Bloggfrslur mnaarins, september 2012

Erindaflokkur Eldfjallasafns um Grnland er a hefjast

Haraldur go RAXNsta laugardag, hinn 29. september, hefst nr erindaflokkur Eldfjallasafni Stykkishlmi kl. 14, og heldur fram alla laugardaga oktber. Agangur er llum keypis. Auk mn mun Ragnar Axelsson flytja erindi. Grnland hefur veri miki frttum undanfari og af ngu er a taka varandi efni til umfjllunar: brnun Grnlandsjkuls, hopun hafisins umhverfis Grnland, mikil aufi jru Grnlandi og oluleit hafsbotni umhverfis, tengsl Grnlands vi uppruna heita reitsins sem n er undir slandi, sguna um elsta berg jru, sem finnst Grnlandi, landnm slendinga Grnlandi. Ragnar Axelsson hefur kanna Grnland meir en tvo ratugi og ljsmyndir hans aan eru heimsekkt listaverk. Hann mun segja okkur fr sn sinni af Grnlandi og bum ess vel myndskreyttu erindi hinn 6. oktber.

Tnda flugvlin

l partar gr komst g loks a leifum bresku herflugvlarinnar, sem brotnai norur hamri Svartahnks ri 1941. Vlarpartar og litlar ttlur af l eru v og dreif skriunni undir hnknum um 100 metra breiu svi. lttlurnar er allar beyglaar og sumar brddar, eins og fyrsta myndin snir. tlit eirra minnir okkur rkilega a, a sprengju- og skotfrafarmur hervlarinnar sprakk loft upp vi reksturinn og miki bl var r. Flugslysi var hinn 28. nvember ri 1941 og hefur Karl Smri Hreinsson skrifa gta grein um ennan atbur. Eftir a hafa hringsla um noranvert Snfellsnes flaug vlin inn Kolgrafafjr afleitu veri, en ni ekki a komast suur yfir fjallgarinn og brotnai hamrinum, ar sem merki X er kortinu hr til hlar.Kortg hef veri a leita a flakinu ru hvoru sumar, en a hefur veri huli snj ar til n september. essi Vickers Wellington tveggja hreyfla sprengjuflugvl hafi fari eftirlitsflug hafinu milli slands og Grnlands hinn 28. nvember. a var hvasst a suaustan ennan dag og mjg lskja. Bndur Kolgrafafiri og Eyrarsveit heyru flugvlagn og su mikinn blossa fjallinu, eins og eldgos. En veri var afleitt og skyggni ekkert. Einn bndi tk hva mestan tt leit a flugvlinni, en a var Ingvar Agnarsson bndi Kolgrfum. Nokkrum rum sar var g part r sumri sem ungur smali sveit hj Ingvari Kolgrfum. frddist g dlti um atburinn, en Ingvar hlt merka dagbk. Hinn 1. desember komst Ingvar loks a flakinu undir Svartahnk, beint fyrir ofan Grenjadal. Leifar af sex lkum hafnarinnanr fundust og voru au flutt til bygga. Svartihnkur er nr verhnptur. Hann er myndaur r blgrtislgum, sem hafa ummyndast vegna hhita. Innskot af granfr og drt bergi eru mikilvg efri hluta hnksins.

Sjaldgfir mlmar Grnlandi

Kvanefjeld nmusviSjaldgfu jarmlmarnir eru sautjn fremur fgt frumefni, sem hafa mjg svipaa eiginleika. g hef ur fjalla nokku um hr http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1151653/essi sautjn efni heita scandium, yttrum, lanthanum, praesodymium, neodymium, promethium, samarum, europium, gadolinium, terbium, dysprosium, holmium, erbum, thulium, ytterbum og lutrtium. Sjaldgfu mlmarnir eru missandi ger allra raftkja, tlvur, snjallsm, bla og flestar ea allar raf- og mlminaarvrur. Til dmis er neodynum missandi segul fyrir vindmyllur, og rafhlur fyrir rafbla. Eftirspurnin er v mjg mikil og vaxandi. Ver sjaldgfum mlmum hefur v tfaldast undanfari, fr um $20 fyrir kg upp $200 kli. sama tima hefur Kna, sem er aal framleiandinn (95%), dregi r utflutningi, fr 65 sund tonnum ri niur um 30 sund. Sjaldgfu mlmarnir eru algengastir vissum tegundum af granti. Grnlandi eru sjaldgfu mlmarnir til rkum mli Ilimaussaq bergmyndunum suur Grnlandi, einkum Kvanefjeld svinu. Hr er miki berginnskot af eirri tegund sem nefnist nefeln sent. essu bergi er einnig miki magn af ran. Kvanefjeld er reyndar Eystribygg, skammt fr Brttuhl, svi sem var vel kunnugt eim forferum okkar sem sigldu til Grnlands sguld og settust hr a. a er n tali a Kvanefjeld s ein allra strsta nma af sjaldgfum mlmum og ran jru. Ekki er enn hafinn nmurekstur Kvanefjeld. Tanbreez nman er einnig Eystribygg suur Grnlandi og hr er berg sem er mjg rkt af sjaldgfu mlmunum og jafnvel rkara en Kvanefjeld. Tanbreez er ekki heldur komin gagni. a fer fram hj engum a heimskn ramanna fr Suur Kreu til Grnlands vikunni er ntengd huga kreumanna sjaldgfum mlmum, sem eru algjrlega nausynlegir fyrir ramleislu raftkja, bla og annars htkniinaar Suur Kreu. N er dnasinn a hefjast fyrir alvru milli alja nmufyrirtkja og heimamanna. Lobbyistar ea rursmenn fyrir nmu- og olufyrirtkin segja a Grnland s raun algjr draumur eirra, ar sem hr s tiltlulega auvelt a hafa hrif. Meal hinna 57 sund ba landsins er tali a hr s yfirsttt, sem er mnnu af aeins 44 stjrnmlamnnum, rherrum, ingmnnum og borgarstjrum. Lobbyistarnir segja, a hr urfi eir v aeins a hafa hrif 25 ramenn til a koma mli snu gegn varandi nmurtt og umhvefisml. Nverandi stjrn Grnlands var myndu eftir kosningarnar ri 2009 og er hn samsteypustjrn riggja flokka: Inuit Atagatigiit, Demokraatit and Kattusseqatigiit Partiat. Inuit Ataqatigiit flokkurinn er strstur, ea me um 44% atkva sustu kosningum. Flokkurinn er vinstri sinnaur og stefnir algjrt sjlfsti Grnlands og skilna fr dnum. Formaur flokksins er Kuupik Kleist forstisrherra og hvlir mikil byrg honum essa dagana.

Rebbi kom hinga til lands miklu fyrr

essir erlendu vsindamenn hafa greinilega ekki lesi frtt Mbl um refabein slandi, sem eru um 3500 ra gmul. Sj frttina hr:
http://www.mbl.is/frettir/taekni/2007/12/17/islenska_tofan_kom_thusundum_ara_fyrir_landnam/
a arf enga 16. aldar sbru til a skra tilvist refsins hr. Hann hefur veri hr landi mun lengur.
mbl.is Refur komst sbr til slands
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Ola umhverfis Grnland

Oluleitarsvi Grnlanda hefur veri tluverur hugi fyrir oluleit umhvefis Grnland, og miklar vonir bundnar vi a. En ekki hefur etta reynst alveg eins auvelt og haldi var fyrstu. Skoska olufyrirtki Cairn Energy hefur eytt um einum milljar dollara oluleit hafsbotni fyrir vestan Grnland. Svi sem eir hafa kanna er skammt fyrir austan Disko eyju, eins og myndin snir. Hr hafa eir gert vtkar og drar rannsknir hafsbotninum og bora tta djpar holur. Einnig nota eir jarelisfrilegar aerir til a gegnumlsa jarlgin. Myndin til hliar snir til dmis slka sneimynd af jarlgunum fr Kanada til Grnlands, um 600 km lei.Sneimynd af setlgum slkum sneimyndum kunna a koma fram upplsingar um olusvin. Engin vinnanleg ola hefur fundist og hefur Cairn n kvei a draga sig hl, a minnsta kosti um stundar sakir, en margir telja a Grnlandsvintri eirra s loki. Cairn Energy var frgt og rkt egar eir fundu olu Indlandi, og sj borholur eirra indverjum n fyrir um 20% af sinni orkurf. a er enginn leikur a bora eftir olu umhverfis Grnland. Cairn urfti a hafa drttarbta alltaf til taks til a stjaka vi ea draga stra borgarsjaka fr borpllunum. Einnig eru miklu meiri vandaml varandi stjrn mengun, og svo setur veri strik reikninginn. egar ea ef Grnlandsola kemur marka, verur hn rugglega dr. Hvers vegna er Grnland spennandi svi fyrir oluleit? a er tengt uppruna og run Atlantshafsins. Grnland er hlut af fleka Norur Amerku. Fyrir um 60 milljn rum byrjai Grnland a rifna fr Norur Amerku og opnaist sundi sem vi nefnum Davis Strait og einnig Labradorhaf, eins og myndin fyrir nean snir. Rek Grnlands fr Norur Amerku myndai annig sigdld, ar sem setlg sfnuust fyrir, hugsanlega me lfrnum leifum. essar lfrnu leifar gtu mynda olu. En rek Grnlands fr Norur Amerku var skammvinnt. Myndun Labradorshafs og Davis StraitFyrir um 50 milljn rum htti etta rek Labradorhafi en byrjar Grnland a reka fr Evrpu, egar Norur Atlantshafshryggurinn myndast austan Grnlands. a er semsagt sigdldin undir Labradorhafi og Davis Strait sem menn einblna . Einnig eru nokkrar vonir um olu taldar um olu undir hafsbotninum rtt austan Grnlands, og kemur ar Drekasvi vi sgu, en a er n nnur saga

Jrn Grnlandi

JrnmarkaurinnVer jrni hefur margfaldast undanfarin r, eins og fyrsta myndin snir, en essi hkkun er aallega vegna mikilla framkvmda Kna. Breska fyrirtki London Mining vill n reisa stran nmub Vestur Grnlandi, Isukasia um 150 km fyrir noraustan Nuuk, ar sem 760 nmumenn munu ba. Einnig verur bygg hfn og ymsar arar framkvmdir tengdar nmurekstrinum. Afraksturinn af nmugreftrinum er talinn vera um 32,3 milljarar danskra krna, ea jafnt og styrkur Danmerkur til Grnlands tu r. Sennilega vera aeins um 20% starfsmanna grnlendingar en flestir eirra vera knverskir nmumenn, sem munu ba nju orpi vi nmuna. Hr rtt vi srndina er grnlenska bergi mjg jrnrkt, en a inniheldur yfir 70% af jrni. a myndar lag sem er 180 til 450 m ykkt og er a yfirbori, svo auvelt er a hefja nmugrft. Alls er tali a hr su um 1,5 milljarar tonna af magnetti.Isua jrnsviFramleisla er tlu um 15 milljn tonn ri, en mlmgrti verur flutt til strandar um 100 km lei stlppu. Diesel rafst verur reist stanum, en ekki fallvatnsvirkjun ar sem slkt tki of langan tma til undirbnings. Hr Isua hefur jrni sennilega myndast sem setlg sj, en undir jrnlaginu eru mjg forn lg af gosbergi og skyldum setlgum. Jarlgin sua eru mea elsta bergs jru, ea um 3,8 milljarar ra a aldri. Enn hefur grnlenska rki ekki veit leyfi til a hefja byggingu nmubjarins ar sem ekki hefur enn veri gengi fr rannsknum varandi umhvefishrif fr nmurekstrinum. a er gfurlegt magn af leir og drullu, sem mun berast til hafs sambandi vi nmureksturinn og hafa neikv hrif lfrki hafsins.

Fjrsjur Grnlands

GrnlandGrnland er strsta eyjan, um tuttugu og einum sinnum strri en sland. En hr eru aeins um 57 sund bar. N virist allt a vera vitluast Grnlandi. Forseti Suur Kreu er heimskn, nlega hefur grnlenski rherrann Kuupik Kleist funda me knverjum og Hilary Clinton. stan fyrir essum mikla huga Grnlandi eru aulindir ea beinlnis fjrsjir jru. Hr er nstum allt til: demantar, gull, kopar, platna, ran, l, ttan, jrn og hinir vermtu sjaldgfu mlmar, sem eru missandi tlvuframleislu. N eru um rjtu nmufyrirtki a kanna jarlgin og undirba nmuvinnslu, en aeins ein gullnma er komin gang. N telja margir a nmureksturinn kunni a flta fyrir sjlfsti Grnlands undan danskri stjrn. eir hafa haft heimastjrn san 1979 og rlega veitir danska rki Grnlandi styrk sem nemur um 460 milljn evrum. etta eru 8070 evrur mann, ea um 1,3 milljn sl kr. hvern einstakling. Til a meta ennan styrk rttu samhengi skal geta ess, a ri 2010 var tflutningsvermti grnlendinga um 350 milljn og innflutningur um 700 milljn. Grnlendinga eru v algjrlega hir dnum essu augnabliki, en a getur allt breyst mjg hratt, ef ea egar tekjur berast inn fr nmurekstrinum. En sumir halda v fram, a Kuupik Kleist s ekki ngilegur ungavigtarmaur til a leia jina gegnum erfi viskipti vi slungin aljafyrirtki, sem vilja hefja nmugrft, og anna hvort sneia hj dnum ea reyna a hafa ga. a eru v mjg spennandi tmar fram undan hj nsta ngranna okkar, en v miur virast slendingar ekki hafa nokkurn huga Grnlandi og v sem ar er a gerast. a er reyndar skammarlegt, a mnu liti.

Ktlugos eftir Arreboe Clausen

Ktlugos 1918 Arreboe ClausenHr er njasta mynd Eldfjallasafns Stykkishlmi. Hn er olumlverk af Ktlugosinu ri 1918. Myndin er mlu af mjg srstum manni, sem fddur var Stykkishlmi: Arreboe Clausen (1892 -1956). Fair Arreboe var kaupmaurinn Holger P. Clausen Stykkishlmi, en um hann lk evintraljmi, einkum sambandi vi fer hans til stralu leit a gulli. Hann hafi geti sr frgar Snfellsnesi ri 1880, egar hann bau sig til frambos til Alingis. Holger tk a r a reisa tjald kjrsta, ar sem voru veittar spart vnveitingar til kjsenda kostna Clausensverslunar. A sjlfsgu hlaut hann kosningu me miklum meirihluta til Alingis, en essi atburur er vallt kallaur Brennivnskosningin san. daga greiddu menn atkvi sitt heyrenda hlji. Siar kom Holger llum vart og reyndist bi rttkur og frjlslyndur ingi. Arreboe Clausen starfai mrg r sem einkablstjri forstisrherra slands. Af honum eru margar sgur, tengdar essu srsta starfi. Til dmis segir lafur Thors vi Arreboe einkablstjra sinn, ri 1942: Gi minn, n er g orinn forstisrherra. N verur annar hvor okkar a htta a drekka! Eitt sinn var Arreboe spurur, hva vri a gerast bak vi tjldin stjrnmlum slands, og vildi hann ekkert um a segja. Ert ekki innsti koppur bri allra stjrnmlaflokka? Arreboe svarai snggt: J, g er a, en s koppur lekur ekki. Mlverki af Ktlugosinu hefur Arreboe mla eftir frgri ljsmynd, sem Kjartan Gumundsson tk af gosinu. A lokum skal geta ess, a Arreboe var fair eirra Clausensbrra, Hauks og Arnar, sem lengi voru fremstu frjlsrttamenn slands.

Hafs lgmarki

Hafs 2012a var strfrtt sustu viku a hafsinn norur skauti jarar vri n algjru sgulegu lgmarki, ea aeins 4,1 milljn ferklmetrar. essi tala eftir a lkka eitthva, v brnun heldur fram fram haust. Brnunin er alveg trlega hr, ea fr 40 til 75 sund ferklmetrar dag! Lnuriti til vinstri snir hvernig hafsinn norurskauti hefur brna undanfarin r. En eins og oftast, er nausynlegt a setja etta efni lengra samhengi tmalega en einungis essi sustu r. a gerum vi annari mynd, sem snir tbreislu hafss norurhveli sustu 1450 r, ea fr v um 600 e.Kr. Hafs hefur fyrst myndast jru fyrir um 47 milljn rum, en breiddist fyrst t um heimsskautin bi aallega egar sld hfst fyrir um 2,6 milljn rum. Sveiflan tbreislu hafss hefur veri ltil til essa, nema rssveiflan. N er anna upp teningnum, eins og nnur myndin snir. En a skal teki fram, a lnuriti annari mynd er byggt 40 ra mealtali, og v hverfur stra breytingin r a mestu inn mealtluna, en sveiflan sustu rin er samt strkostleg. Hafs Kinnardessi hraa breyting hafs norursins getur bent til a hann veri allur horfinn um 2030 (sumir segja jafnvel ri 2016), en ekki lok aldarinnar, eins og fyrri spr sgu. Minnkandi hafs er alvarlegt ml, sem snertir run loftslags og hafsins umhverfis sland. egar hafs myndast, fer saltfrtt vatn a gera sinn en mjg saltur sjr me ha elisyngd verur eftir. essi salti og ungi sjr sekkur til botns shafinu. San streymir hann suur me hafsbotninum, um, sundi milli Grnlands og slands og virkar eins og mtorinn hringrs heimshafanna. Ef hafs minnkar ea hverfur, mun draga r essum kalda straumi. Getur a valdi v a Golfstraumurinn hgi sr? Getur a valdi stabundinni klnun Norur Atlanshafssvinu, slandi og Bretlandseyjum? a eru engar samfelldar rannsknir ea mlingar gangi til a fylgja essum breytingum.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband