, sem hefur efnaformluna Ce,La)PO4. Myndin til hliar snir slkan kristall af monazti. Ef g vri a leita a rum, fri g til Eystribyggar suur Grnlandi ea nnur svi me miki magn af granti. rum finnst samt slandi, en mjg litlum mli. Venjulegt blgrti inniheldur um 2 ppm af rum en a er basalti Snfellsnesi og rfajkli, sem er rkast af rum, me um 3 ppm.

Enginn hefur enn byggt starfandi rum orkuver, en miklar vonir eru bundnar vi essa tegund kjarnorku. Ekki eru allir jafn sofandi og bandarkjamenn essu svii. Knverjar eru til dmis a setja laggirnar risastrt rannsknarverkefni til a ra og reisa rum kjarnorkuver. eir byrja me $350 milljnir og140 vsindamenn, en gert er r fyrir a 750 manns vinni vi verkefni eftir tv r. Me v hyggjast eir losa sig vi kolabrennslu og bta ar me gi andrmslofstins yfir Kna og draga r hnattrnni hlnun. Noregur og Japan eru einnig a rannsaka mguleika rum orkuverum. Einn af stru kostunum vi rum kjarnorkuver er a, a ar er hgt a brenna eim geislavirka rgangi, sem safnast hefur saman n hlfa ld venjulegum kjarnorkuverum. rum 232 breytist ranum 233 sem er eldsneyti rum kjarnorkuverinu. En a kemur ekkert ptnum t r rum orkuverum. Af eim skum hafa hryjuverkamenn engan huga a rna rumver til a komast yfir kjarnorkusprengjuefni.

egar maur fer a kynna sr mlin sem snerta kjarnorku, rum og ranum, vekur a strax furu a ekki skuli vera meira gert til a koma rumorkuverum gang. Bandarkjunum er eiginlega samsri hins opinbera a tiloka rumver en halda gmlu ranumverunum gangandi. Er a einungis vegna framleislu pltnum til sprengjuefnis? etta arf a rannsaka frekar.


Elsta dr jarar var slenskt

KfskelAlj veit, a sasti geirfuglinn var drepinn slandi ri 1844. Hitt er kannske ekki svo vel ekkt, a slendingar drpu einnig elsta lifandi dri, sem ekkist jru. a gerist ri 2007, egar rannsknaskipi Bjarni Smundsson dr upp trolli af 83 metra dpi skammt fr Grmsey. t r trollinu valt brnleit kfskel ilfari, um 11 cm breidd. Mynd af henni er hr til hliar. Hn var greind til aldurs af breskum vsindamnnum me v a telja rhringi skelinni og me geislakolaafer og kom ljs a hn var 507 ra gmul. a me er, ea llu heldur var, hn elsta lifandi dr jararinnar. Arnoddur

Kfskel ea Arctica islandica (Linnaeus 1767) er nokku algeng tegund umhverfis sland og ekkt fyrir a n mjg hum aldri. Hn lifir hafsbotninum ar sem hn grefur sig niur sand ea leir, ar sem aeins rndin stendur uppr og hreyfir sig lti alla fina. standa aeins ndunarfrin uppr sandinum, eins og essi gta mynd snir hr til hgri, eftir Arnodd Erlendsson. Hn andar sj inn um strra opi, en t um a minna.

Skelin stkkar hratt yfir sumartmann en lti ea ekkert vetrum. ess vegna koma fram greinilegir rhringir, eins og trjm. Skelin er mjg tbreidd og tluvert er veitt af henni um allan heim. Bandarkjunum er aflinn af essari tegund af kfskel til dmis um 20 sund tonn ri. Tali er a heildaraflinn af kfskel heiminum s um 150 sund tonn ri.

egar frttin barst t um ennan merka fund vi Grmsey, vakti a mikla athygli meal eirra vsindamanna, sem rannsaka ldrun og elli, einkum Bretlandi og skalandi. Hva er a, sem gerir kfskelinni frt a lifa svona lengi? Er hr a finna lfsins elixr, sem gti ef til vill gefi okkur eilft lf, ea alla vega lengara lf? Kfskel lifandi

Rannsknir skelinni fr Grmsey hafa egar snt a kfskelin er a nokkru leyti srst lfvera. Hn inniheldur nefnilega fremur htt magn af andoxunarefni allt sitt lf. a eru sameindir, sem draga r ea koma veg fyrir oxun og kunna a gefa lengra lf. etta passar vel inn hina vinslu free-radical theory of aging kenningu, en ar er v haldi fram a lausar jnir eins og O2- flti fyrir ldrun manna. Anna atrii sem einkennir kfskelina er, a hn hefur mjg lg efnaskifti (metabolic rate) og virist v vera hlfsofandi allan tmann, einkum veturna. Rannsknir halda fram, en ekki snist mr a kfskelin gefi okkur lausnina um eilft lf, nema fyrir , sem vilja eya lfinu grafnir leirinn hafsbotni, innan vi 4 stiga hita og hlfsofandi.


Er kjarnorkan lausnin?

LosunVi slendingar hfum nokkra srstu orkumlum, me fremur hreinar orkulindir vatnsorku og jarhita. En vi erum enn undantekningin, ar sem virkjun jarvarma er enn stutt veg komin hinum stra heimi. mean halda nr allir jararbar fram a brenna olu, gasi og kolum og spa miklu magni af koltvoxi t andrmslofti, menga lofthjpinn og orsaka hnattrna hlnun.

Nlega kom t merk skrsla fr eirri aljastofnun vsindamanna, sem nefnist Global Carbon Project (GCP). skrslunni Global Budget 2012 er tekinn saman mikill frleikur um bruna kolefna og losun koltvoxs. Eins og fyrsta myndin snir, vex losun koltvoxs heiminum stugt, og er n um tu petagrmm ri (petagramm er sama og ggatonn, sem er sama og einn milljarur tonna). etta er gnvnlegt og ekkert virist hgja , ar sem meal hnattrn aukning losunar er um 3% ri. Evrpulnd

En a sem kom mr mest vart skrslunni er a, a nokkrum lndum (Belgu, Frakklandi, Svj, Bretlandi) hefur dregi tluvert r losun koltvoxs undanfarinn ratug, eins og kemur fram mynd nmer tv hr til hliar. Hi sama er a sega Bandarkjunum, eins og rija myndin snir, ar sem minna koldox losnar t andrmslofti vegna ess a kolanotkun hefur dregist saman en hagkvmara og umhverfisvnna jargas komi stainn. En hvers vegna hefur heildarlosun koltvoxi heiminum vaxi svo miki, eins og snt er fyrstu myndinni? J, a er auvita vegna kola- og olunotkunar Kna (og a nokkru leyti Indlandi), eins og kemur fram fjru myndinni. USA Kna er rleg aukning losunar koltvoxs langmest, ea um 10%. Knverjar munu a sjfsgu halda fram a brenna snum kolum til a keyra verksmijur snar, mean vesturlandabar halda uppi mikilli eftirspurn knverskum vrum.

Snm okkaru aftur a mynd nmer tv, sem snir losun koltvoxs Evrpulndunum fjrum: Belgu, Frakklandi, Svj og Bretlandi. Hr er sm vonarneisti sjanlegur. essum lndum hefur tekist a draga r losun koltvoxs til andrmsloftsins um 1 til 5% ri. a er kraftaverki lkast og essari stareynd arf a halda lofti. En hva er a sem gerist? llum essu lndum hefur notkun kjarnorku vaxi til muna, sem mikilvg orkulind.

g hef lengi haft skoun, a kjarnorka veri megin orkugjafi jru framtinni, en auvita mun nting jarhita, slar og vinda vaxa samhlia v. a eru mrg vandaml, sem arf a leysa varandi kjarnorkuverin og eitt a strsta er: hva gerir maur vi geislavirka rganginn af cesum, strontum og rum httulegum efnum? Hann er geislavirkur allt a v tu sund r! Japanir fengu skrekk, egar jarskjlftinn mikli skall yfir marz ri 2011. Flbylgja sem fylgdi kjlfar skjlftans lamai Fukushima kjarnorkuveri, enda var a byggt fast vi strndina. Slk slys valda afturkipp ntingu kjarnorku, en a er a mnu liti hjkvmilegt fyrir margar jir a kanna betur ennan kostinn orkumlum snum, ef vi viljum halda loftslagsbreytingum skefjum. Kna

Kjarnorka er enn mjg dr og ekki samkeppnishf vi olu og kol, nema ar sem rki hafa niurgreitt kjarnorkuna me strum fjrframlgum. Samt sem ur er tali a kjarnorkuver s drari lausn fyrir framleislu raforku en vindorkustvar. Og svo er a hrefni: mlmar eins og ranum eru fremur sjaldgfir og alls ekki rjtandi jarskorpunni. N eru um 439 kjarnorkuver jru og ar af 104 Bandarkjunum. g er v sammla hinum ekkta breska umhverfisvini og vsindamanni James Lovelock, en hann sagi ri 2004: "only nuclear power can now halt global warming".


Sjrinn hitnar

Sjr hitnara eru meir en eitt hundra r san menn fru a mla hita heimshafanna. N hafa eir

Gouretski og flagar teki saman ll ggnin og spyrja: er hafi a hitna? Hafi er lengur a bregast vi loftslagsbreytingum en lofti, en hafi er a sjlfsgu um eitt sund sinnum strri hitageymir en andrmsloft jarar. Myndin hr fyrir ofan snir ggnin um meal hitafar allra heimshafanna. Rauu lnurnar eru fyrir mealhita vi yfirbor sjvar (SST), r blu er hiti hafsins 20 metra dpi. Grna lnan neri hluta myndarinnar snir feril fyrir hita hafsins 400 metra dpi. ar kemur einnig fram hlnun, sem snir a hlnunin er ekki einungis yfirborsfyrirbri. Niurstaan er s, a heimshfin hafa hitna a mealtali um 0,5 til 0,6 oC einni ld, fr 1900 til 2000.

Breytingar hita heimshafanna hafa fjlmargar afleiingar. Hr eru nokkur dmi. Sjrinn enst t vi a hitna og sjvarbor hkkar af eim skum um heim allan. hrifin lfrki eru mjg mikilvg en a mrgu leyti ekkt. Vi ekkjum vel hafinu umhverfis sland a sumar fisktegundir fra sig um set egar sjr hitnar, en arar koma stainn. Hlnunin hefur einnig bein hrif loftslag vegna eliseinkenna koltvoxs. Uppleysanleiki koltvoxs hafinu minnkar nefnilega egar sjrinn hitnar. streymir CO2 gas upp r sjnum og vex andrmsloftinu, sem eykur annig hlnun jarar. annig fer sta jkv hringrs (positive feed-back) sem eykur rhrif hlnunar.


Obama tekur loksins af skari loftslagsmlum


Obama gr, egar Obama tk embttisei sem forseti Bandrkjanna, var eitt atrii mikilvgast ru hans. Vi munum bregast vi httunni sem blasir n vi vegna loftslagsbreytinga, ar sem vi vitum a annars erum vi a svka brn okkar og kynslir framtarinnar. ru hans voru tta setingar um loftslagsbreytingar, ea meiri umfjllun en um nokku anna efni. Eins og arir stjrnmlamenn, hefur Obama til essa forast umrur um loftslagsbreytingar eins og heitan eldinn. hrif oluflaganna Washington eru gfurleg en n hefur hann engu a tapa essu efni. Hann gengur ekki eins langt og Al Gore geri fyrir tu rum, en essi ra lofar gu um nnur vihorf orkumlum vestra. Ef Obama myndar n kvena stefnu orkumlum, dregur r losun koltvoxs og vinnu annan htt a mlum sem vara loftslagsbreytingar nstu fjgur rin, verur a tvmlalaust strsta og merkasta arfleif hans.


Brnunin mikla Grnlandi

Brnun Grnlands jl 2012Dagurinn 12. jl ri 2012 var merkisdagur Grnlandi. fyrsta sinn brnai yfirbori um 98,6% af shellunni, sem ekur Grnland. Fyrsta myndin snir Grnland eins og brnunin kom fram mlingum fr gervihnetti NASA. g kom til Grnlands risvar sastlinu sumri og var vitni af strkostlegum atburum, sem fylgdu kjlfar brnuninnar: str stuvtn voru v og dreif um yfirbor jkulsins, strfljt runnu yfir jkulinn milli vatnanna og steyptust niur hyldjpar jkulsprungur, jkulhlaup brutust t undan jklinum og eyddu brm og vegum. Brnun af essu tagi hefur ekki gerst san ri 1889, og ar undan fyrir um 700 rum. Jklafringar sj vitnesku um slka brnun skjrnum vi borun jkulinn. kjrnunum koma gmul brnunarlg fram mjg greinilega, sem lag af hreinum og trum s, alveg eins og s s, sem fr t r kliskpnum og inniheldur enga loftblur. Brnunin fyrir 700 rum gerist hlskeii. Loftslag Grnlands

Eins og nnur mynd snir, hafa veri miklar sveiflur loftslagi Grnlandi gegnum aldirnar. Skmmu eftir Krists bur var hlskei, sem er kennt vi Rmverja (Roman Warm Period RWP). v fylgdi kuldatmi, sem vari nokkur hundru r (DACP myndinni). kringum 800 til 900 eKr. tk vi anna hlskei sem kennt er vi Mialdir (MWP). byrjun essa hlskeis hfst landnm slandi og slendingar settust a Grnlandi kjlfar landnms Eirks Raua. etta hlskei geri lndum okkar frt a nema land hr Grnlandi. En seint mildum klnai aftur og kringum 1450 var byggin komin eyi vegna loftslagsbreytinga. Litla sldin gekk n gar (LIA myndinni).

a arf ekki a leita lengra til a f skringu hvarfi byggar norrnna manna Grnlandi. Hnignandi veurfar geri eim illmgulegt a heyja fyrir sauf og annan bpening og forfeur okkar vildu ekki alaga sig a httum eskima, sem kunnu a nta sr sel, hval og anna sem hafi hefur upp a bja. Af eim skum var einangrun, hnignun samflagsins, samdrttur, flksfkkun og a lokum tdaui og endir hinni merkilegu tilraun Eirks Raua a gera blfestu hr nyrsta tjari hins byggilega heims.


Hvaa hrif hefur verun Kolgrafafjr?

Skessuhorn Kolgrafafj.Nlega barst t frtt fr Umhverfisstofnun Morgunblainu hinn 16.1.2013, ar sem fjalla var aftur um Kolgrafafjr. ar er v haldi fram a vatnsskipti dag su breytt fr v sem var fyrir verun fjararins. essi stahfing gefur v skyn a verunin eigi engan tt daua sldarinnar firinum. etta er ekki rtt. ri 2012 kom t frleg 23 blasna skrsla Vegagerarinnar um verun Fjara og eru ar einkar gagnlegar mlingar straumum um fjrinn.

ri 2004 var n br opnu yfir Kolgrafafjr. Vegurinn er a miklu leyti grjtvarin vegfylling vert yfir mynni fjararins, sem er um 1700 metrar lengd. Vi vestur enda grjtfyllingarinnar er br me vatnsop, sem er um 150 metrar lengd. Vatnsskipti inn og t r Kolgrafafiri eru v um op sem er tplega einn tundi af v sem ur var. Eitthva af sj mun einnig sast gegnum grjtgarinn.

skrslunni fr 2012 um verun kemur ljs, a vatnsskipti fjararins vi thafi eru fullkomin og n ekki jafnvgi milli fls og fjru. Munur sjvarh fjru innan og utan verunar er 9 cm Kolgrafafiri, samkvmt skrslunni. a er a segja a vatn firinum stendur hrra og nr aldrei a falla alveg t ur en nsta fl hefst. mealstrstraum var mesta rennsli tfalli ur 2710 m3/s en er n 2830 m3/s. Sjvarfallasveiflan utan verunar er 4,2 m.

essi fullkomnu vatnsskifti firinum geta haft margvsleg hrif. verun fjara hefur hjkvmilega hrif eliseiginleika sjvar, einkum sjvarfll, strauma, ldur, setflutning, srefnismagn og seltu. Allir essir ttir eru hluti af vistkerfinu firinum og annig myndast samspil elistta sjvar og lffrilegra tta. a eru v til ggn, sem sna lleg vatnsskifti Kolgrafafiri. Hafa lleg vatnsskifti orsaka lgra srefnismagn sj innan fjararins? Er a skring sldardauanum? etta er enn tilgta, en allt virist benda tt.


egar Vilhjlmur Stefnsson stakk af

Fer KarluksFyrir um eitt hundra rum, rin 1913 og 1914, uru ttarskil sgu heimskautarannskna. essi r lgu af sta tveir sustu leiangrarnir trskipum, fyrir daga loftskeyta, sendistva og flugvla. Annar leiangurinn var skipinu Endurance, undir Stjrn Ernest Shackleton. Hann stri tt a Suurplnum, og veitti mnnum snum frbra forystu gegnum skipsbrot og arar miklar hrmungar, en honum tkst a koma eim llum aftur heim, heilu og hldnu. Hinn leiangurinn var skipinu Karluk tt a Norurskauti, undir stjrn Vilhjlms Stefnssonar. Vestur slendingurinn stakk af: hann yfirgaf bi skip og hfn egar reyndi. Ellefu af tuttugu og fimm tttakendum leiangurs hans frust.

A minnsta kosti rjr bkur hafa n komi t, ar sem fjalla er um Karluk leiangurinn. Ein eirra er eftir skotann William Laird McKinlay (1976) sem var einn af vsindamnnum leiangursins. nnur bkin er eftir sjlfan skipstjra Karluks, Robert Bartlett (1916, 2007), og s rija eftir Jennifer Niven (2000). g las nokku af essu merkilega efni n yfir htirnar. essar reianlegu heimildir um afdrif leiangursins, hafnarinnar Karluk og undarlega framkomu Vilhjlms Stefnssonar er ekki fallegur lestur.

Karluk var 39 metra langt trskip, me 13 manna hfn. Um bor voru auk eirra voru 10 vsindamenn og 7 eskimar, sem voru veiimenn leiangurins. eir sigldu fr Alaska og san inn shafi um Beringssund. byrjun gst voru eir komnir lausan og gisinn reks, en Vilhjlmur gaf skipun um a sigla norur, inn sinn. Hann var a leita a nju og ur ekktu meginlandi, sem hann taldi vera grennd vi Norurplinn. Skipi sat nr strax fast snum, sem teygist eins langt og auga eygi. Vilhjlmur var fljtlega rlegur um bor og oldi ekki biina. Hinn 20. september yfirgefur hann skipi Karluk og lsir yfir a hann tli a skreppa veiifer hafsnum nokkra daga. Hann tekur me sr tvo eskima veiimenn, nokkra hundaslea, rj vsindamenn og miklar birgir. Vilhjlmur sagist munu koma til baka eftir viku til tu daga.

Karluk var enn fastur snum og rak fyrst til austurs en sar nokku hratt til vesturs. mean hlt Vilhjlmur yfir sinn til suurs og tk land Alaska me fmennt li sitt. Hann geri enga tilraun til a hafa aftur samband vi skipi Karluk. Nstu mnui rak skipi me hafsnum stugt til vesturs. ti var hrkufrost, vetur og myrkur. Stugt x ttinn um, a skipi myndi brotna vegna hins gfurlega rstings. sinn kreisti skipsskrokkinn og miklir brestir dundu yfir ru hvoru. Bartlett skipstjri geri sr grein fyrir a innan skamms myndi skipi brotna og flaki skkva hafi. Hann skipai v hfninni a fytja birgir t sinn og reisa ar bir skammt fr skipinu. Karluk  snumEftir nokkra daga var kominn str bingur af birgum snum: 250 kolapokar, 6 kassar af saltfisk, 114 kassar af kexi, 9 hundaslear, 3 kolaofnar, 33 kassar af benzni, 2000 fet af timbri og fleira. Jlin gengu gar og enn var hfnin um bor, en tilbin a yfirgefa Karluk ef httu bri a gari. Enn rak skipi til vesturs, tt til Wrangeleyjar shafinu fyrir noran Sberu.

Hinn 10. janar braut sinn a lokum skipi og hfnin flutti birnar sbreiunni, sem voru um 73oN breiddargru. mean skipi skk tku eir kvrun a ganga yfir sinn me hundaslea og birgir til Wrangeleyjar, sem var n um 200 km fjarlg. En fyrst var standra vi bunum snum og ferin vel undirbin. Fyrsta tilraun til a gang yfir sinn til Wrangel hfst hinn 21. janar. Hpurinn lenti strax mikilli fr, ar sem sinn hafi hrannast upp mikla hryggi og milli voru strar vakir. Sumir sneru aftur til sbanna. Nstu daga fru fleiri hpar af sta yfir sinn og rangurinn var svipaur: miklar svailfarir, kal fingrum og tm, slys og daui. Smtt og smtt tkst eim a merkja fra lei og nlgast eynna.

Loks var landi n Wrangel hinn 12. mars. ar er alger aun, bygg eyja, en nokku af rekavii, selveii og fuglabjarg. Bartlett skipstjri geri sr strax ljst a n vri nausynlegt a koma boum til bygga Sberu. Hann s a enginn af hfninni var fr um slka olraun nema hann sjlfur og einn eskiminn. eir lgu af sta fr Wrangel yfir sinn hinn 18. mars og eftir miklar raunir ni Bartlett til Sberu byrjun aprl og komst til bygga innfddra. a tk n Bartlett skipstjra einn mnu vibt a komast yfir Sberu til hafna austri, ar sem von var a f bt til Alaska. Hann var starinn a gera t bjrgunarleiangur til hjlpar mnum snum, sem eftir stu Wrangeleyju.

egar Bartlett komst loks til Alaska hinn 28. ma hf hann strax undirbning til a senda bt til Wrangel. mean kom ljs a Vilhjlmur hafi ekkert ahafst varandi leit a hinni horfnu ahfn og skipinu Karluk. mean versnai standi Wrangel. Sumir ltu n lfi af nringarskorti og einn skipbrotsmannanna var myrtur. Allir mannasiir og sifri var n farin land og lei meal hafnarinnar og deilur um matarleifar uru heiftlegar. Aeins eskimarnir hldu snsum og hldu reyndar lfinu mannskapnum me veium.

Meal hinna sj eskima sem Vilhjlmur valdi leiangurinn Karluk var ein fjlskylda: fairinn Kuraluk, kona hans Kiruk og dturnar Helen (8 ra) og Mugpi (3 ra). Fjlskydan komst ll af, en Mugpi lifi lengst allra leiangursmanna. Hn ltst Alaska ri 2008, 97 ra a aldri. Kurruluk fjlskyldanLoks kom sumar eynni en a var kalt og byrjun gst gekk vetur aftur gar. a var loks hinn 7. september a hjlp barst egar skip fr Alaska ni loks til eyjarinnar gegnum sinn. Ellefu hfu n farist af eim 31 sem upphaflega tku tt leiangrinum.

Frttin um bjrgun hafnarinnar af Karluk barst t um allan heim inn 14. september 1914, sama tma og fyrstu strorustur fyrri heimsstyrjaldarinnar byrjuu a geisa Evrpu. Fjrtn mnuir hfu n lii fr v a Karluk sigldi fyrst r hfn. Vilhjlm Stefnsson var hvergi a sj, en ritari hans reyndi a taka vitl vi skipbrotsmennina me a fyrir augum a birta birta greinar blum og ritum, sem Vilhjlmur hafi samband vi. And hafnarinnar Vilhjlmi var n svo mikil, a enginn eirra fllst a veita sendimanni Vilhjlms vital.

En Vilhjlmur var ekki af baki dottinn. ri 1922 geri hann t leiangur til Wrangeleyjar eim tilgangi a eigna Kanada eynna. ennan leiangur sendi hann fjra menn og eina eskimakonu, en htti sjlfur vi ttku sustu stundu. Allir mennirnir frust en eskimakonan Ada Blackjack komst ein af r eirri fer tveim rum sar.

Hver er n arfleif Vilhjlms? Eftir hrmungarnar Karluk og Wrangeleyju var Vilhjlmur strax mjg umdeildur. Einn nefndi hann an explorer-cum-swindler. Norski landknnuurinn Roald Amundsen hafi ekki miki lit honum og kallai Vilhjlm the greatest humbug alive. Einnig var gert grn af fullyringu hans a hann hefi uppgtva ljshru eskimana. En slandi er minningu Vilhjlms hampa e v a setja laggirnar ri 1998 rannsknastofnun sem ber hans nafn, af v a hann var frgur. Rannsknir sari tma sna n a hann er frgur a endemum.


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband