Fęrsluflokkur: Jaršhiti

Hamagangur ķ Gunnuhver

GunnuhverUnfanfarna daga hefur virkni umhverfis Gunnuhver į Reykjanesi vaxiš mikiš. Žessi stóri leirhver er skammt frį Reykjanesvita.  Leirstrókar kastast nś hįtt ķ loft og gufumökkurinn aukist.  Hverinn hefur vķkkaš og aš hluta til gleypt ķ sig śtsżnispallinn, enda hefur ašgengi veriš lokaš.  Myndin sem fylgir er eftir  Hilmar Braga, tekin fyrir Vķkurfréttir.  Gunnuhver er vel lżst ķ kynningu  ISOR į Reykjanesi hér:

http://www.isor.is/9-gunnuhver-hverasvaedi

Žaš er athyglisvert aš engin skjįlftavirkni viršist fylgja žessum breytingum ķ hvernum.  Ekkir er žvķ įstęša til aš halda aš kvika sé į hreyfingu  nęr yfirborši.  Ef til vill er žessi breyting eingöngu vegna žess aš hveravirkni hefur fęrst til. 


Askja: tvęr orsakir berghlaups

SušurbotnarŽaš er ef til vill aš bera ķ bakkafullan lękinn aš fjalla um berghlaupiš ķ Öskju.  Fjölmišlar hafa gert žessu fyrirbęri mikil skil.  Ég vil žó benda į tvennt. Jaršhiti hefur lengi veriš mikill į svęšinu ķ sušaustur hluta Öskju, žar sem berghlaupiš į upptök sķn. Žetta eru Sušurbotnar, og hér runnu tvö hraun ķ kringum 1922 eša 1923: Sušurbotnahraun og Kvķslahraun.  Sumariš 1989 tók aš bera į auknum jaršhita į žessu svęši og Gušmundur Sigvaldason gat sér til aš hér kynnu hafa veriš kvikuhreyfingar ķ jaršskorpunni undir.  Jaršhitasvęšin ķ Sušurbotnum einkenndust žį af heitri jörš, gufuaugum og śtfellingum af brennisteini.  Svęšiš er afmarkaš į korti žeirra Kristjįns Jónassonar og Sigmundar Einarssonar, sem fylgir hér meš.  Gufuśtstreymi og miklar brennisteinsžśfur sįust žį hįtt ķ hlķš viš Sušurbotna.  Jaršfręšingar śti ķ heimi įttušu sig į žvķ fyrir um tuttugu įrum aš jaršhiti ķ eldfjöllum veikir mjög bergiš.  Hitinn ummyndar berg og breytir žvķ smįtt og smįtt ķ leir og laus efni.  Afleišingin er žį sś, aš brött fjöll hrynja eša mynda skrišur og berghlaup.  Žetta hefur nś gerst ķ Sušurbotnum.  Ķ višbót ber aš geta žess, aš askjan eša hringlaga sigdalurinn, sem byrjaši aš myndast įriš  1875, er reyndar enn ķ myndun. Yfir vatninu ķ sušri gnķfur hinn hįi (yfir 1500 m) og bratti Žorvaldstindur, sem aš sjįlfsögšu veršur aš hlżša žyngdarlögmįlinu, eins og önnur fjöll. 


Gull Noršmanna į Mohns hrygg

lwyw4bxqmjqh7pnh9oyflqdyig5eiawezh1hvxhmqeqa.jpgNoršmenn telja sig nś hafa uppgötvaš gull į hafsbotni į jaršhitasvęšum į Mohns hryggnum, fyrir noršan Jan Mayen. Flekamótin sem skera sundur Ķsland halda įfram noršur ķ haf og nefnist sį hluti flekamótanna Kolbeinseyjarhryggur, alla leiš noršur til Jan Mayen. Sķšan halda flekamótin įfram noršur ķ Ķshafiš en nefnast žar Mohns hryggur.  Sķšan beygir hryggurinn skyndilega til noršurs rétt hjį Svalbarša, og nefnist žar Knipivich hryggur. 

Hér į mótum Mohns og Knipovich hryggjanna hafa Noršmenn fundiš hverasvęši, žar sem allt aš 13 m hįir strompar af hverahrśšri dęla śt svörtum “reyk” eša sśpu meš 310 til 320 stiga hita.  Hveravökvinn inniheldur mikiš af żmsum brennisteinssamböndum. Umhverfis hverina hefur myndast stór hóll af efnasamböndum śr hveravökvavnum, einkum steindum eša mķnerölum sfalerķt, pżrķt, pyrrótķt og kalkópżrķt.

Setiš og vökvinn sem streymir upp śr hverunum inniheldur mikiš magn af mįlmum.  Hér er gull, silfur, kopar, blż, kobalt, zink og fleira. Noršmenn hafa enn ekki gefiš upplżsingar um efnainnihald setsins og hveranna, en žeir telja aš hér  į 3.5 km dżpi séu vinnanleg veršmęti um 1000 milljaršar norskar krónur.

Veršmętir mįlmar hafa hingaš til veriš unnir eingöngu ķ nįmum į landi en slķkar nįmur eru aš žverra.  Nś er athyglinni fyrst og fremst beint ķ įttina aš mįlmrķkum lögum į hafsbotni, ķ grennd viš hveri eins og žessa į Mohns hrygg.  Eitt stęrsta svęšiš af žessu tagi er į hafsbotni į um 1.6 km dżpi noršan Papśa Nżju Gķneu, og hefur Kanadķskt nįmufyrirtęki  stefna aš žvķ ķ nokkur įr aš vinna žaš.  En heimamenn hafa stöšvaš allar framkvęmdir ķ ótta viš mikiš umhverfisslys.  Žaš veršur fróšlegt aš fylgjast meš hvernig Noršmenn fįst viš stóru vandamįlin, sem eru bęši tęknileg og umhverfisleg, viš nįmugröft undir žessum erfišu kringumstęšum. 


Jöršin er stęrsti kjarnorkuofninn

 

HitiEldgos eru ašeins einn žįttur ķ žeim hita, sem streymir śt śr jöršinni.  Allt yfirborš jaršarinnar leišir śt hita śt ķ hafiš og inn ķ andrśmsloftiš. Žetta er hiti, sem į uppruna sinn bęši ķ möttlinum undir og einnig ķ kjarnanum.  Hitamęlingar ķ um tuttugu žśsund borholum vķšs vega į jöršinni sżna, aš jöršin gefur frį sér um žaš bil 44 terawött af hita (terawatt er eitt watt eša vatt, meš tólf nśllum į eftir, eša 44 × 1012 W).   Žetta er stór tala, en žaš samsvarar samt sem įšur ašeins um 0,075 wöttum į hvern fermeter af yfirborši jaršar.  Eins og önnur myndin sżnir, žį er hitastreymiš ašeins minna frį meginlöndunum (um 65 milliwött į fermeter) en dįlķtiš hęrra upp śr hafsbotninum (um 87 milliwött į hvern fermeter).  Takiš eftir aš hitaśtstreymiš śt śr jöršinni er hęst į śthafshryggjunum (raušu svęšin į mynd 2), enda er skorpan žynnst žar og stutt nišur ķ heitan möttulinn. Ef viš tökum fyrir eitt žśsund fermetra svęši į jöršinni, žį gefur žaš frį sér heildar hitaorku, sem samsvarar ašeins 75 watta ljósaperu.

En samt sem įšur er heildarorkan sem streymir frį jöršinni mjög mikil. Hśn er žrisvar sinnum meiri en öll orkan, sem mannkyniš notar į einu įri. Hvašan kemur žessi innri hiti og hvernig veršur hann til?  Žaš hefur lengi veriš skošun jaršešlisfręšinga aš hann vęri af tvennum  rótum. Annars vegar er hiti, sem myndast vegna geislavirkra efna inni ķ jöršinni. Žetta er eins konar kjarnorkuhiti.  Hins vegar er frumhiti (primordial heat), sem er tengdur myndun og uppruna jaršarinnar. Heat flow

Žar til nżlega var ekki vitaš hvort geislavirki hitinn eša frumhitinn vęri mikilvęgari ķ orkubśskap jaršarinnar. Nżlega geršu vķsindamenn ķ Japan męlingar į magni af örsmįum frumeindum, sem nefnast neutrinos, en žęr streyma upp śr jöršinni og eru męlikvarši į magn af geislavirkum hita.  Grafinn djśpt ķ jöršu undir fjalli ķ Japan er geymir fullur af steinolķu, meš rśmmįl um 3000 rśmmetra. Umhvefis hann eru tęki, sem skynja og telja neutrinos.  Flestar žeirra koma utan śr geimnum, sumar frį kjarnorkuverum ķ nįgrenninu, en nokkrar af žessum neutrinos koma djśpt ur jöršu, žar sem žęr myndast vegna geislavirkra efna eins og žórķum og śranķum.

Žessar męlingar sżna aš um helmingur af jaršhitanum er vegna geislavirkni ķ möttli jaršar, žar sem efni eins og śranķum og žórķum klofna nišur ķ önnur frumefni og gefa af sér hita. Ég hef fjallaš hér įšur um hvernig žórķum kjarnorkuver kunna aš bjarga okkur ķ framtķšinni, en ķ žeim er hgt aš framleiša orku, sem losar ekkert koltvķoxķš śt ķ anrdśmsloftiš, hefur engin neikvęš įhrif į loftslag og skilar engum geislavirkum śrgangi.

Viš męlingarnar ķ Japan kom ķ ljós aš geislavirkni frį śranķum-238 gefur af sér um 8 terawött, og sama magn myndast vegna geislavirkni į žórķum-232.  Ķ višbót gefur geislavirka efniš kalķum-40 af sér um 4 terawött.   Žaš er žvķ ljóst aš geislavirkni og kjarnorkukraftur dugar ekki til aš skżra innri hita jaršar. Um helmingur af hitanum, sem berst śt frį jöršinni er žvķ frumhiti.  Jöršin hefur žvķ ekki enn tapaš öllum hitanum, sem varš til viš myndun plįnetunnar.  Eftir 4,5 milljarša įra frį uppruna sķnum er jöršin žvķ ennžį heit. Žaš er tališ aš hśn kólni ašeins um 100 stig į milljarši įra, svo eftir nokkra milljarša įra mun hśn kólna hiš innra, eldvirkni og flekahreyfingar hętta.

ldvirkni og flekahreyfingar hętta. na geislavirkra efna eins og žni eins og ta fžeir rostung, nęrri žisröndinni..vi męali her

Yfirleitt er įlitiš aš geislavirki hitinn myndist aš langmestu leyti ķ möttlinum.  Flest eša öll lķkön um kjarna jaršar eru į žann hįtt, aš žar sé ašeins jįrn og dįlķtiš af brennisteini, en ekki neitt af geislavirkum frumefnum.

 

 


Ešalmįlmurinn Gull

GullveršÉg hef fjallaš įšur hér um stęrsta fjįrsjóš jaršar, sem er ķ Sri Padmanabhaswamy musteri ķ Kerala héraši ķ sušvestur Indlandi. Hann er talinn vera um $22 milljarša virši, en vörutalningu ķ kjallaranum undir musterinu er ekki lokiš. Hvaš er žetta mikiš gull ķ vikt og rśmmįli? Gull er nś keypt į um $1580 į hverja śnsu, eša um $55.727 į hvert kķló. Lķnuritiš til vinstri sżnir hvaš gull hefur rokiš upp ķ verši frį 1993 til žessa įrs. Samkvęmt žvķ vęru um 394.781 kg ķ žessum fjįrsjóši, ef hann er eingöngu gull. Aušvitaš eru žarna einnig gimsteinar og gullmunir, sem eru mun veršmętari en óunniš gull. Hvaš tekur slķkur fjįrsjóšur mikiš plįss? Gull hefur mjög hįa ešlisžyngd, eša 19.320 kg į rśmmeter. Eitt tonn af gulli myndar žį tening sem er ašeins 37 cm į hvern kant. Fjįrsjóšurinn tekur žvķ ekki mikiš plįss, en hann mun žį vera um 20,4 rśmmetrar. Ķ gullgeymslu Bandarķska rķkisins ķ hervirkinu Fort Knox ķ Texas eru geymd 4.577 tonn af gulli, en žęr birgšir eru talda um 2.5% af öllu gulli sem hefur veriš grafiš śr jöršu af mannkyninu (įętlaš um 165 žśsund tonn). (mynd) Žessar birgšir eru um 237 rśmmetrar.  Gullvirkiš Fort KnoxSamt sem įšur er gullforši Rķkisbankans ķ kjallara djśpt undir Manhattan eyju ķ New York enn stęrri, eša 7.000 tonn af gulli. Gullforši Bandarķkjanna er sį mesti ķ heimi, eša nęr žrisvar sinnum stęrri en forši Žżskalands. Efnafręšiheiti gulls er Au sem er skammstöfun fyrir oršiš aurum į grķsku. Aušvitaš er ķslenska oršiš aurar degiš af žvķ. Myndin til hlišar sżnir hvaš hin żmsu frumefni eru algeng eša sjaldgęf ķ jöršinni, mišaš viš kķsil, Si, sem er eitt algengasta efniš. Frumefnin merkt meš gulum lit, žar ža mešal gull eša Au, eru lnag sjaldgęfust ķ jöršinni, en algengust eru žau į gręna svęšinu į myndinni. Gull er dżrt vegna žess aš žaš er ešalmįlmur sem endist aš eilķfu, sem ekki gengur ķ efnasambönd og einnig mjög sjaldgęft. Magniš af gulli ķ jaršskorpunni er tališ vera aš mešaltali ašeins um 0,005 grömm į hvert tonn af bergi. Sennilega er innihald af gulli ķ allri jöršinni (möttull, kjarni og skorpa) um 0,16 grömm ķ hverju tonni af bergi. Frumefni ķ jöršuŽaš borgar sig ekki aš hefja nįmugröft eftir gulli nema žegar bergiš inniheldur um eša yfir 5 grömm į hvert tonn af bergi. Į slķkum nįmusvęšum hefur gull safnast saman ķ berginu vegna afla eša jarškrafta, svo sem til dęmis jaršhita į hafsbotni. Eitt af žeim svęšum er hafsbotninn fyrir noršarn Nżju Gķneu, žar sem gull hefur safnast fyrir į mjög virku hverasvęši į um 1700 metra dżpi, eins og ég hef bloggaš um hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1236949/Hér er um 20 til 200 grömm af gulli ķ hverju tonni af bergi, og er žvķ Kanadķska nįmufyrirtękiš Nautilus Minerals nś aš hefja nįmugröft į žessu dżpi. Žaš er fyrsta tilraun til aš vinna mįlma į hafsbotni, og gefur žaš mikla von um slķkan nįmugröft ķ framtķšinni.

Erindi um Hveri į Hafsbotni

Hver į hafsbotniNęsta erindi ķ Eldfjallasafni fjallar um hveri į hafsbotni ķ grennd viš Nżju Gķneu ķ Sušurhöfum. Hér į 1700 metra dżpi er hitinn 306 stig og svartur mökkur streymir upp śr hverunum, meš mikiš magna af gulli. Einstakt lķfrķki žróast umhverfis hverina ķ dżpinu.  Laugardaginn 5. maķ 2012, kl. 14, ašgangur ókeypis.

Jaršhiti ķ Kerlingarskarši


HitastigullSamkvęmt męlingum Orkustofnunar liggur jaršhitasvęši ķ noršaustur įtt, frį Snęfellsnesi og yfir Breišafjörš, eins og myndin sżnir.   Hér į kortinu er sżndur hitastigull jaršskorpunnar, ž.e.a.s. hversu hratt hitinn vex meš dżpi, byggt į jaršborunum.  Žannig er hitastigull į rauša svęšinu um og yfir 100 stig į hvern kķlómeter ķ dżpinu. Žetta er lįghitasvęši, en er žó vel vinnanlegt fyrir byggšarfélögin, eins og hitaveitan ķ Stykkishólmi sżnir vel.  Į nokkrum stöšum sést hitinn  į yfirborši, og einn af žeim er ķ Kerlingarskarši.  Ķ mynni Ófęrugils, į eystri bakka Köldukvķslar er jaršhitasvęši sem er um eitt hundraš metrar į lengd, og stefnir ķ noršaustur.  Svęšiš er rétt austan viš gamla veginn um Kerlingarskarš, fast sunnan viš Gęshólamżri. Hér eru nokkrar volgrur, žar sem vatn streymir upp og er hitinn ķ flestum um 13 til 18 stig, en sś heitasta er 21.9 stig.  Umhverfis heitu augun er marglitt og skrautlegt slż, sem einkennir flest jaršhitasvęši, en einnig er töluvert um hverahrśšur, sem erJaršhiti Ófęrugil sennilega kķsilhrśšur aš mestu leyti.  Hafa myndast lįgar bungur af hverahrśšri umhverfis volgrurnar. Žetta hverasvęši er sennilega ķ landi Hjaršarfells, en ekki er mér kunnugt um aš hér hafi veriš gerš ķtarleg rannsókn né jaršboranir.  

Skjįlftarnir tengdir Hellisheišarvirkjun

Dęling HellisheišarvirkjunĶ desember įriš 2009 bloggaši ég hér um hugsanlegan afturkipp ķ virkjun jaršvarma erlendis, vegna manngeršra jaršskjįlfta. Žaš blogg mį sjį hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/993423/ Nś er tķmabęrt aš endurskoša žetta mįl, vegna jaršskjįlftanna sķšustu daga, sem viršast tengdir Hellisheišarvikjun. Tveir skjįlftar, sem voru tęplega 4 aš styrkleika uršu hinn 15. október 2011 og yfir 1500 smęrri skjįlftar meš upptök ķ grennd viš Hellisheišarvirkjun hafa veriš stašsettir undanfarna viku. Slķkar hrinur hafa gengiš yfir svęšiš sķšan ķ byrjun september, žegar nišurdęling hófst. Myndin fyrir ofan sżnir nišurdęlingu (efri hluti myndar), sem er um eša yfir 500 lķtrar į sekśndu, og tķšni jaršskjįlfta (nešri hluti myndar).  Myndin er śr skśrslu Orkuveitunnar. Žaš veršur ekki deilt um, aš tengslin milli dęlingar og skjįlfta eru įberandi, og jafnvel sjįlf Orkuveita Reykjavķkur viršist į žeirri skošun. Žaš er žvķ nišurdęling affallsvatns frį virkjuninni sem viršist orsaka žessa skjįlfta. Slķk nišurdęling hefur tvennan tilgang: ķ fyrsta lagi aš losa virkjunina viš affallsvatn sem inniheldur mikiš magn af steinefnum og žar į mešal óęskilegum og jafnvel hęttulegum efnum eins og arsen, og ķ öšru lagi til aš jafna vatnsforšann ķ berginu undir og umhverfis virkjunarsvęšiš. En eins og komiš hefur fram ķ jaršvarmavirkjunum til dęmis ķ Kalķfornķu og ķ Basel ķ Svisslandi, žį getur nišurdęling haft alvarlegar afleišingar. Ég bloggaši einmitt um žaš hér įriš 2009, eins og aš ofan er getiš. Žaš er vel žekkt fyrirbęri aš žegar vatnsžrżstingur vex ķ jaršskorpunni vegna nišurdęlingar, žį minnkar nśningur į sprunguflötum og getur žaš svo hleypt af staš skjįlftum. Auk skjįlftavirkni, žį er annar žįttur sem veldur įhyggjum varšandi nišurdęlingu. Žaš er efnasamsetning jaršhitavökvans og affallsvatnsins. Ķ žvķ eru nokkur óęskileg efni, og žar į mešal arsen, kadmķn og blż, sem geta eyšilagt grunnvatn sem nżtt hefur veriš til neyslu ķ höfušborginni og fyrir sunnan fjall. En lagt hefur veriš til aš Hellisheišarvirkjun verši stękkuš. Viš mat į umhverfisįhrifum stękkunar Hellisheišarvirkjunar var įętlaš aš rennsli og nišurdęling affallsvatns tvöfaldist og yrši žį um 1100 l/s, žar af vęri skiljuvatn um 800 l/s, žegar uppsett afl Hellisheišarvirkjunar yrši 303 MWe. Žį er hętt viš aš skjįlftavirkni verši mun meiri og einnig aš hęttan vaxi meš mengun grunnvatns. Nś er affallsvatni dęlt nišur ķ holur į um 400 metra dżpi, og er tališ aš žaš fari žvķ nešar eša undir grunnvatn sem er tekiš til neyslu. En grunnvatn höfurborgarsvęšisins og reyndar fyrir allan Reykjanesskagann er svo mikilvęgt aš hér veršur aušvitaš aš sżna fyllstu varśš. En hver ber įbyrgš og hverjum mį treysta? Er žaš Heilbrigšisstofnun Sušurlands, sem fylgist meš? Hvaš meš skjįlftavirknina? Verša Hvergeršingar bara aš venjast žvķ aš fį skjįlfta af stęršargrįšunni 3 til 4 alltaf öšru hvoru? Er hętta į enn stęrri skjįlftum af žessum sökum? Mikil óvissa viršist rķkja į žessu sviši.

Jaršhiti ķ Laugaskeri og hitaveita Grundarfjaršar

SkįborunJaršhiti er ekki algengur į Snęfellsnesi. Samt sem įšur hefur tekist aš koma į įgętri hitaveitu fyrir Stykkishólm meš žvķ aš bora nišur ķ blįgrżtismyndunina undir Helgafellssveit, žótt žar sé ekkert mekri um jaršhita į yfirborši.  Önnur sveitafélög į Nesinu hafa kostaš miklu ķ jaršhitaleit, og enn hefur įrangur ekki veriš fullnęgjandi hjį žeim.  Grundarfjaršarbęr hefur undanfariš lagt mikiš til aš rannsaka og bora eftir heitu vatni į  Berserkseyrarodda ķ mynni Kolgrafafjaršar.  Hér fyrir framan oddann er Laugasker, en žar streymir upp vatn meš um 41 stigs hita ķ sjįvarmįli, og er rennsli tališ innan viš einn lķter į sekśndu.  Efnagreining į vatninu sżnir aš žaš gęti hafa veriš upphaflega į 135 stiga hita, en žaš er kķsilmagn vatnsins sem er vķsbending um hitastig. Sķšar var hitinn talinn vera um 80 til 90 stig.  Įriš 2004 hófst borun į Berserkseyrarodda, og var žaš skįborun til noršurs, til aš reyna aš stinga bornum inn ķ sprungurnar sem bera heita vatniš upp į Laugasker. Borholunni hallaši um 27 grįšur frį lóšréttu.  Į 300 metra dżpi ķ holunni var vatn 80 stiga heitt og vatnsmagn um 20 til 30 lķtrar į sekśndu. Žessar frumnišurstöšur lofušu góšu, og įriš 2005 keypti Orkuveita Reykjavķkur žį Hitaveitu Grundarfjaršar og tók viš žvķ verkefni aš finna jaršhita undir Laugaskeri.  Žį hafši Grundarfjöršur  žegar kostaš til amk. 107 milljónum króna til verksins.  Nokkur vandamįl komu ķ ljós viš frekari borun, og mešal annars brotnušu borstangir ķ holunni įriš 2005, en žį var boraš ķ 550 m.  Tilraunadęling fór fram įriš 2006 og žį kom ķ ljós mikil tęring į mįlmum ķ snertingu viš vatniš, en žaš er mjög kolsżrurķkt vatn.  Tęring į mįlmumMyndin sżnir göt sem komu į rör vegna tęringarinnar.  Vatniš śr holunni hefur veriš kallaš erfišasta jaršhitavatn į Ķslandi, bęši er žaš sśrt og inniheldur aš auki óvenjumikiš klórķš (salt). Hvoru tveggja setur skoršur viš efnisval ķ bśnaši og rörum. Leišni vatnsins og klórķšinnihald fer vaxandi eftir žvķ sem dęlingartķminn lengist, sem bendir til innstreymis sjįvar ķ jaršhitakerfiš. Hitastig vatnsins er heldur lęgra og magn śr holunni heldur minna en rįš var fyrir gert. Hitastigiš og nišurdrįttur vatnsboršs ķ jaršhitakerfinu hafa hins vegar haldist nokkuš stöšug. Tališ er aš Laugasker sé į aust-sušaustur sprungukerfi, sem liggur eftir hafsbotni og inn į Hraunsfjörš. Ef svo er, žį er sprungukerfiš samhliša og gossprungan sem myndaši Berserkjahraun og einnig er sprungan ķ ašalsefnu žeirri sem einkennir Ljósufjallaeldstöšina alla.  Skįborun var gerš aftur įriš 2008, nišur ķ 1500 metra.  Vatnshiti var enn um 80 stig, en sömu vandamįl rķktu varšandi seltu, kolsżru og tęringu vegna efnasamsetningar vatnsins.  Voru žį einnig framkvęmdar hitastigulsboranir ķ landi Berserkseyrar, en nokkrar 50 til 80 m djśpar holur voru borašar ķ žvķ skyni. Įriš 2011 segir  bęjarstjóri Grundarfjaršar ljóst aš viš nśverandi ašstęšur sé ólķklegt aš vęntingar Grundfiršinga um hitaveitu verši aš veruleika į nęstunni. “Viš erum meš samning viš Orkuveituna frį įrinu 2005. Sagan er ķ stuttu mįli sś aš hér fannst vatn ķ nįgrenni viš bęinn en efnasamsetning žess var ekki góš. Sem stendur er tęknin sem žarf til aš gera hitaveitu mögulega of dżr og žvķ höfum viš įkvešiš aš skoša ašrar lausnir.” 

Mślakvķslarhlaupiš – eldgos ķ Kötlu eša jaršhiti?

Gossaga tveggja eldstöšvaMikiš var rętt um hugsanleg tengsl milli Eyjafjallajökuls og Kötlu ķ fyrra, žegar gosiš ķ Eyjafjallajökli hófst. Ég hef bloggaš um žaš įšur hér: http://vulkan.blog.is/blog/vulkan/entry/1036190/    Žvķ hefur veriš haldiš fram aš Kötlugos hafi komiš strax ķ kjölfar į gosum ķ Eyjafjallajökli, um įriš 920, įriš 1612, og sķšast ķ gosinu sem var įriš 1821 til 1823.  Žaš voru žvķ allir į nįlum, ķ ótta um aš nś byrjaši Katla meš enn stęrra sprengigosi. Gögnin sem birt voru ķ fjölmišlum ķ fyrra fylgja hér meš į fyrstu myndinni.  Hętt er viš aš umręšan um jökulhlaupiš sem varš nżlega ķ Mślakvķsl hinn 9. jślķ 2011 vekji upp žennan gamla draug: er fylgni eša tengsl milli  gosa ķ žessum miklu eldstöšvum?  Ķ jökulhlaupinu undan Kötlujökli bįrust fram um 18 milljón rśmmetrar af vatni,  og žrķr miklir sigkatlar myndušust.  Hlaupiš reif burt brś og vatnshęšarmęli viš Mślakvķsl og orsakaši óróa į skjįlftamęlum umhverfis Mżrdalsjökul. En žaš viršast skiftar skošanir um orsök jökulhlaupsins ķ Mślakvķsl.  Sigketill ķ Kötlu - LandhelgisgęzlanĶ Morgunblašinu inn 12. jślķ telur Helgi Björnsson jöklafręšingur aš flóšiš ķ Mślakvķsl hafi orsakast af kvikuinnskoti eša jafnvel litlu eldgosi undir Mżrdalsjökli. ,,Žetta sżnist mér af žvķ aš žarna eru lóšréttir hringlaga strompar sem segja mér aš žarna hafi brįšnaš mjög mikiš stašbundiš og skyndilega," segir Helgi.  Daginn eftir  kom nokkuš önnur skošun ķ ljós ķ Morgunblašinu:  Ekkert bendir til žess aš eldgos hafi oršiš undir Mżrdalsjökli og valdiš hlaupinu sem reif meš sér brśna yfir Mślakvķsl ašfaranótt laugardags, aš sögn Magnśsar Tuma Gušmundssonar, jaršešlisfręšings. Bįšar žessar skošanir eru sennilega jafngildar, ķ ljósi žeirra upplżsinga sem liggja fyrir. Myndir af sigkötlunum eru stórfenglegar, en ég lęt hér meš fylgja eina mynd frį Landhelgisgęzlunni, sem sżnir į skemmtilegan hįtt öskulgiš frį gosinu ķ Eyjafjallajökli ķ fyrra (nś į um 10 metra dżpi ķ jöklinum) og einnig öskudreifina frį gosinu ķ Grķmsvötnum ķ sķšasta mįnuši.  Žaš er algengt aš jökulhlaup verši af völdum langvarandi jaršhita undir jöklum.  Žar er stöšug brįšnun jökulsins og mikiš vatnsmagn safnast fyrir. Žegar krķtisku marki er nįš, žį lyftir vatniš upp jökulsporšinum, hleypur fram, og jökullinn lokast aftur į eftir hlaupinu.  Sķšan byrjar sama hringrįsin aftur, brįšnun, vatnssafn undir jöklinum, og svo annaš hlaup einhverjum įratugum sķšar.  Męlingar į nżja hlaupvatninu sżndu mešal annars aš kolmónoxķš (CO) er fyrir hendi og vakti žaš grun hjį sumum aš hér vęri vitneskja um gos, en rétt er aš benda į, aš męlingar į žessu gasi hafa ekki beriš framkvęmdar įšur hér, og žvķ ekki tķmabęrt aš draga mikla įlyktun śt frį žvķ.   Óvissa rķkir einnig um fyrri hlaup śr Mślakvķsl: voru žau tengd gosum eša voru žau afleišing langvarnadi jaršhita undir jöklinum? Sumir telja til dęmis aš hlaupin įrin 1955 og 1999 hafi einnig veriš af völdum smįgosa undir jöklinum (sjį grein eftir Erik Sturkell og félaga 2009, og vefsķšu hins Norręna Eldfjallaseturs).    Höfuš įstęšan aš ég ręši žessa óvissu um tślkun hlaupsins ķ Mślakvķsl er sś, aš ef um gos er aš ręša, žį eru hgusanlega komin fram fjögur tilfelli, žar sem Kötlugos fylgir fast į eftir gosi ķ Eyjafjallajökli (ca. 920, 1612, 1821-23 og 2010-2011?).  Er žaš tilviljun, eša er eitthvaš samband milli eldstöšvanna?  Ég hallast aš žvķ aš hér sé um hreina tilviljun aš ręša, žar sem viš höfum enga fręšilega kenningu um hugsanlegt samband.  En hver veit:  viš erum alltaf aš lęra eitthvaš nżtt!  Aš lokum: nś var rétt ķ žessu aš koma fram į męlum jaršskjįlfti af stęršinni 3,1 ķ Kötluöskjunni, sem bętir enn į taugaspennuna varšandi Kötlu. 

Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband