Frsluflokkur: Jarefni

Httulegt a anda


fusioncharts.jpg

Kna er mist alls inaar jru, en v fylgir gfurleg mengun. a stafar einkum af v a aal orkugjafi knverja eru brennisteinsrk kol. Peking hefur mengunin veri svo slm, a Bandarska sendiri lt setja upp skynjara hj sr ri 2008, sem mlir daglega mafn af P2.5 rykkornum, en au eru httulegust heilsu manna. etta er svipa a eli og svifryk a sem myndast Rekjavk vetrum vegna umferar. San hefur Sendirsmlirinn veri eins og hornsteinn fyrir mlingar loftga Kna: a eina sem menn treysta.

Httumrkin loftgum eru talin 300 P2.5 einingar, loft ar yfir er tali mjg httulegt heilsu og allir vera a halda sig innan dyr mean slkt stand rkir. Myndin snir mlingar Peking undanfarna daga. a er langt yfir httumrkum og hefur dag n upp 446 einingar.

Knversk stjrnvld hafa ekkert veri srlega ng me a erlent rki s a fylgjast me loftgum eirra, en etta eru n einu ggnin sem allir treysta.


Mragas vex hraar lofthjp

metan2016.jpgMragas ea metan hefur efnafritkni CH4 og er mikilvgt nttrunni. Gasi berst fr jru og upp lofthjp jarar, ar sem gasi veldur hnattrnni hlnun lkt og koltvox. En ar er metan hlutfallslega miklu virkara en koltvox. Tali er a hver sameind af metan s um 30 sinnum virkari en koltvox, en a er miklu minna af metan lofthjpnum (um 2 hlutar af milljn mti um 400). Metan hefur hkka andrmsloftinu san inbyltingin hfst, en af einhverjum stum vex a n me meiri hraa san 2007, eins og fyrsta mynd snir, eftir E.G. Nisbet. Fr 2007 til 2013 x metan um 5.7 ppb ri, en svo var stkkbreyting ri 2014 og x metan um 12.5 ppb a ri. Hva veldur essu? nnur mynd snir a dreifing metan er jfn tma og rmi jru. myndinni merkir grnt, gult og rautt hkkun, en bltt, dkkbltt og fjlubltt lkkun metan. Rannsknir samstum af kolefni metan gasi sna a essi hkkun er ekki vegna jarefna, olu ea kola heldur er hn lfrn a uppruna. essi mikla og skyndilega aukning metan er str rgta fyrir vsindin dag. metandreifing.jpgGetur a veri vegna losunar af mragasi r sfreranum norri, ea vegna brnunar metan s sem finnst seti hafsbotni ea meiri rotnunar grurs hitabeltinu? Enginn veit, en a er greinilegt a mikil breyting er gangi og jafnvel stkkbreyting.



Hva gerist egar heitur reitur fist?

plumes.jpgVi hfum engar rannsknir essu svii, en sennilega berst miki gas upp yfirbor jarar egar heitir reitir fast. a getur v haft afgerandi hrif lfrki og valdi tdaua. Heitir reitir jru eru af msum aldri. Sennilega er slenski heiti reiturinn elsti virki returinn, en hann er um 250 milljn ra. Hr er fingaraldur nokkurra heitra reita: Yellowstone 18 milljn, Samoa 23, Reunion (Deccan) 66, Galapagos 90, Hawaii 87 milljn r. Vi vitum a efni mttulstrknum sem myndar heita reitinn yfirbori kemur af miklu dpi jru. Jarskjlftabylgjur sna a heiti reiturinn nr niur fyrir 660 km undir slandi og sennilega langleiina niur af mrkum mttuls og kjarna (2900 km). Snnun um miki dpi mttulstrksins kemur fr mlingum hlutfalli stpunum af vetni: basalt heitum reitum hefur venju htt hlutfall af 3He/4He sem bendir uppruna miklu dpi.

Hiti venjulegum mttulstrk er talinn um 300oC hrri en mttlinum umhverfis. Myndin snir lkan frimanna af hegun mttulstrks jru. Hann rs upp eins og sveppur, sem breiir r sr nlgt yfirbori jarar. Umml haus mttulstrksins er tali vera um 200 til 400 km. Mttulstrkurinn er heitur, en rstingur mttlinum er svo mikill, a hann byrjar ekki a brna fyrr en nlgt yfirbori jarar, ea um 100 km dpi. verur partbrnun vi um 1300 stig, annig a brin ea kvikan er aeins um 1 til 3% af mttulstrknum. essi br er basalt kvika, en ekki er vita hver efnasamsetning hennar er v augnabliki egar mttulstrkurinn kemur fyrst upp yfirbor, rins og egar heiti reiturinn fddist Sberu. a er hgt a fra nokkrar lkur v a essi fyrsta basaltkvika s mjg rk af reikulum efnum, eins og koltvoxi, vatnsgufu, brennisteinsgasi og rum reikulum efnum.

a er v lklegt a eldvirkni s allt nnur og gas-rkari upphafi heita reitsins, egar mttulstrkurinn kemur fyrst upp yfirbori, en a gasmagn minnki hratt me tmanum. Nlegar greiningar gmlum basalt hraunum Sberu styrkja etta. Benjamin A. Black og flagar hafa snt fram a basalt hraunin sem gusu Sberu fyrir um 250 milljn rum eru venju rk af brennisteini, klr og flor gasi. eir telja a tgsun hraununum Sberu hafi losa um 6300 til 7800 Gt brennisteinsgas, 3400 til 8700 Gt klrgas, og 7100 til 13,600 Gt florgas (eitt GT er einn milljarur tonna). vibt verur tlosun af miklu magni af CO2. Ef etta reynist rtt, er hr hugsanlega skring tdauanum mrkum Perm og Tras jarsgunni.


Hvernig tungli var til

tungl.jpgTungli er alltaf arna, uppi himninum, okkur til adunar. a veldur einnig sjvarfllum, sem eru mikilvg fyrir lfrki jarar. En hvernig myndaist tungli? Flest bendir til ess a tungli hafi myndast fyrir um 4,5 milljrum ra vegna reksturs loftsteins ea ltillar plnetu jrina, ea aeins um 40 milljn rum eftir a jrin myndaist. Kenningin er s, a loftsteinn str vi Mars hafi rekist jrina og hafi kastast miki magn af efni fr jrinni, sem myndai disk af grjti og ryki umhverfis jrina. Tungli myndaist san r essum disk. a eru viss vandaml varandi etta lkan, eins og a a jr og tungl hafa nr nkvmlega smu efnasamsetningu og ekkert efni hefur enn fundist, sem gti veri efni r stra loftsteininum. Getur a veri vegna ess a efni r loftsteinum og ytri lgum jarar blnduust vel saman? Er tungli aallega mynda r efni fr loftsteininum ea r efni fr jrinni? N hefur komi ljs a a er lag mrkum kjarnans og mttuls jarar, og Miki Nakajima og flagar hafa stungi upp a etta lag su leifarnar af loftsteininum stra.

N hefur einnig komi ljs a tungli hefur hrra magn af kalum stpum (K41) heldur en jrin. a er v mlanlegur munur efnasamsetningu tungls og jarar. a bendir til ess a reksturinn hafi veri mjg krftugur, og a mikill hluti af mttli jarar og loftsteinninn hafi blandast gas ski umhverfis jrina. Tungli myndaist san vi klnun essu ski. essum tma, skmmu eftir myndun jarar, var himingeimurinn httusvi, vegna mikils fjlda smstirna og loftsteina, sem orskuu ta rekstra fyrstu milljnir ra sgu jarar.


Eigum vi a afskrifa Helguvk?

Helguvk framtar?Atvinnuleysi er n vor a urrkast t Reykjanesb. En a er ekki vegna nrra starfa mengandi verksmijum, heldur vaxandi ferainai. mars fyrra voru 830 manns (7,5%) atvinnuleysisskr Rekjanesb, en 630 nna mars (5,6%) ea um 200 frri. a er sagt a meir en helmingurinn af essum 5,6% su tlendingar, sem hvorki tala slensku n ensku og eru v ekki starfshfir. Forsvarsmenn Isavia, IGS og fleiri aila flugstinni hafa urft a leita t fyrir Suurnesin eftir starfsflki. Ferajnustan er n langstrsti ailinn svinu. Samt sem ur er stefna rkisstjrnarinnar a reisa mjg mengandi strijuver Helguvk. Strija og ferajnusta eiga alls ekki lei saman, en a er n augljst llum rum landsmnnum en yfirvldum. a er merkilegt a hestamenn Reykjanesi hafa veri mest berndi mtmlum gegn inaarverum Helguvk.Hestamannaflagi Mni skili hrs fyrir. eir ttast a mengun fr strijuverunum muni hafa hrif hestana sna. En er ekki sta til a ttast a mengun hafi hrif brn eirra, og eyndar mannflki allt? En reynslan snir a flor mengun til dmis fr lverinu Grundartanga hefur n haft alvarleg hrif hesta Hvalfjararsveit. En runin virist halda fram skjli invingarstefnu nverandi yfirvalda. Norurl (Century Aluminum) stefnir a reisa lver hr. Einnig stefnir United Silicon a reisa hr ksilver. Helguvk og ef til vill allur Reykjanesskagi a vera ruslatunnan fyrir striju slandi? Enn er tmi til a stemma stigu vi essari httulegu run. a er enginn vafi a bi lver og ksilver eru mjg mengandi og er a ekki eingngu flor, en mis nnur skileg efni, sem berast t fr eim. Eitt og sr er essi mengun ngileg sta til a vsa brott slkum salegum inai, en a eru nnur rk n komin upp yfirbori: a er ng atvinna boi slandi sem er tengd ferainai, og v engin rk fyrir hendi til a stula a uppbyggingu inaar lengur.


Silicor gerir rs

g bloggai hr um form Silicor hinn 18. Jl fyrra a reisa verksmiju Grundartanga Hvalfiri. a vakti tluvera athygli, bi vegna ess a margir hafa hyggjur af slu orku drasta veri, margir eru bum ttum me frekari ina og verksmijurekstur slandi og einnig vegna hugsanlegrar mengunar fr essari tegund inaar. En framleisla ksil slarsellum er frg fyrir a vera mjg mengandi. vibt er a mn skoun a efnahagsleg framt slands lggi ekki aukinni og vaxandi mengandi striju. N er ferajnustan orin strsta grein efnahag landsins. Til a vernda synd og ntturu slands er mikilvgt a halda inai og mengun skefjum og draga r, frekar en bta vi striju.

Fyrirtki Silicor hefur frekar fagran feril Norur Amerku og m segja a eir hafi eiginlega flmst r landi. Hvorki Amerkanar n Kanadamenn vilja la mengandi ina af essu tagi og lta v Knverja um slk sktverk. g rakti blogginu hvernig Silicor, sem ht ur Calisolar, flmdist fr Kalifornu, komst ekki inn Ohio ea Mississippi me verksmijur, fr fr Kanada, en virist n geta komi sr fyrir slandi. Hr f eir dra orku og virast geta menga eins og eim snist.

Mr til nokkurrar undrunar svarai fyrirtki mr fullum hlsi, me v a gera rs vefsu , sem vefriti Wikipedia hefur um mig og mn vsindastrf. ar hefur agent ea umbosmaur Silicor komist inn og skrifa meal annars a Haraldur Sigursson s virkur a deila Banadrkjastjrn, deili auveldisstefnu heimsins, starfsemi Knverja Norurheimsskautinu, og einnig a g hafi lst v yfir a g muni starfa gegn Hilary Clinton, ef hn fer forsetaframbo.

etta virist skrifa mr til lasta, og Silicor virist mynda sr a essi skrif komi einhverju hggi mig ennan htt. N, satt a segja er g hreykinn af llum essum skrifum og tel, sem Bandariskur rkisborgari til 40 ra a mr s frjlst og heimilt a koma fram me mnar skoanir hverju mli sem er, riti og mli. Sem sagt: algjrt vindhgg! g hef kosi Obama og Bill Clinton, en tel a Hillary s ekki rtta forsetaefni n, vegna spillingar sem hefur komi sr fyrir herbum hennar. a eru arir gtir Demkratar sem g tel hfari, eins og Elizabeth Warren.

g tel a slendingar eigi a vara sig erlendum fyrirtkjum, eins og Silicor og alls ekki hleypa eim inn. Ferill ess er ekki glsilegur, og ferillinn er slkur a a tti a vera sjlfkrafa a eim vri neitu astaa til a hefja verksmijurekstur hr. Skrif eirra um mig sna einnig a vihorf fyrirtkisins eru fjandsamleg og a eir muni beita llum brgum til a koma snu fram. Httulegir. Sennilega ver g a fara a lsa tihurinni hj mr, sem vi erum n ekki vanir a urfa a gera hr Stykkishlmi. En vari ykkur Skagamenn: Hvernig lf vilji i eiga framtinni? Algjrt mengandi verksmijuhverfi, sem venjulegt feraflk mun taka stran krk lei sna til a forast.


Akstur um Valaheiargng mun kosta milljar mntu

Valaheiargnga er ekki falleg myndin af Valaheiargngum, sem birtist hr fyrir ofan og kemur fr RUV. Annar endinn er fullur af 46 stiga heitri gufu og hinn endinn er fullur af kldu vatni. Allar framkvmdir virast vera komar stopp, n egar gngin eru hlfnu. Allt bendir til a Valaheiargngum hafi veri algjrlega klra, bi hva snertir rannsknir og undirbnings verksins. Framkvmdir hfust gst 2012 og samkvmt tlun gegnumslag a vera september 2015. egar 46 stiga heit vatns kom fram greftri a vestan veru febrar 2014, var verkinu sni vi og grftur hfst austan fr. kom ar fram mjg mikill leki, sem hefur n stva verki.

Draumurinn var a essi 7,4 km lngu gng spari ferakostna norurlandi. Eins og Plmi Kristinsson verkfringur hefur bent harri deilu sinni Valaheiargng, er hinn tlai sparnaur ekki rkum reistur. Valaheiargng vru 15,7 km vegstytting og 11 mn tmasparnaur, mia vi akstur um Vkuskar. Snemma ferlinu var tala um 9 milljara krnu kostna vi gangnager. Vandrin sem n blasa vi benda til a kostnaur veri mjg miklu hrri. g spi a hann ngist 15 milljra. kosta gngin okkur milljar mnutu, hvert sinn sem vi kum gegnum au. A spara 11 mntur akstri verur v drt spaug. Allt bendir til a eldsneytissparnaurinn veri v mun lgri en kostnaurinn vegna tlara veggjalda. Eins og Plmi Kristinsson bendir skrslu sinni, hefur undirbningi veri klra og reiknilkn um rekstur ekki ngilega vel unnin. Sama m sennilega segja um knnun svinu ur en grftur hfst. Stfelldur leki og htt hitastig fjallinu eru ttir, sem ttu a koma fram vi tarlega rannskn jarfri fjallsins, en ekki uppgtvast miri framkvmd. Svona fer, egar stjrnmlamenn og verktakar ra ferum. Kostnaur vi grunnrannsknir er skorinn vi ngl og verkinu fltt eftir megni. a vekur athygli a aeins fimm kjarnaborholur voru gerar til a kanna fjalli fyrirfram, samkvmt skrslum fr Vegagerinni og fr Jarfristofunni ehf. N verur klri afsaka sem afleiing af fyrirsjanlegum vandamlum. En sannleikurinn er s, a rannsknir og forvinna voru alls ekki ngilegar til a hefja etta verk. Sennilega verur n rjskast vi, og gngin klru, hva sem a kostar. Enginn stjrnmlamaur dirfist a segja neitt, meal annars vegna ess a verpltisk eining hefur rkt um verki, svipa og um Krfluvirkjun hr fyrir um fjrutu rum.

skrsum varandi stand bergsins er minnst a leki s va mikill fjallinu, en a vekur neitanlega eftirtekt a ekki var leki ea lekt bergsins mld neinu tilfelli vi borun kjarnaborholanna. a er tiltlulega auveld ager og hefi tvmlalaust snt fram a bast mtti vi miklu magni vatns gngunum. ar sem gngin eru um 100 metra h yfir sj, og jarvatnsbor fjallinu fyrir ofan er um 500 metra h yfir sj, er vel ljst a vatnsrstingur getur veri gfurlegur og vatnsmagn miki.


Borpallurinn Kulluk norurslum

artic-articlelarge-v3.jpgSumir lta sig dreyma um a finna olu norurslum, en arir demba sr t verkefni og berjast vi nttruflin. a er drt spaug, eins og oluflagi Shell hefur komist a nlega. ri 2005 keypti Shell oluborpallinn Kulluk, sem var frekar venjulegur laginu. Hann rs tpa 80 metra yfir sj, og er hringlaga, til a standast betur sj og hafs. Stli umhverfis borpallinn og bolnum er um 4 cm ykkt. Hann getur bora meir en 6 km niur hafsbotninn. Shell vantai olu, sem var hu veri, um $70 tunnan og fr hkkandi. dag er tunnan komin niur fyrir $50. eir tku kvrun a byrja a leita norurslum, ar sem engin samkeppni var fyrir og Kulluk var hannaur srstaklega fyrir r astur. Shell keypti v rttindi til oluleitar fyrir $73 milljnir Beuforthafi, fyrir noran Alaska. Svo settu eir $300 milljnir a gera upp Kulluk borpallinn. Svo fru $400 milljnir a sma hjlm til a vernda borpallinn frekar. Svo var hann tbinn 12 akkerum til a verjast sj og s. Svo sigldu eir me Kulluk norur fyrir Alaska jn 2012. Margvsleg vandaml uru vegi eirra, hjlmurinn eyilagist hafsj og ur en varir var komi haust og allt fullt af s. Kulluk var n kominn nrri landamrum Alaska og Kanada og hr byrjuu eir a bora Beuforthafi. Kulluk byrjai a bora oktber, en htti strax aftur vegna veurs og var dreginn til hafnar Alaska. Shell vildi koma Kulluk sem fyrst aftur til Seattle til vigera, og desember var lagt af sta. Hr getur oft veri slmt sjinn essum rstma, me lduh 5 til 10 metra. Stundum fr togkrafturinn vrnum milli drttarbtsins og Kulluk upp 228 tonn egar mestu ldurnar gengu yfir. Hinn 27. desember slitnai toglnan og Kulluk rak stjrnlaust. eir komu annari lnu milli, en skmmu sar byrjuu fjrar vlar drttarbtsins a bila, hver ftur annari. a var kominn sjr dseloluna. Tveim dgum sar tkst yrlum a n allri 18 manna hfn brott af Kulluk. N voru tveir drttarbtar byrjair a draga Kulluk, en fljtlega slitnar nnur lnan og hinn drttarbturinn hefur ekki undan 50 hnta vindi og yfir tu metra lduh. eir berast nr og nr landi og skru loks lnuna. Kulluk rak upp fjru. Tveimur mnuum sar tilkynnti Shell a eir geru n hl oluleit sinni fyrir noran Alaska. Flaki af Kulluk var dregi til Kna og selt brotajrn. Nokkrir af forstjrum Shell sgu af sr, arir voru reknir. Enn dreymir um a komast aftur norurslir. Til allrar hamingju gat Kulluk ekkert bora essari tilraun. i getir rtt mynda ykkur olumengunina og ll vandrin vi a reyna a ra vi virka olulind undir essum astum norurhfum.


Srnun hafsins

srnun hafsinsSjrinn er saltur, en hann hefur einnig annan mikilvgan efnaeiginleika: srustigi. N er a a breytast, samspili vi hnattrna hlnun. Hlnun lofti og srnun hafsins eru afleiingar af vaxandi tblstri mannkyns af CO2. Fyrir inbyltinguna var CO2 andrmslofti um 280 partar r milljn (ppm), en me vaxandi bruna af kolum, olu og gasi hefur a aukist nr 400 ppm og fer vaxandi. Til allrar hamingju fer um einn fjri af essu koltvoxi niur hafi og leysist ar upp en a hefur r afleiingar a hafi er a byrja a srna. Srnun er mld einingunni pH. N er pH heimshafanna 0,1 pH stigi lgri en var fyrir inbyltinguna. En pH skalinn er log skali og er v 0,1 breyting jafnt of 30 prsent hkkun srustigi. Fyrsta mynd snir vaxandi CO2 lofti jarar (brn krva), vaxandi CO2 hafinu (bl) og vaxandi srustig hafinu (lkkandi pH, grn krva). Hvaa mli skiftir a fyrir okkur og anna lf jru? J, vi hkkandi srustig leysast til dmis upp skeljar, krall, kalkrungar og nnur efni lfvera, sem eru gerar r kalki (CaCO3). Skelin er fyrst og fremst vrn og um lei og hn ynnist er aumingja skelfiskurinn varnarlaus fyrir krbbum, steinbtum og rum grugum tegundum. Hkkandi srustig veldur v a krallar geta ekki rifist. Kralrif eru ger r kalki og er egar fari a bera v a kralrif til dmis Karbahafi eru farin a lta sj. En vaxandi srustig hafsins hefur ekki einungis hrif kalk og skeljar, heldur allt lf sjnum. Fyrir lfrki hafinu er a eins og einhver vri a fikta vi efnasamsetningu blsins lkama okkar. figure-10-24-l.png

a sem verst er, a sennilega mun srustig halda fram a hkka. Mynd nmer tv snir spr um losun CO2 ea koltvoxs t andrmslofti (efsti partur). a eru margar spr, en tkum verstu, sem er sennilega nst lagi (raua lnan). Mimyndin snir hrif ess pH ea srustig hafsins. Samkvmt eirri sp veri pH heimshafanna komi niur 7,75 um 2100. Nesta myndin snir hvaa hrif etta hefur mettun (saturation) steindarinnar aragonit, sem er aal kalktegundin skeljum og rum kalklfverum. Samkvmt v er hafi metta, .e. kalk getur myndast, ar til um 2060. Eftir ann tma myndast aragont ea kalk ekki hafinu og skeldrin eru orin skeljalaus. Eins og alltaf, er hr um sp a ra, en hn byggist einfaldlega v a gera r fyrir a vi hldum uppi sama lferni, og dlum stugt t koltvoxi t andrmsslofti eins og ekkert s a gerast.


Mesti tdaui jarar markar uppruna slenska heita reitsins.

tdauiEins og g hef fjalla um hr pistlum undan, er a lit margra jarvsindamanna a heiti reiturinn sem n er virkur undir slandi eigi sr langa sgu, sem byrjar undir Sberu fyrir um 250 milljn rum. Hann er langlifasti heiti reiturinn jrinni dag. Enn merkilegra er s kenning a egar heiti reiturinn fyrst kom upp yfirbori Sberu, hafi hann orska mesta tdaua lfrkis jru, mtum Perm og Tras timabila jarsgunni. a er almennt tali a heitir reitir su kraftmestir fyrstu en san dragi r gosmagninu og raftinum. a getur vel passa essu tilfelli.

Lfrki jarar hefur veri a rast um 500 milljn r. En a hefur ekki alltaf veri dans rsum, v essum tma hafa ori fimm stratburir, sem hafa eytt nr llu lfrki jru hvert sinn. S ekktasti var fyrir um 65 milljn rum, egar risaelurnar og mest allt lfrki jarar d t risastrum loftsteinsrekstri. Fyrsta mynd snir fjlda tegunda sem du t vi hvern tdaua jarsgunnar. En strsti og mesti tdaui lfrkis jarar var fyrir um 252 milljn rum, egar um 96% af llu lfrki frst. hrifin voru svo djptk a jafnvel kralrifin hafinu du og engir krallar rifust um tu milljn r eftir. Allt lfrki sem n lifir jru eru afkomendur hinna tvldu 4% sem lifu essar hamfarir af. essi mikli tdaui markar skilin milli Perm og Tras tmabila jarsgunni.

Hva er a sem gerist jarsgunni essum tma, sem kynni a hafa valdi essum mikla tdaua? Var a strkostlegur loftsteinsrekstur, mikil eldgos ea einhverjar arar nttruhamfarir? Vsindamenn hafa lengi velt v fyrir sr og ekki enn komi me ngilega sannfrandi svr.

a hefur ekki fundist nein vitneskja um stran loftsteinsrekstur essum tma, en hins vegar verur tdauinn eiginlega nkvmlega sama tma og mesta eldgosatmabil jarar tekur yfir, .e.a.s. gos blgrtismyndunarinnar Sberu. essi blgrtismyndun nr yfir meir en 2,5 ferklmetra, er va meir en 3 km ykkt og me rmml um ea yfir 4 milljonir rmklmetra. Myndin til vinstri snir hraunstaflann. Ofan allt saman btist a etta trlega magn af basaltkviku gubbaist upp mjg stuttum tma. Steingervingafrin snir a tdauinn var mjg stuttum tma, sennilega innan 200 sund ra. Um 90% af llum tegundum hafinu frst og um 70% af llum tegundum landi. Smu leiis sna steingervingarnir a tdauinn var samtma eldgosunum. a tk meir en 5 milljn r ur en lfrki tk a n sr.

Siberian trapsetta er n gott og blessa, en hver eru tengslin milli eyingu lfrkis og eldgosanna ? Ea er a einungis tilviljun? Hraunrennsli hefur auvita haft engin hrif, en er a leita skringa sambandi vi magn og tegundir af gasi, sem kom upp essum gosum. a eru fyrst og fremst gastegundirnar CO2, H2O, SO2 HF og HCl. B,A, Black og flagar (2012) hafa mlt magn essara gastegunda kvikunni sem gaus Sberu essum tma.

eir finna a kvikan sem kom upp sumum gosunum hefur trlega htt magn af gastegundum, me allt a 0,5% S (brennistein), upp undir 1% Cl (klr), og nr 2% F (flr). Magni af essum gastegundum sem kann a hafa borist t andrmslofti skiftir sundum ggatonna (Gt), en eitt Gt er einn milljarur tonna. eir telja a magni af brennisteinsgasi hafi veri um 5300 til 6100 Gt S, af klri 100 til 2700 Gt Cl og af flri bilinu 3800 til 5400 Gt Cl. Brennisteinn veldur klnun loftslagi jarar ef gasi berst htt upp heihvolf. Klr gasi gti eytt sn laginu heihvolfi, sem ver jrina fyrir httulegum geimgeislum. a kann a orskaka stkkbreytingar og ill hrif erfefni llu lfrki. Flr orsakar gadd ea florsis og fall bpenings, eins og vi ekkjum vel hr eftir Skaftrelda 1783. a er v af ngu a taka essu dmi varandi hugsanlegar httur t af essum strgosum.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband